(106) Evaluatie van uitvoering Ligt op Groen beleid

Ligt op Groen – evaluatie Z474466/D474463 Januari 2026 Inhoud 1. 2. 3. 4.

1.

Inleiding Ontstaan Ligt op Groen Uitvoering sinds de start Regels waar projecten aan moeten voldoen

Inleiding Naar aanleiding van de motie ‘Voorwaarden inzet geld uit Ligt op Groen’, door de raad aangenomen op 19 juni 2025 (D462577, bijlage 3 bij deze evaluatie), heeft het college de regels waar projecten aan moeten voldoen om geld te krijgen uit het fonds Ligt op Groen geëvalueerd. Hierin is ook meegenomen de oproep van de motie ‘Staffelen bijdrage Ligt op Groen fonds’ van 6 november 2025 (D472129, bijlage 4 bij deze evaluatie).

2.

Ontstaan Ligt op Groen Ligt op Groen is de Strategische Visie voor Ruimtelijke Ontwikkeling 2030 uit 2005, aangenomen op 28 september 2006. Met deze visie positioneerde de gemeente Brummen zich in de regio met richtinggevende keuzes in de ruimtelijke ontwikkeling voor de navolgende 25 jaar, gericht op de waarden in ons gebied en de eigen identiteiten. In deze visie werden twee scenario’s van uitersten uitgewerkt met betrekking tot de voorziene verstedelijking van het gebied om onze gemeente heen, mede naar aanleiding van planvorming in de regio’s Stedendriehoek en Arnhem-Nijmegen. De uitersten zijn beschreven als ‘rode scenario’ en ‘groene scenario’. Het rode scenario gaat uit van de gebruiksmogelijkheden van ons gebied als onderdeel van de regionale dynamiek voor verstedelijking. Het groene scenario gaat daarentegen uit van de landschappelijke kwaliteiten. In de visie is op basis van een afweging tussen de scenario’s gekozen voor een gedifferentieerde, ontwikkelingsgerichte strategie waarbij de groene kwaliteiten het referentiepunt zijn. Dit betekent dat nieuwe ontwikkelingen worden ingezet ter versterking daarvan. Onderdeel van de strategische uitwerking waren de volgende beleidskeuzen: • “Nieuwe woningbouw versterkt de groene kwaliteiten c.q. het groene karakter.

De bijdrage kan bestaan uit een directe fysieke bijdrage, bij voorbeeld door landschappelijke inpassing van een project met bos/natuur, dan wel een financiële bijdrage in een gemeentelijk natuuren landschapsfonds (financieel afromen van stedelijke bouwprojecten ter uitvoering van landschapsbeleidsplan en groenstructuurplan).” • “Kleinschalige toevoeging van woningen in de kleine kernen of het buitengebied wordt benut om de (groene) kwaliteiten te versterken. We denken daarbij aan her-invulling van voormalige agrarische gebouwen, (her)ontwikkeling in kleine kernen en rood-voor-groen ontwikkelingen.”

3.

Uitvoering sinds de start De keuze voor een “financiële bijdrage in een gemeentelijk natuur- en landschapsfonds” is uitgewerkt naar een werkwijze als in onderstaande tabel aangegeven. Bijdrage € 5.000 € 4,50

Categorie per nieuwe woning per m2 uitgeefbaar bedrijventerrein uitbreiding De Hazenberg 1

Ligt op Groen – evaluatie Z474466/D474463 Januari 2026

€ 1.000

per hectare zonneveld

Deze middelen worden als opbrengsten verzameld in de Ligt op Groen bestemmingsreserve. Dit is verankerd in de Nota Grondbeleid. Voor lopende en reeds afgeronde gebiedsontwikkelingen zijn de Ligt op Groen bijdragen met de ontwikkelende partijen vastgelegd in privaatrechtelijke overeenkomsten. Dit geeft dan ook de verplichting aan de gemeente om die middelen te besteden aan het doel waarvoor ze werden ontvangen. Voor ontwikkeling op gemeentegronden zijn de Ligt op Groen middelen verbonden met de grondexploitaties. In de periode 2010-2013 werkten we met een Ligt op Groen uitvoeringsprogramma, genaamd ‘De schop in de grond’. In dat programma werden de ontvangen middelen ingezet voor de uitvoering van projecten binnen de volgende thema’s: • water • natuur & landschap • recreatie & toerisme Dit programma omvatte meer dan vijftig maatregelen en projecten, waarbij meestal de inzet van gemeentelijke middelen ook mogelijkheden boden om cofinanciering te ontvangen van derden, zoals: waterschap Vallei en Veluwe, provincie Gelderland, Rijk, Natuurmonumenten, LTO, SLG, grondeigenaren, particulieren, bezitters van monumenten, Nationale Postcodeloterij, papiersector. Zie bijlage 1, projectenlijst. Deze werkwijze is (deels) voortgezet via het programma Klimaat en Duurzaamheid.

Wanneer er projecten worden aangedragen die een inzet vragen vanuit de bestemmingsreserve Ligt op Groen, dan worden die als incidentele kosten opgenomen in de Programmabegroting. Een voorbeeld hiervan is het project Landschapscontract, de uitdeelactie van bomen voor inwoners, aanplant van bospercelen en uitgaven voor natuurinclusieve landbouw. De afgelopen jaren heeft de stand van de reserve zich ontwikkeld op basis van fluctuerende toevoegingen en onttrekkingen. De stand van de reserve per 31 december 2024 was € 747.000, exclusief reserveringen vanuit huidige actieve bouwcomplexen van de gemeente. In de jaarstukken over 2025 wordt de stand van de reserve per 31 december 2025 aangegeven. De afgelopen jaren waren de Ligt op Groen inkomsten (dus bijdragen aan de reserve) als in onderstaande tabel. Jaar 2022 2023 2024

Inkomsten € 55.000 € 340.000 € 175.000

Voor particuliere projecten zitten wij niet aan het stuur, dus hebben wij geen controle over de voortgang van de projecten en dus ook niet over de afdracht aan het LOG. Op voorhand weten wij dus niet welke bijdrage wij kunnen verwachten van ontwikkelaars in welke jaren. Daarom worden de inkomsten niet bij de begroting meegenomen. Gedurende het jaar wordt de raming inkomsten wel bijgesteld bij een bestuursrapportage, maar dan is er ook zekerheid dat bijdrages binnenkomen. Bij de Jaarstukken is er een totaalbeeld van alle werkelijke inkomsten en uitgaven. Niet alleen de inkomsten fluctueren, maar ook de uitgaven zijn niet altijd zoals vooraf gedacht. Als voorbeeld: door het stopzetten van WaardeVOL Brummen zijn gelden die we gereserveerd hadden voor groenblauwe dooradering niet kunnen benutten. Nu we los van Waterschap en Provincie met inwoners en agrariërs nieuwe plannen ontwikkelen, kunnen we met enkele jaren vertraging middelen wel goed inzetten.

2

Ligt op Groen – evaluatie Z474466/D474463 Januari 2026

4.

Staffelen bijdrage Ligt op Groen fonds In de afgelopen jaren is in de raad besproken of de Ligt op Groen bijdragen anders gestaffeld kunnen worden. Zo heeft de raad op 21 december 2023 bij de behandeling van de Nota Grondbeleid 2024 – 2028 (Z091454/ D421196) besloten om de Ligt op Groen bijdrage op € 5.000 per woning te behouden. Dit is bewerkstelligd door middel van een amendement (D424637) waarmee werd vastgelegd om af te zien van de voorgestelde staffeling van de Ligt op Groen bijdrage. Die staffeling betrof de onderstaande verdeling, rekening houdend met het draagkrachtsbeginsel. Categorie Sociale huur Goedkope koop en betaalbare koop/huur Overige koop/huur

Grondgebonden € 4.500 € 5.000 € 7.500

Gestapeld € 3.500 € 4.000 € 6.500

Insteek van deze verdeling was dat ‘gestapelde sociale huur’ de laagste bijdrage heeft (€ 3.500) en een ‘grondgebonden overig’ de hoogste bijdrage. Hiermee wordt het ‘sociaal’ minder belast en wordt het gestapeld bouwen enigszins gestimuleerd. Iedere verdeling is discutabel, maar bij deze is de bijdrage relatief eenvoudig vast te stellen (geen discussie over exacte aantal m2’s, etc.). Op 6 november 2025 heeft de raad de motie ‘Staffelen bijdrage Ligt op Groen fonds’ (D472129, bijlage 4 bij deze evaluatie), aangenomen die oproept om een voorstel voor een staffelbijdrage aan het Ligt op Groenfonds uit te werken en waarin de bijdrage afhankelijk wordt gemaakt van prijsklasse of woningsegment. De beantwoording van deze motie kan worden meegenomen in het proces van de nieuwe Omgevingsvisie. Die wordt door de raad in 2026 behandeld. Daarbij moeten we rekening houden met de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt wat betreft financiële bijdragen. Een onderdeel van de nieuwe wet betreft financiële bijdragen. De financiële bijdrage is bedoeld voor investeringen die niet direct toerekenbaar zijn aan de ontwikkeling (dat is kostenverhaal), maar een functionele samenhang hebben met de ontwikkelingen. Deze functionele samenhang moet zijn benoemd/onderbouwd in de Omgevingsvisie.

In de wet is een limitatieve lijst opgenomen, het gaat bijvoorbeeld om de verbetering van landschappelijke waarden. De investeringen waarvoor een financiële bijdrage wordt gevraagd dienen te zijn benoemd in de Omgevingsvisie in samenhang met de ruimtelijke plannen. Hoewel Brummen Ligt op Groen onderdeel heeft gemaakt van de Omgevingsvisie 1.0 én het gaat over versterken van landschappelijke waarden, kunnen we dit beter omschrijven en borgen aan de hand van de wettelijke teksten. In hoofdstuk 6 (zie link hieronder) van de Handreiking kostenverhaal en financiële bijdragen Omgevingswet staat de uitleg over de nieuwe regelgeving (toegevoegd als bijlage 1) kostenverhaal onder de omgevingswet. https://iplo.nl/publish/pages/200052/handreiking-kostenverhaal-en-financiele-bijdragenomgevingswet.pdf (D474646, bijlage 2 bij deze evaluatie), Om de doelen van Ligt op Groen te realiseren, kan de financiële bijdrage gebruikt worden. Als de definitieve investeringslijst definitief is (gebaseerd dus op de Omgevingsvisie), kan worden bekeken of het nodig is om het bedrag aan te passen of er differentiatie kan worden aangebracht per type woning. Voor de uitwerking van de staffeling denken we nu aan het volgende. Het gemeentelijk beleid is om woningen te bouwen in de verhouding 35% sociaal, 35% middencategorie en 30% vrije sector. Gemiddeld bouwen we circa 160 woningen per jaar tot 2040.

In de periode tot 2040 gaan we diverse plannen uitvoeren die de biodiversiteit gaan versterken en die bijdragen aan verbetering van landschappelijke waarden. Om de reserve langjarig op het juiste 3

Ligt op Groen – evaluatie Z474466/D474463 Januari 2026

peil te houden is het zaak de juiste staffeling vast te stellen. In de nieuwe omgevingsvisie en de nota grondbeleid zullen we met een concreet en onderbouwd voorstel komen. Dat doen we op basis van: • De huidige stand van de reserve, • De plannen die we nu hebben om de reserve te besteden: o € 600.000,- aan verbetering groen-blauwe dooradering en biodiversiteit; o € 100.000,- aan groene bewonersinitiatieven • De mogelijkheden die de omgevingswet biedt voor het vragen van financiële bijdragen bij woningbouw/gebiedsontwikkelingen; • De verwachting van gemiddeld aantallen te bouwen woningen en type woningen tot 2040. 5.

Regels waar projecten aan moeten voldoen De motie ‘Voorwaarden inzet geld uit Ligt op Groen’ van 19 juni 2025 roept het college op om: a. de regels waar projecten aan moeten voldoen om geld te krijgen uit het fonds Ligt op Groen te evalueren; b. een voorstel te doen aan de raad voor aanpassing van de regels waarbij het doel behouden blijft, maar meer projecten voldoen aan de voorwaarden. Het doel van de bestemmingsreserve en hoe we daarmee omgaan is vastgelegd als volgt.

Hiermee is meteen ook het formele kader voor de uitgifte van Ligt op Groen middelen bepaald. Er is geen nadere uitwerking naar bij voorbeeld subsidieregels geweest althans niet vastgesteld voor zover nu na te gaan – noch heeft college of raad een nadere onderverdeling of specifiekere criteria gesteld. Tot slot van deze valuatie hebben we onderzocht of aankopen van grond kan worden gedekt vanuit de bestemmingsreserve Ligt op Groen. De financiële regelgeving waar een gemeente wettelijk aan gehouden is, maakt dat lastig zo niet onmogelijk. De kosten van grondaankoop moeten we activeren, dat wil zeggen er is een investeringskrediet voor nodig. De Raad is het orgaan dat kredieten beschikbaar kan stellen. Op gronden wordt volgens onze Nota Investerings- en Afschrijvingsbeleid (2023) niet afgeschreven, dus het bedrag staat op de balans als bezitting. De waarde moet in overeenstemming zijn met het bestemmingsplan / omgevingsplan. Als de waarde als gevolg van een herziening (bestemming) lager wordt, dan moet er een afboeking plaatsvinden. Als we gronden in bezit hebben, dan kan een afboeking van de boekwaarde, bij voorbeeld als gevolg van de wijziging van de bestemming van agrarisch naar natuur, mag wel uit een reserve gedekt worden. Dit vergt een raadsbesluit, eventueel via een bestuursrapportage.

We hebben als gemeente geen actief grondaankoopbeleid gericht op de doelen waarvoor de Ligt op Groen middelen worden ontvangen. Bij projecten en initiatieven waarbij Ligt op Groen midde4

Ligt op Groen – evaluatie Z474466/D474463 Januari 2026

len kunnen worden ingezet voor versterking van de groene waarden, is medewerking van de grondeigenaar zonder eigendomsoverdracht wellicht een goed alternatief. Voor eigendomsoverdracht is het nodig om aan te kopen, op de balans te zetten en afwaardering te financieren uit Ligt op Groen. Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4

Projectenlijst uitvoeringsprogramma De schop in de grond (D474465) Handreiking kostenverhaal en financiële bijdragen Omgevingswet (D474646) Motie ´Voorwaarden inzet Ligt op Groen´ 19 juni 2025 (D462577)) Motie ´Staffelen bijdrage Ligt op Groen´ 6 november 2025 (D472129)

5