(101) Raadsvoorstel Ligt op Groen beleid

RaadsVoorstel Ons kenmerk Programma(s) Onderwerp

: Z122762/D474466 : Klimaat en Duurzaamheid : Uitvoering van Ligt op Groen beleid

AAN DE GEMEENTERAAD

Brummen, 13 januari 2026

Wij stellen voor te besluiten om:

1. Het plan voor uitvoering van Ligt op Groen beleid (D474464) vast te stellen. 2. Een bedrag van € 600.000 uit de bestemmingsreserve Ligt op Groen in te zetten voor verbetering van groenblauwe dooradering en biodiversiteit. 3. Een bedrag van € 100.000 uit de bestemmingsreserve Ligt op Groen in te zetten voor initiatieven die bijdragen aan groene omgevingswaarden. 4. De subsidieplafonds 2026 worden aangevuld met het bedrag van € 100.000 (beslispunt 3) voor de op te stellen subsidieregeling Ligt op Groen voor initiatieven van inwoners. Inleiding Ligt op Groen is de Strategische Visie voor Ruimtelijke Ontwikkeling 2030 van de gemeente Brummen uit 2005, door de gemeenteraad aangenomen in september 2006. Met deze visie positioneerde de gemeente Brummen zich in de regio met richtinggevende keuzes in de ruimtelijke ontwikkeling voor de navolgende 25 jaar, gericht op de waarden in ons gebied en de eigen identiteiten. In deze visie werden twee scenario’s van uitersten uitgewerkt met betrekking tot de voorziene verstedelijking van het gebied om onze gemeente heen, mede naar aanleiding van planvorming in de regio’s Stedendriehoek en Arnhem-Nijmegen. De uitersten zijn beschreven als ‘rode scenario’ en ‘groene scenario’. Het rode scenario gaat uit van de gebruiksmogelijkheden van ons gebied als onderdeel van de regionale dynamiek voor verstedelijking.

Het groene scenario gaat daarentegen uit van de landschappelijke kwaliteiten. In de visie is op basis van een afweging tussen de scenario’s gekozen voor een gedifferentieerde, ontwikkelingsgerichte strategie waarbij de groene kwaliteiten het referentiepunt zijn. Dit betekent dat nieuwe ontwikkelingen worden ingezet ter versterking daarvan, door middel van een financiele bijdrage in een gemeentelijk natuur- en landschapsfonds. Dit is uitgewerkt naar een werkwijze van € 5.000 per nieuwe woning die is verankerd in de Nota Grondbeleid. De bijdragen voor nieuwe woningen worden als opbrengsten verzameld in de Ligt op Groen bestemmingsreserve. Voor lopende en reeds afgeronde private gebiedsontwikkelingen zijn de Ligt op Groen bijdragen met ontwikkelende partijen vastgelegd in privaatrechtelijke overeenkomsten. De vulling van de reserve is wisselend geweest, afhankelijk van de oplevering van nieuwe woningen. Het beleid voor Ligt op Groen, c.q. de strategische ruimtelijke visie daarvoor, is in onze Omgevingsvisie 1.0 opgenomen. In de periode 2010-2013 werkten we met een uitvoeringsprogramma voor Ligt op Groen, genaamd ‘De schop in de grond’. In dat programma werden de ontvangen middelen ingezet voor de uitvoering van projecten binnen de thema’s water, natuur & landschap en recreatie & toerisme.

Deze werkwijze is nadien (deels) anders voortgezet, via het programma Klimaat en Duurzaamheid.

Adviseur: K. Verspui

Blz. 1 van 6

De gemeenteraad heeft in 2025 door middel van twee moties (19 juni en 6 november) opgeroepen om: ‒ de regels waar projecten aan moeten voldoen om geld te krijgen uit het fonds Ligt op Groen te evalueren; ‒ een voorstel te doen aan de raad voor aanpassing van de regels waarbij het doel behouden blijft, maar meer projecten voldoen aan de voorwaarden; ‒ een voorstel voor een staffelbijdrage aan het Ligt op groenfonds verder uit te werken, waarin de bijdrage afhankelijk wordt gemaakt van de prijsklasse of het woningsegment. Eind 2025 is een evaluatie opgesteld (D474463). Deze evaluatie beschrijft het ontstaan van Ligt op Groen, de uitvoering van het beleid sinds de start, de wensen van de gemeenteraad en regels waaraan projecten moeten voldoen. Per 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet van kracht geworden. Volgens deze wet is de Omgevingsvisie van de gemeente de grondslag voor het innen van financiële bijdragen. De investeringen waarvoor een financiële bijdrage wordt gevraagd moeten zijn benoemd in die visie, net als de samenhang met de ruimtelijke plannen. Op dit moment heeft Brummen een Omgevingsvisie 1.0 en wordt gewerkt aan een geheel nieuwe omgevingsvisie. Daarin kan de raad het Ligt op Groen beleid opnieuw verankeren. Voor het nieuw op te stellen beleid van financiële ‘Ligt op Groen’ bijdragen op basis van de omgevingswet/omgevingsvisie ontvangt de raad t.z.t.

een voorstel. Dit voorstel aan de gemeenteraad gaat over een plan voor de uitvoering van Ligt op Groen beleid. Dit plan betreft - de inzet van € 600.000 aan middelen in de Ligt op Groen bestemmingsreserve voor de verbetering van biodiversiteit en groenblauwe dooradering; - de inzet van € 100.000 aan middelen in de Ligt op Groen bestemmingsreserve voor inwonerinitiatieven die bijdragen aan groene omgevingswaarden, uit te geven via een nog door het college vast te stellen en uit te voeren subsidieregeling; - het voorstel om voor financiële ´Ligt op Groen´ bijdragen toe te werken naar de nieuwe Omgevingsvisie, inclusief investeringslijsten; - daarbij een geactualiseerde en al dan niet gestaffelde regeling op te stellen voor bijdragen van gebiedsontwikkelingen. Groenblauwe dooradering is een netwerk van natuurlijke elementen (flora en water) dat in het landschap geïntegreerd is en bestaat uit natuurlijke elementen zoals houtwallen, bomen, heggen, sloten, poelen en beken met natuurlijke oevers. Beoogd effect Versterking van landschapswaarden en verbetering van omgevingswaarden door middel van een planmatige inzet van financiële bijdragen vanuit gebiedsontwikkelingen in de vorm van onder andere woningbouwinitiatieven. Argumenten 1.1 Het plan voldoet aan de doelstelling uit Ligt op Groen visie.

Het doel voor de besteding van de Ligt op Groen middelen is vanuit de visie vastgelegd als versterking van landschapskenmerken en verbetering van omgevingswaarden. Onttrekkingen aan de reserve moeten gericht zijn op dekking van kosten die daarvoor worden gemaakt.

Z122762/D474466

Blz. 2 van 6

Dit plan voorziet in aanleg en onderhoud van groenblauwe dooradering, versterking van biodiversiteit en verbetering van groene omgevingswaarden. Daarmee draagt het bij aan het doel van Ligt op Groen. 1.2 Met dit plan worden twee moties van de raad beantwoord. De motie ‘Voorwaarden inzet geld uit Ligt op Groen’, door de raad aangenomen op 19 juni 2025, roept op tot een evaluatie van de regels waar projecten aan moeten voldoen om geld te krijgen uit het fonds Ligt op Groen. In document D474463 ´Evaluatie van Ligt op Groen´ is beschreven waar we staan wat betreft het Ligt op Groen beleid: verleden, heden en toekomst. Op grond hiervan is vervolgens het plan (D474466) opgesteld, waarin ook is meegenomen de oproep van de motie ‘Staffelen bijdrage Ligt op Groen fonds’ van 6 november 2025. Die motie riep het college op om een voorstel voor een staffelbijdrage aan het Ligt op groenfonds uit te werken, waarin de bijdrage afhankelijk wordt gemaakt van de prijsklasse of het woningsegment. 1.3 Dit plan draagt bij aan de nieuwe Omgevingsvisie. Zoals genoemd dient volgens de Omgevingswet de Omgevingsvisie een grondslag te zijn voor het verhaal van de financiële bijdragen. De investeringen waarvoor een financiële bijdrage wordt gevraagd dienen te zijn benoemd in de Omgevingsvisie en dient de samenhang met de ruimtelijke plannen te zijn benoemd.

Het plan gaat ervan uit dat we in de nieuwe Omgevingsvisie uit blijven gaan van het Ligt op Groen principe, waarbij we streven naar een veerkrachtig Brummen dat bestand is tegen extreme weersomstandigheden, waarin robuuste groenblauwe structuren het landschap versterken en we ondernemen en bouwen in balans met het natuurlijk systeem. We laten 'rode en grijze' ontwikkelingen laten bijdragen aan de verbetering van ecologische kwaliteiten en de versterking van landschapskenmerken, ook financieel. 1.4 Dit plan vergroot de kans op cofinanciering. Door als gemeente zelf een plan uit te voeren, gedekt door Ligt op Groen middelen om de uitvoering mogelijk te maken, is het gemakkelijker om op zoek te gaan naar extra financieringsbronnen zoals programma´s van andere overheden en wellicht ook bijdragen van private partijen. Zulke partijen vragen namelijk vaak om cofinanciering. Overigens was dat in het uitvoeringsprogramma De schop in de grond ook het geval. Zie de projectenlijst, document D474465. 2.1 Deze onttrekking aan de reserve verbetert groenblauwe dooradering en daarmee de biodiversiteit Een van de belangrijkste maatregelen voor verbetering van biodiversiteit is de extra aanleg en verbetering van de groenblauwe dooradering in ons buitengebied.

Daarom is opdracht gegeven voor een ecologisch adviesrapport voor de realisatie van groenblauwe dooradering in het kader van biodiversiteitsherstel in de onze gemeente (D474643), een schema voor prioritering in die realisatie (D474645) en een raming van de benodigde middelen (D474644). Hiermee is een duidelijke aanpak voor groenblauwe dooradering en voor de leefomgeving van de gidssoorten kamsalamander en knoflookpad beschikbaar gekomen. In bredere zin betreft het de aanleg c.q. het herstel van ecologische verbindingszones, ook ‘droge’ verbindingszones die belangrijk zijn voor o.a. de das en de patrijs. Het ecologisch adviesrapport gaat uit van een ambitieniveau dat zich - financieel vertaald - beweegt tussen de waarden van € 400.000 en € 600.000. In dit plan gaan we uit van de bovengrens wat betreft het ambitieniveau, gelet op het grote belang van biodiversiteit in de leefomgeving, ook voor de mens. De inzet van € 600.000 euro voorziet in de realisatie plus 12 jaar lang onderhoud van de volgende landschapselementen: • 5.044 m2 aan poelen • 6.426 m2 aan struweel Z122762/D474466

Blz. 3 van 6

• 35.700 m2 aan kruidenrijke akkerranden • 18 bomen Deze berekening volgt door de genoemde oppervlaktes op pagina 24 van bijlage 4 in de regel van de tabel ‘Gecombineerd’ te vermenigvuldigen met 3,57. 3,57 staat in paragraaf 3.3 op pagina 25. Inzet van € 1 miljoen (in geval van voldoende cofinanciering) voorziet in de realisatie en 12 jaar land onderhoud van de volgende landschapselementen: - 8.421 m2 aan poelen - 10.728 m2 aan struweel - 59.600 m2 aan kruidenrijke akkerranden - 30 bomen Deze berekening volgt door de genoemde oppervlaktes op pagina 24 van bijlage 4 in de regel van de tabel ‘Gecombineerd’ te vermenigvuldigen met 5,96. 5,96 aan gecombineerde habitats van knoflookpad en kamsalamander staat in paragraaf 3.3 op pagina 25. 2.2 Deze inzet van middelen draagt bij aan robuuste natuur in de Zuidelijke IJsselvallei In het kader van het biodiversiteitsplan leggen we alle beschikbare informatie van aanwezigheid van bijzondere dier- en plantensoorten, ambitiekaarten voor de aanleg van nieuwe natuur bij elkaar. De belangrijkste bron die we hiervoor gebruiken is het rapport ‘Robuuste Natuur in de Zuidelijke IJsselvallei. Een Masterplan voor realisatie van duurzame populaties kamsalamander, knoflookpad en meer’ van Natuurmonumenten (hierna Masterplan).

Door de investering in groenblauwe dooradering en daarmee in leefomgeving van de gidssoorten kamsalamander en knoflookpad, wordt de natuur in ons deel van de IJsselvallei robuuster. 2.3 Dit besluit helpt agrariërs die meewerken aan voedselnetwerk IJsselmarke Elke agrariër die meedoet aan het voedselnetwerk maakt afspraken met IJsselmarke / Landschapsnetwerk Brummen over de aanleg van 10% groenblauwe dooradering. Met dit plan steunen we die agrariërs en laten we als gemeente zien hoe belangrijk initiatieven zoals IJsselmarke en natuurinclusieve landbouw zijn in ons gebied. 2.4 Hiermee worden ook andere gebiedsopgaven gediend. De aanleg van groenblauwe dooradering met behulp van de Ligt op Groen middelen draagt niet alleen bij aan de verbetering van biodiversiteit maar ook aan andere groene gebiedsopgaven in het buitengebied. De knoflookpad en kamsalamander zijn gidssoorten maar verbetering van groenblauwe dooradering draagt bij aan de kwaliteit van het leefgebied voor een groot scala aan vogels, insecten, amfibieën, zoogdieren, etc.

Aanvullend is de realisatie van deze natuurlijke elementen ook gunstig voor allerlei andere gebiedsopgaven in het buitengebied: - landschapsherstel zoals houtsingels, bosjes, poelen en natuurvriendelijke oevers - door integratie van houtige landschapselementen, vindt CO2-opslag plaats - betere waterkwaliteit doordat struiken en bomen als natuurlijke filters dienen van landbouwstoffen - minder stikstofdepositie op kwetsbare natuurgebieden door opname van stikstof uit lucht en bodem - toerisme: de landschapselementen verfraaien het landschap. En ook in de kernen kunnen we de habitat en migratieroutes versterken. 2.5 Dit plan sluit aan op aan andere gemeentelijke en beleidsdoelen. De programma’s Groen en Water & Riolering plus het soortenmanagementplan bevatten veel aangrijpingspunten om aan versterking van groene kwaliteiten te werken. 3.1 Deze onttrekking aan de reserve maakt Ligt op Groen geld toegankelijker voor initiatieven Z122762/D474466

Blz. 4 van 6

Ligt op Groen geld komt explicieter beschikbaar voor initiatieven van inwoners c.q. uit de lokale samenleving. Door eenmalig een bedrag van € 100.000 te reserveren, maakt de raad ruimte voor het college van b&w om met een passende subsidieregeling aan de slag te gaan. Zo wordt de wijze van indienen, beoordelen en verantwoorden duidelijk. 3.2 Deze onttrekking aan de reserve draagt bij aan groene omgevingswaarden. Na het raadsbesluit zal het college een subsidieregeling uitvoeren die gericht is op initiatieven van inwoners c.q. uit de lokale samenleving die bijdragen aan de verbetering van groene omgevingswaarden. 4.1 De verhoging van de subsidieplafonds is nodig om subsidie te kunnen verstrekken. Bij het vaststellen van de subsidieplafonds 2026 was nog geen rekening gehouden met dit Ligt op Groen plan, omdat het op dat moment nog in ontwikkeling was. Kanttekeningen 1.1 De oproep van de raad voor staffeling de Ligt op Groen is nog niet meteen ingevuld. De motie ‘Staffelen bijdrage Ligt op Groen fonds’ van 6 november 2025 roept op om een voorstel voor een staffelbijdrage aan het Ligt op groenfonds verder uit te werken, waarin de bijdrage afhankelijk wordt gemaakt van de prijsklasse of het woningsegment.

In dit plan gaan we ervan uit dat we de omvang van de bijdrage voor nieuwe woningen - maar ook uitgeefbaar bedrijventerrein en zonnevelden – opnieuw bepalen als de nieuwe Omgevingsvisie is vastgesteld en investeringslijsten zijn opgesteld waar de financiële bijdragen aan gekoppeld zijn. Door dit dan vast te stellen stuurt de raad gericht op financiële bijdragen vanuit gebiedsontwikkelingen aan specifieke bestedingsdoelen. Tot het zover is houden we in dit plan de huidige systematiek (generiek € 5.000 per woning) aan, dus zonder differentiatie. 2.1 Voor verbetering van groenblauwe dooradering is samenwerking met grondeigenaren essentieel Voor verbetering van groenblauwe dooradering is de gemeente vaak afhankelijk van medewerking door grondeigenaren. De voortgang van die aanpak is gerelateerd aan de mate waarin en momenten waarop grondeigenaren op de beoogde locaties openstaan voor aanleg van groenblauwe dooradering. Dat onderstreept het belang van het opzetten van een goede regeling, met passende voorzieningen voor deelnemers. 3.1 De subsidieregeling moet nog worden opgesteld. Het opstellen van de subsidieregeling is gepland voor na de beoogde behandeldatum in de raad. Burgerparticipatie Wij sluiten met dit plan aan bij de inspanningen van onder andere Landschapsnetwerk Brummen voor groenblauwe dooradering, landschapsherstel, biodiversiteit en natuurinclusieve landbouw.

Communicatie Na het besluit van de raad wordt de uitgebreid gedeeld via de gebruikelijke kanalen zoals Gemeentethuis, website en sociale media wat het besluit betekent voor de samenleving.

Z122762/D474466

Blz. 5 van 6

Financiële toelichting Door dit voorstel verandert bij een positief besluit door de raad na verloop van tijd de stand van de bestemmingsreserve. Dit is afhankelijk van het tempo in de uitvoering. De uitname van maximaal € 700.000 past binnen de beschikbare middelen van deze bestemmingsreserve en betreft: - inzet van € 600.000 voor de verbetering van biodiversiteit en groenblauwe dooradering - inzet van € 100.000 voor inwonerinitiatieven die bijdragen aan groene omgevingswaarden Verwacht wordt dat de resterende ruimte in de bestemmingsreserve weer zal toenemen door bijdragen van nieuwe woningbouwinitiatieven. In ieder geval is al duidelijk dat over het jaar 2025 ook weer een bijdrage aan de Ligt op Groen middelen kan worden bijgeschreven. Juridische grondslag Artikel 147 Gemeentewet Inkoop en aanbesteding N.v.t. Uitvoering Als de raad dit plan goedkeurt stelt het college van b&w een passende subsidieregeling voor (collectieve) initiatieven van inwoners vast en voert die daarna uit. In die regeling wordt de wijze van indienen, beoordelen en verantwoorden vastgelegd. Verder worden grondeigenaren benaderd voor samenwerking bij de verbetering van de groenblauwe dooradering door middel van aanleg en onderhoud.

In de totstandkoming van de nieuwe Omgevingsvisie wordt een grondslag aangebracht voor het verhaal van financiële bijdragen op basis van een investeringslijst in samenhang met ruimtelijke plannen. Daarbij wordt de bijdrage voor nieuwe woningen, maar ook voor uitgeefbaar bedrijventerrein en zonnevelden, opnieuw bepaald. Tot dan houden we de huidige systematiek van € 5.000 per woning aan. Het plan zal vanuit het programma Klimaat en Duurzaamheid periodiek geëvalueerd worden. Aan de raad wordt via de reguliere planning & control cyclus gerapporteerd. Stukken behorende bij besluitvorming: 1. Concept raadsbesluit (D474647) 2. Plan voor uitvoering van Ligt op Groen beleid (D474466) 3. Realisatie Groenblauwe dooradering in het kader van biodiversiteitsherstel (D474643) 4. Schema prioritering realisatie groenblauwe dooradering (D474645) 5. Raming aanleg groenblauwe dooradering, kamsalamander en knoflookpad (D474644) 6. Evaluatie van uitvoering Ligt op Groen beleid (D474463) 7. Projectenlijst uitvoeringsprogramma De schop in de grond (D474465) 8. Handreiking kostenverhaal en financiële bijdragen Omgevingswet (D474646) 9. Motie ´Voorwaarden inzet Ligt op Groen´ 19 juni 2025 (D462577)) 10. Motie ´Staffelen bijdrage Ligt op Groen´ 6 november 2025 (D472129) Burgemeester en wethouders van Brummen,

H. Matser secretaris

Z122762/D474466

G.J.M. van Rumund burgemeester (wnd.)

Blz. 6 van 6