(042) Risicoanalyse asielopvanglocatie Brummen rapportage

Dat neemt niet weg, dat het voor menig Brummenaar onprettig kan voelen dat zich 350 personen gaan vestigen. Een belangrijke kanttekening die we wel willen maken, is dat het onze ervaring is dat niet alle 350 personen zich tegelijkertijd in de Brummense openbare ruimte zullen gaan begeven. Ook merken we vanuit eerdere monitoring dat sociale cohesie in de omgeving van een asielopvanglocatie niet (sterk) vermindert. Amv/az: In een brief van de directie van De Lans aan het gemeentebestuur en in gesprekken met zowel de directie van De Lans als de 1 ouders van leerlingen komt naar voren dat er grote zorgen zijn dat asielzoekers op het terrein in contact gaan treden met kwetsbare schoolkinderen en dat asielzoekers op het schoolterrein komen. Gezien de ligging van De Lans naast de toekomstige COA-locatie is het belangrijk dat hierover goede afspraken gemaakt worden. Vanuit De Lans wordt opgemerkt dat onwenselijk is dat amv’ers of asielzoekers zich langdurig nabij het schoolterrein ophouden, zowel aan de kant van het sportveldje van De Lans als bij de vijver. Dit zou namelijk voor situaties zorgen die de leerlingen ernstig afleiden en ontwrichten. Uit een gesprek met het COA blijkt dat landhuis de Michaelshoeve zelf bestemd is als kantoorpand met voorzieningen (zoals lesruimten en recreatiezalen), wat betekent dat daar geen personen gehuisvest gaan worden.

Naar onze mening neemt dit al enige privacyrisico’s weg. Toch geven we de hoogste risicoweging aan dit punt, omdat het asielzoekers vrij staat om te gaan wandelen op, maar ook voor het terrein. Omdat het niet gewenst is dat asielzoekers leerlingen van De Lans gaan aanspreken, zullen we enkele privacybevorderende oplossingsrichtingen geven, zodat voor iedereen de terreinafbakening van de twee instellingen duidelijk is. Ook is het belangrijk dat de asielzoekers en amv’ers weet hebben van de kwetsbaarheid van de schoolkinderen.

27

Onbereikbaarheid van de zijingang van school De Lans Inbreuk op privacy direct omwonenden

Aantasting veiligheidsgevoel

Daarnaast wordt ook gevreesd dat de bouwwerkzaamheden zullen leiden tot ontwrichting van het dagelijkse schoolleven. De Lans heeft bij een eerdere verbouwing goede afspraken kunnen maken met de aannemer hierover en beschouwt het als noodzakelijk om ook met het COA heldere afspraken te maken. Ook op dit punt zijn wij van mening dat (periodieke) afspraken gemaakt moeten worden. Amv/az: In een gesprek met het COA is naar voren gekomen dat op dit moment nog niet alle juridische zaken duidelijk zijn. Vooral het 1 recht van overpad, waarvan De Lans aangeeft dat zij dat voor de zij-ingang hebben, is nog niet volledig inzichtelijk of dit daadwerkelijk in een document is vastgelegd. Zie voor een nadere duiding van de zij-ingang bijlage 1. Voor De Lans is wel essentieel dat er mogelijkheid blijft bestaan om via de zijkant het middenterrein te kunnen betreden. Daarom geven we hier de hoogste risicokwalificatie aan, zodat hierover afspraken tussen De Lans en het COA gemaakt worden. Amv/az: Uit de schouw en de gesprekken blijkt dat er grote zorgen zijn om de privacy van omwonenden die grenzen aan de opvangloca1 tie. Deze directe omwonenden vrezen niet alleen voor geluidsoverlast, maar ook ‘inkijk’ op hun terrein, ook vanwege de kwetsbaarheid van sommige mensen.

In april 2025 hebben we de concept-bouwplannen van het COA ingezien en is hierover overleg gevoerd met de gemeente Brummen en direct op- en aanwonenden. Het blijkt dat op dit moment nog niet duidelijk is of en, zo ja, hoe met name aan de noordzijde van het terrein in de bouw rekening gehouden wordt met een direct aan het terrein grenzende omwonende. Daarom beschouwen we dit punt als een risico, omdat we het van belang achten dat dat voor direct omwonenden rondom het opvangterrein enkele waarborgen in de randvoorwaardelijke sfeer worden gegeven. Dit om ervoor zorgen dat het woongenot onder deze direct omwonenden zo min mogelijk wordt aangetast. Deze voorwaarden liggen met name op de hoogte/nabijheid van nieuwbouw, de groenvoorziening tussen direct omwonenden en de COA-gebouwen, het zoveel mogelijk tegengaan van zichtlijnen, geluidsoverlast en het aanwezige kunstlicht op het terrein dat naar omliggende woningen straalt. Amv/az: Zowel in de vragenlijst, de schouw en in de interviews wordt een toename van het gevoel van onveiligheid genoemd als gevolg 2 van de komst van de asielopvang. Voornamelijk zodra het donker is en mensen langs de opvang lopen of fietsen. Met name ouderen, vrouwen en kinderen gaan zich dan minder veilig voelen in hun woonomgeving of onderweg naar bijvoorbeeld sportclubs, school of werk, zo wordt aangegeven.

Dit onveiligheidsgevoel wordt meermaals in combinatie met de komst van veiligelanders genoemd. Ook zou groepsvorming onder asielzoekers/amv’ers als beangstigend worden ervaren. Op basis van verschillende door ons uitgevoerde monitoringsactiviteiten is een daling van het veiligheidsgevoel inderdaad niet uit te sluiten, vooral in de eerste periode. We constateren in verschillende monitoring wel regelmatig dat het veiligheidsgevoel na een aantal jaren weer verbetert. Overigens is het veiligheidsgevoel niet alleen afhankelijk van de lokale situatie, maar kan dit ook afhangen van bijvoorbeeld incidenten elders, terwijl er in de directe omgeving geen sprake hoeft te zijn van overlast. Wel is veiligheidsgevoel mede afhankelijk van de wijze waarop het lokale beheer wordt uitgevoerd. Wij verwachten dat hiervoor een goede basis gelegd kan worden als de oplossingsrichtingen worden omgezet in daadwerkelijke maatregelen.

28

Vervuiling/afval rond het terrein

Congestie op riool De Lans

Congestie op (stroom)kabels De Lans Amv’ers en asielzoekers die onbekend zijn met de normen en waarden van onze maatschappij

Amv/az: Omwonenden geven in de vragenlijst en tijdens de schouw aan zich zorgen te maken over een toename van afval in de buurt 1 van de opvang, achtergelaten door amv’ers/asielzoekers. Ook het dumpen van fietsen wordt in dit kader genoemd. Deze toename van afval wordt vooral verwacht op de route van de opvang naar de dichtstbijzijnde supermarkt (de Aldi), richting en in het centrum van Brummen en bij het station. Hierbij komen zorgen over ongedierte dat op het afval afkomt. We sluiten niet uit dat sprake van kan zijn van een toename van afval wanneer 350 asielzoekers/amv’ers zich gaan vestigen in Brummen, hoewel we uit ervaring niet op alle door omwonenden genoemde plekken (extra) afval verwachten. Voorbeelden van door burgers in de vragenlijst genoemde plekken waar wij geen extra afval verwachten zijn bijvoorbeeld de begraafplaats en de Talmastraat, omdat deze niet aan een voor de hand liggende looproute liggen. Door een enkele burger is in de vragenlijst zelfs het Oranje Nassauplein en de Wasacker in Eerbeek genoemd; locaties die wij niet in verband brengen met vervuiling vanwege de asielopvanglocatie in Brummen. Wel sluiten wij een toename in straatvuil op de wegen naar het centrum (inclusief De Aldi), bij het station en in parken en speeltuinen waar bankjes geplaatst zijn niet uit.

Amv/az: Uit gesprekken met betrokkenen komt naar voren dat zij vrezen dat er overbelasting van de riolering van school De Lans gaat 1 ontstaan wanneer circa 350 personen worden gehuisvest op landgoed Michaelshoeve. De school ervaart momenteel volgens de directie al problemen met het riool, waarvan wordt aangegeven dat het verbonden is met de voorzieningen op landgoed Michaelshoeve. Als er momenteel inderdaad al sprake is van congestie, verdient de uitbreiding van het gebruik van deze basisvoorziening de nodige aandacht. Daarom is het van belang dat er afspraken gemaakt worden tussen het COA, de school en de gemeente over de technische aanpassingen, de fasering van werkzaamheden en eventuele noodvoorzieningen, mocht dit laatste nodig zijn. Om die reden wordt aan dit risico de hoogste weging gegeven. Amv/az: Uit gesprekken met betrokkenen blijkt dat overbelasting van het elektriciteitsnetwerk van school De Lans ook een aandachts1 punt is. Wanneer circa 350 personen worden gehuisvest op landgoed Michaelshoeve zou dit volgens betrokkenen kunnen leiden tot overbelasting van het bestaande stroomnetwerk, met risico’s op storingen of uitval. Omdat elektriciteit een belangrijke basisvoorziening is voor de school is het van belang dat hierover afspraken worden gemaakt tussen het COA, de school en de gemeente. Wij geven dit risico daarom de hoogste weging mee.

Amv/az: De amv’ers en asielzoekers die in Brummen worden opgevangen zijn waarschijnlijk nog niet volledig bekend met de spelregels 2 van onze maatschappij, zo is de mening van omwonenden; zij hebben andere normen en waarden dan de Nederlandse burgers. Daarnaast zouden wisselingen in de doelgroep ervoor zorgen dat lessen over deze Nederlandse normen en waarden niet beklijven. Het COA geeft aan hier aandacht voor te hebben, door al de nodige activiteiten/instrumenten hiervoor aan te bieden, om zo de asielzoekers te leren wat de spelregels van onze maatschappij zijn. Ook huisregels van het COA vatten we hieronder. We verwachten daarom niet dat verschillen in normen en waarden direct tot problemen zullen leiden. Overigens hebben we eerder in deze notitie al wel aandacht besteed aan grensoverschrijdend gedrag.

29

Druk op zorgvoorzieningen

Amv/az: Door omwonenden wordt de toenemende druk op de sociale voorzieningen, zoals de (geestelijke)gezondheidszorg en het on2 derwijs genoemd als risico. Dit omdat asielzoekers, net als de inwoners van Brummen, behoefte hebben aan voorzieningen (onderwijs, gezondheidszorg, dagbesteding). Door de gemeente Brummen en het COA is aangegeven dat juist het uitgangspunt van het aantal personen het mogelijk maakt om deze voorzieningen deels door het COA te laten realiseren en buiten de voor Brummenaren beschikbare voorzieningen te laten vallen. Zo is er bijvoorbeeld een huisartsenpost met spreekuren en regelmatig een tandartsbus op het COA-terrein aanwezig. Daardoor zal sprake zijn van het tot op een bepaalde hoogte ontzien van de al bestaande voorzieningen. Wel zullen er situaties zijn waarin bewoners van de opvang aangewezen zijn op tweedelijnszorg, zoals bij medische (spoed)gevallen in het weekend of wanneer specialistische zorg noodzakelijk is. Uit ervaringen met opvanglocaties elders blijkt alleen dat dit doorgaans niet leidt tot verminderde toegankelijkheid van deze voorzieningen voor de lokale bevolking. Dit risico krijgt daarom niet de hoogste weging. Drukte bij dage- Amv/az: Andere voorzieningen zoals een OV-servicepunt, een PostNL-punt en geldautomaten vormen bij verschillende respondenten lijkse voorzienin1 eveneens een punt van zorg.

Er zijn namelijk slechts enkele van deze voorzieningen gevestigd in Brummen en deze zouden mogen menteel al intensief worden gebruikt. Wanneer 350 asielzoekers zich in Brummen vestigen is het inderdaad niet uit te sluiten dat de druk op deze voorzieningen verder zal toenemen. In ieder geval is het van belang dat deze diensten aangeboden blijven worden in Brummen. Het verdwijnen van dergelijke voorzieningen uit Brummen wordt door ons als onwenselijk beschouwd, met name voor oudere inwoners en mensen uit zorginstellingen, die hier in sterke mate afhankelijk van zijn. Om dit risico te beheersen achten wij aanvullende afspraken met het COA over het gebruik van deze voorzieningen noodzakelijk. Dit risico geven we daarom het hoogste wegingsniveau mee. Druk op woning- Amv: nvt Door enkele respondenten wordt (extra) druk op de woningmarkt gevreesd als 350 asielzoekers in Brummen geplaatst worden. markt az:2 Bekend is dat er in het algemeen sprake is van druk op de woningmarkt vanwege bijvoorbeeld stikstofeisen en andere factoren. De komst van asielzoekers naar Brummen staat los van deze druk; pas als asielzoekers een status krijgen, gaat dit punt spelen. Ook moeten statushouders dan vervolgens gekoppeld worden aan de gemeente Brummen, wat zeker niet altijd het geval is, zo wordt door het COA aangegeven.

De taakstelling van de gemeente op dit gebied is namelijk onafhankelijk van de opvanglocatie. Dit houdt in dat de komst van de opvang geen invloed heeft op het aantal statushouders dat de gemeente jaarlijks moet plaatsen. Bovendien spelen recente landelijke richtlijnen vanuit de regering ook een drukbeperkende rol, zoals het stopzetten van een voorrangsregeling voor statushouders. Terugkoppeling met de gemeente Zutphen levert daarnaast de bevinding op dat dit daar ook geen groot punt is. Hoewel deze druk dus niet onaannemelijk hoeft te zijn, zien wij vooralsnog geen aanleiding dit als urgent risico aan te merken.

30

Bedelen

Amv/az: Bedelen langs fietspaden, autowegen, in de trein en bij supermarkten zijn door omwonenden genoemd als risico’s op basis van 2 ervaringen met andere opvanglocaties. De asielzoekers krijgen wekelijks leefgeld waarvan zij boodschappen en andere benodigdheden kunnen betalen. Daarnaast ziet het COA erop toe dat de asielzoekers de regels van onze maatschappij leren en nastreven. Vanuit monitoring elders hebben wij niet de ervaring dat bedelen een aandachtspunt vormt. Hoewel bedelen niet uit te sluiten valt is het naar onze mening daarom geen gedraging die momenteel aandacht behoeft.

Incidenten op de locatie Conflicten (agressie en geweld) verbaal en fysiek

(Verbale) suïcidedreiging/ zelfdestructieve actie

Overtreden huisregels

Amv/az: Door respondenten in vooral de vragenlijst worden conflicten tussen asielzoekers onderling gevreesd, omdat mensen met an2 dere culturele achtergronden en andere normen en waarden bij elkaar leven. Dat gaat volgens hen schuren en kan leiden tot conflicten. Spanningen op asiellocaties komen inderdaad voor, maar richten zich, zo wijst onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum en door ons uitgevoerde monitoring, voornamelijk op medebewoners en personeel. Hoewel dit natuurlijk ongewenst is, speelt het zich weinig af in de openbare ruimte, maar blijft het voornamelijk beperkt tot het terrein zelf. In preventieve zin kijkt het COA bijvoorbeeld of bepaalde personen met elkaar op één kamer geplaatst kunnen worden. En als zich incidenten voordoen, worden deze in het algemeen naar behoren afgedaan door het COA (al dan niet met ondersteuning van een extern team), de aldaar aanwezige beveiliging en zo nodig de politie. Bovendien wordt op het terrein voorzien in andere veiligheidsmaatregelen, zoals cameratoezicht op het terrein. Eventuele conflicten tussen amv’ers en asielzoekers worden verderop besproken. Amv/az: Tijdens de schouw met omwonenden komt naar voren dat aan de westzijde van het opvangterrein de spoorweg loopt.

De asiel2 zoekers kunnen daar betrekkelijk eenvoudig naartoe lopen, waardoor ongelukken op het spoor of zelfs suïcidepogingen volgens omwonenden niet uit te sluiten zijn. Uit de benchmark en onze monitoring rondom opvanglocaties met spoorlijnen in de buurt blijkt dat dit niet frequent voorkomt. Specifiek voor Brummen geldt ook dat de spoorlijn geen verkorting van de route richting het centrum betekent, iets dat wel risicoverhogend zou zijn geweest. Bovendien is de spoorlijn ook via andere wegen betrekkelijk eenvoudig te bereiken, waardoor aanvullende maatregelen op het terrein niet automatisch leiden tot een lager risiconiveau. Amv/az: Uit de monitoring die we elders uitvoeren blijkt dat het hierbij voornamelijk gaat om het niet opruimen van de kamer en roken 2 op de kamer. Ook leert de ervaring in de monitoring dat het COA-sanctiesysteem hiertegen in de regel afdoende werkt.

31

Door asielzoekers veroorzaakte brand in op het COAterrein

Amv/az: Door omwonenden is dit risico niet benoemd, maar voor ons is dit een noemenswaardig risico; het gaat dan bijvoorbeeld om 1 amv’ers/asielzoekers die (shishapijpen) gaan roken. In de huisregels van het COA staan diverse brandvoorschriften, waaronder ‘u mag niet roken in COA-gebouwen. Ook niet in uw eigen woonruimte’. En ‘U mag geen open vuur aansteken. Denk aan kaarsen, wierook, olielampen et cetera.’ Deze huisregels gaan niet over het buitenterrein. Hoewel asielzoekers op de huisregels gewezen worden door het COA is het niet geheel uit te sluiten dat dit risico voor kan komen. Wij achten het, ook vanwege de voorzieningen in de buurt, zoals school De Lans, zeer van belang om hier aandacht voor te blijven houden door hierop in veiligheidsoverleggen te monitoren.

Infrastructurele problemen/ verkeersveiligheid Drukte bij de Amv/az: Omwonenden vrezen voor opstoppingen bij de hoofdingang van de opvanglocatie, vooral tijdens piekmomenten zoals de ochhoofdingang van 2 tend- en middagspits. Deze zorgen richten zich op samenkomende verkeersstromen van bewoners, personeel en leveranciers. Wij achten het risico op structurele opstoppingen beperkt, omdat uit overleg met het COA blijkt dat voldoende parkeergelede opvanglocagenheid en afleverpunten op het terrein gerealiseerd worden. Ook zal een eventuele slagboom bij de inrit van het terrein vertie en opstopder op het terrein geplaatst worden, zodat bijvoorbeeld vrachtwagens niet half op de Zutphensestraat stil hoeven staan. Naar pingen onze mening wordt door het COA daarom voldoende rekening gehouden met de inrichting van het terrein wat betreft de verkeersdoorstroming en de parkeermogelijkheden. OnoverzichteAmv/az: Met de komst van 350 asielzoekers/amv’ers vrezen respondenten dat het karakter van de verkeersstromen rondom de opvanglijke en gevaar1 locatie zal veranderen. Het aantal personen dat het terrein op en af komt lopen en fietsen zal logischerwijs toenemen, ook omlijke verkeersdat er momenteel weinig personen op het terrein wonen.

Fiets- en verkeerskennisvaardigheid van de asielzoekers is daarbij situaties voor de een aandachtspunt, vooral als het personen betreft die nog weinig van die vaardigheden bezitten. De verkeersbewegingen koopvanglocatie men niet alleen door de asielzoekers zelf, maar ook door personeel, schoolbusjes en toeleveranciers. Het is dus aannemelijk dat het karakter van de verkeersstromen bij de hoofdingang verandert. Het is niet ondenkbaar dat deze extra verkeersbewegingen voor onveilige situaties kunnen zorgen. Onder betrokkenen leven serieuze zorgen over de verkeersveiligheid, mede omdat de locatie ligt aan een veelgebruikte route naar Zutphen, waar dagelijks veel schoolgaande kinderen langs fietsen. Deze zorgen concentreren zich rond de volgende aandachtspunten: • Drukke piekmomenten: tijdens ochtend- en middagspits ontstaat drukte door fietsende middelbare scholieren (van en naar Zutphen) en breng- en haalverkeer van schoolgaande amv’ers en leerlingen van de naastgelegen school De Lans. Medewerkers van De Lans geven momenteel aan op die momenten al toezicht te moeten houden om de verkeersveiligheid van hun leerlingen te waarborgen. Ouders van fietsende middelbare scholieren geven aan zich zorgen te maken over de verkeersveiligheid op de Zutphensestraat wanneer verkeersbewegingen door de vestiging van de opvang zullen toenemen.

32

• Snelheid en verlichting: op de Zutphensestraat wordt regelmatig te hard gereden, zo geven verschillende professionals ook aan. En bovendien is de straat beperkt verlicht. Dit vergroot de risico’s, vooral in de donkere wintermaanden. • Onoverzichtelijke uitritten: de uitritten van het terrein, inclusief die van De Lans, worden door omwonenden en betrokkenen als onoverzichtelijk ervaren. • Landbouwverkeer: regelmatig passeert zwaar landbouwverkeer de opvanglocatie, wat bijdraagt aan de verkeersonveiligheid.

Drukte op de weg van en naar het centrum

Gezien de bestaande knelpunten en de verwachte toename in verkeersbewegingen achtten wij het risico op onveilige verkeerssituaties aannemelijk en urgent. Ook omdat asielzoekers/amv’ers mogelijk weinig tot geen kennis hebben van de Nederlandse verkeersregels. Wij geven de hoogste risicoweging mee omdat wij het belangrijk vinden dat hiertegen in de basis al enkele maatregelen getroffen zullen worden en er eveneens op gemonitord wordt. Amv/az: Omwonenden uiten zorgen over het toenemen van verkeersbewegingen tussen de opvanglocatie en het centrum van Brum2 men. Het gaat dan om asielzoekers die zich naar het centrum bewegen en leveranciers die op het opvangterrein bezorgen. De toenemende drukte zou door omwonenden als overlastgevend kunnen worden ervaren. Wij geven dit risico voor alsnog niet de hoogste risicokwalificatie mee omdat onze monitoringservaring uitwijst dan extra verkeersbewegingen van amv’ers/asielzoekers en toeleveranciers meevallen. Daarnaast gaven wij eerder al aan dat 350 personen zich niet tegelijkertijd zullen verplaatsen, waardoor er meer sprake is van druppelsgewijs verkeer.

Ongewenste interactie tussen doelgroepen Ongewenste interactie voor vrouwelijke amv’ers

Amv: 2

Het is momenteel nog onbekend of op de opvanglocatie minderjarige meisjes komen. Uit eerdere monitoringsactiviteiten blijkt dat, mocht dit wel het geval zijn, niet geheel gewenste ‘verkeringen’ kunnen ontstaan tussen jongens en meisjes. Bij voorkeur zien professionals zelf dan ook dat er op een amv-locatie voldoende zicht is op de meisjes. Dan hoeven de meisjes niet direct in aparte gebouwen, maar volgens professionals zijn aparte slaapruimtes wel wenselijk. Wat de risico’s betreft, beschouwen wij het COA en NIDOS voldoende ervaren om hierin de juiste besluiten te nemen en het terrein, indien ze zich ook in Brummen vestigen, ook op meisje in te richten. Een aandachtspunt is wel dat meisjes mogelijk betrokken kunnen raken bij ronselen in de prostitutie. Het blijkt dat de professionals hier sowieso verhoogde aandacht voor hebben. Dit geldt overigens niet alleen voor de amv’ers, maar ook voor mannen en vrouwen in de reguliere asielopvang.

33

Ongewenste in- Amv/az: Vanuit de antwoorden in de vragenlijst en in de gesprekken met omwonenden wordt het samenvoegen van amv’ers en asielteractie tussen 1 zoekers op één terrein als risico gezien voor het ontstaan van spanningen. Om in kaart te brengen wat het samengaan van deze amv’ers en asieltwee groepen op de locatie betekent, is gesproken met diverse professionals die ervaring hebben met dit soort gecombineerde zoekers locaties. Aangegeven wordt dat het succes van de combinatie van amv’ers en asielzoekers af kan hangen van onder andere de volgende zaken: • De inrichting van de locatie, waarbij het aanbrengen van een duidelijke scheiding tussen de verblijven van amv’ers en asielzoekers wenselijk is. In de praktijk blijkt dit lastig te handhaven omdat er onder beide groepen veelal ook vrienden/bekenden van elkaar zitten. • Er kan sprake zijn van meer dynamiek tussen jongeren en asielzoekers, waardoor er meer incidenten kunnen voorkomen. Voor professionals is niet altijd duidelijk wie hiervan de veroorzaker is. Een specifiek risico voor amv’ers kan ronselen en beinvloeding door asielzoekers met foute bedoelingen zijn. Denk hierbij aan het veroorzaken van overlast of (aanzetten tot) middelengebruik.

Hoewel we niet uitsluiten dat spanningen tussen amv’ers en asielzoekers kunnen voorkomen, is onze ervaring op basis van eerdere monitoring dat deze spanningen zich vooral op het terrein zullen afspelen. Dit ook omdat het COA en de beveiliging hiertegen kan optreden. Toch geven we hier de hoogste risicokwalificatie aan, omdat de we niet kunnen uitsluiten dat interne conflicten buiten het terrein voortgezet zullen worden. Conflicten/nega- Amv/az: School De Lans zit gevestigd op landgoed Michaelshoeve, direct naast de toekomstige asielopvanglocatie. De Lans is een vrije tieve interactie 1 school voor speciaal onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs. Op de school zitten kwetsbare leerlingen die extra aandacht tussen asielzoeen begeleiding nodig hebben. Rust en harmonie, waardoor de leerlingen zich veilig voelen, is erg belangrijk voor deze school. kers en leerOmwonenden, ouders en vertegenwoordigers van de school hebben grote zorgen over verstoring van deze rust en harmonie lingen van bij vestiging van 350 amv’ers/asielzoekers naast de school. Hiervoor zijn uiteenlopende redenen aangedragen: school De Lans • Men vreest dat de toegenomen bedrijvigheid op en rond het opvangterrein de leerlingen ernstig zal afleiden. Dit risico geldt al vanaf het moment dat de verbouwing van het terrein start.

• Daarnaast worden mogelijke protestacties tegen het asielzoekerscentrum als risico benoemd, die voor de leerlingen bijzonder stressvol kunnen zijn. • Een enkeling geeft aan dat gehandicapte kinderen vanuit de Islam als een straf van god wordt gezien en dat leerlingen van De Lans als zodanig worden beschouwd. • De grootste zorg heeft betrekking op mogelijk ongewenste interacties tussen de leerlingen van De Lans en de bewoners van het opvangcentrum. Leerlingen op De Lans zijn in veel gevallen beïnvloedbaar, wat hen extra kwetsbaar maakt voor contact met asielzoekers of amv’ers met verkeerde intenties. Met name wordt gewezen op de kwetsbaarheid van jonge meisjes. Zij

34

zijn gevoelig voor aandacht en durven in veel situaties geen ‘nee’ te zeggen. In het bijzonder gaan deze zorgen over situaties waarin er geen toezicht is, bijvoorbeeld tijdens het doen van boodschappen bij de Aldi of wanneer de leerlingen en bewoners van de opvang gezamenlijk gebruikmaken van het openbaar vervoer. Maar ook wordt door ouders genoemd dat asielzoekers gaan staren naar kinderen op het schoolterrein.

Lastigvallen van in Zutphen schoolgaande jongeren

Conflicten tussen asielzoekers/amv’ers en bewoners van zorginstellingen

Het heeft wat ons betreft ook de voorkeur om interactie tussen beide groepen in ieder geval in het begin van de vestiging van de asielopvang zoveel als mogelijk te beperken. Daarom geven we hier de hoogste risicoweging aan, om hier enkele oplossingsrichtingen voor aan te dragen. Wel willen we aangeven dat kinderen van De Lans asielzoekers zullen gaan tegenkomen in het dagelijks verkeer; iets dat we als niet meer dan een te verwachten omstandigheid beschouwen. Amv/az: De opvanglocatie ligt op de route tussen Brummen en Zutphen. Van omwonenden hebben wij vernomen dat veel jongeren uit 1 Brummen naar de middelbare school gaan in Zutphen, wat betekent dat deze jongeren daarom meermaals per dag langs de opvanglocatie zullen fietsen. Omwonenden vrezen dat deze schoolgaande jongeren door asielzoekers/amv’ers zullen worden geïntimideerd en lastiggevallen en dat jongeren daar langdurig last van houden. De zorgen zijn extra groot om jonge meiden. Het veiligheidsgevoel van ouders en schoolgaande kinderen zal daarom drastisch worden aangetast. Ervaringen elders wijzen uit dat straatintimidatie en grensoverschrijdend gedrag voorkomen en vooral veroorzaakt zou kunnen worden door een enkele overlastgevende asielzoekers. Uit door ons uitgevoerde monitoringsactiviteiten blijkt ook dat lastigvallen door amv’ers niet uitgesloten kan worden, zodat we dit de hoogste risicoweging meegeven.

Het is daarom belangrijk om hiertegen een aantal maatregelen te treffen. Amv/az: In Brummen zijn diverse zorginstellingen gevestigd die ondersteuning bieden aan ouderen, mensen met psychische of lichame2 lijke hulpvragen en personen met een verstandelijke beperking. In de directe omgeving van de opvanglocatie bevinden zich onder andere Stichting RIWIS, Philadelphia Zorg en Zorggroep De Elzen. Betrokkenen vrezen dat de bewoners van deze instellingen niet met respect zullen worden behandeld door amv’ers/asielzoekers. Vreemdelingen zouden vanuit culturele verschillen mogelijk een andere kijk hebben op mensen met een beperking, waardoor deze laatsten zich niet altijd gerespecteerd of in hun waarde gelaten voelen. Daarnaast zouden vreemdelingen minder geduld hebben voor mensen die onbegrepen gedrag vertonen waardoor conflicten kunnen ontstaan. Uit monitoringsactiviteiten elders blijkt dit risico niet voor te komen. Daarom verwachten wij vooralsnog weinig tot geen confrontaties tussen beide groepen. Daarom geven we dit risico niet het hoogste wegingsniveau.

35

Botsing tussen vreemdelingen vanwege verschillende culturen

Conflicten bij evenementen

Conflicten tussen lokale jeugd en asieljeugd

Amv/az: Omwonenden en respondenten in de vragenlijst geven aan dat er mogelijk botsingen tussen verschillende culturen van vreem2 delingen kunnen voorkomen, zowel binnenshuis als buitenshuis. Het zou dan gaan om onderlinge conflicten in de vorm van bedreigende situaties en vechtpartijen. Onze ervaring vanuit andere risicoanalyses en monitoring en de mening van enkele professionals leren dat onderlinge conflicten inderdaad niet altijd te voorkomen zijn; dit gaat voornamelijk over conflicten op de locatie zelf, met name als men dicht op elkaar leeft binnen een locatie. Toch blijven dergelijke botsingen, als deze al voorkomen, voornamelijk beperkt tot het terrein zelf. Daarnaast geeft het COA aan dat hier binnenshuis rekening mee gehouden en op wordt geanticipeerd, bijvoorbeeld door kamergenoten bij elkaar te zetten die elkaars taal spreken en door samen activiteiten te organiseren. Wat betreft de amv’ers wordt aangegeven dat jongeren vooral willen chillen en veel met zichzelf bezig zijn, hoewel ook daar onderlinge ruzies voorkomen. Deze wijken alleen niet bijzonder af van ruzies tussen Nederlandse jongeren. Amv: 1 Bij omwonenden leven zorgen over conflicten met asielzoekers/amv’ers bij openbare evenementen die in Brummen worden Az: 2 georganiseerd. Het gaat bijvoorbeeld om het Pinksterfestival, Koningsdag, de kermis en het vogelschieten.

De zorgen richten zich met name op situaties waarin amv’ers bij deze evenementen op zoek gaan naar vertier en mogelijk proberen alcohol te nuttigen, of wanneer asielzoekers op evenementen oog in oog komen te staan met tegenstanders van de opvang. In dergelijke situaties zouden discussies met de lokale bevolking kunnen ontstaan, met het risico op escalatie tot een verbaal of fysiek conflict. Professionals verwachten geen escalatie bij evenementen. Maar door ons uitgevoerde monitoringsactiviteiten blijkt dat juist amv’ers op dergelijke evenementen, hoewel niet veelvuldig voorkomend, toch een aandachtspunt zijn als het gaat om betrokkenheid bij conflicten. Daarom geven wij dit punt voor de amv’ers de hoogste weging mee, omdat wij het wenselijk achten dat het COA afspraken maakt met de minderjarige vluchtelingen over hun gedrag op de evenementen, maar ook dat het COA in contact treedt met de evenementenorganisatoren. Deze afspraken dienen dan ook te worden gemonitord. Amv: 1 Omwonenden geven aan dat een grote groep jongeren in Brummen niet openstaat voor de komst van asielzoekers/amv’ers. De Az: 2 vrees bestaat daardoor dat er conflicten tussen de lokale jeugd en de vreemdelingen kunnen ontstaan. Wij sluiten niet uit dat groepen jongeren elkaar zullen opzoeken en dat mogelijk ruzies tussen deze groepen ontstaan.

Het gaat dan in het bijzonder over conflicten met minderjarige vluchtelingen. Monitoringsactiviteiten elders wijzen uit dat conflicten tussen lokale jongeren en asieljeugd tot op heden weinig voorkomt. Ook professionals geven aan dat conflicten met nieuwkomers tot op heden nog niet hebben plaatsgevonden in Brummen. Toch wijzen recente nieuwsberichten op confrontaties tussen amv’ers en lokale jongeren, bijvoorbeeld wanneer jongeren elkaar in de lente- en zomermaanden buiten gaan tegenkomen en bij de evenementen die wij hierboven al noemden. Wij achten het van daarom belang dat er eventuele signalen voor onderlinge confrontaties goed worden gemonitord en opgepakt.

36

De samenwerking tussen beheerpartners en tussen beheerpartners en omgeving Onduidelijke en ontoereikende communicatie vanuit de gemeente

Amv/az: Omwonenden (hieronder worden ook bedrijven en ondernemers verstaan) zijn van mening dat de communicatie vanuit de 1 gemeente richting hen tekortschiet en dat zij vanuit de gemeente weinig toelichting en inspraak krijgen in overleggen. In algemene zin bevordert dit volgens hen het participatieproces met de directe omgeving niet. Zo is ontevredenheid geuit over het proces van besluitvorming en wordt aangegeven dat betrokkenen meermaals te beperkt of te laat zijn ingelicht. Verder is men van mening dat de gemeente eerst had moeten inventariseren wat de standpunten van mensen uit de buurt/in geheel Brummen zijn, alvorens een besluit te nemen over de komst van de asielopvang. Deze risicoanalyse komt in de ogen van velen dan ook ‘te laat’. Omwonenden missen daardoor een zekere mate van betrokkenheid bij het proces. Daarnaast missen ze betrokkenheid vanuit bestuurders. Zij zouden geen goed beeld hebben van de realiteit in Brummen. Dit heeft het vertrouwen van omwonenden in de gemeente en het draagvlak voor de opvang geschaad. Rondom besluitvorming over het vestigen van asielopvanglocaties zien wij vaak dezelfde processen, waarbij een gemeentebestuur vaak recht tegenover burgers komt te staan. Deels is dit niet te vermijden, omdat asielopvang een precair thema is, zeker de afgelopen jaren.

Onze ervaring is namelijk dat protesten tijdens risicoanalyses die we ruim tien jaar geleden uitvoerden minder heftig waren dat momenteel het geval is. En dat niet alleen in Brummen. Wat hier ook van zij, het blijft essentieel om richting omwonenden transparant en duidelijk te communiceren, zowel wat de plannen als de (on)mogelijkheden in het beheer zijn. Vanuit ervaring met opvang elders merken wij dat het simpele principe ‘zeggen wat je doet en doen wat je zegt’ richting omwonenden duidelijkheid verschaft. De gemeente Brummen heeft hiervoor nog ruim de tijd, omdat de opvanglocatie in 2028 gaat starten. Dit laatste is direct een aandachtspunt, omdat de periode tot de start dermate lang is dat onrust vanwege het ‘nieuwe en onbekende’ nog te lang blijft bestaan. Een aandachtspunt binnen de gemeente Brummen is dat er naar onze mening, maar ook naar de mening van diverse professionals, sprake is van een gefragmenteerde gemeentelijke structuur rondom asiel. Dit resulteert in veel medewerkers die betrokken zijn bij het thema; voor de komende tijd is het belangrijk om duidelijkheid te verschaffen wie namens de gemeente het aanspreekpunt zal zijn.

Onze ervaring met eerdere monitoring rondom asielopvanglocaties is dat het in de communicatie helpt als vanuit een gemeente één aanspreekpunt zal worden aangewezen voor de dagelijkse procesmatige gang van zaken rondom de asielopvang; deze persoon kan een spilfunctie vervullen tussen omwonenden en het COA.

37

Onduidelijke en ontoereikende communicatie vanuit het COA

Onduidelijkheid over de procedure rondom klacht- en incidentmeldingen

Amv/az: Er bestaat vanuit enkele omwonenden de nodige ontevredenheid over de huidige COA-communicatie rondom de Mi1 chaelshoeve. Zo worden zij naar hun mening te weinig meegenomen in de bouwplannen. Ook heeft veel omwonenden de combinatie azc en amv-locatie verrast. Volgens het COA heeft dit deels te maken met de omstandigheid dat de aankoop van de locatie en het besluit rondom de opvang nog niet definitief rond is. Daarnaast is nog onduidelijk wie de locatiemanagers (van zowel de amv- als de azc-locatie) zullen worden. Naar onze mening is dit eveneens niet bevorderlijk voor het proces, ook omdat de start van de opvang nog een aantal jaar op zich zal laten wachten. In de regel zal de communicatie met omwonenden door het COA worden opgepakt vanaf het moment dat de opvangvormen van start gaan; nu zien we nog dat de gemeente Brummen deze taak vervult. De vraag is dan, wie bijvoorbeeld de externe communicatie richting de Brummense bevolking op zich zal gaan nemen. Ook is extra aandacht nodig voor de juiste afwikkeling van het melden van klachten. Daarnaast is externe communicatie een aandachtspunt omdat het twee opvangmodaliteiten betreft; niet uit te sluiten valt dat de twee locatiemanagers naar elkaar kijken/wijzen als zich een incident voordoet. Amv/az: Onze ervaring rondom opvang op andere locaties is dat dit een cruciaal punt is voor goed beheer.

Voor alle betrokkenen op en 1 rond het terrein (inclusief de winkeliers en bedrijven) moet direct duidelijk zijn waar een klacht/incident gemeld kan worden en wie verantwoordelijk is voor de afhandeling ervan. Melders moeten ervan verzekerd zijn dat dat een klacht/incident op korte termijn afgehandeld wordt en dat de uitkomst van de afhandeling teruggekoppeld wordt. Goed beheer is naar onze mening een dynamisch proces van melden van overlast, acteren daarop en communiceren daarover. Dit vereist een proactieve houding van alle betrokkenen; van de bereidwilligheid van de melder om steeds contact te blijven zoeken tot de bereidwilligheid van de klachtafhandelaar om naar vermogen en binnen het beheerkader actie te ondernemen en te blijven communiceren hierover. In het geval van incidenten is het van belang dat vooraf duidelijk is in welke situatie welke instantie aan zet is. Zo zien we een belangrijke rol voor het COA weggelegd als er sprake is van geringe overlastincidenten (bijvoorbeeld rondhangende asielzoekers). Maar als gevaar dreigt, is natuurlijk de politie de eerst aangewezene om op te treden. Om dit proces van melding, opvolging en terugkoppeling goed in de gaten te houden is het van belang om dit een terugkerend punt te laten zijn in de overleggen, maar bijvoorbeeld ook in externe communicatie (zoals nieuwsbrieven).

Een extra aandachtspunt bestaat vanwege de combinatie van asielzoekers en amv’ers. Het is van belang dat duidelijk is wie de aanspreekpunten zijn bij klachten over deze afzonderlijke doelgroepen, zodat een klacht niet afgeschoven wordt. Bij voorkeur wordt één van de twee locatiemanagers verantwoordelijk voor de klachtafhandeling van alle 350 asielzoekers.

38

Verdeeldheid onder omwonenden

Amv/az: Enkele omwonenden hebben aangegeven dat er sprake is van verdeeldheid onder de eigen bevolking, met als gevolg dat de 2 saamhorigheid in de buurt onder druk staat. Er wordt gesproken over een tweedeling in het dorp: mensen die echt niet willen dat de opvanglocatie op landgoed Michaelshoeve huisvesting biedt aan asielzoekers en mensen die het als verrijking zien voor de buurt. Omwonenden geven aan dat de sociale cohesie in Brummen hierdoor afneemt en dat dit het woongenot aantast. Vooralsnog hebben wij niet de indruk dat de ‘groepen’ daadwerkelijk met elkaar in conflict komen. Onze ervaring uit eerdere risicoanalyses is dat de omgeving milder lijkt te reageren wanneer de opvanglocatie eenmaal gevestigd is, hoewel er altijd een groep mensen kan voorkomen die zich niet merkbaar uitspreekt.

De personele inzet van beheerpartners Te weinig aanwezig COApersoneel

Te lange opkomsttijd politie

Onvoldoende capaciteit/inzet politie

Amv/az: Een aantal omwonenden vreest dat de combinatie van een amv- en een azc-locatie mogelijk tot een tekort aan efficiëntie in 2 COA-capaciteit zal leiden. In een eerder door ons uitgevoerde vergelijking met andere asielopvanglocaties hebben we gevraagd wat bij het COA verstaan wordt onder ‘voldoende personele bezetting’. Daar is toentertijd geen eenduidig beeld naar voren gekomen. Wel is vanuit het COA nog opgemerkt dat de formatieberekening van medewerkers is gebaseerd op het aantal bewoners. Dit zijn standaardnormen die door het COA landelijk gehanteerd worden. Omdat er voor de asielzoekers en amv’ers nog geen afzonderlijke aanspreekpunten zijn, achten we dit punt op dit moment voor de risicoanalyse minder belangrijk, maar in de toekomst voor de randvoorwaarden van de asielopvang zeer relevant. Amv/az: Omwonenden geven aan dat de aanrijtijd van de politie richting de asielopvanglocatie mogelijk te lang is. 3 Dit punt hebben we teruggelegd bij de politie. Vanuit deze instantie wordt aangegeven dat een opkomsttijd van 15 minuten gegarandeerd haalbaar is in geval van nood (prio 1, zogenaamd ‘bloedspoed’). Wel is het belangrijk een duidelijk meldprotocol voor omwonenden en ondernemers te hebben, zodat voor hen duidelijk is waar ze welke soort incident (van lichte vormen van overlast tot de zware vormen van criminaliteit) moeten melden.

Dit punt komt in hoofdstuk 4 en 5 afzonderlijk terug onder de term ‘meldprotocol’. Amv/az: Omwonenden vrezen dat de politie te weinig capaciteit vrijmaakt voor de nieuwe opvanglocatie. Met name als zich op meerdere 1 plekken tegelijk een incident zal voordoen. Men ziet nu namelijk zelden een politieauto surveilleren in Brummen. De politie geeft aan hun functie met name te zien als ‘noodhulp’; zij moeten er zijn bij escalatie, niet ter preventie. Er komt vanuit de politie geen extra inzet, maar wel is het de algemene taak van de wijkagent om aanwezig te zijn in de buurt, waar de opvanglocatie ook onder valt. Korte lijnen met het COA zijn essentieel om zicht te houden op hetgeen speelt op en rond de nieuwe locatie, bijvoorbeeld in de beheergroep en in het omwonendenoverleg. In dat kader geven wij hier de hoogste risicoweging aan, omdat wij van mening zijn dat de goede ervaringen met de politie in Zutphen ook voor Brummen zouden moeten gelden. Concreet zien wij voor zowel Zutphen als Brummen een oplossing richting een zogenaamde ‘asielagent’ (operationeel

39

specialist asiel), die deze functie in ieder geval voor beide opvanglocaties gaat vervullen. Dit versterkt naar onze mening de informatiepositie van de politie en kan bovendien bijdragen tot een efficiënte inzet van schaarse capaciteit. Onvoldoende Amv/az: In de gesprekken met betrokkenen komt naar voren dat er zorgen zijn over de capaciteit bij de boa’s, mochten zij ook een rol capaciteit boa’s 1 gaan spelen bij het toezicht houden op de openbare ruimte na de komst van de opvanglocatie. Veel geïnterviewden twijfelen of de capaciteit voldoende is. Professionals geven aan dat de boa’s een belangrijke rol zouden kunnen spelen bij eventuele openbare ordeproblemen die gerelateerd zijn aan de asielopvang, al was het maar in de rol van signaleerder. Momenteel zijn bij de gemeente Brummen twee boa’s in dienst. Zij kunnen mogelijk, zeker in de eerste fase van de opvang, een toezichthoudende rol spelen en een eerste aanspreekpunt zijn. De vraag is vervolgens wel, of dit een geprioriteerde taak voor de boa’s kan worden of dat er opschaling in capaciteit nodig is. Wij geven hier in ieder geval de hoogste risicoweging aan, omdat we van mening zijn dat de boa’s in ieder geval een goede aanvulling kunnen zijn op het dagelijkse beheer.

Te veel betrok- Amv/az: Eerder is bij het risico ‘onduidelijke en ontoereikende communicatie vanuit de gemeente’ al aangegeven dat het niet altijd even ken afdelingen 1 duidelijk is wie waarover gaat en wie verantwoordelijk is. Dit is een probleem in de informatievoorziening van de gemeente zelf, bij de gemaar met name in de externe communicatie richting omwonenden zorgt dit voor uitdagingen. Wanneer te veel afdelingen bemeente trokken zijn wordt het voor omwonenden onduidelijk wie het eerste aanspreekpunt is bij de gemeente. Deels heeft het ook te maken met de startfase waarin de exploitatie van de opvanglocatie zich bevindt, maar belangrijk is dat hierin een duidelijke structuur wordt aangebracht. Te weinig zegAmv/az: Vanuit diverse omwonenden komt de wens naar voren om in een bepaalde overlegvorm mee te kunnen praten over de opvanggenschap bij 1 locatie op landgoed Michaelshoeve. Tot op heden zijn de inspraakmogelijkheden volgens hen zwaar ondermaats geweest. Onze omwonenden ervaring met monitoring rondom asielopvang elders is dat een periodiek omwonendenoverleg kan bijdragen aan goed beheer rondom en meer draagvlak voor de opvang.

Specifiek voor Brummen zouden in dergelijk overleg bijvoorbeeld de volgende thema’s aan bod kunnen komen: • Informeren over het aantal aanwezige asielzoekers op de locatie • Informeren over de aanwezige subgroepen (bijvoorbeeld gezinnen, alleenstaande mannen, landen van herkomst) • klachten die zijn binnengekomen en afgehandeld door het COA • de werking en het effect van de ingezette maatregelen • andere belangrijke punten die vanuit omwonenden van belang kunnen zijn voor het beheer Naar onze mening zou het goed zijn als in het omwonendenoverleg, naast gemeente Brummen, het COA en politie, een goede vertegenwoordiging zit van omwonenden en ondernemers, maar dit is aan alle betrokken partijen zelf om te bepalen.

40

Ontbreken dag- Amv/az: Het ontbreken van een zinvolle dagbesteding wordt door omwonenden als risico gezien, omdat verveling een belangrijke oorbesteding, lei2 zaak van overlastgevend gedrag is. Het bieden van dagbesteding is, zo blijkt uit momenteel door ons uitgevoerd onderzoek in dend tot opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, erg belangrijk voor het tegengaan van overlast en criminaliteit door asielverveling en zoekers. overlast Vooralsnog zien we voldoende alternatieven voor asielzoekers en amv’ers om bezig te zijn. Amv’ers en kinderen van asielzoekers zijn leerplichtig. Ze gaan zo snel mogelijk na aankomst naar school, in ieder geval binnen drie maanden nadat ze in Nederland zijn aangekomen. Volwassen asielzoekers houden zich bezig met dagelijkse activiteiten zoals wassen en koken. Daarnaast organiseert het COA activiteiten met samenwerkingspartners om dagbesteding vorm te geven. Azc Zutphen kan gelden als goed voorbeeld hiervoor, hoewel ook landgoed Michaelshoeve zelf naar onze mening goede mogelijkheden biedt, bijvoorbeeld wat betreft het aanleggen van een (groente)tuin.

Ook hebben diverse Brummenaren in de vragenlijst en tijdens de telefoongesprekken enkele suggesties hiervoor gegeven, zoals: • laat jongeren sporten bij de twee voetbalverenigingen in Brummen: • organiseer sportactiviteiten op het terrein • ga als COA samenwerken met Maakplaats De Villa, Stichting Welzijn Brummen en de raad van kerken • kijk naar initiatieven in andere steden, zoals rondom een asielopvang in Wageningen • zet buddy’s en vrijwilligers in • help asielzoekers aan betaald werk of vrijwilligerswerk • laat de asielzoekers het terrein en de directe omgeving zelf schoonmaken • wandelpad op het terrein aanleggen, zodat de asielzoekers daar kunnen wandelen • investeren in contact tussen Brummenaren en asielzoekers, door activiteiten zoals een open dag en een markt met internationaal en Nederlands eten. Overigens beschouwen wij 24/7-dagbesteding niet als een verplichting die aan asielzoekers opgelegd kan worden; ook asielzoekers hebben recht op vrije tijd die ze zelf mogen invullen. We geven dit risico daarom niet de hoogste weging mee.

41

Risico’s voor amv’ers/asielzoekers Onveilige situa- Amv/az: Uit de schouw komt naar voren dat een buurtbewoner met een tractor over het huidige landgoed Michaelshoeve rijdt, op grond tie door tractor 1 van een mogelijk recht van overpad. Door het COA wordt aangegeven dat momenteel met de huidige eigenaar van het terrein op COA-terrein wordt onderzocht in hoeverre dit recht daadwerkelijk op papier beschreven is. Wat hier ook van zij, voor asielzoekers, met name kinderen, kan een rijdende tractor op het toekomstige COA-terrein een risico zijn. Omdat we van mening zijn dat hierover goede afspraken gemaakt moeten worden, geven we hier de hoogste risicoweging aan. Afname verAmv/az: Uit diverse gesprekken met professionals en betrokkenen blijkt dat er gevaarlijke verkeerssituaties kunnen ontstaan voor asielkeersveiligheid 1 zoekers en amv’ers zelf. Naar onze mening kunnen deze gevaarlijke situaties vooral ontstaan wanneer asielzoekers nog niet bevoor wandekend zijn met de Nederlandse verkeersregels en de lokale verkeerssituatie. Dit sluit aan bij de eerder benoemde zorgen onder lende/fietsende het kopje ‘Onoverzichtelijke en gevaarlijke verkeerssituaties’. Vooral tijdens drukke spitsmomenten voor de opvanglocatie doen asielzoekers op zich verkeersrisico’s voor asielzoekers/amv’ers voor.

Daarom achten wij het ook noodzakelijk om voor de asielzoekers en de openbare amv’ers aanvullende maatregelen te treffen. weg Verdrinkingsge- Amv/az: Door verschillende mensen zijn wateren in de omgeving van de opvang genoemd als mogelijke risicovolle locaties met het oog vaar in wateren 1 op verdrinkingsgevaar. Het gaat onder andere over de IJssel en het Gat van Cortenoever. Met name in de zomer zijn deze watein de omgeving ren aantrekkelijke plekken om te recreëren en valt verdrinkingsgevaar onder vreemdelingen niet uit te sluiten. Bekend is dat dit regelmatig voorkomt. 5 Wij sluiten niet uit dat ook Brummense asielzoekers op warme dagen bij wateren gaan verblijven, waardoor wij het noodzakelijk achten dat er met asielzoekers en zwembaden afspraken gemaakt worden over het aldaar verblijven en eventuele zwemlessen. Momenteel zit er ook een vijver op het opvangterrein zelf. Dit zien wij niet als risico omdat hier volgens het COA een hek omheen komt. Herbeleving Amv/az: Vanuit de omgeving wordt gevreesd dat traumatische ervaringen kunnen leiden tot criminaliteit en gewelddadig gedrag in de van trauma’s 2 omgeving. Door verschillende professionals wordt aangegeven dat traumatische ervaringen onder vreemdelingen inderdaad die tot criminavoorkomen. In het algemeen leidt dit alleen niet zozeer tot criminaliteit.

Wel komen suïcidedreigingen vanwege trauma’s voor, liteit leiden maar die spelen zich voornamelijk op COA-terreinen af, zo leert ook de jaarlijkse analyse van COA-incidenten. 6 Eigenrichting: Amv/az: Uit de vragenlijst en uit gesprekken met omwonenden en professionals komt het risico naar voren dat omwonenden na een inciomwonenden 2 dent met een asielzoeker of amv’er mogelijk het heft in eigen handen nemen om ‘verhaal te halen’. Ze zouden 5. Zie bijvoorbeeld https://www.gelderlander.nl/arnhem/weer-eist-de-verraderlijke-rijn-een-leven-ze-waren-behoorlijk-in-paniek~a5eb3b25/ 6. Zie https://www.coa.nl/nl/incidentenregistraties voor een overzicht over de jaren 2015-2023.

42

die na een incident met een amv’er/asielzoeker het recht in eigen hand nemen

amv’ers/asielzoekers dan een lesje willen leren. Volgens omwonenden is eigenrichting in Brummen niet ondenkbaar omdat er mensen zijn die handelen vanuit emotie en conflicten zelf op willen lossen, in plaats van de politie in te schakelen. Professionals verwachten niet dat eigenrichting daadwerkelijk vorm zal krijgen. Om goed zicht te houden op de relatie tussen omwonenden en de asielzoekers willen wij als advies meegeven dat het COA goed moet communiceren over de wijze van indienen van meldingen en deze snel moet afhandelen wanneer ze zich voordoen. Op deze manier kan mogelijk deels al voorkomen worden dat situaties tussen omwonenden en asielzoekers escaleren. Hier ligt ook een verantwoordelijkheid voor omwonenden zelf, die overlast moeten blijven melden om het dynamisch beheer goed te laten verlopen. In het geval er sprake is van hoogoplopende escalaties is het daarnaast van belang dat voor iedereen duidelijk is dat de politie ingeschakeld dient te worden.

43

4 Van risico’s 1 naar oplossingsrichtingen In dit hoofdstuk focussen we op de risico’s die in het vorige hoofdstuk de zwaarste weging hebben gekregen. Dit omdat deze risico’s volgens onze methodiek nog voor de mogelijke komst van de opvanglocatie op landgoed Michaelshoeve afgedekt moeten zijn, oftewel opgepakt moeten zijn. Concreet koppelen we oplossingsrichtingen aan de risico’s met niveau 1. Bewust noemen we dit ‘oplossingsrichtingen’ die wij minimaal noodzakelijk achten voordat de opvanglocatie start. Uiteindelijk is het dan de bedoeling dat het beheermaatregelen worden, via inspanningen van de uitvoerenden (in ieder geval het COA en zijn beveiliging, de gemeente Brummen, Nidos 7 en de politie) Dit hoofdstuk is met andere woorden te lezen als de basis voor een nadere invulling van het toekomstige beheerplan. Met nadruk willen we hierbij aangeven dat wij als uitvoerders van de risicoanalyse niet verantwoordelijk zijn voor deze nadere invulling; dit is aan de beheerpartners, bij voorkeur via overleg met een delegatie van omwonenden. In de oplossingsrichtingen is nader onderscheid gemaakt tussen de volgende soorten oplossingsrichtingen: 

Basisoplossingsrichtingen: dit zijn door te voeren oplossingsrichtingen die direct, en die volgens de visie van Bureau Beke al bij de start van de opvang ingezet kunnen worden op niveau-1-risico’s en dus de status hebben van een concrete beheermaatregel;



Opschaaloplossingsrichtingen: te reserveren oplossingsrichtingen die eventueel in de toekomst nog ingezet kunnen worden als beheermaatregel. Hier is ook ruimte om door een beheergroep 8 aanvullende maatregelen toe te voegen.

De opschaaloplossingsrichtingen kunnen door de beheerpartners als reservelijst gebruikt worden in het geval er sprake is van onevenredige overlast. 9 Dit doet ook recht aan het dynamische karakter van beheer op en rondom de opvanglocatie, waarbij het kan voorkomen dat (tijdelijk) extra maatregelen ingezet moeten worden, of juist in maatregelen afgeschaald kan worden. Het staat beheerpartners daarnaast vrij om opschaaloplossingsrichtingen al voorafgaand aan de start van de opvang toe te passen, waarmee ze in feite als basisoplossingsrichtingen fungeren. 7. Nidos is de organisatie die jeugdzorg voor vluchtelingen verzorgt. 8. In hoofdstuk 1 gaven we al aan dat we onder een beheergroep een overlegstructuur verstaan, met daarin vertegenwoordigers van gemeente Brummen, COA en politie, die regelmatig operationeel overleg voeren over de gang van zaken rondom de opvang en besluiten kunnen nemen rondom op- dan wel afschalen in maatregelen. Dit gremium staat naast een omwonendenoverleg, waarin een delegatie van omwonenden en ondernemers plaatsneemt en er periodiek overleg met het COA en de gemeente Brummen gevoerd wordt over aspecten van veiligheid en leefbaarheid rondom de opvanglocatie. 9. Op grond van eerdere uitgevoerde risicoanalyses hebben we deze term gedefinieerd als ‘overlast die met de bestaande maatregelen niet beheerst kan worden’.

44

Het is belangrijk om aan te geven dat meerdere oplossingsrichtingen al zullen worden ingezet, los van de uitkomsten van de risicoanalyse. Deels zijn oplossingsrichtingen al opgenomen in de werkwijze van het COA (bijvoorbeeld toezicht door beveiliging op het terrein en het zogenaamde Reglement Onthoudingen Verstrekkingen, sanctiemaatregelen die door het COA kunnen worden opgelegd). Daarnaast zijn ook oplossingsrichtingen die we op basis van ervaringen uit eerdere risicoanalyses hebben opgedaan benoemd. Dit zijn overigens hooguit enkele nuanceringen op de al door geïnterviewden genoemde oplossingsrichtingen. Een deel van onze oplossingsrichtingen is al min of meer verwoord in hoofdstuk 3, bij de weging. Toch komen ze vanwege het overzicht in dit hoofdstuk allemaal terug.

4.1 De koppeling van oplossingsrichtingen aan de hoogste risico’s

In onderstaande tabel worden zowel de basis- als de opschaaloplossingsrichtingen beschreven voor alleen de risico’s met niveau 1. Aan alle aan dit onderzoek meewerkenden hebben we naar oplossingsrichtingen gevraagd. De omwonenden hebben zowel in de interviews als in de vragenlijst oplossingsrichtingen aangedragen. De oplossingsrichtingen die we zelf hebben bedacht, hebben we tijdens de gesprekken regelmatig teruggekoppeld met de geïnterviewden. Het is nogmaals belangrijk om te vermelden dat de hierna aangedragen specifieke oplossingsrichtingen bestaan naast de reguliere systemen zoals ROV-maatregelen van het COA en eventuele strafrechtelijke opsporing en vervolging door politie en OM. Ook de ingestelde maatregelen die het COA treft om overlast van asielzoekers te beperken vallen hieronder. Te denken valt dan aan cameratoezicht op het terrein en de afwisseling van COA-personeel overdag en beveiliging ’s nachts. Maar ook kan in dit kader gedacht worden aan het naar een andere opvanglocatie overplaatsen van overlastgevende asielzoekers. Ook gaan we ervan uit dat de zogenaamde Toolbox van het ministerie van Justitie en Veiligheid wordt ingezet om de veiligheid en leefbaarheid rondom de opvanglocatie bij de Michaelshoeve zo optimaal mogelijk te houden. In deze Toolbox worden diverse adviezen voor maatregelen gegeven.

Deze zouden direct doorgevoerd kunnen worden en, in de hoedanigheid van reservemaatregel, in de toekomst deels ook ingezet kunnen worden als overlast zich blijft voordoen. 10 Concreet zijn op basis van onze risicoanalyse aan de risico’s met niveau 1 basisoplossingsrichtingen te koppelen die naar onze mening moeten worden doorgevoerd voordat de opvanglocatie operationeel wordt. Enkele van deze oplossingsrichtingen zijn inzetbaar tegen meerdere benoemde risico’s.

10. Ministerie van Justitie en Veiligheid (2023). Toolbox met maatregelen tegen overlastgevend en/of crimineel gedrag door asielzoekers. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid.

45

Risico’s 1

Basisoplossingsrichtingen (nog voor de start van de opvanglocatie te realiseren) Door amv’ers/asielzoekers gepleegde overlast Overlast door specifieke doelGoed en duidelijk meldsysteem voor klachten van omwonenden groep (in geval van ‘geringere’ feiten) opzetten door het COA Betreden privéterreinen Informeer de asielzoekers en amv’ers regelmatig op het niet betreden van privéterreinen, bijvoorbeeld via het COAwelkomstdocument en via de MyCOA-app. Eveneens moeten daarin de grenzen van het COA-terrein duidelijk gemaakt worden voor asielzoekers en amv’ers, met name vanwege de aanwezigheid van school De Lans Overlast van rondhangende • Zet toezicht door boa’s in met prioriteit op asiel asielzoekers in de openbare • Stel een ‘asielagent’ (operationeel specialist asiel) aan, samen ruimte met azc Zutphen • Wijs asielzoekers en amv’ers in het welkomstdocument en via de MyCOA-app op de onwenselijkheid van in grote groepen rondhangen en rondzwerven in de buurt en geef uitleg over het idee hierachter • Realiseer op het opvangterrein zelf plekken om te verblijven, met name bankjes en wandelpaden • Neem een kaart van de meest voor de hand liggende loop- en fietsroutes op in het welkomstdocument en wijs asielzoekers hierop • Bied de mogelijkheid van dagbesteding (via buddy’s, sport en recreatie) aan

Opschaaloplossingsrichtingen (na eventuele escalatie te realiseren)

• Bordje ‘privéterrein’ produceren, aanbieden aan direct omwonenden en door hen bij ingang laten ophangen 11 • Bordje ‘privéterrein’ opnemen in het welkomstdocument (in voor asielzoekers begrijpelijke taal) zodat het voor asielzoekers duidelijk is wat privéterreinen zijn die ze niet horen te betreden • Extra toezicht door outreachende medewerkers van het COA rondom overlastlocaties buiten het COA-terrein • Breid de handhavingscapaciteit uit door de inzet van 1 extra fte voor boa’s, specifiek gericht op toezicht in de openbare ruimte (hot spots)

11. Zie bijlage 2 voor een concepttekening van een bordje dat Bureau Beke voor de risicoanalyse in Rijssen-Holten heeft ontworpen. Dit is bewust een publieksvriendelijke versie geworden.

46

Risico’s 1 Overlast bij station Brummen

Overlast in de trein

Overlast in en overbelasting van de buurtbus

Overlast in park ‘t Goor en voedselbos Nieuwe Erven

Overlast in speeltuinen/op schoolpleinen

Basisoplossingsrichtingen (nog voor de start van de opvanglocatie te realiseren) • Zet toezicht door boa’s in met prioriteit op asiel • Stel een ‘asielagent’ (operationeel specialist asiel) aan, samen met azc Zutphen • Monitoren in een beheergroep en in een omwonendenoverleg 12 • COA maakt afspraken vooraf met NS (zie ‘Afsprakenmatrix’) • (Periodiek) overleg tussen COA en NS • Monitoren in een beheergroep en in een omwonendenoverleg • Frequente en flexibele COA-pendelbus voor amv’ers/asielzoekers inzetten (richting station Brummen en Zutphen) • Gebruik van pendelbus door amv’ers/asielzoekers monitoren • Eventueel de inzet van de pendelbus bijstellen naar behoefte van amv’ers en asielzoekers (bijvoorbeeld de stoppunten afstemmen op reisdoel) • Zet toezicht door boa’s in met prioriteit op asiel • Stel een ‘asielagent’ (operationeel specialist asiel) aan, samen met azc Zutphen • Monitoren in een beheergroep en in een omwonendenoverleg Monitoren in een beheergroep en in een omwonendenoverleg

Opschaaloplossingsrichtingen (na eventuele escalatie te realiseren) • Camerabewaking realiseren op het station • Extra verlichting plaatsen op het station • Breid de handhavingscapaciteit uit door de inzet van 1 extra fte voor boa’s, specifiek gericht op toezicht in de openbare ruimte (hot spots) • COA-host voor asielzoekers/amv’ers op het station 13

Breid de handhavingscapaciteit uit door de inzet van 1 extra fte voor boa’s, specifiek gericht op toezicht in de openbare ruimte (hot spots)