127 - Rapport Wonen met Zorg

Rapport Wonen met Zorg – gemeente Brummen Datum: Versie:

2021.03.05 3.0

Kenmerk Vastgesteld

: Z056520/ D350695 : in de vergadering van het college van B&W van de gemeente Brummen 9 maart 2021

Opdrachtgever Auteur

: gemeente Brummen : Marco van Driel (beleidsmedewerker Maatschappelijke Ondersteuning)

1.

Inhoudsopgave

1.

Inhoudsopgave ............................................................................................................................................... 2

2.

Inleiding .......................................................................................................................................................... 4 2.1.

Schrijfwijzer/ leeswijzer ......................................................................................................................... 4

3.

Trends in wonen met zorg .............................................................................................................................. 6

4.

Onderbouwing rapport .................................................................................................................................. 9

5.

4.1.

Gebiedsuitwerking ................................................................................................................................. 9

4.2.

Doelgroepen .......................................................................................................................................... 9

4.3.

Leren van landelijk onderzoek en bestaande woon(zorg)visies ............................................................ 9

4.3.1.

Gemeentelijke woonvisie en handlingsperspectieven onderzocht ............................................ 10

4.3.2.

Taskforce Wonen en Zorg ........................................................................................................... 12

4.3.3.

Ouderenzorg in Apeldoorn en Zutphen ...................................................................................... 12

Onderzoek en analyse – kwantitatief ........................................................................................................... 14 5.1.

Demografische ontwikkeling gemeente Brummen ............................................................................. 14

5.2.

Beleid gemeente Brummen ................................................................................................................. 18

5.2.1.

Woonagenda 2019-2023 ............................................................................................................ 18

5.2.2.

Woningmarktonderzoek ............................................................................................................. 21

5.2.3.

Integraal beleidskader Sociaal Domein (3 decentralisaties) ....................................................... 28

5.3.

Opmars naar wonen met zorg ............................................................................................................. 31

5.4.

Ontwikkeling zorgvraag kwetsbare doelgroepen: ............................................................................... 34

5.4.1.

Ouderenzorg: V&V (PG en SOM) ................................................................................................ 35

5.4.2.

GGZ-zorg: MO/ BW/ EPA ............................................................................................................ 39

5.4.3.

Gehandicaptenzorg: LG/ VG/ LVB ............................................................................................... 46

5.5.

Ontwikkeling woonvraag kwetsbare doelgroepen .............................................................................. 52

5.5.1.

Ontwikkeling woonvraag in de ouderenzorg: V&V (PG en SOM) ............................................... 56

5.5.2.

Ontwikkeling woonvraag in de GGZ: MO/ BW/ EPA .................................................................. 60

5.5.3.

Ontwikkeling woonvraag in de Gehandicaptenzorg: LG/ VG/ LVB ............................................ 64

5.6.

Ontwikkeling welzijn: ........................................................................................................................... 65

5.6.1.

Vrijwilligerswerk ......................................................................................................................... 65

5.6.2.

Mantelzorg .................................................................................................................................. 67

5.6.3.

Preventie ..................................................................................................................................... 73

5.6.4.

Leefbaarheid wijken en solidariteit inwoners ............................................................................. 74

5.7.

Overige ontwikkelingen: ...................................................................................................................... 75

5.7.1.

Rapport Berenschot ‘naar een evenwichtig sociaal domein’...................................................... 75

5.7.2.

Samenwerking Huisarts (HA) en Specialist Ouderen Geneeskunde (SOG) ................................. 75

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 2

5.7.3. 6.

Grote verschillen in samenwerking huisarts en wijkverpleging.................................................. 78

Onderzoek en analyse – kwalitatief ............................................................................................................. 82 6.1.

Vragenlijsten aanbieders ..................................................................................................................... 82

6.2.

Participatie stakeholders en inwoners ................................................................................................ 85

7.

6.2.1.

Onderzoek naar woonbehoefte en leefbaarheid 2021............................................................... 85

6.2.3.

Verdiepende interviews .............................................................................................................. 90

6.2.4.

Cliënten en cliëntvertegenwoordigers en ervaringsdeskundigen .............................................. 91

6.2.5.

Verkennende bijeenkomsten met stakeholders ......................................................................... 91

Aanbod, ontwikkelplannen en opgave(n) .................................................................................................... 92 7.1.

Ouderenzorg ........................................................................................................................................ 92

7.2.

GGZ-zorg .............................................................................................................................................. 95

7.3.

Gehandicaptenzorg ............................................................................................................................. 97

7.4.

Marktinitiatieven ................................................................................................................................. 99

7.5.

Plannen woningcorporatie .................................................................................................................. 99

8.

Financiering ................................................................................................................................................ 101 8.1.

Verschillende financieringsvormen Wlz ............................................................................................ 102

8.2.

Verschillende contractvormen .......................................................................................................... 103

8.3.

Financiële draagkracht ...................................................................................................................... 105

9.

Bibliografie ................................................................................................................................................. 107

10.

Bijlage ..................................................................................................................................................... 110

10.1.

Bijeenkomst stakeholders 8 oktober 2020 .................................................................................... 110

10.2.

Bijeenkomst stakeholders 25 november 2020 .............................................................................. 112

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 3

2.

Inleiding

Door demografische ontwikkelingen, wijzigende wet- en regelgeving en veranderende zorg- en woonvoorkeuren verandert er veel in het sociaal domein. Ouderen en kwetsbare doelgroepen wonen langer zelfstandig en de toegang tot voorzieningen wordt steeds strenger. Er wordt een groter beroep gedaan op de eigen kracht van mensen en de wonen in een instelling is straks alleen nog beschikbaar voor mensen met zware problematiek. We zien dat zorg- en ondersteuning steeds vaker in de eigen woonomgeving van de cliënt) wordt aangeboden en we zien - bijvoorbeeld in de Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) - dat mensen die nu nog in een instelling wonen in toenemende mate worden begeleid naar zelfstandig wonen. Ook zien we in de samenleving tal van woonzorg initiatieven ontstaan. Per saldo betekent dit dat meer kwetsbare mensen langer zelfstandig zullen wonen en wonen en zorg zal worden gescheiden. Meer mensen zullen thuis hun zorg en ondersteuning ontvangen.

De toenemende vraag naar wonen met zorg stelt de gemeente Brummen voor een aantal opgaven: Een woonopgave: er moeten voldoende betaalbare woningen beschikbaar zijn; Een zorgopgave: er moet voorgesorteerd worden op een grotere zorgvraag (door vergrijzing, extramuralisering en ambulantisering); Een ondersteuningsopgave: er moet steeds vaker, steeds complexer wordende zorg en ondersteuning bij inwoners aan huis worden gegeven; Een continuïteitsopgave: iedereen die dat nodig heeft moet 24-uur per dag zorg en ondersteuning kunnen krijgen. Deze opgaven betekenen een forse belasting op het gehele stelsel van formele en informele zorg en medische en niet medische ondersteuning én vraagt om goede afspraken met alle partners in de keten. De gemeente Brummen wil inspelen op deze veranderende vraag door er samen met de partners voor te zorgen dat er een passend aanbod van wonen en zorg is én er een sluitende aanpak is om 24-uurs zorg en begeleiding te garanderen. Hoe daar te komen wordt op hoofdlijnen vastgelegd in een woonzorgvisie. Dit rapport is de basis van de woonzorgvisie. In deze rapportage onderzoeken we de demografische ontwikkelingen, de woonopgave van de zorgdoelgroepen (ouderenzorg, GGZ-zorg en gehandicaptenzorg) én zoeken we naar het antwoord op de vraag welke samenhang van wonen, begeleiding en zorg nodig is.

Onderliggende onderzoeksvraag: ‘op welke wijze kunnen initiatieven voor de ontwikkeling van wonen beoordeeld worden op zowel sociale- als planologisch-juridische gronden?’ 2.1. Schrijfwijzer/ leeswijzer Na een korte beschrijving van de belangrijkste trends en ontwikkelingen op het gebied van wonen met zorg in hoofdstuk 3 werken we in hoofdstuk 4 uit op basis van welke onderbouwing we de opgaven rondom wonen met zorg in kaart brengen. We beschreven de scope van het onderzoek: de gebiedskaders, de doelgroepen (ouderenzorg, GGZ-zorg, gehandicaptenzorg ) en beschrijven we op welke wijze we landelijk onderzoek gebruiken bij de totstandkoming van de woonzorgvisie voor de gemeente Brummen. Hoofdstuk 5 beschrijft het onderzoek en de analyse van kwantitatieve data en rapporten, waarbij we onderscheid maken tussen een aantal onderdelen: de demografische ontwikkeling van de gemeente Brummen; de ontwikkeling van de woningmarkt; de ontwikkeling van zorgvraag van kwetsbare doelgroepen; de ontwikkeling van de woonvraag van kwetsbare doelgroepen; ontwikkelingen op het gebied van welzijn en leefbaarheid; overige ontwikkelingen.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 4

Hoofdstuk 6 beschrijft ons kwalitatieve onderzoek, bestaande uit: vragenlijsten van aanbieders, wijkraden en ouderenbonden; interviews met aanbieders en andere deskundigen; inwonersparticipatie. Hoofdstuk 7 beschrijft naast het huidige woonaanbod per doelgroep ook de ontwikkelplannen van de aanbieders, de woningcorporatie en de overige (particuliere) woonzorg initiatieven in de gemeente. We sluiten dit rapport met een overzicht van de financieringsstromen (hoofdstuk 8) en de bibliografie in hoofdstuk 9.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 5

3.

Trends in wonen met zorg

Door demografische ontwikkelingen, wijzigende wet- en regelgeving en veranderende zorg- en woonvoorkeuren verandert er veel in het sociaal domein. Hieronder worden de belangrijkste ontwikkelingen samengevat. Demografie/ vergrijzing De vergrijzing neemt de komende jaren sterk toe. Om de zorg betaalbaar te houden wordt de zorg anders georganiseerd zodat mensen langer thuis kunnen wonen. Naast een toename van het totaal aantal ouderen in de gemeente Brummen gaat de vraag naar formele en informele (medische en niet medische zorg) zorg de komende jaren toenemen. De belangrijkste effecten van de vergrijzing zijn: o Toename aantal inwoners met dementie (Wlz); o Toename aantal mensen met een indicatie Verpleging & Verzorging (V&V)(Wlz); o Toename aantal intramurale plekken, woonplekken in een instelling (Wlz); o Toename aantal extramurale woonplekken buiten een instelling met gebruik van ambulante ondersteuning door Modulair Pakket Thuis (MPT), Volledig Pakket Thuis (VPT) en Persoons Gebonden Budget (PGB); o Toenemend beroep op het sociaal-/ welzijnswerk in de ‘sociale basis’ (Wmo); o Toenemend beroep op informele zorg als mantelzorg en vrijwilligerswerk (Wmo); Ambulantisering Ambulantisering houdt in dat mensen met ernstige (psychische) aandoeningen zo veel mogelijk kunnen deelnemen aan- en wonen in de maatschappij.

Dit proces stelt gemeenten, zorgverzekeraars en instellingen voor grote uitdagingen. De zorg voor mensen met ernstige (psychiatrische) aandoeningen verandert ingrijpend en een deel van de bedden maakt plaats voor meer en betere ambulante zorg. Extramuralisering Extramuralisering is het streven om buiten de muren van een instelling (waar iemand opgenomen wordt) gelijkwaardige zorg te bieden. Bijvoorbeeld in de eigen woning (thuiszorg). Steeds vaker willen ouderen, die behoefte hebben aan (intensieve) verzorging of verpleging zelfstandig blijven wonen. Hierbij willen bewoners met een zorgvraag in toenemende mate meer eigen regie en keuzevrijheid. Steeds meer wordt service, welzijn en zorg ook door bewoners zelf gefinancierd. Een vraag naar nieuwe woonzorgvormen (waaronder tal van tussenvormen) zal gaan ontstaan en daarbij worden ook steeds vaker doelgroepen die zorg nodig hebben ‘gemengd’. Van beschermd wonen naar beschermd thuis (doordecentralisatie) Het ‘werkveld’ Beschermd Wonen (BW) is volop in beweging. Het rijk heeft een doordecentralisatie van BW geïnitieerd, waarbij alle gemeenten individueel verantwoordelijk worden voor het bieden van BW. Deze vorm van wonen zal in toenemende mate een lokaal karakter krijgen. Ook de financiering zal hierop worden ingericht.

Inzet bij de beweging van beschermd wonen naar Beschermd Thuis is om cliënten ambulant te kunnen begeleiden waardoor men zelfstandig kan blijven wonen en verblijf in een instelling niet (langer) nodig is. Beschermd wonen in een instelling wordt meer dan nu een tijdelijke oplossing voor als het echt niet anders kan. Openstelling Wlz voor GGZ Voor mensen die vanwege een psychische kwetsbaarheid blijvend behoefte hebben aan permanent toezicht of 24-uurs zorg in nabijheid, is de Wet langdurige zorg (Wlz) per 1 januari 2021 opengesteld. Landelijk wordt verwacht dat 30% van de huidige cliënten in beschermd wonen hiervoor in aanmerking komt. De regio OostVeluwe verwacht dat hierdoor ongeveer 40% van de huidige BW cliënten zal verschuiven naar de langdurige zorg. De gemeenten zijn daarmee niet meer verantwoordelijk voor de zorg aan deze cliënten, maar wel voor inclusieve wijken voor deze inwoners. Met de overgang van cliënten van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) naar de Wlz wordt ook het zorgbudget van deze cliënten overgeheveld van de Wmo naar de Wlz Nieuw verdeelmodel BW Per 1 januari 2023 wordt het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen ingevoerd. De kern van het nieuwe verdeelmodel is dat het budget niet langer op basis van historische gegevens wordt verdeeld, maar op basis van objectieve gegevens.

Hierbij wordt gekeken naar de demografische samenstelling van een gemeente, aangevuld met de aanwezigheid van zogenaamde risicofactoren. Om de (onoverkomelijke) effecten van de nieuwe herverdeling te verzachten is gekozen voor een overgangsperiode van 10 jaar waarbij door middel van

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 6

verschillende ‘tranches’ wijzigingen worden doorgevoerd. De effecten worden zo verspreid over een lange periode. Dit vermindert de mogelijke effecten voor cliënten en het geeft gemeenten de tijd om hun lokale voorzieningen en woonvoorraad op te bouwen. Verwacht wordt dat de regio Oost-Veluwe beduidend minder financiële middelen zal ontvangen na de herverdeling. Dit betekent een opgave voor de regio om in de komende jaren beschermd wonen af te bouwen of zodanig te transformeren dat dit mogelijk is binnen de resterende financiële middelen. Financiële herverdeling middelen voor beschermd wonen naar alle gemeenten Per 1 januari 2023 zullen voor alle nieuwe cliënten - over een periode van zeven jaar - de financiële middelen worden herverdeeld van de centrumgemeenten naar alle gemeenten. Regiogemeenten worden daarmee in de loop der jaren verantwoordelijk voor een groeiend aantal cliënten en het aantal cliënten waar de centrumgemeenten nu primair verantwoordelijk voor is zal in de loop der jaren afnemen. Invoering woonplaatsbeginsel beschermd wonen Het woonplaatsbeginsel gaat ertoe leiden dat de gemeente van herkomst de kosten van een cliënt gaat dragen van diens verblijf in beschermd wonen. Het woonplaatsbeginsel heeft tot gevolg dat de samenstelling van de groep cliënten waarvoor een gemeente verantwoordelijk is, verandert.

De verstrekking van beschermd wonen is voortaan primair een verantwoordelijk van de gemeente waar betrokkene zijn woonadres (Wet basisregistratie personen) heeft. Aanpak wachttijden GGZ Landelijk zijn er grote wachtlijsten in de GGZ, waardoor cliënten te lang moeten wachten tot zij behandeld kunnen worden. Hierdoor blijven inwoners langer thuis wonen, maar zonder de benodigde behandeling, zal hun problematiek verergeren. Er is ook druk om het verblijf in de kliniek zo kort mogelijk te houden waarna cliënten die nog niet zelfstandig kunnen wonen tijdelijk eerst in beschermd wonen opgenomen worden. In oktober 2020 is in onze regio een ‘versneller’ gestart om een impuls te geven aan het terugdringen van wachttijden in de GGZ. De versneller is een projectleider die in een projectgroep werkt aan de opgaven rondom de wachtlijsten. Gemeenten participeren in de daarvoor ingestelde werkgroep. Aanpak personen met verward gedrag De gemeente Brummen heeft een sluitende, persoonsgerichte en integrale aanpak voor personen met verward gedrag. Deze sluitende aanpak is gericht op goede ketensamenwerking, waardoor soepel op- en afschalen van zorg rond personen met verward gedrag maakt dat crisessituaties zoveel als mogelijk worden voorkomen.

Bij crisis die zich toch voordoen, weten partijen in de zorg- en veiligheidsketen wat zij van elkaar kunnen verwachten en is er een soepel samenspel om tot een effectieve persoonsgerichte aanpak te komen. Invoering Wvggz en Wzd Per 1 januari 2020 zijn de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en Wet zorg en dwang (Wzd) in werking getreden. Dit zijn de opvolgers van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz). De nieuwe wetten bieden meer instrumenten voor zorg op maat: verplichte zorg zo kort als mogelijk en zo lang als noodzakelijk. De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) regelt de rechten van mensen die te maken hebben met verplichte zorg in de ggz. De nieuwe wet is primair gericht op het zo veel mogelijk voorkómen van verplichte zorg en, als dat niet mogelijk is, de inzet van zo weinig mogelijk dwang en een zo spoedig mogelijke afbouw. De Wet zorg en dwang (Wzd) regelt de rechten van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie) die onvrijwillige zorg krijgen. Daarnaast regelt deze wet de onvrijwillige opname.

Aanpak dak- en thuisloosheid en actieprogramma dak- en thuisloze jongeren: De aanpak van Dak- en Thuisloosheid ‘een (t)huis, een toekomst’ is erop gericht op dak- en thuisloze mensen zo snel mogelijk te leiden naar een passende woonplek (al dan niet met begeleiding). De ambitie van ‘een (t)huis, een toekomst is’ om uiterlijk eind 2021 10.000 extra woonplekken met passende begeleiding voor de doelgroep te realiseren. Het actieprogramma jongeren streeft naar een continu verbeterende uitvoeringspraktijk met een forse vermindering van het aantal dak- en thuisloze jongeren (18-27 jaar) in Nederland tot gevolg. Nadrukkelijk wordt ingezet op het voorkomen van nieuwe dak- en thuisloze jongeren. Krapte op de woningmarkt Gemeenten zijn, samen met de corporaties verantwoordelijk voor de huisvesting (verhuur of verkoop) van betaalbare woningen voor haar inwoners. De opgaven rondom het thema wonen met zorg komt nog eens bovenop de verantwoordelijkheid voor de huisvesting van de bijzondere doelgroepen (woonladder). Omgevingswet/ omgevingsvisie Op 1 januari 2022 staat de inwerkingtreding van de Omgevingswet gepland. In de Omgevingswet worden alle wetten en regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving samengebracht in één wet. Deze nieuwe wet brengt een nieuwe werkwijze met nieuwe instrumenten met zich mee. Eén van de nieuwe instrumenten

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 7

betreft de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie verwoordt de doelstellingen en ambities van de gemeente Brummen ten aanzien van de fysieke leefomgeving (wonen, werken en vrije tijd). De visie beschrijft hoe onze gemeente zich verder wil ontwikkelen en welke strategische keuzes daarbij horen. De Omgevingsvisie geeft ondernemers, bewoners, organisaties en de gemeenteraad houvast voor toekomstige ontwikkelingen.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 8

4.

Onderbouwing rapport 4.1. Gebiedsuitwerking

Wat een goede aanpak is verschilt van wijk tot wijk. Mensen zijn verschillend in draagkracht, inkomen en regievermogen én wijken zijn verschillend in de kwaliteit (en beschikbaarheid) van woonvoorraad en de aanwezige voorzieningen. We weten echter ook dat voor bepaalde voorzieningen volume (aanwezigheid van voldoende inwoners) aanwezig moet zijn en daarom onderscheiden we in dit rapport vier verschillende gebieden: 1. Opgaven gemeente Brummen (alle wijken); 2. Opgave kern Brummen; 3. Opgave kern Eerbeek; 4. Opgave overige kernen (Empe, Tonden, Leuvenheim en Hall).

Bron: (VNG - Waar staat je gemeente)

Waar mogelijk maken we onderscheid tussen deze gebieden.

4.2. Doelgroepen Voor dit rapport worden drie kwetsbare (zorg)doelgroepen onderzocht: 1. Ouderenzorg - V&V (verpleging en verzorging), onderverdeeld: in psychogeriatrie/ dementie (PG) en somatisch (SOM); 2. GGZzorg - Geestelijke gezondheidszorg, onderverdeeld in: Beschermd Wonen (BW) en Ernstig Psychiatrische aandoeningen (EPA); 3. Zorg voor mensen met een beperking, onderverdeeld in: mensen met een verstandelijk beperking, voorheen verstandelijk gehandicapt (VG), mensen met een lichamelijke beperking, voorheen lichamelijk gehandicapt (LG) en licht verstandelijk beperkt (LVB).

4.3. Leren van landelijk onderzoek en bestaande woon(zorg)visies De gemeente Brummen heeft een vastgestelde woonvisie (Woonagenda 2019 – 2023) en een vastgesteld beleidskader voor het Sociaal Domein (Integraal beleidskader 3 decentralisaties). Een goede woonzorgvisie ontstaat alleen echter niet door het simpelweg samenvoegen van beide documenten. En hoewel veel gemeenten nog moeten beginnen aan de totstandkoming van een woonzorgvisie zijn er al wel goede

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 9

voorbeelden in het land te vinden. Van onderzoeken naar (de totstandkoming van) een woonzorgvisie tot diverse concrete inhoudelijke woonzorgvisies inclusief ambities en prestatieafspraken. Dit rapport, vormt de basis van de Brummense woonzorgvisie. Er is dan ook veel tijd besteed aan het verzamelen en analyseren van gemeentelijk beleidsdocumenten, landelijke- en regionale onderzoeken, analyserapporten en al beschikbare woonzorgvisies van gemeentes van vergelijkbare grootte. Daarmee leren we van wat er al is gedaan. In de bibliografie (hoofdstuk 9) staat welke documenten en websites hiervoor zijn geraadpleegd. Steeds zal ook in het rapport worden gewezen op de gebruikte bronnen.

4.3.1. Gemeentelijke woonvisie en handlingsperspectieven onderzocht Een van de documenten die van grote waarde is, is het rapport ‘waar moeten opa en oma wonen?’ van SiRm (Strategies in Regulated Markets) en Finance Ideas (SiRM - Waar moeten opa en oma wonen, 10.2020). Zij onderzochten 339 gemeentelijke woonvisies en bijbehorende handelingsperspectieven. Dit leidde tot inzicht in veel voorkomende knelpunten en een onderbouwing voor de rol van gemeenten. Gemeenten spelen centrale rol Het onderzoek laat zien dat gemeenten een centrale rol spelen, omdat zij als één van de weinige partijen verantwoordelijkheden heeft op zowel de woning- als de zorgmarkt. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het formuleren van een lokale strategie en ambitie voor de woningmarkt in een woonvisie. De gemeenten zijn ook verantwoordelijk voor een deel van de zorg, welzijn en ondersteuning via de Wmo (beleid Sociaal Domein). En gemeenten zijn in bredere zin verantwoordelijk voor de fysieke leefomgeving via de Omgevingsvisie.

Bron: (SiRM - Waar moeten opa en oma wonen, 10.2020)

De gemeente heeft hierdoor vaak als enige het overzicht over de diverse partijen die op de woning- en zorgmarkt vooral los van elkaar opereren, zoals zorgaanbieders, aanbieders van huishoudelijke hulp, woningcorporaties, vastgoedbeleggers en ontwikkelaars.

Partijen werken in de praktijk vaak los van elkaar Wat opvalt, is dat zelfstandig wonende kwetsbare inwoners met een zorgvraag hun zorg willen ontvangen in een passende woning en woonomgeving. Maar op de woon- en zorgmarkt worden zij juist geconfronteerd met verschillende aanbieders die zich vaak alleen op een bepaald deelsegment van een van beide markten richten.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 10

In de gemeente Brummen lijkt deze situatie niet anders. Want waar de vraag vanuit kwetsbare inwoners een integrale mix van wonen en zorg is, bieden aanbieders in de verschillende markten vaak alleen specifieke woningen of specifieke zorg, welzijn of ondersteuning aan. Partijen in de woningmarkt en de markt voor zorg, welzijn en ondersteuning werken daardoor in de praktijk vaak los van elkaar terwijl samenhang en samenwerking in het complexe veld juist zeer gewenst is.

Bron: (SiRM - Waar moeten opa en oma wonen, 10.2020)

Maar een integraal aanbod is moeilijk door één aanbieder te ontwikkelen, omdat de vraag, regulering, benodigde kennis en bekostiging in elk segment anders zijn. Het gevolg is dat er in de praktijk een gat ontstaat tussen de vraag en het aanbod op de markt voor wonen en zorg voor ouderen. Ook is er weinig coördinatie tussen partijen op de woning- en zorgmarkt. Hierdoor ontstaan problemen op zowel de woning- als de zorgmarkt: A: de groei van vraag naar passende (betaalbare) woningen in een geschikte woonomgeving; B: de groei van vraag naar zorg, welzijn en ondersteuning in of nabij de eigen woning.

Bron: (SiRM - Waar moeten opa en oma wonen, 10.2020)

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 11

Investeren in wonen met zorg leidt tot maatschappelijke baten Samenwerking en investering in de woningmarkt dragen bij aan het oplossen van problemen in de zorgmarkt en andersom. Clustering van kwetsbare inwoners die wonen in nabijheid van zorg en andere voorzieningen maakt zorg ook efficiënter en het leveren van diensten/ opschalen van zorg makkelijker. Ook biedt dit meer mogelijkheden om onderling mantelzorg te verlenen. Uiteindelijk leidt een ruim aanbod van aantrekkelijke woonzorgcombinaties tot meer verhuisbewegingen van kwetsbare inwoners en daarmee uiteindelijk voor doorstroming op de woningmarkt als geheel. Aandachtspunten uit het onderzoek De belangrijkste aandachtspunten uit het onderzoek van SiRM: Ouderen zijn zich veelal niet, of beperkt bewust van de (kans op) een toekomstige zorgvraag. Zij anticiperen daarom beperkt op de toekomstige woon-zorgbehoefte bij de beslissing waar te gaan wonen. Hierover publiceerde Binnenlands Bestuur op 3 december 2020 ook een artikel (Binnenlands bestuur - sociaal nieuws). In bepaalde gebieden staat de leefbaarheid onder druk. Concentraties van kwetsbare mensen in een buurt of wijk kunnen de leefbaarheid onder druk zetten. Geadviseerd wordt om hier door een vervolgonderzoek nadrukkelijk aandacht voor te hebben.

Vaak worden knelpunten ervaren over de beschikbaarheid en nabijheid van voorzieningen, zoals: o Beschikbaarheid van 24-uurs zorg per dag (ook voor ongeplande zorg buiten ‘kantooruren’); o De geschiktheid van de woonomgeving (ook voor minder mobiele mensen) door het ontbreken van voorzieningen (supermarkt, arts, apotheek, etc.); o Toegankelijkheid en veilig openbaar vervoer; o Toegang tot welzijnsactiviteiten en de mogelijkheid tot ontmoeting in eigen buurt; o Dementievriendelijke omgeving. Ouderen kennen een zeer lage verhuisbereidheid en zijn in beperkte mate bereid om geld te investeren om hun woning passend te maken. Ook zijn ze niet of nauwelijks bereid te verhuizen naar een passende woning. Hierdoor blijven veel ouderen in minder geschikte woningen wonen. 4.3.2. Taskforce Wonen en Zorg Een tweede belangrijk onderdeel voor dit rapport is het ‘Werkplan 2020’ van de Taskforce Wonen en Zorg. (Taskforce wonen met Zorg - Werkplan 2020, 01.2020) De Taskforce is een gezamenlijk initiatief van de VNG, Aedes, ActiZ en de ministeries van VWS en BZK. Zij hebben de handen ineen geslagen omdat een gezamenlijke aanpak nodig is om gemeenten te ondersteunen in hun regierol bij de opgaven op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid.

De Taskforce komt tot één hele duidelijke conclusie: Nederland is op dit moment niet in staat om deze groeiende groep voldoende te faciliteren in hun (toekomstige) woon-, welzijn- en zorgbehoeften. Er gaapt een groot gat tussen zelfstandig wonen en het verpleeghuis; Het ontbreekt aan voldoende, aantrekkelijke en betaalbare tussenvormen. Het aanbod van geschikte geclusterde woningen is beperkt; Bestaande woningen zijn dikwijls onvoldoende comfortabel, veilig en toegankelijk En de aanwezigheid en bereikbaarheid van zorg- en welzijnsvoorzieningen is niet overal gegarandeerd. Nu investeren in een passende woon- en leefomgeving voor ouderen en mensen met een ondersteunings- of zorgvraag is essentieel en werkt preventief om grote problemen in de komende jaren te voorkomen. De gemeente Brummen onderschrijft deze visie en om die reden vormt de werkwijze, het werkplan en de handreikingen van de Taskforce de basis van dit rapport. 4.3.3. Ouderenzorg in Apeldoorn en Zutphen Het derde en laatste document dat we gebruiken bij dit rapport is het in februari van 2021 opgeleverde visiedocument van veertien ouderenzorgorganisaties in de regio Apeldoorn en Zutphen (Regio Apeldoorn/

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 12

Zutphen - Een regionale visie voor beter zorg, 2021). Betrokken partijen spreken de ambitie uit om ouderen in de regio een zo prettig mogelijk leven te laten leiden waarbij hun persoonlijke behoefte voorop staat. De visie benoemt belangrijke gesignaleerde trends en factoren die worden ingedeeld op vijf thema’s: cliënten, medewerkers, samenwerking, organisatie en cultuur. De visie toont onder meer hoe de ouderenzorgorganisaties cliënten de best mogelijke zorg willen bieden, hoe de sector voldoende medewerkers gaat behouden, werven en opleiden, hoe de inzet van technologie en specialistische zorg cliënten het beste kan bedienen en wat voor cultuur het beste past bij nauwere samenwerking. Omdat de gemeente Brummen in de regio Apeldoorn ligt is het overgrote deel van de trends en factoren herkenbaar en vormen ook de regionale ambities prima uitgangspunten voor de woonzorgvisie van de gemeente Brummen. We benoemen daarom in dit rapport de belangrijkste punten uit de regionale visie op ouderenzorg. Trends & Factoren Cliënten: o Het aantal cliënten in de ouderenzorg in de regio neemt toe; o De meeste cliënten krijgen langdurige zorg in een instelling, maar zorg thuis neemt toe; o Cliënten willen meer keuzes in hun zorg- en woonsituatie, maar dat is niet altijd mogelijk.

Medewerkers: o Het personeelsbestand vergrijst, het ziekteverzuim is relatief hoog en administratieve lasten stijgen; o Zorgaanbieders investeren in hun medewerkers om ze te behouden; o Het potentieel aan mantelzorgers in de regio neemt af terwijl hun bijdrage groeit. Arbeidsmarkt: o Het tekort aan zorgpersoneel in de regio neemt toe; o De ouderenzorg werft personeel dat afkomstig is van buiten de zorgsector. Technologie: o Zorgaanbieders investeren vooral ad hoc in technologische innovatie; o Medewerkers en cliënten staan open voor technologie, maar (digitale) technologie is een barrière. Regionale ambitie Cliënten: o We ondersteunen dat ouderen langer thuis kunnen wonen als zij dit willen; o We bieden cliënten de best passende ouderenzorg. Medewerkers: o We behouden medewerkers voor de ouderenzorg in de regio; o We trekken samen op bij het werven en opleiden van medewerkers. Samenwerking: o We realiseren nieuwe woonzorgvormen met samenwerkingspartners; o We werken samen om zoveel mogelijk specialistische zorg in de regio te bieden. Organisatie: o We gebruiken in de praktijk bewezen technologie. Cultuur: o We versterken onze inhoudelijke samenwerking op basis van vertrouwen.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 13

5.

Onderzoek en analyse – kwantitatief 5.1. Demografische ontwikkeling gemeente Brummen

De beschrijving van de demografische ontwikkeling van de gemeente Brummen is bedoeld als onderlegger bij het bepalen van de huidige én toekomstige vraag naar wonen en zorg voor eerder beschreven doelgroepen. Bij de beschrijving van de demografische gegevens beschrijven we zoveel mogelijk de ontwikkelingen op vier verschillende termijnen: 2020 (huidige situatie), 2025 (korte termijn), 2030 (middellange termijn) en 2040 (lange termijn). Ontwikkeling bevolkingsopbouw gemeente Brummen Het totaal aantal inwoners in de gemeente Brummen blijft tot 2040 ongeveer gelijk, maar vergrijst de komende jaren sterk.

Bron: (Bureau Fame - Gebiedsmonitor V&V, 02.2021)

Bron: (Bureau Fame - Gebiedsmonitor V&V, 02.2021)

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 14

Gemiddeld in Nederland is momenteel ca. 19% van alle inwoners ouder dan 64 jaar (bron: CBS Statline). In de gemeente Brummen ligt dit percentage op 26% en ligt dus (ruim) boven het Nederlands gemiddelde. De combinatie van 1 vergrijzing en ontgroening zet de komende jaren licht door: in 2025 is 28% van alle inwoners in de gemeente ouder dan 65 jaar. Pas na 2040 vlakken de vergrijzing en ontgroening af. Bron: (Bureau Fame - Gebiedsmonitor V&V, 02.2021), bewerking gemeente Brummen

Bevolkingsopbouw gemeente Brummen De bevolkingssamenstelling van de gemeente Brummen is ouder dan het gemiddelde in Nederland. In de leeftijdscategorie 65-74 14% tegen 11% landelijk en in de leeftijdscategorie 75 jaar en ouder 12% tegen 8% procent landelijk. Er zijn opvallend minder eenpersoons huishoudens en aanzienlijk meer meerpersoonshuishoudens in de gemeente Brummen.

Bron: (Bureau Fame - Gebiedsmonitor V&V, 02.2021)

De inkomensverdeling laat, met uitzondering van de hoge inkomens in het buitengebied (23% tegen 20% landelijk) een vergelijkbaar beeld zien met dat van Nederland. Het gemiddelde inkomen per inkomensontvanger ligt in de kernen Brummen en Eerbeek onder het gemiddelde, in het buitengebied net boven het landelijk gemiddelde. De woonvoorraad met koopwoningen ligt in het buitengebied flink boven het landelijke, in de kern Eerbeek rond het landelijk gemiddelde en in de kern Brummen er onder. De gemiddelde woningwaarde is hoger dan landelijk, in het bijzonder in het buitengebied.

1

Ontgroening is het afnemen van het aandeel jongeren in de bevolking als gevolg van een afname van het geboortecijfer, vaak door het aflopen van een geboortegolf

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 15

Sociaaleconomische status De sociaaleconomische status (SES) staat voor de positie van mensen op de maatschappelijke ladder. Die positie ontstaat uit een combinatie van (1) materiële omstandigheden; (2) vaardigheden, capaciteiten en kennis; en (3) het sociale netwerk en de status en macht van mensen in dat netwerk. De gemeente Brummen scoort over het algemeen gemiddeld, maar er zijn aanzienlijke verschillen tussen de kernen Brummen en Eerbeek (lager) en het buitengebied (hoger en hoog).

Bron: (RIVM - Sociaal economische status 2017, 2017)

Bevolkingssamenstelling In de gemeente Brummen heeft gemiddeld 12% van de bevolking een migratieachtergrond. In de kern Eerbeek is het percentage bovengemiddeld met 15%.

Bron: (Bureau Fame - Gebiedsmonitor V&V, 02.2021)

Ontwikkeling inkomensopbouw Het gemiddeld inkomen per inkomensontvanger in de gemeente Brummen ligt op € 30.600 per jaar. In de kleine kernen ligt het gemiddelde inkomen hoger. In Eerbeek en zeker in de kern Brummen is het lager. Dit komt mede doordat deze kernen ook verhoudingsgewijs meer woonruimte bieden in de sociale huur, voor de laagste inkomens.

. Bron: (Bureau Fame - Gebiedsmonitor V&V, 02.2021)

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 16

Samenstelling huishoudens Omdat de uiteindelijke woonvraag wordt bepaald door huishoudens heeft Companen (in 2019) onderzoek gedaan naar de samenstelling en de ontwikkeling van de huishoudens in de gemeente Brummen (Companen Woningmarktonderzoek , 06.2019). Ontwikkeling huishoudens In de gemeente Brummen wonen ongeveer 9.000 huishoudens. Dit zijn ruim 3.100 gezinnen met kinderen, circa 2.600 alleenstaanden en 3.350 tweepersoonshuishoudens. Op basis van historische ontwikkeling en de demografische ontwikkeling kan een prognose worden gegeven van de huishoudenssamenstelling tot 2030.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Het aandeel gezinnen met kinderen is de afgelopen tien jaar afgenomen van ruim 38% in 2009 naar 34% in 2018. Deze daling wordt gecompenseerd door een groei van het aantal eenpersoonshuishoudens: van 25% naar 29%. Door deze afname van het aandeel gezinnen en een toename van het aandeel alleenstaanden is de gemiddelde gezinsgrootte in de gemeente Brummen ook afgenomen. Van gemiddeld 2,44 personen per huishouden in 2009 naar 2,30 personen per huishouden in 2018. Een prognose van de ontwikkeling van huishoudens naar leeftijd en samenstelling laat grote groei zien van het aantal 75-plushuishoudens. Hun aantal groeit richting 2030 met bijna 900, een groei van 60%. Het aantal kleine 1- en 2-persoonshuishoudens tot 65 jaar daalt in aantal. Naar de toekomst toe verwachten we dat het aantal eenpersoonshuishoudens verder toeneemt. Dit zijn vooral 75-plussers die alleen achterblijven op hoge leeftijd.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 17

5.2. Beleid gemeente Brummen Voor dit rapport onderzoeken we verder het woonbeleid, de woningmarkt en de visie op zorg (sociaal domein) van de gemeente Brummen. Dit doen we aan de hand van onderstaande documenten: De woonagenda 2019-2023 van de gemeente Brummen, opgesteld door Companen (Gemeente Brummen - Woonagenda , 09.2019); Het woningmarktonderzoek van de gemeente Brummen en Veluwonen, opgesteld door Companen (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019); Het Integraal beleidskader Sociaal Domein (3 decentralisaties) gemeente Brummen, opgesteld door de gemeente Brummen (Gemeente Brummen - Integraal beleidskader SD, 12.2013). 5.2.1. Woonagenda 2019-2023 De woonagenda schetst een integraal beeld van het wonen in de gemeente Brummen. Het geeft richting aan de opgaven, vormt de wettelijke basis voor de prestatieafspraken met woningcorporatie Veluwonen en de gemeentelijke ‘toezichtstaken’ én biedt conform de Omgevingswet ruimte voor initiatiefnemers om met ideeën te komen. De Woonagenda 2019-2023 is daarmee een visie voor de lange termijn en gaat uit van aanvragen uit de markt. De gemeente treedt hierbij faciliterend op. Aan de Woonagenda hangt geen uitvoeringsprogramma en bijbehorende uitvoeringsbudgetten. Daarnaast is de woonagenda het kader voor de woningbouw-programmering. Dit is een dynamisch instrument dat onderhevig is aan actuele prognoses en ontwikkelingen.

Hoe exact wordt vormgeven aan de woningbouwprogrammering staat in het gemeentelijk afwegingskader woningbouw. In de woonagenda onderscheiden we twee sporen. Enerzijds het borgen van de sociale volkshuisvesting voor de doelgroepen die daarop aangewezen zijn. Anderzijds wil de woonagenda, in combinatie met het afwegingskader woningbouw, partijen uitdagen nieuwe initiatieven, woonmilieus en plannen te ontwikkelen die kwaliteit toevoegen aan de woningvoorraad van de gemeente Brummen. De woonagenda bestaat uit vier pijlers en bijbehorende ambities: 1. Betaalbaarheid en beschikbaarheid; 2. Wonen, zorg en welzijn, in combinatie met de vergrijzing; 3. Duurzaamheid, met focus op bestaande woningvoorraad; 4. Leefbaarheid. Ten behoeve van dit rapport zoomen wij in op pijlers 1, 2 en 4. Ambities en speerpunten betaalbaarheid en beschikbaarheid Vanuit het beleid zijn de volgende ambities en speerpunten geformuleerd: 1. We monitoren actief of de vraag en aanbod van de sociale huurvoorraad nog in balans is:  De gewenste nieuwbouw voor de komende 10 jaren ligt tussen de 95 en 200 toe te voegen sociale huurwoningen. 2.

Iedere doelgroep vindt binnen 2 jaar een passende huur- of koopwoning:  We zetten extra in op betaalbare woningen voor de lage middeninkomens en de middeninkomens;  We zetten in op het realiseren van meer betaalbaar aanbod, koopwoningen in de prijsrange van € 180.000,- tot ca. € 250.000,- om de doorstroming te bevorderen zodat goedkope (huur) woningen vrij komen;  We zetten in op geclusterde/ levensloopgeschikte woningen: bij initiatieven voor geclusterde woonvormen (voor ouderen) onderzoeken we de mogelijkheden. Hieronder vallen ook woningen die eenvoudig levensloop geschikt te maken zijn. 3. De productie van de nieuwbouw loopt in de pas met de verwachte huishoudengroei en versterkt de huidige woonmilieus:  Bij het toevoegen van woningen kijken we of er vraag naar is vanuit een doelgroep (middenhuur/ betaalbaar/ levensloopgeschikt). 4. Binnen Brummen is het mogelijk om per levensfase een passende woning te huren of kopen:  Binnen de bestaande voorraad, bij transformatie en bij nieuwbouw werken we aan flexibiliteit. Dit betekend dat woningen snel geschikt zijn te maken voor nieuwe doelgroepen. Vooral voor de groeiende vraag naar specifieke doelgroepen (waaronder ouderen en zorgdoelgroepen) biedt dit kansen.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 18

5.

6.

We stimuleren de nieuwbouw van levensloopgeschikte (of geschikt te maken) nieuwbouw.  We faciliteren initiatieven vanuit de markt: verschillende doelgroepen en levensfasen vragen om verschillend aanbod. De gemeente staat open voor creatieve en innovatieve woonvormen (bv. natuur-inclusief en Tiny Houses). Deze initiatieven moeten wel uit de markt komen. De kern Eerbeek krijgt de komende jaren extra aandacht om groei van de kern te bevorderen.

Ambities en speerpunten wonen, zorg en vergrijzing 1. Ouderen kunnen oud worden in hun eigen wijk of kern:  Mantelzorg is mogelijk: met flexibele (tijdelijke) woonvormen kunnen mantelzorger en zorgontvanger dicht bij elkaar wonen. Niet alleen via mantelzorgunits, maar ook door ouders/ familie in hetzelfde pand;  Maak meer-generatiewoningen mogelijk;  Eenzijdige wijken/ kernen tegengaan: bij nieuwbouw proberen we te sturen op een gevarieerd aanbod. 2. Voldoende woonmogelijkheden voor mensen met een zorgbehoefte:  Zorg voor betaalbare huisvesting voor kwetsbare doelgroepen: in elke kern zijn voldoende woningen voor ouderen en mensen met een beperking aanwezig. Met daarbij wonen en zorg binnen de muren van een instelling geconcentreerd in Brummen en Eerbeek. We ondersteunen mensen die zelfstandig willen blijven wonen in de kleine kernen, zolang dit haalbaar is;  Stimuleren van levensloop geschikte woningen: Er is nog behoefte aan 240 geclusterde woningen. Er is behoefte in sociale huur, middenhuur (€ 710 - € 900) en koop (€ 250.000,- € 300.000),- De woningen worden bij voorkeur gerealiseerd in of nabij het centrum, dichtbij de voorzieningen.

Naast appartementen kan het gaan om hofjes, levensloopgeschikt te maken grondgebonden woningen (woningen die rechtstreeks toegankelijk zijn op straatniveau), multifunctionele woningen of innovatieve vragen uit de markt waar voldoende draagvlak voor is;  Zie de kansen van het buitengebied, want ook voor ouderen kan dit gebied aantrekkelijk zijn. Hier zijn kansen voor leegstand bij agrarisch vastgoed. Kleinschalig wonen met zorg in het buitengebied kan worden onderzocht bij een vraag uit de markt;  Flexibel omgaan met leegstaand vastgoed. Dit kan, onder voorwaarden, als kans dienen om huisvestingsvragen op te lossen. 3. Zorglocaties behouden, laten meegroeien met de natuurlijke (organische) groei; 4. Woningbouwinitiatieven faciliteren die voorzien in huisvesting voor ouderen. Liefst flexibel, zodat ze later kunnen dienen voor kleine 1- tot 2-persoons huishoudens:  We faciliteren pilots (nieuwbouw) waar voldoende draagvlak voor is. 5. Stimuleren van woningaanpassingen zodat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen:  Stimuleer woningaanpassingen door ouderen zelf door gunstige leningen beschikbaar te stellen voor woningeigenaren die hun woning toekomstbestendig te maken.

We investeren in informatieverstrekking over wat mensen zelf kunnen doen om hun koopwoning toekomstbestendig te maken;  Toegankelijkheid van woningen is goed en ook de woonomgeving van ouderen moet toegankelijk zijn. 6. Zorgen voor een ‘zachte landing’ voor cliënten die uitstromen vanuit Beschermd wonen (opstapregeling):  De uitstroom van cliënten uit instellingen kan effecten hebben op de leefbaarheid als het woongedrag afwijkt. Daarom zijn afspraken nodig voor zorg begeleiding en toewijzing van woningen. Opstapregeling gemeente Brummen Om cliënten die uitstromen uit Beschermd Wonen een zachte landing te geven is er een Opstapregeling. De Opstapregeling is bedoeld om, via een vaste set met afspraken, cliënten die wonen in een instelling (onder meer vanwege verslaving, psychiatrische problemen of verstandelijke beperkingen) kansrijk terug te laten keren in de maatschappij. De Brummense Opstapregeling is afgeleid van die van Apeldoorn en is geformaliseerd door de samenwerking tussen Team voor Elkaar en Veluwonen. De regeling wordt ook ondertekend door

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 19

zorgorganisaties die werkzaam zijn in de gemeente Brummen. Aanvragen voor een Opstapwoning worden beoordeeld door de opstapcommissie. In de Opstapcommissie zit een vertegenwoordiger van beide organisaties. Met de opstapregeling kunnen inwoners uitstromen uit Beschermd Wonen, met daarbij de garantie dat zij maximaal twee jaar lang begeleiding ontvangen in de thuissituatie. Het beidt de inwoner dus zekerheid bij uitstroom en de woningcorporatie garantie dat een mogelijke terugval zoveel mogelijk wordt voorkomen. Daarbij versterkt het de positie van beiden, omdat duidelijk is vastgelegd welke procedures gehanteerd moeten worden als het onverhoopt toch niet goed gaat. Bij een positief besluit tot een Opstapwoning krijgen de doorstromers, met behoud van punten en met voorrang, een woning toegewezen. Het Team voor Elkaar zorgt voor passende Wmo-indicatie voor begeleiding en zo nodig voor de toegang tot schuldhulpverlening/ schuldsanering. Elk half jaar wordt geëvalueerd en wanneer uiterlijk na twee jaar het zelfstandig wonen niet lukt (door huurschulden of overlast) dan is terugkeer naar Beschermd Wonen mogelijk. Als zelfstandig wonen na 2 jaar lukt dan wordt de huurovereenkomst omgezet in een reguliere overeenkomst. Ambities en speerpunten Leefbaarheid 1. Gevarieerde opbouw van wijken en kernen Een gevarieerde wijk of kern versterkt de leefbaarheid.

Aanwezige sociale structuren worden versterkt door onderlinge betrokkenheid. Zo heeft een gevarieerde bevolkingsopbouw wat betreft leeftijd voordelen. Mensen kunnen elkaar ondersteunen binnen het eigen netwerk. Een gedifferentieerd woningaanbod houdt een gevarieerde opbouw mogelijk. Er is aandacht voor voldoende geschikte woningen voor ouderen en andere kwetsbare bevolkingsgroepen. 2. Economisch vitale centra We spelen in op ontwikkelingen en maken hiervoor flexibele bestemmingsplannen. We proberen ondernemers zoveel mogelijk te ondersteunen en faciliteren. Als er belemmeringen zijn, proberen we samen tot een oplossing te komen. 3. Leegstand terugdringen In de gemeente Brummen kennen we gelukkig nog weinig leegstand. Toch zien we soms, en waarschijnlijk in toenemende mate, bedrijven (winkels en agrarische bedrijven) verdwijnen. Waar nodig geven we winkelpanden en boerderijen een andere functie. Leegstand zien we als kans. Eigenaren kunnen inspelen op de behoeften van ondernemers en bewoners. De gemeente neemt hierbij een faciliterende rol aan. Onder andere door flexibel om te gaan met bestemmingsplannen, bijvoorbeeld waar het gaat om functiewijzigingen voor wonen, werken, winkel en lichte bedrijvigheid (aan huis) en combinaties van functies. 4.

Dorpsinitiatieven Bewoners van kleine kernen kunnen bij voldoende draagvlak met een plan komen om de leefbaarheid van hun dorp te bevorderen. Zij moeten hierbij breder kijken dan alleen nieuwbouw. In het woningbouwprogramma houden we rekening met beperkte nieuwbouwmogelijkheden voor de kleine kernen. Hierbij ligt het initiatief bij de bewoners. In de kleine kernen blijft bij goede initiatieven dus (beperkt) nieuwbouw mogelijk – met aandacht voor de bestaande en ontbrekende voorraad. Prestatieafspraken wonen De gemeente Brummen, Veluwonen en Samen Eén (stichting Huurdersbelangen) maken jaarlijks prestatieafspraken en geven zo uitvoering aan het gezamenlijk beleid voor de sociale huursector in de gemeente Brummen (Gemeente Brummen - prestatieafspraken wonen, 2021). Zij doen dit op basis van de gemeentelijke ‘Woonagenda 2019-2023'. Focus in deze afspraken is gericht op huishoudens die niet volledig op eigen kracht in hun huisvesting kunnen voorzien èn op groepen huishoudens die vanwege een psychosociale en/ of lichamelijke beperking extra aandacht nodig hebben. Ook is er aandacht voor de huisvesting van statushouders. De opgave in de prestatieafspraken zijn om vanuit een gezamenlijk gedeelde visie voldoende betaalbare en kwalitatief goede woningen in de gemeente te bieden. Daarbij is er aandacht voor: 1. Betaalbaarheid;

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 20

2. 3. 4. 5. 6.

Beschikbaarheid; Kwaliteit en duurzaamheid van woningen; Zorg en huisvesting ouderen; Huisvesting overige aandachtgroepen; Leefbaarheid.

5.2.2. Woningmarktonderzoek Het woningmarktonderzoek biedt gericht inzicht in de huidige woningvoorraad en de ontwikkeling van de vraag naar wonen en vormt daarmee de (onderzoeks)basis van de woonagenda en het gemeentelijk beleid. Betaalbaarheid en beschikbaarheid bestaande woningvoorraad In de gemeente Brummen staan 9.253 woningen. Het grootste deel hiervan zijn koopwoningen 5.647 (61%), 2.753 van de woningen zijn corporatiewoningen (31%) en 853 van woningen worden verhuurd door particulieren (8%).

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

In Brummen en Eerbeek staan relatief de meeste sociale huurwoningen: respectievelijk 35% en 32% van de woningvoorraad in deze kernen. In de kleine kernen ligt het accent zeer sterk bij koopwoningen. In Eerbeek en Brummen zijn nog enige appartementen.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Sociale huurvoorraad De woningvoorraad van Veluwonen bestaat voor het grootste deel uit eengezinswoningen. In Hall en Leuvenheim is vrijwel de hele sociale huurvoorraad een eengezinswoning. In Brummen staan relatief meer seniorenwoningen, in Eerbeek meer appartementen woningen (met/zonder lift).

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 21

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Van de sociale huurwoningen in de gemeente Brummen heeft het grootste deel een huurprijs onder de laagste 2 aftoppingsgrens van € 597 (prijspeil 2018 ): 77% van alle woningen, 91% onder de grens van € 640.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Beschikbaarheid woningen zorgdoelgroepen Veluwonen Veluwonen had in 2020 in totaal 927 woning beschikbaar voor zorgdoelgroepen. 831 hiervan zijn specifiek beschikbaar voor senioren. 96 voor bijzondere doelgroepen.

Bron: Veluwonen

2

De maximale inkomens en aftoppingsgrenzen worden jaarlijks geïndexeerd. Vanuit het onderzoek gelden dus andere grenzen dan in 2021. De aantallen zijn hetzelfde, alleen geïndexeerd.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 22

De bijzondere doelgroepen zijn onderverdeeld in vier grote wooncomplexen: Akkergeelster; Egelantier; De Wezeboom; Sporkehout. Behoefteraming op basis van inkomen De gemeente en Veluwonen hebben een bijzondere verantwoordelijkheid voor de huisvesting van huishoudens met de laagste inkomens. Wettelijk is deze doelgroep afgebakend op een inkomensgrens van € 40.024,belastbaar per jaar (prijspeil 2021). Passend toewijzen Daarbij verplicht de Woningwet woningcorporaties woningen passend toe te wijzen. Dit betekent dat huishoudens met recht op huurtoeslag gehuisvest moeten worden in een woning met een huur die past bij hun inkomen. De huurtoeslagdoelgroep maakt hierdoor enkel nog aanspraak op goedkope huurwoningen. Woningcorporaties moeten tenminste 90% van de vrijkomende sociale huurwoningen (met een huurprijs tot € 752,33) toewijzen aan hun doelgroepen.  De belangrijkste doelgroep van woningcorporaties zijn huishoudens met een inkomen beneden € 40.024,- (prijspeil 2021). De woningcorporatie moet jaarlijks ten minste 80% van de vrijkomende sociale huurwoningen aan die groep toewijzen.  Daarnaast mogen corporaties tot 2021 10% van de vrijkomende woningen toewijzen aan huishoudens met een inkomen tussen € 40.025,- en € 44.655,- (prijspeil 2021). De overige, maximale 10% van de vrijkomende woningen, mogen woningcorporaties vrij toewijzen.

De inkomens die in aanmerking komen voor een sociale huurwoning zijn de volgende doelgroepen:  laag inkomen: < € 40.024,- per jaar met recht op huurtoeslag (prijspeil 2021)  laag middeninkomen: tussen € 40.025,- en € 44.655,- (prijspeil 2021), de zogenaamde Monasch-groep Daarnaast kennen we nog de volgende doelgroepen:  middeninkomens: € 44.656,- tot € 50.000, hogere inkomens: > € 50.000,Huishoudens met een inkomen beneden € 40.024,- (prijspeil 2021) kunnen voor een woning terecht bij Veluwonen. Ook mensen met een inkomen tussen € 40.025,- en € 44.655,- (prijspeil 2021) komen tot en met 2021 nog in aanmerking voor een corporatiewoning boven de aftoppingsgrenzen (€ 678,66). Huishoudens met een hoger inkomen zijn aangewezen op een vrije sector huurwoning of een goedkope koopwoning. Samenstelling sociale huurders Ongeveer 40% van alle huishoudens in de gemeente Brummen heeft een inkomen dat recht geeft op een sociale huurwoning.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Van de ruim 2.100 huishoudens met een inkomen tot de huurtoeslaggrens wonen er circa 1.350 in een sociale huurwoning van Veluwonen. Van de doelgroep tot de grens van € 40.024,- woont ongeveer 40% in een sociale huurwoning van Veluwonen. In totaal wonen ruim 700 huishoudens met een hoger inkomen in een sociale

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 23

huurwoning, op een totaal aantal van de 2.753 woningen. Zij worden aangemerkt als goedkope scheefwoners. Deze scheefwoners zijn daarmee ruim een kwart van alle huurders in een sociale huurwoning. Betaalbaarheid woningen De vraag of woonlasten voor huurders betaalbaar zijn, hangt van verschillende zaken af. Primair gaat het om het inkomen van huishoudens en de hoogte van de huur, maar daarnaast spelen ook energielasten, de huishoudenssituatie, noodzakelijke uitgaven en persoonlijke keuzes van mensen mee. Om deze reden heeft Companen gekozen voor een benadering die uitgaat van normkosten (volgens NIBUD) van huishoudens en wat zij ‘over houden’ om aan huur te besteden. Als streefhuurprijsopbouw wordt vergeleken met de berekende gewenste huurprijsopbouw zien we dat meer zeer betaalbare woningen (tot € 417) nodig zijn en een groter deel van de huurwoningen een prijs boven € 640 tot € 710 zou mogen hebben. Tussen € 417 en € 597 lijkt ruim voldoende en gedifferentieerd aanbod aanwezig te zijn.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Druk op de huursector (2013-2017) Jaarlijks komt in Brummen ongeveer 6% van de sociale huurwoningen vrij. Dit zijn 160 tot 180 mutaties per jaar. In Brummen komen verhoudingsgewijs iets meer sociale huurwoningen vrij dan in Eerbeek/Hall. Veluwonen verhuurt op dit moment 2753 woningen in de gemeente. De slaagkans om in aanmerking te komen voor een huurwoning schommelt tussen de 29% en 34%. Omdat het aantal actief woningzoekenden toeneemt (en er in de jaren 2021 tot en met 2020 amper woningen zijn toegevoegd, vooral in Eerbeek niet door de procedure plan MER), zien we de slaagkans de laatste jaren dalen. De druk op de sociale huurwoningvoorraad is ook in de gemeente Brummen groot. Hoe groot kan worden afgeleid uit meerdere indicatoren, te weten: het aantal reacties, aantal belangstellenden, gemiddelde inschrijftijd en actieve zoektijd van geslaagde woningzoekenden. Over de jaren 2013 – 2017 is zichtbaar dat al deze indicatoren oplopen en de druk op de sociale huurwoningmarkt oploopt, waarbij er maar weinig verschillen zijn tussen Brummen en Eerbeek. Verhuisbewegingen Verhuisbewegingen in het recente verleden geven inzicht in de stappen die huishoudens zetten op de woningmarkt in hun wooncarrière. Companen heeft op basis van huishoudenskenmerken van verhuizers in de gemeente Brummen de dynamiek op de woningmarkt in beeld gebracht.

_________________________________________ Rapport Wonen met Zorg gemeente Brummen - 24

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Huishoudens die binnen de gemeente Brummen verhuisd zijn, zijn relatief vaak gezinnen met kinderen en huishoudens tot 29 jaar (waaronder ook starters). Inwoners van 65 jaar en ouder vertegenwoordigen 18% van deze groep. Vestigers in de gemeente Brummen zijn naast deze groepen vaak kleine huishoudens tussen 30 en 65 jaar; hieronder bevinden zich ook huishoudens die na vestiging een gezin (gaan) vormen. De helft van de vertrekkers zijn jonge kleine huishoudens die uit huis gaan, en geen woning achterlaten. Redenen hangen vaak samen met werk of studie en is daardoor niet beïnvloedbaar met woonbeleid.

Bron: (Companen - Woningmarktonderzoek , 06.2019)

Rond de helft van de huishoudens die binnen de gemeente Brummen verhuisd zijn en vestigers komt in een huurwoning terecht. Vestigers gaan vaker naar tweekappers en vrijstaande woningen in het duurdere koopsegment. Dit wijst op een stap naar een luxer en ruimer woonmilieu. Mensen die binnen de gemeente Brummen verhuizen zetten juist kleinere stapjes en zijn vaker de meer traditionele lokaal gebonden huishoudens.