(123) Haalbaarbaarheidsanalyse BAM gemeentehuis
Tekst van het document
D399155
BAM Bouw en Techniek bv
Haalbaarbaarheidsanalyse Verbeteren Energieprestatie & Klimaateffecten-scan Gemeentehuis Brummen
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
BAM Bouw en Techniek bv
Haalbaarbaarheidsanalyse Verbeteren Energieprestatie & Klimaateffecten-scan Gemeentehuis Brummen Documentnummer
BBT-221122-R-00017-AWJ
Opdrachtgever Gemeente Brummen
Opsteller Naam Telefoon E-mail Bedrijf Adres
Anouk Schrauwen +31 6 2444 7097 anouk.schrauwen@bam.com BAM Bouw en Techniek bv Regulierenring 35, 3981 LA Bunnik Postbus 20, 3980 CA Bunnik Telefoon +31 (0)30 659 86 49 www.bambouwentechniek.nl
1.0
definitief
AS
01.12.22
JR
05.12.22
AS
05.12.22
Revisie
Status
Opsteller
Datum
Geverifieerd
Datum
Vrijgegeven
Datum
© Niets van dit rapport mag worden verveelvoudigd, openbaar gemaakt en / of overhandigd aan derden, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van BAM Bouw en Techniek bv.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
BAM Bouw en Techniek bv
Inhoudsopgave 1.
VRAAG .................................................................................................................. 1
2
ACHTERGRONDINFORMATIE ............................................................................ 2
3
HUIDIGE SITUATIE............................................................................................... 3
4
3.1
Energielabel .............................................................................................................................3
3.2
Energieverbruik 2018 t/m 2021 ...............................................................................................4
3.3
Energiebalans ..........................................................................................................................5
3.4
Uitgangspunten maatregelen ..................................................................................................6
MAATREGELEN ................................................................................................... 8 4.1
5
6
Energetische maatregelen .......................................................................................................8 4.1.1
Bouwkundig ..............................................................................................................8
4.1.2
Werktuigbouwkundig ..............................................................................................10
4.1.3
Elektrotechnisch .....................................................................................................10
4.1.4
Wettelijke EML-maatregelen (energiebesparingsplicht*) .......................................11
4.2
Klimaatadaptieve maatregelen ..............................................................................................13
4.3
Gedragsveranderende maatregelen......................................................................................15
4.4
Subsidies ...............................................................................................................................17
SCENARIO’S ...................................................................................................... 18 5.1
Maatregelen benodigd voor gasreductie van 20% tot 30% (budget) ....................................18
5.2
Maatregelen benodigd voor gasloos (ambitieus) ..................................................................19
ADVIES ............................................................................................................... 21
BIJLAGE 1: Uitgangspunten berekeningen ............................................................... 23 BIJLAGE 2: Foto’s ........................................................................................................ 29 BIJLAGE 3: Erkende maatregelenlijst (kantoren) ...................................................... 37
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
BAM Bouw en Techniek bv
1. VRAAG HAALBAARHEIDSANALYSE Voor u ligt de haalbaarheidsanalyse voor het verbeteren van de energieprestatie en klimaateffecten-scan voor Gemeentehuis Brummen te Brummen waarmee u inzicht krijgt in welke duurzaamheidsmaatregelen interessant zijn voor uw pand. Tijdens ons prettig gesprek van 23 augustus jl. 2022 hebben wij uw ambitie op gebied van duurzaamheid geïnventariseerd. U heeft in het gesprek aangegeven dat u wilt weten welke maatregelenpakketten leiden tot verbetering van de energieprestatie, wat is wettelijk verplicht (EML), wat is noodzakelijk voor label A, gasloos of hoe u dit pand verder kunt verduurzamen naar een paris-proof of energieneutraal concept. Welke knoppen (maatregelen, scenario’s) kan gemeente Brummen aan draaien om bijvoorbeeld het gasverbruik stapsgewijs te verlagen. Daarnaast heeft u de vraag om te onderzoeken wat de impact van het klimaatverandering is op uw gebouw. Via de klimaateffecten-scan van BAM worden de risico’s t.b.v. klimaatverandering voor het pand in kaart gebracht en kansen om dit te verbeteren aangedragen. Dit rapport beschrijft de resultaten van het onderzoek wat is uitgevoerd aan de hand van het vooraf opgestelde stappenplan, zie figuur 1. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de wettelijke verplichtingen om energie te besparen in gebouwen.
De huidige situatie van het gebouw, kenmerken en energielabel als omschreven in stap 1, 2 en 3 van het stappenplan, zie figuur 1, worden beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de mogelijke maatregelen, energetische als klimaatadaptieve, die kunnen worden toegepast. Ook staan hier een aantal gedragsveranderende maatregelen beschreven welke u en de gebruikers direct kunnen nemen om het energieverbruik te verminderen. Figuur 1: Stappenplan
De combinatie van deze maatregelen worden beschreven in de mogelijke verduurzamingsscenario’s van hoofdstuk 5. Tenslotte ons advies voor de te nemen maatregelen en mogelijke vervolgstappen beschreven in hoofdstuk 6.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
1 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
2 ACHTERGRONDINFORMATIE WET- & REGELGEVING Om te borgen dat burgers en bedrijven met elkaar stappen gaan zetten om energie te besparen heeft de overheid een aantal wettelijke maatregelen vastgesteld. Deze maatregen zijn onder andere vastgelegd in het Activiteitenbesluit, de Wet Milieubeheer en het Bouwbesluit. Ook heeft de rijksoverheid haar handtekening gezet onder het Energieakkoord SER uit 2013. Samengevat gaat het om: - Wet milieubeheer en Activiteitenbesluit (ook wel: Erkende maatregelen energiebesparing): een van deze eisen omvat het treffen van alle energiebesparende maatregelen die binnen 5 jaar worden terugverdiend. - Woningwet en Bouwbesluit: schrijft voor dat alle kantoorgebouwen met een oppervlakte van meer dan 100 m2 minimaal energielabel C in 2023 moeten hebben. - SER-Energieakkoord: voor duurzame groei (2013): afspraak dat er in 2030 wordt gestreefd naar energielabel A voorgebouwen. Een andere afspraak is het intensiveren van energietoezicht op het Activiteitenbesluit. - Het gasbesluit: een kabinetsbesluit om het gebruik van aardgas versneld af te bouwen. Er zijn verschillende tools beschikbaar waarmee onderzocht kan worden welke verplichtingen er zijn voor een gebouweigenaar. Wij hanteren de Wetchecker van de Rijksoverheid om te onderzoek welke verplichtingen de gebouweigenaar heeft voor de verduurzaming van haar vastgoed.
Onderstaand het resultaat van de Wetchecker uitgevoerd voor Gemeentehuis Brummen. = van toepassing = niet van toepassing Resultaat Wetchecker: Overzicht van uw verplichtingen en mogelijke invulling van de verplichtingen
Brummen
U heeft een energiebesparingsplicht op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer. U heeft een informatieplichtplicht op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer. U heeft een auditplicht op grond van de Europese richtlijn energie efficiëntie (EED) U heeft op dit moment een energieverplichting voor uw gebouw op grond van het Besluit Energieprestatie gebouwen (Beg). Energielabel C veplichting voor kantoren op grond van het bouwbesluit Op basis van het vermogen van de verwarming- en/of airco-installaties in uw gebouw heeft u hiervoor vanaf 2026 een gebouwautomatisering- en controlesysteem (GACS) nodig. * Bron: RVO (https://regelhulpenvoorbedrijven.nl/wetcheck erenergiebesparing/)
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
2 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
3 HUIDIGE SITUATIE Gebouwkenmerken & Algemene aandachtspunten: Het gebouw dateert uit 1870, deels nieuwbouw uit 2013. Het totale oppervlakte van het gebouw is 3.236 m2 BVO. Overige aandachtspunten besproken met opdrachtgever: •
• • • •
3.1
Pand heeft momenteel label C (gehele pand, deels gemeentelijk monument). Dit label verloopt op 1 juli 2025. Vanaf 1-1-2030 is een label A benodigd. Dak en verdieping oudbouw niet-geïsoleerd; Ambitie is om CO2-reductie 55% in 2030 (meer dan landelijke akkoord) te behalen. Gemeente Brummen heeft de wens om gasloos te worden. Potentiële maatregelen: o Voornemens om zonnecarports voor het parkeren en pv-panelen op het platte dak te installeren. o Batterij om energie op te slaan o CV-ketels vervangen door warmtepompen o LED-verlichting o Isoleren bouwkundige schil met name de vloer van de zolder of het dak. o Verwarming door reeds aanwezige koelunits (ombouwen naar warmtepompen). o Warmwatervoorziening (niet besproken maar kan wel een mogelijke maatregel zijn)
Energielabel
Vanaf 1 januari 2021 is de methode voor het bepalen van de energieprestatie van woningen utiliteitsbouw, bestaande- en nieuwbouw veranderd. De overheid wilde één bepalingsmethode, om de energieprestatie van alle gebouwen vast te stellen. Alle (nieuwe) energielabels worden sinds 1 januari 2021 bepaald aan de hand van één energieprestatie indicator ‘primair fossiel energiegebruik’ uitgedrukt in kilowattuur per vierkante meter per jaar (kWh/m²). Wat betekent dit voor u? Voor Gemeentehuis Brummen kan deze bepalingsmethodiek een wijziging van het energielabel betekenen. Studie laat namelijk zien dat 55% van de gebouwen hetzelfde label behoudt. Van de overige 45% van de labels die wel verschuiven verschuift ca. 80% maximaal één label (één labelverslechtering of één labelverbetering). De overige 20% verschuift twee labels of meer (twee labelverslechteringen of twee labelverbeteringen). Nadat we de nieuwe methodiek hebben gebruikt constateren we dat voor Gemeentehuis Brummen het energielabel met 2 stappen verbeterd. In onderstaande tabellen hebben we dit onder elkaar gezet. Label conform methodiek (EPC) voor 1 januari 2021 Naam Pand Postcode Gemeentehuis 6971BV
Plaats Bouwjaar BRUMMEN 1870 (deels 2013)
Gebruiksdoel Oppervlakte Energielabel Kantoorfunctie 3.236,00 C
EI Label geldig tot 1,17 1-7-2025
Label conform methodiek (NTA8800) na 1 januari 2021 Naam Pand Postcode Gemeentehuis 6971BV
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Plaats Bouwjaar BRUMMEN 1870 (deels 2013)
Gebruiksdoel Oppervlakte Energielabel EP2 Label geldig tot Kantoorfunctie 3.236,00 A 162,2 ntb
Revisie 1.00
3 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Op basis van de huidige (vernieuwde) berekeningsmethodiek en de huidige staat van het gebouw ontvangt Gemeentehuis Brummen een energielabel A. Wat is de Paris Proof score? Paris Proof is een getal voor het energiegebruik voor het realiseren van de 2050 doelstelling van het klimaatakkoord van Parijs. Voor kantoren bedraagt deze score 70 kWh/m2. De Paris Proof score heeft als doel om zowel op korte als lange termijn de markt in beweging te brengen. De Paris Proof score is dus geen verplichting, maar geeft een richting om te bepalen welke maatregelen voor gemeentehuis Brummen mogelijk zijn om het energieverbruik nog verder te reduceren. Gemeentehuis Brummen heeft momenteel een Paris Proof score van 174 kWh/m2.
3.2
Energieverbruik 2018 t/m 2021
Voor het opstellen van dit adviesrapport heeft u het werkelijke energieverbruik opgegeven. In onderstaande grafieken is het elektra-en gasverbruik van de 2018 tot en met 2021 zichtbaar.
Figuur 2: Elektriciteitsverbruik jaren 2018 tot en met 2021
In het elektriciteitsverbruik is redelijk stabiel in de afgelopen 4 jaar, met een stijging in 2020. In oktober 2019 is de bevochtingsinstallatie geïnstalleerd, dit in combinatie met het 24 uur draaien van de luchtbehandelingskast (Corona), kan gezorgd hebben voor de verhoging in 2020.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
4 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Figuur 3: Gasverbruik jaren 2018 tot en met 2021
Er is een daling van het gasverbruik vanaf 2018 duidelijk zichtbaar in figuur 3. Het niet gebruiken (niet verwarmen) van de oudbouw door Corona in 2020 kan een verklaring zijn voor de daling van het gasverbruik
3.3
Energiebalans
De energiebalans is opgesteld aan de hand van de rekenresultaten van de EPA-U software. Het doel bij het opstellen van de energiebalans is dat het verschil tussen het daadwerkelijk gemeten energieverbruik en het berekend energieverbruik, in kader van de Wet milieubeheer, niet meer dan 10% mag bedragen. Onderstaand is de energiebalans in de vorm van een taartdiagram opgenomen. De energiebalans geeft de gebouweigenaar inzicht waar – naar verwachting – de grootste energiebesparing te behalen valt. De 3 posten waar het meeste energie naar toegaat zijn: • Verwarming (30%) • Verlichting (24%) • Apparatuur (21%) Energiebalans apparatuur (E) Een van de grootste verbruiker van energie is de opgestelde gebruikersgebonden Figuur 4: Verdeling huidig energieverbruik (in MJ per jaar) apparatuur. Denk bijvoorbeeld aan computers, kopieermachines, printers en dergelijke. Onderdeel van de uitgevoerde opname op locatie is het in kaart brengen van alle apparatuur in het gebouw. In de bijlage 1 is het elektriciteitsverbruik van elk apparaat binnen het gebouw weergegeven. Hierbij zijn kengetallen voor het vermogen van het apparaat gebruikt en vermenigvuldigd met de gebruiksuren, om tot een reële inschatting van het jaarverbruik te komen. Op deze manier is inzichtelijk welke apparaten veel energie verbruiken en waar mogelijk besparingsmogelijkheden liggen.
Het verbruik van deze apparaten heeft geen invloed op het energielabel, alleen op de berekende verdeling van het energieverbruik en eventueel op de interne warmtelast (apparaten geven warmte af). BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
5 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
3.4
Uitgangspunten maatregelen
In dit rapport zijn de uitkomsten van de verduurzamingsmaatregelen voor dit gebouw beschreven. Voor het bepalen van de verduurzamingsmaatregelen heeft op 10 oktober 2022 een schouw op locatie plaatsgevonden. Vervolgens hebben wij mogelijke maatregelen ingevoerd in het VABI software pakket (gebaseerd op de NTA 8800). De informatie uit de inventarisatie – welke zijn gebruikt in de softwarematige berekeningen – is weergegeven in bijlage 1. Reeds genomen energiebesparende maatregelen: • HR107 CV-ketels met energiezuinige circulatiepompen • Warmte-koude opslag i.c.m. een elektrische warmtepomp (nieuwbouw en atrium) • Laag temperatuursverwarming (nieuwbouw en atrium) • HR++-glas en trippel glas (nieuwbouw en atrium) • Frequentieregeling luchtbehandelingskasten • Warmteterugwinning luchtbehandelingskasten • Hoogfrequente verlichting met aanwezigheidsdetectie De volgende klachten zijn vernomen tijdens de schouw: • Warmte klachten in de zomer (Atrium); ook warmte-koudeklachten in overige delen nieuwbouw. • Koude klachten in de winter (Atrium); vaak omschreven als tochtklachten door plafondunits Voor de berekening van de energie-index, het berekenen van de energiebalans en het besparingspotentieel van diverse maatregelen is gebruik gemaakt van daarvoor geschikte EPA-U-software Vabi, versie 3.52.
Met betrekking tot de berekening van de energieprestatie is gebruik gemaakt EPA NTA 8800 van VABI, versie 9.0.1. Deze softwarepakket aan de eisen die worden gesteld vanuit de BRL 9500 deel 3 en is hier ook voor gecertificeerd. Referentiegebruik Als het werkelijke energieverbruik van Gemeentehuis Brummen wordt vergeleken met de referentiewaarden (afkomstig uit de software voor het bepalen van het energielabel). Hierbij is het referentieklimaat TRY (Test Reference Year) De Bilt gebruikt, zodat de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de weersvariaties per jaar.
Elektriciteit (2021) Gas (2021)
Werkelijk verbruik 330.185 kWh 19.820 m3
Referentie verbruik 337.360 kWh 22.629 m3
Verschil 7.175 kWh 2.809 m3
Het elektriciteitsverbruik van Gemeentehuis Brummen ligt 2,1% lager dan het referentieverbruik bij vergelijkbare objecten. Het gasverbruik ligt 12,4% lager dan bij de referentieobjecten. Voor het bepalen van het energielabel en de bijbehorende rapportage wordt er gerekend met de bovenstaande referentiewaarden voor energieverbruik.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
6 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Voor de selectie van de maatregelen hebben we gekeken naar de terugverdientijden. Voor bouwkundige maatregelen hebben we een maximale terugverdientijd van 30 jaar gehanteerd en voor de installatietechniek maximaal 15 jaar. We hebben daarna gekeken naar de erkende maatregelen en de voorgestelde maatregelen voor het labeladvies. Voor deze berekening van de energiekosten (REFERENTIE 2023) is rekening gehouden met elektriciteitsprijs van € 0,432 / kWh en een gasprijs van € 2,445 / m Gemeentehuis Brummen, zie figuur 6. De prijzen zijn inclusief energiebelasting en exclusief BTW en vaste lasten. De vaste lasten zijn buiten beschouwing gelaten, omdat deze onafhankelijk zijn van het verbruik. Aandachtspunt is dat momenteel de energieprijzen hard stijgen. Afhankelijk van uw contract kunnen de prijzen invloed hebben op de uitkomsten van deze analyse. 3
Voor de CO2-emissie zijn de volgende factoren gehanteerd: CO2 / m3 aardgas: 1,78 kg CO2 / kWh elektra: 0,556 kg
Figuur 5: Verdeling jaarlijkse energiekosten o.b.v. referentieverbruik
Figuur 6: Verbruikskosten per energiestroom (referentie nieuwe energietarieven, energiebelasting en ODE 2022. Uitgegaan van het referentieverbruik
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
7 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
4 MAATREGELEN 4.1
Energetische maatregelen
In deze paragraaf beschrijven we de voorgestelde maatregelen. Indien er achter een maatregel (EML) staat, betekent dit een uit te voeren maatregel conform Wet milieubeheer en Activiteitenbesluit
4.1.1
Bouwkundig
Maatregel 1: Voorzetwanden oudbouw Indien er geen gevelspouw aanwezig is bestaat de muur geheel uit steen. Dit zorgt voor een zeer lage isolatiewaarde, waardoor er zeer veel warmte naar buiten verdwijnt. Omdat er geen luchtspouw aanwezig is, is het niet mogelijk om deze te isoleren. Door de monumentale status is het waarschijnlijk enkel mogelijk om vanuit de binnenzijde de gevels te isoleren. Hiervoor zijn we uitgegaan van voorzetwanden met 100 mmm minerale wol als isolatiemateriaal. Met het toepassen van deze isolatie wordt de Rc-waarde verhoogd van 0,19 m²K/W naar 3,5 m²K/W. Bij dit type isolatie is uitvoer door een gerenommeerde partij en goede dampremming en aansluiting noodzakelijk. Maatregel 2: Zoldervloer isoleren De zolder van de oudbouw betreft een onverwarmde bovengelegen ruimte. Het dak is niet geïsoleerd. De zoldervloer is relatief eenvoudig te isoleren door isolatie op de vloer te leggen. Door toepassing van drukvaste isolatie (beloopbaar) kan de zolder gebruikt blijven als berging. Hierdoor gaat de Rc-waarde van het dak omhoog van 0,22 m²K/W naar 3,7 m²K/W (huidige nieuwbouweis). Advies Laat de bestaande zoldervloer voorzien worden van een extra isolatielaag.
Door de werkzaamheden te laten uitvoeren door een gerenommeerd bedrijf, kan men er zeker van zijn dat de dakconstructie het extra gewicht aan kan en dat er vochtproblemen in de kapconstructie worden voorkomen. De aanwezige radiatoren worden behouden om de ruimte vorstvrij te houden. Warmteplan kan tussen de vloer volspuiten, ook mogelijk tussen beganegrond/verdiepingsvloer
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
8 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Maatregel 3: Begane grondvloer isoleren (dus plafond kelder) Door het isoleren van de begane grond vloer onder de oudbouw vindt er minder warmteverlies plaats naar de onverwarmde ruimtes eronder (kelders, kruipruimtes etc). Hierdoor is er minder vermogen nodig vanuit de CV ketels om het gebouw op temperatuur te houden. Het plafond van de kelder is te isoleren door middel van isolatiemateriaal (platen of gespoten isolatie).
spuiten eenvoudiger, maar giftig?
Advies Door de vloer van de begane grond aan de onderzijde te laten isoleren wordt dit warmteverlies sterk beperkt. Hierdoor gaat de Rc-waarde van de vloer omhoog van 0,15 m²K/W naar 4,5 m²K/W. Maatregel 4: Monumentenglas toepassen De beglazing van de oudbouw bestaat veelal uit enkel glas. Door de monumentale status mag het enkele glas niet zomaar vervangen worden door bijvoorbeeld HR++-glas. Voor deze situatie is er monumentenglas. Monumentenglas ziet eruit als enkelglas maar heeft de eigenschappen van bijvoorbeeld HR++glas. volgens mijn gegevens al gedaan (waanders)
DaVinci u waarde 3,3 monumentenglas 1243 modern extra, isolerend en zonwerend (speciale coating)
Maatregel 5: Toepassen van binnenkozijnen (combinatie met maatregel nr. 1) De ramen en kozijnen kunnen niet zondermeer vervangen worden door goed isolerende uitvoeringen. Een alternatief in combinatie met maatregel 1 kan zijn om aan de binnenzijde isolerende kozijnen inclusief beglazing ter hoogte van de bestaande ramen aan te brengen.
Maatregel 6: Toepassen voorzetramen Maatregel 4 en 5 zijn relatief dure oplossingen. Deze maatregelen veroorzaken ook overlast tijdens de uitvoering. Om warmteverlies te reduceren op een budgetvriendelijke manier zonder teveel overlast te veroorzaken, kan ook overwogen worden om voorzetramen toe te passen.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
9 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
4.1.2
Werktuigbouwkundig
Maatregel 7: CV-ketel vervangen door lucht/water warmtepomp (atrium en nieuwbouw) De warmteopwekking van de nieuwbouw en het atrium wordt verzorgd door een opwekking bestaande uit een elektrische warmtepomp (preferent) in combinatie met een HR107ketel (niet-preferent). Wanneer de warmtevraag te groot wordt, springen de HR107-ketels bij. De afgifte vindt plaats middels inductie units welke waarschijnlijk zijn uitgelegd op een verwarmingstraject van 50-30 graden. Dit temperatuurstraject is ideaal om de overstap naar gasloos te maken. De CV-ketel kan vervangen worden door een elektrische lucht/water warmtepomp. Het gebouw heeft weinig massa waardoor trillingsgeluid een probleem kan zijn als het toestel op het dak geplaatst wordt. Daarom adviseren wij om het toestel in het terrein plaatsen Maatregel 8: CV-ketel vervangen door HT lucht/water warmtepomp en elektrische piekketel (oudbouw) Het gasloos maken van de oudbouw zal een uitdaging zijn. Het belangrijkste is in de eerste plaats om de bouwkundige maatregelen te treffen om de energievraag te reduceren (trias energetica, verspilling eerst reduceren). De aanwezige radiatoren maken het lastig om de oudbouw op een lagere aanvoertemperatuur te verwarmen (het creëren van convectie). Een mogelijkheid kan zijn de CV-ketels vervangen door een hoog temperatuur warmtepomp in combinatie met een elektrische piekketel.
De aanvoertemperatuur van een hoog temperatuur warmtepomp is 65 graden. Dit is onvoldoende om met de bestaande verwarmingsinstallatie het gebouw te verwarmen gedurende het gehele jaar. Als back-up zal een elektrische piekketel voorzien in de aanvullende warmte. monument volledig verwarmen (en koelen) met lucht/lucht warmtepompen, geen cv meer toepassen
Advies: Maatregel 7 en 8 zijn bepaald op basis van de huidige warmtevraag. Door het isoleren van de oudbouw en overige genoemde maatregelen wordt de warmtevraag kleiner. Hierdoor is het benodigde opgesteld vermogen lager dan in de huidige situatie. Wij adviseren u om de benodigde opwekkingscapaciteit uit te laten rekenen nadat de maatregelen zijn gerealiseerd en het benodigde piekvermogen hierop af te stemmen.
4.1.3
Elektrotechnisch
Maatregel 9: LED verlichting (EML GE5, GE6 en GE7) De verlichting bestaat uit conventionele TL en PL verlichtingsarmaturen. Vervang deze verlichtingsarmaturen door energiezuinige LED verlichtingsarmaturen. LED verlichting heeft een aanzienlijke energie-efficiëntie. Door de veel langere levensduur, grote (mechanische) schokbestendigheid, veel geringere energiebehoefte en daardoor verminderde warmteontwikkeling vormt LED verlichting een milieuvriendelijk alternatief. Tevens is er een behoorlijke financiële besparing te realiseren op onderhoud en vervanging van de lampen. Als uitgangspunt hebben we het vervangen van de huidige armaturen door een LED armatuur aangehouden. Noot: Bij het vervangen van de verlichting hoort ook een goed verlichtingsplan. Zodat de armaturen zo optimaal mogelijk van elkaar in een ruimte gepositioneerd worden. De juiste spiegeloptieken worden toegepast en donkere vlakken in een ruimte worden vermeden. Vermijd daarnaast het gebruik van donkere kleuren in de kantoren. Donkere vlakken absorberen licht, door de wanden, vloeren en daken wit (licht) te maken zal het licht beter de ruimte in reflecteren.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
10 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Maatregel 10: Plaatsen LED buitenverlichting (EML, GE3) De luifelverlichting en de paaltjes langs de looppaden zijn nog uitgevoerd met conventionele verlichting. De verlichting kan vervangen worden door energiezuinige LED verlichting. Maatregel 11: Plaatsen PV-panelen Er is een studie gedaan vanuit de gemeente om op het terrein PV-panelen (1.400st) aan te brengen op carports. Deze maatregel is overgenomen in deze haalbaarheidsanalyse. Een zonnepaneel ofwel een PV-systeem wekt onder invloed van de zon stroom op. Deze opgewekte elektriciteit kan voor eigen gebruik worden toegepast of teruggeleverd worden aan het net. Het vermogen van een PV-systeem wordt uitgedrukt in Watt piek (Wp). Een zonnepaneel van 1,6 m2 levert tegenwoordig circa 330 Wp. De prijs dateert van oktober 2021. Deze is met 15% geïndexeerd. Maatregel 12: Ruimtetemperatuur verlagen naar 19 graden Met de huidige energiecrisis wordt de ruimteverwarming in veel gebouwen verlaagd naar 19 graden.
4.1.4
Wettelijke EML-maatregelen (energiebesparingsplicht*)
Conform de Wet milieubeheer en Activiteitenbesluit (ook wel: Erkende maatregelen energiebesparing) is een eis om alle energiebesparende maatregelen die binnen 5 jaar worden terugverdiend uit te voeren. In bijlage 3 is het totale overzicht met maatregelen toegevoegd. Onderstaand een overzicht van erkende energiebesparende maatregelen, die gelden voor uw pand als ze een terugverdientijd hebben korter dan 5 jaar:
*Vanaf 1 juli 2023 wijzigt de Energiebesparingsplicht. Dit heeft ook gevolgen voor de Informatieplicht. De belangrijkste veranderingen zijn dat naast de verplichte energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar ook CO2 verlagende maatregelen toegevoegd worden aan de verplichte maatregelen. Dit betekent dat de gegevens per 1 juli 2023 voor de informatieplicht weer een update dienen te krijgen.
hoe gaat men om met de 5 jaarsregeling met de energieprijzen van nu?
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
11 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
In de onderstaande figuur staan de maatregelen op basis van de hierboven beschreven uitgangspunten weergegeven. Per maatregel is aangegeven wat de investering is, of het een erkende maatregel (EML) het vervangingsjaar, de besparing op elektraverbruik, gas, CO2 in kg/jaar, verbruikskosten per jaar, de terugverdientijd (TVT) en de investering per bespaarde kg CO2. Daarnaast is per maatregel aangegeven welk energielabel je krijgt bij de uitvoering van de betreffende maatregel. De terugverdientijd is gebaseerd op de totale investering en niet op de meerprijs ten opzicht van het MJOP. Nr.
Omschrijving maatregel
1 2 3 4 5 6 7
Voorzetwanden oudbouw nee Zoldervloer isoleren nee Begane grondvloer isoleren (plafond kelder) nee Toepassen monumentenglas nee Toepassen Binnenkozijnen (icm 1) nee Toepassen voorzetramen nee CV ketel vervangen door L/W warmtepomp (atrium en nieuwbouw) nee
2022 2022 2022 2022 2022 2022 2022
47.530 21.868 29.806 70.261 85.094 27.636 105.000
-106 -264 -144 102 44 -6 -22.872
5.479 2.556 1.491 3.108 3.653 2.501 7.596
8
CV ketel vervangen door L/W HT warmtepomp en elektrische piekketel (oudbouw) Verlichting vervangen door LED LED buitenverlichting 1400 st PV panelen (carports) Ruimtetemperatuur naar 19 graden
nee
2022
260.000
-55.705
nee nee nee nee
2022 2022 2022 2022
153.000 3.600 626.095 50
45.290 1.187 304.669 2.268
9 10 11 12
EML
Vervan- Investering gings- (€) jaar
Elektricit Gas (m3) eit (kWh)
CO2 Financie TVT obv €/kg Label (kg/jaar) el (€) investeri bespaard ng (jaren) e kg CO2
Paris Proof (kWh/ m2)
9.693 4.400 2.572 5.590 6.527 4.448 575
13.352 6.136 3.584 7.644 8.952 6.113 8.676
3,6 3,6 8,3 9,2 9,5 4,5 12,1
4,9 5,0 11,6 12,6 13,0 6,2 182,5
A+ A+ A A+ A+ A+ A+
157 166 169 164 163 166 158
15.033
-4.770
12.653
20,5
-54,5
A+
145
-1.193 469
23.511 672 172.443 2.119
16.682 514 131.847 2.128
9,2 7,0 4,7 0,0
6,5 5,4 3,6 0,0
A+ A+ A++++ A+
163 173 79 172
Figuur 7: Maatregelen Gemeentehuis Brummen
De ene maatregelen kan de effectiviteit van een andere maatregelen beïnvloeden, waardoor de mate van besparing van een pakket (scenario, zie hoofdstuk 5) niet simpelweg de som van besparing van losse maatregelen is. Hiervoor is gebruik gemaakt van de software waarin de invloed van de diverse maatregelen op elkaar wordt gesimuleerd en een totale besparing kan worden berekend. In figuur 8 hebben we de maatregelen per pand geprioriteerd op basis van de investering per kg bespaarde CO2 (horizontale as). Deze is afgezet tegen de terugverdientijd van de investering (verticale as). De grootte van de bollen geeft de grootte van de investering weer. De maatregelen linksonder in het figuur zijn de maatregelen die het minste kosten, het meeste CO2 besparen en het snelst worden terugverdiend. Rechtsboven met een langere terugverdientijd en een grotere investering per bespaarde kg CO2.
Figuur 8: Maatregelen Gemeentehuis Brummen, uitgezet in CO2-reductie en terugverdientijd
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
12 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
4.2
Klimaatadaptieve maatregelen
Ons klimaat verandert: de zomers worden warmer en de winters natter. Dat heeft direct invloed op ons leefklimaat. Op initiatief van de provincie Zuid-Holland is het Convenant Klimaatadaptief Bouwen opgesteld, BAM is deelnemende partij van het convenant. Als onderdeel van deze coalitie ontwikkelen en bouwen wij zo klimaat adaptief mogelijk. Wij besteden bijzondere aandacht aan het voorkomen van wateroverlast, hittestress, langdurige droogte en bodemdaling. Binnen BAM hebben wij eigen (gecertificeerde) duurzaamheidsadviseurs in dienst. Onze duurzaamheidsadviseur heeft middels een zogeheten ‘Klimaatscan’ op projectniveau de risico’s die de klimaatverandering heeft op Gemeentehuis Brummen in kaart gebracht (komt zeer overeen met de Klimaatatlas van Regio Vallei & Veluwe). Met de resultaten uit deze Klimaatscan zijn wij in staat specifieke invullingen te geven aan de projectgebonden risico’s om zo Gemeentehuis Brummen en de omgeving op een bewezen en effectieve manier klimaatbestendiger te maken. Zoals de tabel hieronder laat zien, zijn droogte (bodem op locatie bestaat uit zand, water is makkelijk te infiltreren), bodemdaling (afgelopen 2 jaar geen bodemdaling geweest op locatie) en overstromingsgevaar geen risico’s voor Gemeentehuis Brummen. Daarom leggen wij het accent van onze klimaat adaptieve maatregelen vooral op beperken van wateroverlast en het tegen gaan van hittestress.
Thema
Risico niveau
Wateroverlast door neerslag
Laag
Droogte
Laag
Hitte
Gemiddeld
Bodemdaling
Laag
Overstromingsgevaar
Geen risico
Hittestress Ook in Brummen zal het aantal tropische dagen in de toekomst toenemen (van 3-6 tropische dagen per jaar nu, tegen 12-15 tropische dagen in 2050). Rondom het Gemeentehuis staan veel bomen die een verkoelende werking hebben. Daarom is de gevoelstemperatuur nu ongeveer 38 graden en in 2050 zal dat 35 graden onder de bomen zijn. Het nieuwbouwgedeelte van het gemeentehuis bestaat grotendeels uit glas. Het is de verwachting dat door zon instraling en de verhoogde buitentemperatuur zal de ruimtetemperatuur in het nieuwbouwgedeelte komende jaren aanzienlijk hoger komen te liggen.
Gevoelstemperatuur in 2050
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
13 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Bestaande maatregelen Rondom het gemeentehuis zorgen de bomen voor een verkoelend effect. Het is de vraag of deze bomen er in 2050 ook nog staan. Dus bomen herplanten bij ziekte en/of omwaaien is noodzakelijk om dat verkoelende effect te behouden. Kansen Witte dakbedekking/ lichte afwerkingsmaterialen/ Roof Clicks. Door het toepassen van witte of lichten daklaag van het oudbouw gedeelte wordt veel straling gereflecteerd. Dit zorgt ervoor dat er ca. 3% minder van deze warmte het gebouw binnen gaat. Afkoppelen hemelwaterafvoer Niet alle hemelwaterafvoeren zijn losgekoppeld van het riool. Door wel af te koppelen, kan je het hemelwater vertraagd afvoeren. Het hemelwater kan geleid worden naar de vijver en/of bijvoorbeeld ZOHO letters (zie verderop) of regentonnen. Voor het toevoegen van regenwater aan de vijver is het wel raadzaam om te onderzoeken of dit inpakt heeft op de flora en fauna van de vijver. ZOHO regenletters Het afgekoppelde water kan naar ZOHO letters geleid worden, waar het hemelwater in kan worden opgeslagen. Regentonnen Net als de ZOHO regenletters kan regenwater ook in conventionele regentonnen opgeslagen worden. Biodiversiteit De gemeente Brummen werkt aan een biodiversiteitsplan, een plan dat gaat over het behouden en versterken van de groene kwaliteit van Brummen. Hiervoor is een Biomorfologische kaart opgesteld door Econsultancy.nl.
In het totaal is de gemeente Brummen opgedeeld in 22 deelgebieden, hieraan zijn dus 22 kaarten gekoppeld. De gemeente Brummen houd In het voorjaar bij bijeenkomsten met vertegenwoordigers van verenigingen stichtingen en werkgroepen die zich inzetten voor de natuur en landschap In de gemeente Brummen op basis van hun inbreng wordt een eerste opzet voor een biodiversiteitsplan gemaakt. Bron:https://econsultancy.maps.arcgis.com/apps/webappvie wer/index.html?id=6c67637ff1c24eaa880f246885ddf416
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
14 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
4.3
Gedragsveranderende maatregelen
Naast het uitvoeren van technische ingrepen om het gebouw te verduurzamen is het ook mogelijk om het energie te besparen door het gedrag van de gebruikers en bezoekers te veranderen/beïnvloeden (10% gebaseerd op ervaringscijfers). In het kader van duurzaam (ver)bouwen en een duurzame toekomst wordt aanbevolen om, indien mogelijk, niet alleen op het gebied van energie maar ook over bijvoorbeeld duurzaam papiergebruik, waterverbruik en mobiliteitskeuze informatie aan de gebruikers te verstrekken. Of daar zelfs (stimulerings)maatregelen voor in te zetten om ze bewuster te maken het onderwerp duurzaamheid en milieu. Immers, deze maatregel zal niet alleen in het onderzochte pand maar wellicht ook in de thuissituatie impact hebben, waardoor het effect van de genomen duurzame maatregelen groter zal zijn. Deen voorbeeld van dergelijke maatregelen: • • •
• • •
•
Hang het energielabel op een zichtbare plek waar gebouwgebruikers en bezoekers veel langs lopen en kunnen zien hoe dit gebouw scoort op het gebied van energie. Stimuleer bezoekers om met het openbaar vervoer te komen door ze van goede informatie te voorzien. Plaats een routebeschrijving met het openbaar vervoer op de website. De organisatie 9292 biedt de mogelijkheid om een online routeplanner voor openbaar vervoer te integreren op de website. Plaats een display bij de entree/ uitgang waarop de actuele vertrektijden van het openbaar vervoer zichtbaar zijn. De organisatie 9292 biedt deze vertrekwijzer aan. Bied bezoekers de mogelijkheid om bij de receptie via internet actuele vertrektijden van openbaar vervoer op te zoeken. Door te communiceren over wat uw inspanningen zijn op het gebied van duurzaamheid, informeert en inspireert u klanten, opdrachtgevers en andere bedrijven. Communiceren over duurzaamheid kan via een duurzaamheidsjaarverslag of mvo-jaarverslag, maar ook op minder omvangrijke manieren. Het is niet vanzelfsprekend dat werknemers hun werk elke dag op het kantoor of het bedrijf verrichten. Het bieden van voorzieningen om een deel van het werk ook thuis te kunnen uitvoeren, biedt voordelen voor zowel de werkgever als werknemer.
Het belangrijkste directe voordeel voor de werknemer is dat hij/zij zich bij thuiswerken niet hoeft te verplaatsen van de woning naar het werk. Voor de werkgever, zo blijkt uit onderzoek, is het belangrijk dat de arbeidsproductiviteit toeneemt. Daarnaast bespaart hij ruimte op kantoor, en daarmee geld, door gelijktijdig over te gaan naar een flexibele invulling van de werkplekken.
Daarnaast zijn er ook maatregelen welke u direct kunt nemen om energie te besparen zonder grote investeringen. Deze maatregelen houden niet altijd direct verband met de waarnemingen ter plaatse. Ze moeten daarom als algemene maatregelen worden beschouwd die in verschillende situaties getroffen kunnen worden: • Efficiënte bediening van thermostatische radiatorafsluiters. • Vrijhouden verwarmingselementen. • Verlichting uitschakelen. • Schoonmaken verlichtingsarmaturen en lampen. • Herindelen van werkplekken voor optimale lichtval. • Energiezuinige stand monitoren, printers en kopieermachines.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
15 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Aanstellen energiecoördinator Maak iemand verantwoordelijk voor de implementatie van energiebesparende maatregelen en het opstellen van een plan voor energiebewust gedrag bij het personeel. Een energiecoördinator heeft als voornaamste doel om bewust energieverbruik onderdeel te laten maken van de normale bedrijfsvoering. De beste manier om dat te bereiken is het invoeren van ‘energiezorg’. Energiezorg is gedefinieerd als het op een structurele en economische verantwoorde wijze uitvoeren van technische, gedragsveranderende en organisatorische maatregelen met als doel het energieverbruik te minimaliseren. Energiedashboard Met een Energiedashboard kunt u het gemeten energieverbruik en CO₂-emissie real time tonen binnen uw organisatie. Dit kan in combinatie met een bestaand of nieuw narrowcasting systeem of een display met internettoegang. Met een Energiedashboard communiceert u op professionele wijze en laat u zien dat uw organisatie oog heeft voor duurzaamheid. Een dergelijk scherm zou bijvoorbeeld bij de ingang/receptie van het gebouw gesitueerd kunnen worden en heeft diverse mogelijkheden: • Zichtbaar maken van hoeveelheid duurzaam opgewekte energie aan bezoekers. • Weergeven van duurzame doelen en behaalde besparingen in euro’s en CO₂. • Mogelijkheid tot weergeven equivalent in bomen of autokilometers etc.
Beperken sluipverbruik Sluipverbruik wordt veroorzaakt door apparaten, verlichting en apparatuur die constant aan het net zijn gekoppeld, ook wanneer deze apparaten in stand-by stand staan. Om het sluipverbruik zo laag mogelijk te houden, is het aan te bevelen een onderzoek te doen naar het nut van de aangekoppelde apparaten. Als een apparaat nooit of bijna nooit wordt gebruikt, is het verstandig om het apparaat los te koppelen van de wandcontactdoos. Ook kunnen veel apparaten ‘s nachts zonder problemen worden uitgeschakeld door middel van een tijdklok. Bij het onderzoeken van sluipverbruik is het interessant om het totale sluipverbruik te bepalen. Dit kan men doen, door ’s nachts, wanneer alle verlichting en apparaten zijn uitgeschakeld de meter het elektriciteitsverbruik meet. Het verbruik per apparaat kan men bepalen door middel van een verbruiksmeter, zoals weergegeven in de afbeelding (Dit type meters zijn bij kleine verbruiken niet heel nauwkeurig).
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
16 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
4.4
Subsidies
Gemeentehuis Brummen kan mogelijk voor een tweetal subsidies de DUMAVA (Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed vanaf 1 januari 2024) of de ISDE Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing), in aanmerking komen. Per maatregel is aangegeven welke subsidie (mits aan de voorwaarden wordt voldaan, moet uiteraard goed per maatregel worden nagegaan): Nr.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Omschrijving maatregel
Voorzetwanden oudbouw Zoldervloer isoleren Begane grondvloer isoleren (plafond kelder) Toepassen monumentenglas Toepassen Binnenkozijnen (icm 1) Toepassen voorzetramen CV ketel vervangen door L/W warmtepomp (atrium en nieuwbouw) CV ketel vervangen door L/W HT warmtepomp en elektrische piekketel (oudbouw) Verlichting vervangen door LED LED buitenverlichting 1400 st PV panelen (carports) Ruimtetemperatuur naar 19 graden
DUMAVA
ISDE
X X X X X X X
X
X
X
X X X
(X)
Figuur 9: Mogelijke subsidie per maatregel
DUMAVA: • Subsidie voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed (nieuwe aanvraag: 1 januari 2024). • Eigenaar van maatschappelijk vastgoed mag geen onderneming zijn die inkomsten- of vennootschapsbelasting in Nederland betaalt en zodoende in aanmerking komt voor aftrekposten en fiscale regelingen. • Toekenning subsidie: op volgorde van binnenkomst (wie het eerst komt, wie het eerst maalt) • Subsidie: o 1 tot 3 verduurzamingsmaatregelen(en) (te starten vanaf 1 september 2022): 30% van de kosten, min. € 5.000 per aanvraag en maximaal € 2.500.000 per 2 jaar per gebouwde onroerende zaak o Energieadvies of duurzaam monumentenadvies (alleen i.c.m. verduurzamingsmaatregelen): 50% van de kosten; o Laten opstellen van een energielabel na het uitvoeren van de maatregel(en) (alleen i.c.m. verduurzamingsmaatregelen): 50% van de kosten. • Het maatschappelijk vastgoed is ten minste 10 jaar oud op moment van de aanvraag en staat in Nederland. ISDE: • Subsidiebedrag is afhankelijk van type warmtepomp. Bijv. voor een hybride pomp Vincent V45-Hybride is dat 2.325 euro subsidie, en voor de WPU 45i - 5G 4.200 euro. • Een ISDE-aanvraag moet vóór de bestelling worden ingediend. • Een ISDE-aanvraag moet vóór de contractovereenkomst tussen het theater en BAM worden ingediend. gemeente Brummen • De warmtepompen moeten binnen 1 jaar na toekenning worden geïnstalleerd/in gebruik genomen.
• De zonnepanelen laat u aansluiten op het elektriciteitsnet door een aansluiting met een totale maximale doorlaatwaarde van 3*80 A (kleinverbruikersaansluiting). BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
17 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
5 SCENARIO’S In dit hoofdstuk worden diverse scenario’s (pakket van maatregelen) beschreven. 1. Maatregelen benodigd voor gasreductie van 20% tot 30% (budget) 2. Maatregelen benodigd voor gasloos (ambitieus) Per scenario laten we het besparingspotentieel met betrekking tot het gasverbruik, elektraverbruik en CO2-reductie. Het totaal aan besparing in euro’s op het energieverbruik, zien, de terugverdientijd op basis van de investering.
5.1
Maatregelen benodigd voor gasreductie van 20% tot 30% (budget)
Het toepassen van onderstaande maatregelen zorgt voor een aanzienlijke gasreductie. Daarnaast zijn de maatregelen vanwege de wettelijke verplichting meegenomen in dit scenario: • Maatregel 2: Zoldervloer isoleren • Maatregel 3: Begane grondvloer isoleren (plafond kelder) • Maatregel 6: Toepassen voorzetramen • Maatregel 9: Verlichting vervangen door LED • Maatregel 10: LED buitenverlichting • Maatregel 12: Ruimtetemperatuur naar 19 graden Deze maatregelen zorgen voor een verbetering van het energielabel van A (nieuwe methodiek) naar A+. Paris Proof score van 174 kWh/m2 gaat naar 141 kWh/m2. Besparingspotentieel
Hierboven is aangeven wat de besparingspotentieel is op: • Gas: Uw bespaart 26% op het huidige gasverbruik. Dat komt overeen met 5.824 m3 gas en € 14.241,- per jaar. • Elektriciteit: Uw bespaart 14% op het huidige elektriciteitsverbruik. Dat komt overeen met 48.331 kWh elektriciteit en € 20.915,- per jaar. BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
18 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
• •
CO2: U stoot 16% minder CO2 uit. Dat komt overeen met 37.722 kg per jaar. Uw bespaart in totaal 17% op het totale energiegebruik, € 35.157,-
Hierboven is aangeven dat in het jaar 2029 uw investering is terugverdiend door de verlaging van de energiekosten. Dat betekent dat uw investering in ca. 6,7 jaar wordt terugverdiend.
5.2
Maatregelen benodigd voor gasloos (ambitieus)
Het toepassen van onderstaande maatregelen zorgt voor een aanzienlijke gasreductie. Daarnaast zijn de maatregelen vanwege de wettelijke verplichting meegenomen in dit scenario: • Maatregel 1: voorzetwanden oudbouw • Maatregel 2: Zoldervloer isoleren • Maatregel 3: Begane grondvloer isoleren (plafond kelder) • Maatregel 4: Toepassen monumentenglas • Maatregel 7: CV-ketel vervangen door Lucht/Water warmtepomp (atrium en nieuwbouw) • Maatregel 8: CV-ketels vervangen door HT Lucht/Water warmtepomp en elektrische piekketel (oudbouw) • Maatregel 9: Verlichting vervangen door LED • Maatregel 10: LED buitenverlichting • Maatregel 11: PV-panelen (carports) • Maatregel 12: Ruimtetemperatuur naar 19 graden Deze maatregelen zorgen voor een verbetering van het energielabel van A (nieuwe methodiek) naar A+++++. Paris Proof score van 174 kWh/m2 gaat naar 6 kWh/m2 en voldoet daarmee aan het klimaatakkoord 2050, 70 kWh/m2.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
19 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Besparingspotentieel
Hierboven is aangeven wat de besparingspotentieel is op: • Gas: Uw bespaart 100% op het huidige gasverbruik. Dat komt overeen met 22.629 m3 gas en € 55.334,- per jaar. • Elektriciteit: Uw bespaart 94% op het huidige elektriciteitsverbruik. Dat komt overeen met 317.718 kWh elektriciteit en € 137.494,- per jaar. • CO2: U stoot 95% minder CO2 uit. Dat komt overeen met 220.108 kg per jaar. • Uw bespaart in totaal 95% op het totale energiegebruik, € 192.207,-
Hierboven is aangeven dat in het jaar 2029 uw investering is terugverdiend door de verlaging van de energiekosten. Dat betekent dat uw investering in ca. 6,9 jaar wordt terugverdiend.
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
20 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
6 ADVIES U heeft in het gesprek aangegeven dat u wilt weten welke maatregelenpakketten leiden tot verbetering van de energieprestatie, wat is wettelijk verplicht (EML), wat is noodzakelijk voor label A, gasloos of hoe u dit pand verder kunt verduurzamen naar een paris-proof of energieneutraal concept. Welke knoppen (maatregelen, scenario’s) kan gemeente Brummen aan draaien om bijvoorbeeld het gasverbruik stapsgewijs te verlagen. Daarnaast heeft u de vraag om te onderzoeken wat de impact van het klimaatverandering is op uw gebouw. Via de klimaateffecten-scan van BAM worden de risico’s t.b.v. klimaatverandering voor het pand in kaart gebracht en kansen om dit te verbeteren aangedragen. Energielabel Uit onze haalbaarheidsanalyse is gebleken dat met de nieuwe meetmethodiek voor energielabels en de huidige staat van het gebouw Gemeentehuis Brummen een energielabel A ontvangt. Wij adviseren om het nieuwe energielabel te laten registeren, zodat u voldoet aan eis energielabel A kantoren per 1 januari 2030. EML-maatregelen Conform het activiteitenbesluit Milieubeheer bent u als gebruiker van Gemeentehuis Brummen verplicht de maatregelen te nemen uit de lijst Erkende Maatregelen (EML) met een terugverdientijd korter dan 5 jaar, zie paragraaf 4.1.4.
De LED-verlichting (GE3, 5, 6 en 7) als genoemd in de EML-lijst gaat uit van het vervangen van de armatuur (retrofit, alleen bij de PL armaturen). Wij adviseren de gehele armatuur te vervangen conform maatregelen 9 en 10 voor aanzienlijk betere lichtkwaliteit en hogere energiebesparing. De overige genoemde maatregelen zijn verplicht (GA1, GC4, GD1, FD1 en FH1). Het isoleren van de appendages kan meegenomen worden met uitvoering van maatregel 7 en 8. U heeft ons gevraagd op welke wijze u uw gebouw dusdanig kunt verduurzamen, zodat het gasverbruik wordt verminderd of geheel gasloos. Om dit te realiseren zijn een tweetal scenario’s mogelijk, zie onderstaande tabel. Gemeentehuis Brummen Naam scenario Scenario's (nr. maatrgelen)
Gasreductie 20-30% 2, 3, 6, 9, 10 en 12 (budget) Gasloos (ambitieus) 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 11 en 12
Investering (€)
Besparing t.o.v bestaand TVT, LABEL, Paris Proof Elektriciteit Gas (m3) CO2 Financiee Financiee TVT obv Energie- Energie(kWh) (kg/jaar) l (perc.) l (€) investering label label (jaren)
235.960
14%
26%
16%
17%
35.157
6,7
A+
141
1.317.210
94%
100%
95%
95%
192.207
6,9
A++++++
6
Figuur 9: Overzicht scenario’s Gemeentehuis Brummen
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
21 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Wij adviseren u scenario ambitieus gasloos, zie paragraaf 5.3 in 2 stappen uit te voeren: Stap 1: Direct te nemen maatregelen Ons advies is om de wettelijke maatregelen (EML), bouwkundige maatregel (1 t/m 4), vervangen LED ( nr. 9 en 10) en ruimtetemperatuur (nr. 12) op korte termijn uit te laten voeren. Zo voldoet u aan de wettelijke verplichtingen en wordt de energievraag verder beperkt door isolerende maatregelen. Tevens kunt ervoor kiezen om aanvullende PV-panelen (nr. 11) te plaatsen om elektriciteit duurzaam op te wekken. Stap 2: Maatregelen op (middellange) termijn Voor verdere verduurzaming van uw pand adviseren wij u om op (middel)lange termijn nog een tweetal extra maatregelen te nemen. Aanpassing van het verwarmingsconcept (nr. 7 en 8) om uw pand gasloos te krijgen. Door het isoleren van de oudbouw en overige genoemde maatregelen wordt de warmtevraag kleiner. Hierdoor is het benodigde opgesteld vermogen lager dan in de huidige situatie. Wij adviseren u om de benodigde opwekkingscapaciteit uit te laten rekenen nadat de maatregelen zijn gerealiseerd en het benodigde piekvermogen hierop af te stemmen. Na het nemen van de bovenstaande maatregelen wordt het gemeentehuis gasloos kunt u voor uw pand een energielabel A+++++ krijgen en een Paris Proof score van 6 kWh/m2.
Vervolg In deze haalbaarheidsanalyse zijn een aantal scenario’s voorgelegd om uw gebouw verder te verduurzamen. Hiermee hebben we de eerste stap van onderstaand figuur afgerond. Om de verduurzamingsmaatregelen te realiseren is het noodzakelijk deze verder concreet te maken middels een concretiseringsfase.
Verkenningsfase (Haalbaarheidsanalyse)
Concretiseringsfase
Uitvoering
Figuur 10: Het huidige haalbaarheidsonderzoek is onderdeel van stap 1 in het stappenplan
Tijdens de concretiseringsfase wordt het gekozen scenario verder technisch onderzocht en uitgewerkt. Hierbij worden de gekozen maatregelen vertaald naar een concrete project. Mocht u besluiten een aantal maatregelen niet op korte termijn uit te voeren, kunnen wij u adviseren op welke wijze deze maatregelen opgenomen kunnen worden in uw MJOP (Bouwkundig, elektrotechnisch en werktuigbouwkundig).
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
22 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BIJLAGE 1: Uitgangspunten berekeningen Bestaande situatie:
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
23 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
24 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Constructie:
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
25 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Werktuigbouwkundige installatie:
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
26 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Elektrotechnische installatie:
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
27 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
Opgestelde apparatuur:
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
28 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BIJLAGE 2: Foto’s
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
29 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
30 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
31 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
32 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
33 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
34 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
35 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
36 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BIJLAGE 3: Erkende maatregelenlijst (kantoren)
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
37 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
38 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
39 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
40 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
41 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
42 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
43 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
44 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
45 / 45
BAM Bouw en Techniek bv
BBT-221122-R-00017-AWJ 1 december 2022
Revisie 1.00
46 / 45