(041) Raadsvoorstel Programmabegroting 2025-2028 - D442521

RaadsVoorstel Ons kenmerk

:

Programma(s)

:

Onderwerp

:

Z104578//D442521 Bedrijfsvoering en Financiën Programmabegroting 2025-2028

AAN DE GEMEENTERAAD

Brummen, 24 september 2024

Wij stellen voor te besluiten om:

1. De programmabegroting 2025-2028 (D443922) voor de jaarschijf 2025 vast te stellen; 2. De meerjarenbegroting 2026-2028 voor kennisgeving aan te nemen; 3. In te stemmen met de mutaties in de algemene en bestemmingsreserves, als opgenomen in de meerjarenbegroting 2025-2028; 4. De geactualiseerde risico-inventarisatie 2024, als opgenomen in Paragraaf B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing vast te stellen; 5. De investeringen 2025 als opgenomen in het onderdeel Financiële positie beschikbaar te stellen; 6. De subsidieplafonds zoals opgenomen in bijlage 1 van de programmabegroting vast te stellen.

Inleiding ‘Je gemeente doet er alles aan’. Met deze slogan vraagt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op dit moment bij het nieuwe kabinet aandacht voor gemeenten. Als gemeente zijn we het overheidsorgaan dat het dichtst bij de inwoners staat. Ons werk doet er toe. Op uiteenlopende gebieden ervaren inwoners, maar ook ondernemers, verenigingen en organisaties, wat wij doen. Maar we staan wel voor een steeds grotere uitdaging. De verantwoordelijkheden van gemeenten blijven namelijk groeien. De landelijke overheid legt steeds meer taken bij gemeenten neer. Maar de financiële middelen vanuit het rijk nemen juist af. Een lastige positie, waar we als gemeente Brummen de laatste jaren al mee te maken hebben. De VNG-campagne laat zien dat het probleem nog steeds actueel is. Borst vooruit… Ruim vijf jaar geleden zat de gemeente Brummen in een financieel lastige situatie. De bodem van de reserves was in zicht. Aan de hand van een financieel herstelplan en het nemen van noodzakelijke en soms ook zeer lastige besluiten zijn we gestaag uit het dal geklommen. Met als resultaat dat de gemeente Brummen er nu goed voor staat. Onze financiën zijn op orde, de reserves zijn aangevuld. Er is niet of nauwelijks bezuinigd op maatschappelijke voorzieningen. En ook zijn er grote stappen gezet daar waar het gaat om onze bestuurskracht.

Ondanks alle uitdagingen en problemen waar we mee geconfronteerd worden is Brummen nu weer een robuuste gemeente. We zijn dan ook van mening dat we met de borst vooruit en met vertrouwen deze concept-programmabegroting mogen presenteren, bespreken en behandelen. Hier zijn we met elkaar verantwoordelijk voor. Vasthoudende ambities Ook in deze bestuursperiode hebben we onze ambities in een coalitieakkoord vastgelegd. Iedere dag werken we aan het realiseren hiervan. Daarbij worden we niet alleen gehinderd door te weinig financiële middelen, maar ook door krapte op de arbeidsmarkt. Ondanks deze kwetsbaarheid zijn we er in geslaagd om veel nieuw en goed beleid te maken dat (vaak unaniem) door uw raad is vastgesteld. Denk bijvoorbeeld aan het beleidskader Duurzame Ontwikkeling, de Mobiliteitsvisie, het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs, de Cultuurvisie, de visie Gebiedsgericht werken, de nota grondbeleid en de I-visie. We gaan nu voortvarend aan de slag met de uitvoering van het vastgestelde beleid. Maar we gaan ook verder met belangrijke projecten zoals het opstellen van een omgevingsvisie, het versterken van onze dorpscentra, het verbeteren van de bedrijfsvoering en het verder uitbouwen van ons duurzaamheidsbeleid.

Adviseur: E. van Bree

Blz. 1 van 5

Open, gastvrij en in verbinding Brummen is een open en gastvrije plattelandsgemeente. Gemeenschapszin en noaberschap spelen een belangrijke rol. We zien met trots dat inwoners initiatieven nemen en de verantwoordelijkheid hiervoor pakken. Een nauwe samenwerking tussen deze initiatiefnemers en het gemeentebestuur en de gemeentelijke medewerkers draagt bij aan de leefbaarheid, de kracht en de wendbaarheid van onze lokale samenleving. Een vorm van waardevolle verbinding waar we met onze nieuwe manier van gebiedsgericht werken verder invulling aan willen geven. Dit kunnen we niet doen zonder de inbreng van onze wijk- en dorpsraden en uiteenlopende partnerorganisaties. We blijven ook investeren in de verbinding met elkaar, zowel lokaal als binnen de regio waarin we actief zijn. Er zijn uiteenlopende inspirerende voorbeelden die deze trend weergeven. Of het nu de grote belangstelling is bij onze inwoners om een uitnodiging als Gast van de Raad te accepteren, de gastvrijheid waarmee wij nieuwkomers opvangen. Of het inspirerende gedicht over ‘verbinden’ dat de Dorpsdichter ‘live’ schreef tijdens de gemeentelijke Bestuursdag op 13 september jongstleden. Nieuw kabinet Waar Brummen halverwege een bestuursperiode is, is er landelijk recent een nieuw kabinet aangetreden. De eerste plannen van dit kabinet zijn vastgelegd in een hoofdlijnenakkoord en een regeerprogramma.

Een concretisering hiervan is weer tijdens Prinsjesdag gepresenteerd. De consequenties van dit alles op onze programmabegroting zijn nog onduidelijk en dus nog niet in deze begroting verwerkt. Op dit moment maken wij een analyse van de voornemens van het rijk. Nog dit najaar delen wij onze bevindingen met u via een raadsbrief. Vertrekpunt: Perspectiefnota 2025-2028 2026 staat bekend als het Ravijnjaar: het jaar waarin het gemeentefonds met 3 miljard wordt gekort. Door dit ravijnjaar komen de gemeentelijke begrotingen onder grote druk te staan. In juni heeft u door het vaststellen van de Perspectiefnota 2025-2028 belangrijke stappen gezet om de gevolgen van het ravijnjaar aan te pakken en daarmee de gemeentelijke financiën gezond te houden. Hiervoor hanteren wij twee uitgangspunten: we zorgen ervoor de basis op orde te hebben en we blijven wendbaar en flexibel in het uitvoeren van onze taken. Dit zonder onze ambities uit het oog te verliezen. In de aanloop naar de Perspectiefnota hebben wij gewerkt aan twee opties om met deze korting op het Gemeentefonds om te gaan. Deze twee scenario's zijn uitgebreid uitgewerkt in het rapport “Financiële ombuigingen 2026” (D429469). In het eerste scenario is gekeken naar de resultaten uit het verleden en van vergelijkbare gemeenten.

Op basis hiervan is gekeken waar de begroting aangescherpt kan worden, zonder daarbij direct pijnlijke beleidskeuzes te maken. In het tweede scenario is in beeld gebracht hoeveel niet-wettelijke ruimte de gemeente heeft en welke maatregelen genomen zouden kunnen worden. Voor beide scenario's geldt dat het financieel afsprakenkader dat in 2020 door uw raad is vastgesteld, geldig blijft. Uw raad heeft op 18 april unaniem besloten om scenario 1 uit te werken. Hiermee hopen we pijnlijke bezuinigingen zoveel mogelijk te voorkomen. Tegelijkertijd heeft het kabinet in de Voorjaarsnota besloten om de zogenaamde opschalingskorting te schrappen. Daarmee wordt het ravijn met € 675 miljoen minder diep. Dit zijn twee stappen in de goede richting naar een solide, structureel sluitende begroting voor onze gemeente. Ontwikkelingen Tijdens en na de vaststelling van de Perspectiefnota 2025-2028 zijn er de nodige ontwikkelingen geweest, die hun impact hebben op de begroting. De meicirculaire 2024 heeft voor beperkte verschuivingen gezorgd. U heeft hierover een raadsbrief ontvangen. Belangrijk zijn wel de doorzettende kostenstijgingen in de jeugdzorg. De financiële gevolgen voor het sociaal domein worden nog enigszins getemperd door lagere lasten voor de Wmo en de Participatiewet. Maar per saldo blijven de kosten voor het sociaal domein stijgen. Dit is in lijn met de landelijke trend.

Deze begroting kent vele onzekerheden. Verbonden partijen leggen steeds grotere claims op de gemeentelijke middelen. Daarnaast zijn in met name het sociale domein veel open einde regelingen, waarbij de gemeente risicodrager is. Ook loopt de gemeente risico's op grondexploitaties. Tenslotte wil de regering de wildgroei aan specifieke uitkeringen beteugelen door deze onder te brengen in het algemene deel van het gemeentefonds. Daarbij wordt wel een korting van 10% toegepast.

/

Blz. 2 van 5

Ook zijn er de nodige maatschappelijke ontwikkelingen die effect hebben op ons beleid en op ons werk. Denk hierbij aan de opvang van nieuwkomers en de woningbouw-opgave. Die ontwikkelingen houden ook in dat wij ons moeten bezinnen op de toekomst op korte en op middellange termijn. Op korte termijn zijn wij voortdurend bezig met verbeteringen in de bedrijfsvoering. De beleidsvorming is grotendeels afgerond. Het komt nu vooral aan op de uitvoering van vastgesteld beleid. Voor de middellange termijn zijn wij bezig met een onderzoek naar de bestuurlijke toekomst van Brummen. In de loop van 2025 is dat onderzoek afgerond en worden de conclusies en aanbevelingen aan uw raad voorgelegd. Sluitende begroting We presenteren nu een reële en structureel meerjarig sluitende conceptbegroting. Er is een afgewogen balans tussen de financiële uitdagingen die ons te wachten staan en de ambities die wij nastreven. In 2025 wordt een overschot verwacht. In 2026 zal er een tekort zijn als gevolg van een daling van de rijksinkomsten, maar in de jaren erna is er een (beperkt) positief saldo van de baten en lasten. Dit in combinatie met een gezond weerstandsvermogen en een behoedzaamheidsreserve van 3 miljoen, waaruit kan worden geput als problemen niet (meer) binnen de eigen begroting kunnen worden opgelost. De boodschap blijft wel: de budgettaire kaders zijn krap.

Niet alles kan, en zeker niet tegelijkertijd. Besturen is keuzes maken, zeker in deze financieel krappe tijden. Dat betekent ook dat we in de begroting het aantal doelen en voorgestelde maatregelen indikken en compacter maken. Dit om versnippering van beleid te voorkomen. Uw raad is aan zet Deze Programmabegroting is een uitwerking van de door u gemaakte keuzes bij de Perspectiefnota 2025-2028. Toen zijn de eerste stappen gezet op weg naar een sluitende begroting in uitdagende tijden. Nu moeten wij moedig en vastberaden de ingeslagen weg blijven volgen. Met de borst recht vooruit. In deze programmabegroting hebben we ook expliciete doelen en maatregelen voor de diverse beleidsterreinen opgenomen. We meten de voorgenomen prestaties. Een werkwijze die wij in de komende jaren verder doorontwikkelen. Daardoor kan de controlerende taak van uw raad verder worden versterkt. Beoogd effect Het beschikbaar stellen van budgetten voor de uitvoering van de beleidsvoornemens in 2025. Argumenten 1.1 De programmabegroting 2025-2028 voor de jaarschijf 2025 vast te stellen; De begroting voor de jaarschijf 2025 sluit met een positief saldo van € 1.543.000. 2.1. De meerjarenbegroting 2026-2028 voor kennisgeving aan te nemen; 2026 is het ravijnjaar. De effecten van de daling van het gemeentefonds zijn dan het sterkst.

Aangezien de jaren 2027 en 2028 wel sluiten en het weerstandsvermogen goed is, levert dit naar verwachting geen problemen op bij de toezichthouder. 3.1. In te stemmen met de mutaties in de algemene en bestemmingsreserves, als opgenomen in de programmabegroting 2025-2028; Recent is de Nota Reserves en Voorzieningen 2024 vastgesteld. De mutaties in de algemene en bestemmingsreserves die in de begroting zijn opgenomen, sluiten bij deze nota aan. 4.1 De geactualiseerde risico-inventarisatie vaststellen In augustus 2024 hebben we een nieuwe inventarisatie van risico’s uitgevoerd. In de begroting is deze opgenomen. 5.1 De investeringen 2025 beschikbaar te stellen Dit is in lijn met de financiële verordening. 6.1

/

De subsidieplafonds vast te stellen

Blz. 3 van 5

In bijlage 1 van de Programmabegroting zijn de subsidieplafonds per beleidsveld opgenomen. Dit is conform de algemene subsidieverordening. Kanttekeningen Een begroting is een momentopname. Significante ontwikkelingen in het begrotingjaar zullen worden meegenomen in de diverse tussentijdse rapportages en de gevolgen voor de begroting zullen aan uw raad ter besluitvorming worden voorgelegd. Mocht uw raad toch willen besluiten om ook voor 2026 tot een sluitende begroting te komen, dan vraagt dit om meer ingrijpende maatregelen. Burgerparticipatie Forum en raadsvergadering bieden participatiemogelijkheden op de programmabegroting via inspraak, voordat uw raad tot besluitvorming overgaat. Advies adviesorganen De Programmabegroting wordt geagendeerd in de auditcommissie. Communicatie Actieve communicatie na aanbieding aan de gemeenteraad. Er is een speciale pagina over de begroting op de website van de gemeente. Via persberichten, GemeenteThuis en sociale media wordt iedereen zoveel mogelijk gewezen op de programmabegroting en de wijze waarop deze in de gemeenteraad wordt besproken. Financiële toelichting In het hoofdstuk Financiële hoofdlijnen worden de belangrijkste wijzigingen in het financieel meerjarenperspectief ten opzichte van de perspectiefnota toegelicht. In de programma’s staan de belangrijkste financiële ontwikkelingen per programma.

En in de financiële begroting wordt het overzicht van baten en lasten en de financiële positie gespecificeerd en toegelicht. Juridische grondslag 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Artikel 169 en 212 Gemeentewet Besluit Begroting en Verantwoording Artikel 2 t/m 5 Financiële Verordening gemeente Brummen Nota investerings- en afschrijvingsbeleid 2023 Algemene wet bestuursrecht (art. 4:25 e.v.) Algemene subsidieverordening gemeente Brummen (art. 5 lid 1)

Inkoop en aanbesteding Niet van toepassing Uitvoering Het presidium heeft een planning voor de behandeling en besluitvorming van de programmabegroting vastgesteld.

/

Blz. 4 van 5

Stukken behorende bij besluitvorming: 1. 2.

Concept raadsbesluit (D442522) Programmabegroting 2025-2028 (D443922)

Burgemeester en wethouders van Brummen,

H. Matser secretaris

/

G.J.M. van Rumund burgemeester

Blz. 5 van 5