(046) Definitief concept accountantsverslag

460376

Gemeente Brummen

Accountantsverslag 2024 20 mei 2025 | concept 2

concept 2

Inleiding Doetinchem, <datum> Aan de Gemeenteraad van de gemeente Brummen, Wij hebben de jaarrekening 2024 van uw gemeente gecontroleerd. In dit verslag brengen wij de hoofdzaken vanuit de controle onder uw aandacht. Daarnaast besteden wij aandacht aan de jaarrekening zelf en aan de interne beheersing. Dit accountantsverslag dient in samenhang te worden gelezen met de jaarrekening over 2024. De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het College van Burgemeester en Wethouders (hierna: College van B&W). Het is onze verantwoordelijkheid een controleverklaring bij de jaarrekening te verstrekken. Daarnaast hebben wij beoordeeld of het jaarverslag in overeenstemming is met de jaarrekening. Ons oordeel over de jaarrekening komt tot uitdrukking in de controleverklaring. Het verslag is uitsluitend bestemd voor het College van B&W en de Gemeenteraad en mag niet voor andere doeleinden worden gebruikt. Waar relevant gaan onze bevindingen vergezeld van aanbevelingen. De in het verslag opgenomen bevindingen doen geen afbreuk aan ons oordeel over de jaarrekening. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met het College van B&W. Wij hebben deze rapportage besproken tijdens de bijeenkomst van de auditcommissie op 3 juni 2025.

Met vriendelijke groet, Stolwijk Kelderman Accountants Fiscalisten

mevr. H.G.J. de Feiter-Aalderink RA

2

concept 2

Inhoudsopgave Samenvatting

Aandachtspunten raad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Afsluiting

Bijlagen

3

concept 2

Samenvatting Controleverklaring Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken als u de jaarrekening ongewijzigd vaststelt. Naar ons oordeel geeft de jaarrekening 2024 een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van de baten en lasten over 2024 en van het vermogen op 31 december 2024, in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. In de WNT-verantwoording en Sisa-verantwoording zijn geen afwijkingen geconstateerd.

Financiële positie Uw gemeente sluit het jaar af met een positief resultaat van € 0,7 miljoen. Het beschikbare weerstandsvermogen bedraagt per eind 2024 € 13,2 miljoen. Het benodigde weerstandsvermogen bedraagt € 3,5 miljoen. De ratio is 3,7 en is ruim voldoende. De afgelopen jaren heeft het eigen vermogen een stijgende lijn laten zien.

Rechtmatigheidsverantwoording Het College van B&W heeft in de rechtmatigheidsverantwoording aangegeven de rechtmatigheidsgrens te overschrijden. Wij zijn van mening dat de rechtmatigheidsverantwoording getrouw is.

Interne beheersing De interne beheersing is voldoende op orde. Wij hebben enkele verbeterpunten geadviseerd. Hierover hebben wij in de managementletter gerapporteerd.

De belangrijkste onrechtmatigheden in 2024 zijn: - Begrotingsoverschrijdingen € 9,1 miljoen - Kredietoverschrijdingen € 0,1 miljoen - Europese aanbestedingen € 1,3 miljoen Doordat € 8,4 miljoen begrotingsoverschrijdingen als acceptabel aangemerkt worden, resteren € 2,1 miljoen onrechtmatigheden.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Controleproces De controle is goed verlopen. Er zijn voldoende stukken beschikbaar gesteld om de controlewerkzaamheden uit te voeren. Wij hebben aanpassingen gegeven in: - Het herstellen van fouten - Het aanpassen van teksten Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

4

Aandachtspunten raad Hierna geven wij een toelichting op de aandachtspunten voor de controle 2024 zoals deze zijn meegegeven door auditcommissie namens de Raad. Deze aandachtspunten zijn een nadere toelichting op de standaard controleopdracht. Van de auditcommissie hebben wij 2 aandachtspunten meegekregen. 1. (interne beheersing op) proces van inkoop Met o.a. aandacht voor proces van crediteurenadministratie, interne beheersing, de prestatieverklaring en budgethoudersregeling (wie is waartoe bevoegd en hoe dat is ingeregeld). 2. Risico-inventarisatie t.b.v. paragraaf weerstandsvermogen Met aandacht voor het proces van inventariseren en waarderen. Met een vergelijking met andere gemeente

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

5

Aandachtspunten van de raad 1. (interne beheersing op) proces van inkoop Met o.a. aandacht voor proces van crediteurenadministratie, interne beheersing, de prestatieverklaring en budgethoudersregeling (wie is waartoe bevoegd en hoe dat is ingeregeld).

Aangaan van verplichtingen De bevoegdheid van budgethouders om verplichtingen aan te gaan en uitgaven te doen is begrensd tot het budget waarvoor zij gemachtigd zijn. Dit mandaat is verder beperkt tot de bevoegdheden die horen bij hun specifieke takenpakket. Bij aankopen boven € 10.000 dient de adviseur inkoop en aanbesteding te worden geraadpleegd. Dit consult wordt niet afgedwongen. In het interne inkoopbeleid is er ruimte om de grenzen voor de inkoopprocedure onder de Europese Aanbestedingsdrempel duidelijk te definiëren en te concretiseren.

Crediteuren stamgegevens Alle mutaties in crediteurenstamgegevens worden door 2 personen geautoriseerd. Aanpassingen in crediteurenstamgegevens zoals het bankrekeningnummer worden gecontroleerd middels de software Bluem.

Budgethoudersregeling De budgethoudersregeling speelt een belangrijke rol binnen financiële en administratieve processen. Door specifieke medewerkers bevoegdheid te geven om financiële verplichtingen aan te gaan en uitgaven te doen, zorgt de regeling voor een duidelijke toewijzing van verantwoordelijkheid en controle. De organisatie telt 55 budgethouders op naam, aangevuld met vier generieke accounts voor specifieke domeinen. - De generieke accounts zijn niet toegewezen aan een enkele budgethouders, maar aan een specifiek domein. Hierdoor is niet inzichtelijk welke specifieke medewerker bepaalde financiële beslissingen of transacties heeft goedgekeurd. - Het kennisniveau van de budgethouders omtrent de aanbestedingsregels is divers, waarbij sommigen al goed op de hoogte zijn van de juiste procedures en anderen nog de kans hebben om hun kennis verder te verdiepen.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Prestatielevering Facturen worden zorgvuldig geautoriseerd door de budgethouder, wat zorgt voor een efficiënte goedkeuringsprocedure. Hoewel er momenteel geen tweede persoon betrokken is bij de autorisatie van de geleverde prestaties, biedt dit een kans om de processen verder te optimaliseren. De jaarlijkse steekproef achteraf toont aan dat er ruimte is voor verbetering in de beschikbaarheid van onderbouwingen. Op basis van deze beoordeling adviseren wij u het volgende: - het interne inkoopbeleid te actualiseren door specifieke grenzen vast te stellen voor enkelvoudige en meervoudige onderhandse aanbestedingen; - de budgethouders te trainen op het gebied van aanbestedingsregels en het interne inkoopbeleid en dit als verplicht onderdeel op te nemen in het onboardingprogramma. Zo kunnen nieuwe medewerkers vanaf de start hun bevoegdheden consistent en volgens de geldende regels kunnen uitoefenen; - de zichtbaarheid van de inkoopadviseur te vergroten zodat budgethouders in lijn met het interne inkoopbeleid handelen en de juiste inkoopprocedures naleven; - de generieke domeinaccounts zoveel mogelijk te vervangen door persoonlijke accounts, - in de autorisatie van de facturen een tweede persoon toe te wijzen voor de autorisatie van de prestatie en gewenste documentatie bij de factuur te laten voegen. Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

6

Aandachtspunten van de raad 2. Risico-inventarisatie t.b.v. paragraaf weerstandsvermogen met aandacht voor het proces van inventariseren en waarderen. Met een vergelijking met andere gemeenten. Nota weerstandsvermogen Een nota weerstandsvermogen beschrijft hoe een gemeente haar financiële weerbaarheid beoordeelt en beheert door risico’s te identificeren, te kwantificeren en te vergelijken met de beschikbare weerstandscapaciteit. Uw gemeente heeft in 2023 een nota weerstandsvermogen opgesteld.

Het benodigd weerstandsvermogen Het benodigde weerstandsvermogen geeft aan hoeveel financiële middelen een gemeente nodig heeft om onverwachte risico’s en kosten op te kunnen vangen zonder de dienstverlening aan inwoners in gevaar te brengen. Dit vermogen wordt bepaald door een inschatting van potentiële risico's, hun impact, en de kans dat deze risico's zich voordoen. Het proces van risico-inschatting bij uw organisatie De risico’s worden tweemaal per jaar geactualiseerd op basis van de informatie van de beleidsmedewerkers/budgethouder. Op basis van de onderkende risico’s wordt de financiële risico berekend op basis van risico X kans.

De risico’s bij uw organisatie We hebben de gemeente Brummen in een benchmark vergeleken met vier anderen gemeenten. Uit de benchmark van vijf gemeenten blijkt dat er een diversiteit aan werkwijzen en benaderingen is voor het identificeren en inschatten van risico’s. Deze variatie biedt een waardevolle kans om van elkaar te leren en best practices te delen, aangezien de specifieke risico’s en de inschatting van de kans en impact daarvan per gemeente verschillen. Er zijn ook gemene delers waar te nemen. Zo hebben alle onderzochte gemeenten risico's geïdentificeerd binnen het zorgdomein. Verder hebben vier van de vijf gemeenten risico’s opgenomen die betrekking hebben op het gemeentefonds, cybercriminaliteit en personeel. In vergelijking met de andere gemeenten valt op dat Brummen geen overzicht heeft opgenomen waarin de kans en impact van de geïdentificeerde risico’s worden weergegeven. Kijkend naar de genoemde risico’s valt op dat: - De gemeente Brummen geen risico heeft geïdentificeerd met betrekking tot het gemeentefonds. Dit hebben de naderen gemeenten in de benchmark wel als relevant risico vermeld. Bij de gemeente Brummen is dit risico gemitigeerd door een interne beheersingsmaatregel in de vorm van een reservering van € 3 miljoen in de Algemene Reserve. Het is daarmee terecht dat dit risico niet is opgenomen.

- De gemeente Brummen benoemt enkele unieke risico’s zoals ‘calamiteiten’, ‘algemeen’ en ‘pensioenen’

Jaarlijks wordt in overeenstemming met de voorschriften uit de BBV in de jaarstukken een toelichting gegeven van de risico’s zoals vermeld in de begroting ten opzichte van de risico’s in de jaarstukken.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

7

Aandachtspunten van de raad Wij hebben het College van B&W geadviseerd • een overzicht op te nemen van kans x impact van de geïdentificeerde risico’s en de risico’s nader toe te lichten. • het risico ‘algemeen’ nader te specificeren of te herzien, omdat dit geen duidelijk afgebakend risico vormt en mogelijk weinig houvast biedt in het kader van risicobeheersing; • het risico ‘pensioenen’ vanaf 2026 te laten vervallen. Dit risico ziet toe op pensioenverplichtingen van oud-bestuurders. Vanaf 2026 worden de pensioenen van wethouders ondergebracht bij pensioenmaatschappijen. Dit betekent dat gemeenten niet langer verantwoordelijk zijn voor de pensioenopbouw van wethouders; Tot slot willen wij benadrukken dat risicobeheersing en het monitoren van het weerstandsvermogen een dynamisch en voortdurend proces is. Regelmatige evaluatie en aanpassing kan ervoor zorgen dat de financiële gezondheid van de gemeente steeds gewaarborgd blijft.

Beschikbaar weerstandsvermogen Het beschikbare weerstandsvermogen daarentegen is het daadwerkelijke financiële bufferkapitaal dat de gemeente opzij heeft gezet om deze risico’s te dekken. Een goede balans tussen het benodigde weerstandsvermogen en het beschikbare weerstandsvermogen is essentieel voor de financiële stabiliteit en het vermogen van de gemeente om adequaat op onvoorziene omstandigheden te reageren. De algemene reserve, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien worden aangemerkt als het beschikbare weerstandsvermogen.

Wij hebben het College van B&W geadviseerd de onbenutte belastingcapaciteit niet mee te rekenen in het beschikbaar weerstandsvermogen omdat dit geen gegarandeerde bron van inkomsten is. Het is afhankelijk van toekomstige beslissingen van de gemeenteraad en kan variëren door politieke of economische omstandigheden. In de Nota weerstandsvermogen wordt gesteld dat de post onvoorzien in de begroting € 50.000 is (toelichting Brummens kader 7). In de begroting 2024 bedraagt de post onvoorzien € 20.000. Wij hebben het College van B&W geadviseerd in de begroting 2026 de post onvoorzien aan te vullen tot € 50.000.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

8

Aandachtspunten van de raad De omvang van het beschikbare weerstandsvermogen ten opzichte van het benodigd weerstandsvermogen bij uw organisatie De gemeente Brummen streeft op basis van het financieel herstelplan naar een financiële buffer met een weerstandsratio 1,6 in 2028. De ratio van het beschikbare weerstandsvermogen (algemene reserve, onbenutte belastingcapaciteit en onvoorzien) ten opzichte van het benodigde weerstandsvermogen (de risico’s maal de kans) laat in de verschillende P&C documenten het volgende beeld zien:

Op basis van het bovenstaande verloop blijkt dat de gemeente Brummen in 2023 met succes de gewenste ratio van 1,6 heeft bereikt.

Toezicht provincie bij uw organisatie In februari 2024 heeft de provincie de begroting 2024 beoordeeld en op basis daarvan aangegeven dat deze structureel en reëel in evenwicht is. Over het jaar 2024 voert de provincie regulier repressief toezicht uit. De provincie attendeert uw organisatie op de tekorten als gevolg van het ravijnjaar.

Ratio weerstandsvermogen 3,7 3,1

1,99 1,2 0,45 2021

Inhoudsopgave

2022

Samenvatting

2023

2024

Aandachtspunten Gemeenteraad

2025

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

9

concept 2

Jaarrekening

Accountantscontrole

Financiële positie

Overige bevindingen

Rechtmatigheidsverantwoording

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

10

concept 2

Accountantscontrole Goedkeuringstoleranties Bij onze controle maken wij gebruik van een door u vastgestelde goedkeuringstolerantie, de materialiteit. De materialiteit wordt gebruikt als grens om te bepalen hoe groot fouten in de jaarrekening maximaal mogen zijn. Omdat niet alle kleine fouten gevonden worden in de controle, wordt de controle uitgevoerd met een uitvoeringsmaterialiteit, de ruimte voor niet-ontdekte fouten. Het verschil tussen de materialiteit en de uitvoeringsmaterialiteit vormt de ruimte die vrij gelaten wordt voor niet gecorrigeerde fouten. Bij de controle van uw jaarstukken hebben wij de volgende materialiteit gehanteerd:

Fouten

(x € 1.000)

Materialiteit en ruimte voor controleverschillen

Onzekerheden

1%

3%

Materialiteit

€

859 €

Uitvoeringsmaterialiteit

€

601

Ruimte voor niet gecorrigeerde controleverschillen

€

258 €

2.577

Totaal niet gecorrigeerde controleverschillen

€

173 €

1.449

2.577

Gecorrigeerde controleverschillen Vanuit de controlewerkzaamheden zijn een aantal afwijkingen naar voren gekomen. Deze zijn besproken met het management en deels gecorrigeerd in de jaarrekening zoals deze voor u ligt.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

11

concept 2

Accountantscontrole Niet gecorrigeerde controleverschillen Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de controleverschillen die niet in de jaarrekening 2024 zijn verwerkt. In overleg met u zijn alle individuele afwijkingen groter 0,1% van de totale lasten inclusief de toevoegingen aan reserves vermeld (€ 85.896). De overige afwijkingen onder de rapporteringstolerantie zijn cumulatief opgenomen. (x € 1.000)

Niet gecorrigeerde controleverschillen

Fouten

Onzekerheden

1%

3%

Levering zorg WMO en jeugd 2024

€

-

Onjuiste toerekening boekjaar

€

114 €

Overige afwijkingen

€

59 €

62

Totaal niet gecorrigeerde controleverschillen

€

173 €

1.449

Ruimte voor afwijkingen

€

258 €

2.577

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

€

Jaarrekening

1.387 -

Interne beheersing

Levering zorg WMO en jeugd 2024 Over de geleverde zorg in natura hebben we in 2024 voor € 12,1 miljoen controleverklaringen van zorgaanbieders ontvangen. Voor het resterende deel van de uitgaven aan zorgorganisaties, € 1,4 miljoen, is geen (goedkeurende) controleverklaring ontvangen of zijn het kleinere zorgaanbieders, waarmee afspraken zijn gemaakt om geen controleverklaring aan te leveren. Dit bedrag is aangemerkt als onzekerheid. Eventuele reductie van de onzekerheid kan worden bereikt door een eigen onderzoek te doen naar de geleverde prestaties per zorgaanbieder. Een onderzoek kan worden uitgevoerd door een gerichte enquête op de geleverde zorg van de zorgaanbieders waarvoor geen gewaarmerkte productieverantwoording is opgeleverd. Voor 2024 is deze vragenronde niet uitgevoerd. Onjuiste toerekening boekjaar Uit onze controle is naar voren gekomen dat er een aantal facturen niet juist toegerekend zijn aan 2025, maar ten laste van 2024 zijn gebracht.

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

12

concept 2

Accountantscontrole Herziening Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden 2025 Op 21 maart 2025 is het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) gewijzigd. Voor de controle van de jaarrekening geldt vanaf boekjaar 2025 een standaard goedkeuringstolerantie van 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan de reserves. De Raad kan kiezen voor een lagere tolerantie. De goedkeuringstolerantie is de som van de afwijkingen in de jaarrekening en onzekerheden in de uitvoering van de controle. De goedkeuringstoleranties van 1% bij fouten en 3% bij onzekerheden komen hiermee te vervallen vanaf boekjaar 2025. Wij hebben het College van B&W geadviseerd de controleverordening met ingang van 1 januari 2025 te actualiseren op basis van deze herziene goedkeuringstoleranties voor de accountantscontrole.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Herziening Besluit Begroting en Verantwoording 2025 Tegelijk met de BADO is ook het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) aangepast. De rechtmatigheidsverantwoording is nu formeel onderdeel van het BBV. Het is daarmee verplicht om in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen en daarin fouten en onduidelijkheden toe te lichten. De verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording wordt gelijkgesteld aan de goedkeuringstolerantie van de accountant: maximaal 2% van de totale lasten, exclusief toevoegingen aan de reserves. Bij overschrijding van deze grens, moeten de afwijkingen expliciet worden vermeld. Wij hebben het College van B&W geadviseerd de financiële verordening met ingang van 1 januari 2025 te actualiseren op basis van deze herziene goedkeuringstoleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording.

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

13

concept 2

Accountantscontrole Fraude en financiële risico’s in relatie tot de financiële positie Wij zijn verplicht bij wettelijke controleopdrachten in de controleverklaring te rapporteren over fraude en continuïteit. Dit is tot stand gekomen vanuit de maatschappelijke wens tot meer transparantie en inzicht voor de gebruiker van de jaarrekening. Concreet betekent deze verplichting dat er een sectie ‘Controleaanpak frauderisico’s’ en een sectie ‘Controleaanpak veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie’ in onze controleverklaring is opgenomen. In bijlage 1 staan de teksten die wij in de controleverklaring zullen opnemen.

Fraude De fraudeparagraaf in de controleverklaring beschrijft hoe wij in onze controle hebben ingespeeld op risico’s die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang in de jaarrekening als gevolg van fraude. In deze beschrijving zijn de volgende elementen opgenomen: • de frauderisico’s die aandacht vereisen bij de controle; • een verwijzing naar eventuele toelichtingen in de jaarrekening; • een kort overzicht van de uitgevoerde werkzaamheden; • een indicatie van de uitkomst van de werkzaamheden van de accountant; • belangrijke waarnemingen met betrekking tot onderkende frauderisico’s.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze controleaanpak is opgesteld vanuit onze verplichting tot het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van onze werkzaamheden. Wij hebben onze controleaanpak zodanig ingericht dat de kans op het ontdekken van materiële afwijkingen als gevolg van fraude zo hoog mogelijk is. Hierbij is sprake van professionele oordeelsvorming, rekening houdend met de specifieke omstandigheden en de complexiteit van de controle. Voor de onderkende frauderisico’s hebben wij onze werkzaamheden op het geplande niveau kunnen uitvoeren. Financiële risico’s in relatie tot de financiële positie Dit is een paragraaf in de controleverklaring waarin wij uiteen zetten welke controlewerkzaamheden zijn uitgevoerd om de veronderstellingen inzake de financiële risico’s te toetsen. Het College van B&W maakt jaarlijks een gedegen analyse van de financiële positie en vooruitzichten en de accountant moet deze toetsen. In de controleverklaring wordt uiteengezet welke werkzaamheden wij hebben uitgevoerd om de analyse van het College van B&W te toetsen en wat de uitkomsten van die werkzaamheden zijn. Ook eventuele belangrijke waarnemingen die de accountant ten aanzien van de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie bij de uitvoering van de werkzaamheden doet, worden vermeld in de controleverklaring.

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

14

concept 2

Accountantscontrole Naleven verslaggevingsregels De jaarrekening is opgesteld overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Wij hebben gecontroleerd of de bepalingen in het BBV zijn nageleefd. Hierin hebben wij geen (belangrijke) afwijkingen vastgesteld.

Verloop van de controle Het opstellen van de jaarrekening over het boekjaar 2024 is zodanig gepland, dat de gecontroleerde jaarrekening tijdig ter vaststelling aan de Gemeenteraad kan worden voorgelegd.

Kwaliteit van de jaarstukken De jaarstukken bestaan uit 2 onderdelen, het jaarverslag en de jaarrekening. De kwaliteit van de toelichtingen voldoet. De afwijkingen ten opzichte van de begroting en de belangrijkste ontwikkelingen per programma zijn in het jaarverslag toegelicht. In de paragrafen is een nadere toelichting gegeven op de ontwikkelingen.

De eerste versie van de jaarstukken was tijdig gereed. Het jaarrekeningdossier bevatte voldoende onderbouwingen om de controle te kunnen uitvoeren. In de afgelopen jaren hebben wij een duidelijke groei waargenomen in de kwaliteit van de financiële verslaggeving, de interne beheersing en de onderlinge samenwerking.

Jaarverslag Het jaarverslag met daarin de paragrafen voldoet aan de eisen van het BBV. Wij hebben geen tegenstrijdigheden met de jaarrekening 2024 geconstateerd.

Wel merken wij op dat de gemeente bij de controle mede afhankelijk is van externe partijen, zoals andere accountants die verklaringen afgeven voor uitbestede taken. In een enkel geval is sprake geweest van vertraging in de aanlevering van deze informatie, wat druk op het tijdpad van onze controle heeft gezet.

Wij hebben het College van B&W geadviseerd om op basis van de ministeriële regeling en voorschriften IV3 de toerekening van baten en lasten aan de taakvelden te actualiseren.

Het controleproces evalueren wij met de ambtelijke organisatie. De afwikkeling van de controle was conform planning.

Wet Normering Topinkomens (WNT) Uw organisatie valt onder de reikwijdte van de Wet Normering Topinkomens. In de jaarrekening is de voorgeschreven informatie opgenomen. De personele wisseling van de functie van griffier is juist verwerkt.

Wij kijken terug op een goede samenwerking gedurende dit proces.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

15

concept 2

Financiële positie De jaarrekening geeft inzicht in de totstandkoming van het resultaat over 2024 en de financiële positie van uw organisatie per 31 december 2024. Saldo van baten en lasten Het saldo van baten en lasten voor en na mutaties op de reserves laat het volgende verloop zien: Saldo voor mutaties reserves

Saldo na mutaties reserves

Rekening 2023

€

3.852 €

4.228

Primitieve begroting 2024

€

470 €

221

Begroting na wijziging

€

1.440 €

1.908

Rekening 2024

€

1.620 €

700

Tegelijkertijd waren er ook tegenvallers te signaleren. Met name binnen het sociaal domein is sprake van een overschrijding op de jeugdzorg van circa € 1,5 miljoen. Daarnaast is de grondexploitatie Burgersterrein gewijzigd vastgesteld. Mede als gevolg hiervan is de verliesvoorziening op grondexploitaties verhoogd met € 2,6 miljoen. Het hoge saldo is een positieve ontwikkeling voor 2024. De onvoorspelbaarheid van toekomstige rijksbijdragen en de noodzaak om structurele hervormingen door te voeren, met name in het sociaal domein maken dat de financiële toekomst voor gemeenten onzeker is. Incidentele baten en lasten Het resultaat wordt voor € 2,8 miljoen beïnvloed door incidentele baten en lasten. In het overzicht van incidentele baten en lasten is per programma het incidentele saldo opgenomen. Er is een toelichting opgenomen bij de mutaties ten opzichte van de gewijzigde begroting die groter zijn dan € 25.000.

De resultaten zijn gedurende 2024 verbeterd ten opzichte van eerdere verwachtingen. Het gerealiseerde saldo komt uit op € 1,6 miljoen vóór mutaties in de reserves en € 0,7 miljoen ná mutaties. Dit betekent dat de financiële positie in de loop van het jaar is bijgesteld en positiever is uitgepakt dan vooraf begroot. Het positieve resultaat over het verslagjaar is grotendeels toe te schrijven aan een hogere algemene uitkering (€ 2,5 miljoen) en meer rijksuitkering dan lasten op de opvang van Oekraïense vluchtelingen (€ 1,6 miljoen). Daarnaast zijn er in 2024 minder lasten gerealiseerd doordat diverse projecten zijn doorgeschoven naar 2025. Dit betreft deels projecten waarvoor specifieke uitkeringen zijn ontvangen, waarvan de bestedingstermijn nog doorloopt.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

16

concept 2

Financiële positie Van begroting naar realisatie De primitieve begroting is bijgesteld in de 1e bestuursrapportage en de 2e bestuursrapportage.

Eigen vermogen Het eigen vermogen bedraagt per 31 december 2024 € 23 miljoen.

Uit onderstaande grafiek blijkt dat zowel de baten als de lasten in brede zin zijn gestegen gedurende het verslagjaar. Dit geldt zowel voor de oorspronkelijke raming, de gewijzigde begroting als de uiteindelijke realisatie. De toename aan de batenzijde wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere uitkeringen en incidentele inkomsten, terwijl de lastenstijging samenhangt met oplopende kosten in het sociaal domein en de verliesvoorziening Burgersterrein. Ontwikkeling lasten en baten

Uit het verloop hieronder blijkt een jaarlijkse stijging in het eigen vermogen in de afgelopen jaren. Op basis van de programmabegroting stijgt het eigen vermogen in de jaren 20252028 licht door tot € 24 miljoen.

Verloop eigen vermogen € 25.000 € 20.000

€ 80.000

€ 15.000

€ 75.000

€ 10.000 € 70.000

€ 5.000 € 65.000

€0 2021

€ 60.000

Algemene reserve

2022

Bestemmingsreserves

2023

2024

Resultaat

Totaal

€ 55.000 Lasten

baten

Realisatie 2023

Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Realisatie 2024

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

17

concept 2

Financiële positie Weerstandsvermogen Uit onderstaande grafiek blijkt dat het weerstandsvermogen sinds 2021 een sterke stijging laat zien, van 0,45 in 2021 naar 3,7 in 2024.

Ratio weerstandsvermogen

Weerstandsvermogen benodigd versus beschikbaar € 14.000

3,7

€ 12.000

3,1

€ 10.000 € 8.000 € 6.000

1,99

€ 4.000 € 2.000

1,2

€0

0,45 2021

2021

2022

2023

2024

2022

2023

Benodigd (= risico's)

2025

2024

2025

Beschikbaar

Uit de grafiek hiernaast blijkt dat de benodigde weerstandscapaciteit over de jaren heen relatief constant is gebleven. Het beschikbare weerstandsvermogen is sterk toegenomen door de groei van de algemene reserve. In 2025 is in het beschikbare weerstandsvermogen een knik te zien doordat 2025 is gebaseerd op de cijfers uit de programmabegroting en daarmee een voorlopige inschatting betreft.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

18

concept 2

Financiële positie Ravijnjaar Het “ravijnjaar” voor gemeenten in 2026 is ontstaan door een overgangsperiode tussen het huidige financiële systeem, dat in 2025 afloopt, en een nieuw systeem dat pas in 2027 van kracht wordt. Deze kloof leidt tot een aanzienlijke daling van inkomsten voor alle gemeenten, waardoor grote financiële tekorten kunnen ontstaan. Update april 2025 In de Rijksbegroting 2025 (april 2024) zijn diverse punten opgenomen die potentieel impact hebben op gemeenten. Inmiddels is in de Voorjaarsnota 2025 (april 2025) een actualisatie doorgevoerd. Daarbij is gebleken dat een aanzienlijk aantal van deze punten is herzien of niet langer actueel is. Hierdoor zijn verschillende aangekondigde maatregelen, zoals opgenomen in de Rijksbegroting, inmiddels aangepast, vervallen of krijgen zij een andere invulling. In de Voorjaarsnota 2025 (april 2025) heeft het kabinet besloten om cumulatief € 3 miljard beschikbaar te stellen aan gemeenten voor de periode tot en met 2027. Dit aanvullende budget is bedoeld om onder andere de uitgaven in de jeugdzorg te dekken en de verwachte terugval in het gemeentefonds vanaf 2026 gedeeltelijk te dempen.

Hoewel deze middelen verlichting kunnen bieden, blijft het financiële beeld aandacht vragen. De tijdelijke aard van de compensatie en het ontbreken van structurele oplossingen voor de periode 2026 - 2027 betekenen dat de gemeente geconfronteerd wordt met onzekerheden bij het opstellen van de meerjarenbegroting. Dit heeft mogelijk gevolgen voor de uitvoerbaarheid van bestaand beleid, de continuïteit van gemeentelijke voorzieningen en de realisatie van investeringen. Mede door de aanstaande Raadsverkiezingen is het belangrijk inhoudelijke en financiële scenario’s te ontwikkelen. Daarnaast zijn er risico’s verbonden aan de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besteding van de toegezegde middelen. Omdat deze vaak geoormerkt zijn, zal nauwkeurig moeten worden toegezien op de voorwaarden die daaraan zijn verbonden. Dit vergt extra inspanningen op het gebied van administratieve vastlegging, interne beheersing en de controleerbaarheid van uitgaven. Tot slot vraagt de hervormingsagenda Jeugd, die vanaf 2028 in werking treedt, al in de komende jaren om voorbereiding en aanpassingen. De uitvoering van nieuwe beheersmaatregelen kan op korte termijn leiden tot tijdelijke inefficiënties of hogere Uitvoeringskosten

Ten aanzien van de jeugdzorgtekorten is een toezegging gedaan om gemeenten voor 50% te compenseren voor de tekorten over de jaren 2023 en 2024. Deze compensatie bedraagt € 728 miljoen en volgt het advies van de commissie Van Ark. Met het oog op de periode vanaf 2028 worden de beheersmaatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd versterkt en worden aanvullende maatregelen verder uitgewerkt. Hiermee wordt beoogd om de uitgaven in de jeugdzorg structureel beheersbaar te maken.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

19

concept 2

Financiële positie Algemene uitkering Brummen In bijgaande grafiek is de ontwikkeling van de verwachte algemene uitkering zichtbaar voor de gemeente Brummen. Dit verloop is op gebaseerd op de algemene uitkering zoals deze in de programmabegroting 2025 is vermeld. De aanvullende toezeggingen van het Rijk uit de Voorjaarsnota 2025 zijn hier nog niet in verwerkt. In de begroting 2025 resteert voor het jaar 2026 een tekort van € 187.000.

Algemene uitkering

€ 43.817

700

Begroting 2025

€

1.543

Begroting 2026

€

-187

Begroting 2027

€

62

Begroting 2028

€

25

Ongeveer zestig regelingen, waaronder infrastructuur-, onderwijs- en milieuspecifieke uitkeringen, verdwijnen mogelijk. Uitzonderingen blijven bestaan voor regelingen rondom Oekraïners, aardbevingsschade in Groningen en de toeslagenaffaire. De vrijgekomen middelen worden deels herverdeeld via het gemeentefonds, met een extra reservering van drie miljard euro volgens de Voorjaarsnota 2025.

€ 40.819

2024

€

€ 42.130

€ 41.711

2023

Realisatie 2024

Ontwikkeling reductie aantal SiSa regelingen De Nederlandse regering werkt aan het verminderen van het aantal specifieke uitkeringen om bureaucratie te verlagen en de beleidsvrijheid te vergroten. In de Voorjaarsnota van 2025 heeft de regering plannen gepresenteerd inzake het verminderen van het aantal regelingen. Deze voorstellen worden momenteel besproken in het parlement en kunnen nog worden aangepast.

€ 45.372 € 43.743

Saldo na mutaties reserves

2025

2026

2027

2028

Wij hebben het College van B&W geadviseerd zich tijdig voor te bereiden op de mogelijke afschatting door de huidige financieringsbronnen en de begroting te analyseren en na definitieve besluitvorming door het Rijk eventuele projecten te herprioriteren.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

20

concept 2

Overige bevindingen Schattingen Het opstellen van de jaarrekening vereist dat de organisatie oordelen vormt en schattingen maakt, die van invloed zijn op de toepassing van de grondslagen en de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De schattingen en de hiermee verbonden veronderstellingen zijn gebaseerd op ervaringen uit het verleden en verschillende andere factoren die, gegeven de omstandigheden, als redelijk worden beschouwd. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen. Een goed inzicht in de jaarrekening vraagt kennis van de gemaakte schattingen. Deze lichten wij hier kort toe.

In de grondexploitatie Burgersterrein is voor circa € 1,0 miljoen aan algemene kosten opgenomen. Deze algemene kosten zijn onderbouwd als een doorbelasting van centrale organisatiekosten, maar staan niet in verhouding tot de plankosten die op basis van de plankostenscan aan de exploitatie kunnen worden toegerekend.

Grondexploitatie Eind 2024 is er nog sprake van 5 grondexploitaties. Er zijn 2 grondexploitaties afgesloten per 31 december 2024. Voor de berekening van de verwachte resultaten in de actieve grondexploitaties heeft het College van B&W uitgangspunten geformuleerd. Wij vinden deze uitgangspunten acceptabel en consistent aan voorgaande jaren.

Eind 2024 zijn er vier grondexploitaties over met een verwacht gezamenlijk verlies van € 9,7 miljoen. Ten opzichte van 2023 is de verliesvoorziening met € 2,3 miljoen toegenomen, voornamelijk door het Burgersterrein (€ 3,3 miljoen). Deze toename is het gevolg van nieuwe uitgangspunten en een geactualiseerde grondexploitatie zoals vastgesteld door de raad.

Tijdens onze controle zijn alle onderbouwingen per grondexploitatie getoetst, onder meer met behulp van een externe deskundige. Het overall beeld is dat de interne beheersing van voldoende niveau is.

In 2024 is op de grondexploitaties winst genomen van in totaal € 250.000. We hebben vastgesteld dat deze winst berekend is conform de voorgeschreven ‘Percentage of completion’ methode.

Uit het onderzoek door de externe deskundige op 2 grondexploitaties is een aantal adviezen naar voren gekomen om de interne beheersing van de grondexploitaties te verbeteren.

De verplichte actualisatie van de grondexploitatie begrotingen voor de komende jaren zal tegelijk met de jaarstukken aan de Raad ter goedkeuring worden voorgelegd.

Wij hebben het College van B&W geadviseerd de verkoopprijzen te laten toetsen door een externe adviseur.

Voorziening groot onderhoud De voorziening bedraagt per 31 december 2024 € 0,9 miljoen. Een voorziening voor groot onderhoud dient te worden gebaseerd op een meerjarenonderhoudsplan dat maximaal 5 jaar oud mag zijn. Het huidige meerjarenonderhoudsplan is in 2021 geactualiseerd.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Wij hebben het College van B&W geadviseerd om in de grondexploitatie uitsluitend die plankosten op te nemen die direct samenhangen met de exploitatie van de gronden, en om algemene kosten die geen direct verband houden met de grondexploitatie, buiten beschouwing te laten.

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

21

concept 2

Overige bevindingen Voorziening dubieuze debiteuren Ultimo 2024 heeft uw gemeente vorderingen op diverse partijen. Door de organisatie is een inschatting gemaakt van de inbaarheid van deze vorderingen. Voor de openstaande debiteuren is een voorziening gevormd van € 434.000 op basis van inbaarheid. De methodiek van berekening is consistent. Wij kunnen instemmen met de uitgangspunten voor deze voorzieningen. Voorziening riolering en afvalstoffenheffing De gevormde voorziening dient ter financiering van de vervangingsinvesteringen en zijn uit heffingen gevormd.. De onttrekkingen betreffen de vervangingsinvesteringen voor de riolering. Eind 2024 resteert nog een saldo van € 3,5 miljoen. Voorziening pensioen en voormalig personeel De voorziening pensioen voor wethouders is gebaseerd op actuariële berekeningen. Deze zijn door een derde partij opgesteld. De gehanteerde rekenrente van 2,325% is conform de circulaire van het Rijk.

Voorziening RVU Met de introductie van de RVU-mogelijkheden voor het personeel stelt het BBV de verplichting in deze RVU-gelden om te zetten in een voorziening. Per 31 december 2024 is er een verplichting van € 33.000 voor ambtenaren en WSW’ers. Voorziening verlofsparen In de CAO gemeenten is voorgeschreven dat medewerkers vanaf 2022 gebruik kunnen maken van de mogelijkheid om verlof te sparen. Eind 2024 hebben een beperkt aantal medewerkers hiervan gebruikt gemaakt. De daartoe ingestelde voorziening is toereikend.

De gemeente Brummen sluit aan bij de CAO-termijnen voor het laten vervallen van verlofuren. In 2024 is actie ondernomen om eventuele stuwmeren van verlof te reduceren. Een voorziening voor stuwmeren is niet noodzakelijk. Jaarrekeningposten Prestatielevering Wij hebben een steekproef uitgevoerd om de getrouwheid van de uitgaven te kunnen controleren. Van alle facturen zijn de geleverde prestaties aangetoond.

Kosten verbonden partijen De gemeente Brummen heeft een deel van haar taken overgedragen aan gemeenschappelijke regelingen. De kosten van deze organisaties komen ten laste van de exploitatie van de gemeente Brummen. De kosten van verschillende verbonden partijen zijn in deze jaarstukken gebaseerd op concept cijfers, omdat de definitieve cijfers niet tijdig voorhanden waren. Aansluiting subsidies De aansluiting tussen het subsidieregister en de financiële administratie is niet eenvoudig te maken, doordat op de betreffende grootboekrekeningen ook andersoortige uitgaven en afrekeningen uit voorgaande jaren worden verantwoord. Wij hebben het College van B&W geadviseerd om: - een centrale subsidieadministratie in te richten en centraal te beheren; - subsidies eenduidig te coderen in de financiële administratie.

Verlofuren

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

22

concept 2

Rechtmatigheidsverantwoording Kaderstelling In 2024 is de financiële verordening (gebaseerd op artikel 212 gemeentewet) geactualiseerd ten behoeve van het begrotingscriterium in de rechtmatigheid. De controleverordening is in 2023 vastgesteld. Het normenkader is door de Gemeenteraad op 3 december 2024 vastgesteld. Het normenkader van 2024 is gereduceerd tot alleen de regelgeving waar financiële beheershandelingen in zijn vermeld. Onze bevindingen over de rechtmatigheidsverantwoording In de financiële verordening heeft de Gemeenteraad de verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording op 3% van de lasten en de dotaties de aan reserves bepaald. Op basis van de voorliggende jaarrekening is dit een bedrag van € 2,58 miljoen.

Rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de tekst voldoet aan het voorgeschreven model. Er zijn drie criteria vastgesteld om financiële rechtmatigheid concreet te maken, te weten: [1] het voorwaardencriterium [2] misbruik en oneigenlijk gebruik. [3] het begrotingscriterium en Bij het opstellen van de jaarrekening legt het College van B&W in de rechtmatigheidsverantwoording verantwoording af over deze drie criteria.

In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het College van B&W aangegeven niet rechtmatig gehandeld te hebben voor een bedrag van € 10,5 miljoen. De totale onrechtmatigheden zijn hoger dan de verantwoordingsgrens van € 2,58 miljoen als gevolg van ➢ de overschrijding van de lasten ten opzichte van de begroting (€ 9,1 miljoen) waarvan € 8,3 miljoen als acceptabel wordt aangemerkt; ➢ overschrijding van toegestane kredieten (€ 0,1 miljoen); ➢ niet rechtmatige inkoopprocedures (€ 1,3 miljoen). Op basis van onze toetsing aan de wettelijke voorschriften voor de rechtmatigheidsverantwoording en de kaderstelling door de Gemeenteraad hebben wij vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geeft. De jaarrekening en het jaarverslag bevat alle voorgeschreven informatie.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

23

concept 2

Rechtmatigheidsverantwoording [1] Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium schrijft voor dat financiële handelingen alleen mogen plaatsvinden onder de voorwaarden zoals opgenomen in de wet of in een verordening. Het voorwaardecriterium komt met name voor in de processen: ➢ Europese aanbestedingen ➢ Treasury ➢ Subsidieverstrekkingen ➢ WMO en Jeugdzorg Europese aanbestedingen In totaal is er voor 9 crediteuren onterecht niet Europees aanbesteed voor een bedrag van € 1,3 miljoen.

In de rechtmatigheidsverantwoording wordt een onderscheid gemaakt in acceptabele en niet-acceptabele afwijkingen. Niet-acceptabele afwijkingen passen niet binnen de afspraken tussen de Gemeenteraad en het College van B&W. De Gemeenteraad wordt expliciet gevraagd in te stemmen met deze afwijkingen bij de vaststelling van de jaarrekening. Meer lasten dan begroot Er is bij 3 programma’s een overschrijding van de lasten ten opzichte van de begroting voor € 9,1 miljoen. Voor € 8,3 miljoen zijn de overschrijdingen zijn als acceptabel aangemerkt (passend binnen bestaand beleid en compensatie door baten) als gevolg van de afspraken in de financiële verordening hierover. € 0,8 miljoen aan overschrijdingen is als nietacceptabel aangemerkt door niet tijdig melden.

Wij hebben het College van B&W geadviseerd om een integrale analyse op te stellen van alle inhuur en deze af te zetten tegen de geldende aanbestedingsgrenzen.

Investeringskredieten Er zijn 11 investeringen gedaan die hoger waren dan het door de Gemeenteraad vastgestelde krediet. Deze overschrijdingen van in totaal € 0,1 miljoen zijn als nietacceptabel aangemerkt.

[2] Misbruik en oneigenlijk gebruik Het is aan de organisatie om effectieve maatregelen te nemen om misbruik en oneigenlijk (M&O) gebruik te voorkomen. Op basis van de eisen in de wet- en regelgeving heeft een vertaling plaatsgevonden naar de opzet van de interne organisatie.

Minder lasten dan begroot Op één programma’s zijn de gerealiseerde lasten minder dan begroot. Het is gebruikelijk binnen uw organisatie om afwijkingen van deze aard bij de jaarstukken te vermelden. De afwijkingen tellen daarom niet mee als begrotingsonrechtmatigheid.

[3] Begrotingscriterium Het budgetrecht bepaalt dat de Gemeenteraad toestemming geeft om het te realiseren beleid per programma binnen de vastgestelde begroting uit te voeren. Uitgangspunt is dat iedere afwijking van de begroting onrechtmatig is, zowel overschrijdingen als onderschrijdingen.

Meer of minder baten dan begroot Op alle programma’s is sprake van meer of minder baten dan begroot. Het is gebruikelijk binnen uw organisatie om afwijkingen van deze aard bij de jaarstukken te vermelden. De afwijkingen tellen daarom niet mee als begrotingsonrechtmatigheid.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

24

concept 2

Rechtmatigheidsverantwoording Toelichting op rechtmatigheidsverantwoording in paragraaf Bedrijfsvoering Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording is het een vereiste dat het College van B&W in de paragraaf Bedrijfsvoering een toelichting geeft op alle afwijkingen die zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Daarnaast dient te worden beschreven welke maatregelen worden genomen om deze afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Rapportagegrens In de financiële verordening is opgenomen dat in de paragraaf Bedrijfsvoering fouten en/of onduidelijkheden groter dan 0,1% van de totale lasten inclusief de toevoegingen aan reserves worden vermeld. Dit is een bedrag van € 85.896. Uitvoering verbijzonderde interne controle De verbijzonderde interne controle is door de gemeente zelf uitgevoerd. De toelichting in de paragraaf Bedrijfsvoering omvat een voldoende beschrijving van hoe de verbijzonderde interne controle heeft plaatsgevonden en hoe deze is verlopen. Wij hebben vastgesteld dat de verbijzonderde interne controle van een goede kwaliteit is.

het beleid niet consequent nageleefd is. Wet Fido en bijbehorende regelingen Niet-financiële onrechtmatigheden in verband met het niet naleven van bepalingen in de wet Fido en bijbehorende Regelingen moeten worden opgenomen en toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. De kasgeldlimiet en renterisiconorm zoals gepresenteerd in de paragraaf financiering zijn gebaseerd op de totale lasten van de begroting. Op basis van de voorschriften dient de basis de begrote lasten van te zijn. Wij hebben vastgesteld dat op basis van de juiste berekening de renterisiconorm en de kasgeldlimiet niet worden overschreden en dat toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering niet noodzakelijk is. Misbruik en oneigenlijk gebruik De gemeente Brummen beschikt over een actuele nota Misbruik en Oneigenlijk gebruik waarin de risico’s en maatregelen zijn benoemd.

Intern inkoopbeleid Wanneer de inkoopnormen uit de gids Proportionaliteit herhaaldelijk niet worden nageleefd of wanneer de documentatie en/of motivering ervan ontoereikend is, wordt van het College van B&W verwacht hierover te rapporteren via de paragraaf Bedrijfsvoering.

Uw organisatie heeft een eigen inkoopbeleid vastgesteld waarin de gids Proportionaliteit is uitgewerkt. In 2024 is verbijzonderde interne controle uitgevoerd op het volgen van het intern inkoopbeleid voor inkopen onder de Europese aanbestedingsgrens. In de paragraaf bedrijfsvoering is hierover gerapporteerd dat deze procedure aandacht behoeft, aangezien

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

25

concept 2

Interne beheersing: interim controle Risico’s interne beheersing Bij de interimcontrole hebben wij de algemene beheersing, de inrichting van de processen en de interne beheersingsmaatregelen beoordeeld. Naar aanleiding hiervan hebben wij onze bevindingen en aanbevelingen in de managementletter gerapporteerd aan het College van B&W. De managementletter is besproken met de auditcommissie op 15 januari 2025. In de managementletter hebben wij per proces aangegeven welke bevindingen en risico’s wij zien. Wij hebben hiervoor (mogelijke) interne beheersingsmaatregelen voorgesteld om de risico’s af te dekken. Om voldoende controlezekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening geen materiële afwijkingen bevat als gevolg van het ontbreken van deze (voldoende) maatregelen, hebben wij aanvullende werkzaamheden moeten verrichten. De belangrijkste risico’s uit de managementletter zijn onderstaand weergegeven:

1] Prestatieleveringen inkoop Bij de jaarrekeningcontrole is op basis van een steekproef vastgesteld dat aan alle inkoopfacturen aanwijsbare prestaties ten grondslag lagen. 2] Prestatieleveringen WMO en Jeugd Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat voldoende productieverantwoordingen zijn gewaarmerkt door een accountant waardoor de prestatielevering is vastgesteld.

3] Juiste verwerking van de salarissen Bij de interim hebben wij vastgesteld dat de premiepercentages juist zijn ingevoerd en hebben we via een steekproef vastgesteld dat salarismutaties juist zijn verwerkt. Daarnaast blijkt uit de ISAE 3402-verklaring van de externe salarisverwerker dat de interne beheersing gedurende het gehele jaar effectief heeft gefunctioneerd.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

26

concept 2

Interne beheersing: afronding controle Afwikkeling aandachtspunten voor de jaarrekening vanuit de interimcontrole Vanuit de interimcontrole hebben wij van de enkele aandachtspunten voor de jaarrekening 2024 meegegeven. De belangrijkste waren: ➢ het onderbouwen van de geleverde prestaties bij inkoop; ➢ het onderbouwen van de geleverde prestaties van zorgaanbieders; ➢ het tijdig opstellen van een spendanalyse Europese aanbestedingen; ➢ Het opnemen van een toelichting in de paragraaf Weerstandsvermogen op de ontwikkeling van risico’s ten opzichte van de begroting en jaarrekening, inclusief inschatting van kans en financiële impact; ➢ het juist verwerken van de nieuwe griffier in de WNT verantwoording; ➢ de tijdige en volledige aanlevering van de SiSa-regelingen, met specifieke aandacht voor de rechtmatigheid van de bestedingen. Van alle hierboven vermelde punten hebben wij vastgesteld dat deze zijn afgerond. Aanvullende bevindingen Vanuit de afronding van de controle over het boekjaar 2024 vragen wij nog aandacht voor de volgende aanvullende bevindingen inzake de interne beheersing. Uit verschillende detailcontroles kwamen in meerdere beleidsdomeinen terugkerende aandachtspunten naar voren.

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Beleidsdomein

Tijdigheid

Identificatie

Volledigheid

WMO

X

X

V

Jeugd

X

X

V

Participatiewet

V

V

V

Inburgering

X

V

V

Subsidies

X

V

X

IT omgeving Op basis van boek 2, artikel 393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek moet de accountant in zijn verslag aandacht besteden aan de bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. Voor onze controle maken we in een beperkte mate gebruik van de automatiseringsomgeving.

Wij hebben het College van B&W geadviseerd om aandacht te besteden aan: ➢ Het bewaken van de tijdigheid van de uitvoering; ➢ Het zorgdragen voor registratie of verificatie van de identificatie; ➢ Het zorgdragen voor de volledigheid van dossiers.

Inhoudsopgave

Onderstaande tabel geeft per domein weer op welke onderdelen wij verbeteradvies hebben uitgebracht.

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

27

concept 2

Onze verantwoordelijkheid Onze opdracht De jaarrekening 2024 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het College van B&W. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening gecontroleerd. Wij hebben onze controle uitgevoerd op basis van onze controlestandaarden voor accountantscontrole. Daarnaast hebben wij het besluit accountantscontrole decentrale overheden (het BADO), de door u vastgestelde controleverordening (ex artikel 213 van de gemeentewet) én het door u vastgestelde normenkader als basis voor de controle gebruikt.

Fraude De accountant is verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het College van B&W van de organisatie. Ingeval van fraude door het College van B&W melden we dit aan de Gemeenteraad. Wij merken op dat onze werkzaamheden niet specifiek gericht zijn op het ontdekken van fraude. De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en ontdekken van fraude berust bij het College van B&W. De accountant is niet verantwoordelijk en aansprakelijk voor de preventie van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn werkzaamheden. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de opdrachtbevestiging.

De door ons voor de controle gehanteerde goedkeuringstolerantie voor fouten bedraagt € 859.000 (1% van de lasten) en voor onzekerheden € 2.577.000 (3% van de lasten). Voor de Wet Normering Topinkomens hebben wij de voorgeschreven lagere goedkeuringstoleranties gehanteerd. Onze onafhankelijkheid Voor de uitvoering van onze controle is het belangrijk, dat wij onafhankelijk zijn. Dit betekent dat op een aantal vormen van overige dienstverlening aanvullende voorwaarden van toepassing zijn, dat voor sommige soorten van overige dienstverlening beperkingen gelden en dat sommige soorten dienstverlening niet toegestaan zijn.

Er zijn tijdens de door ons uitgevoerde reguliere controlewerkzaamheden geen materiële onjuistheden als gevolg van fraude ontdekt, noch hebben wij aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude.

Naast de controle van de jaarrekening hebben wij géén overige diensten en/of adviesopdrachten uitgevoerd. De voor uw organisatie in 2024 door ons verrichte diensten passen binnen de regels van onafhankelijkheid. Onze teamleden zijn onafhankelijk van uw organisatie. Er zijn geen andere zaken, die in strijd zijn met de onafhankelijkheidsregels.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

28

concept 2

Afsluiting Publicatie jaarrekening Wij adviseren om de jaarrekening, na vaststelling door de Gemeenteraad, op de website van uw gemeente, te publiceren samen met de controleverklaring van de accountant. Hierdoor is het voor de gebruikers duidelijk dat dit de definitieve versie van de jaarrekening is en wat het oordeel van de accountant bij deze jaarrekening is. De wetgeving rondom de WNT (Wet Normering Topinkomens) geeft aan dat de WNT-verantwoording door de organisatie op internet gepubliceerd moet worden voor een periode van tenminste zeven jaar. De gegevens moeten vrij toegankelijk en eenvoudig te vinden zijn. Afsluiting Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking en open communicatie tijdens onze controlewerkzaamheden. Wij vertrouwen erop u hiermee van dienst te zijn en zijn graag bereid nadere informatie te verstrekken. Met vriendelijke groet, Stolwijk Kelderman Accountants Fiscalisten {{esl:Signer1:capture:size(200,65)}}

mevr. H.G.J. de Feiter-Aalderink RA

29

concept 2

Bijlage controleverklaring In de volgende bijlagen geven wij de tekst weer welke wij zullen opnemen in de controleverklaring inzake • fraude • veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie Dit is niet de volledige tekst van de controleverklaring.

Bijlage controleverklaring fraude Bijlage controleverklaring veronderstellingen financiële risico’s

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

30

concept 2

Bijlage controleverklaring fraude Fraude Wij hebben risico’s geïdentificeerd en ingeschat op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg is van fraude. In onze controleaanpak hebben wij generieke en specifieke controlewerkzaamheden uitgevoerd die inspelen op deze risico’s. Wij hebben tijdens onze controle inzicht verkregen in de entiteit en haar omgeving, de componenten van het interne beheersingssysteem, waaronder het risico-inschattingsproces en de wijze waarop de directie inspeelt op frauderisico’s en het interne beheersingssysteem monitort. Als onderdeel van ons proces voor het identificeren van risico’s op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg is van fraude, hebben wij frauderisicofactoren overwogen met betrekking tot frauduleuze financiële verslaggeving, oneigenlijke toe-eigening van activa en omkoping en corruptie. Wij hebben geëvalueerd of deze factoren een indicatie vormden voor de aanwezigheid van het risico op afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude. Wij zijn tijdens de controle alert gebleven op indicaties voor signalen van fraude. De uitkomsten van de controlewerkzaamheden hebben wij geëvalueerd. Daarbij hebben we overwogen of er bevindingen zijn die aanwijzing geven voor fraude of het niet-naleven van wet- en regelgeving.

Wij hebben kennis genomen van de beschikbare informatie en om inlichtingen gevraagd bij leden van de directie als ook aan anderen binnen de organisatie. Hieruit volgden geen signalen van fraude die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang. Uit het geheel van onze werkzaamheden volgden geen signalen, specifieke aanwijzingen of vermoedens van fraude. De door ons geïdentificeerde frauderisico’s en uitgevoerde specifieke werkzaamheden zijn hieronder weergegeven.

Inhoudsopgave

Samenvatting

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

31

concept 2

Bijlage controleverklaring fraude Geïdentificeerd frauderisico

Controlewerkzaamheden en observaties

MO: Beinvloeden schattingen en doorbreking interne beheersing De directie/het College van B&W heeft een unieke positie om fraude te plegen, omdat ze in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken die anderszins effectief lijken te werken. Daarom besteden wij bij al onze controles aandacht aan het risico van het doorbreken van maatregelen van interne beheersing door het de directie. Wij hebben in dat kader bijzondere aandacht gehad voor tendenties in schattingen als gevolg van mogelijke druk op de directie/het College van B&W om het resultaat te beïnvloeden.

Wij hebben, voor zover relevant voor onze controle, de opzet geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing die het risico op doorbreking van de interne beheersing moeten mitigeren, waaronder de ingebouwde waarborgen in de processen met betrekking tot handmatige journaalposten.

Inhoudsopgave

Samenvatting

In respons op de bevindingen vanuit deze werkzaamheden hebben wij journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria, journaalposten gegenereerd tijdens het proces van opmaken van de jaarrekening met mogelijk resultaat sturend effect.

Wij hebben bij de controlewerkzaamheden specifieke aandacht gehad voor eventuele manipulatie of bovenmatige bemoeienis van het management bij de totstandkoming van cijfers en belangrijke toelichtingen. Daarnaast hebben wij op journaalposten die zijn gegenereerd door, of in opdracht van, de directie/het College van B&W specifieke controlewerkzaamheden verricht. Wij hebben specifieke controlewerkzaamheden verricht ten aanzien van schattingen. Wij hebben getoetst of de gehanteerde uitgangspunten en veronderstellingen adequaat zijn. Wij hebben in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het management bij deze schattingen. Indicatie uitkomst werkzaamheden Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude ten aanzien van het doorbreken van de interne beheersing door de directie of vooringenomenheid van de directie bij schattingsposten.

Aandachtspunten Gemeenteraad

Jaarrekening

Interne beheersing

Onze verantwoordelijkheid

Bijlagen

32

concept 2

Bijlage controleverklaring fraude Geïdentificeerd frauderisico

Controlewerkzaamheden en observaties

Prestatieonderbouwingen Het risico dat inkoopfacturen betaald worden, zonder dat hier een prestatie tegenover staat

Wij hebben de opzet, het bestaan en de werking van de interne beheersingsmaatregelen geëvalueerd die bedoeld zijn om het risico op fraude te beperken met betrekking tot het leveren van de prestaties van de ingekochte goederen en diensten. Wij hebben door middel van een deelwaarneming vastgesteld dat de levering van goederen/diensten voor de onderzochte gevallen heeft plaatsgevonden overeenkomstig de inkoopfacturen.