(021) Raadsinformatiebrief agrarische analyse

Gemeenteraad gemeente Brummen Engelenburgerlaan 31 6970 AA BRUMMEN

Brummen Ons kenmerk Uw kenmerk Onderwerp

: 16 september 2025 : Z117350/D464890 : : Raadsinformatiebrief agrarische analyse

Verzonden op: 18 september 2025

Geachte raadsleden, In deze tijd spelen er grote opgaven op het gebied van onze leefomgeving. In het buitengebied zien we o.a. dat ontwikkelingen op het gebied van behoud en versterking van natuur, de energietransitie, het klimaat en water (kwaliteit en kwantiteit). Dit vraagt onder andere om het realiseren van verbindingen tussen natuur, verminderen van de uitstoot van stikstof, nitraat en broeikasgassen, het ontwikkelen van alternatieve, duurzame energiebronnen, het treffen van maatregelen in de waterhuishouding en het verbeteren van water- en bodemkwaliteit. De uitwerking hiervan vraagt veel; niet in de laatste plaats van de agrarische ondernemers en inwoners van het platteland. Het heeft direct en indirect invloed op de bedrijfsvoering en de toekomst van agrarische bedrijven. De agrariër produceert niet alleen voedsel maar is ook een belangrijke beheerder van het Brummense buitengebied. Daarom zijn ze van grote invloed op het landelijk gebied van Brummen en de leefbaarheid in de gemeente. Aanleiding Om onze rol goed te kunnen vervullen is het van belang om inzicht te krijgen in het landelijk gebied en de ontwikkelingen voor onze agrariërs. Dit inzicht biedt een solide basis om gesprekken met inwoners, (agrarisch) ondernemers en gebiedspartijen te voeren. Daarnaast kunnen de uitkomsten van de Gebiedsscan dienen als input voor beleidsstukken.

Om dit inzicht te verkrijgen is een agrarische analyse gemaakt. Het maakt op gemeentelijk niveau inzichtelijk hoe het landelijk gebied nu gebruikt wordt, wat belangrijke ontwikkelingen zijn en waar opgaven liggen. De complete agrarische analyse is online in te zien via een eigen website. Deze is raadpleegbaar via deze link: 242422 Gebiedsscan agrarische sector gemeente Brummen. De agrarische analyse bestaat uit twee onderdelen; een data-analyse waarvan de uitkomsten zijn weergegeven op het tabblad 'Agrarische sector' en een uiteenzetting van de opgaven die op het landelijk gebied afkomen in het tabblad 'Maatschappelijke opgaven'. De opbrengsten van beide onderdelen zijn

Z117350/D464890

Blz. 2

gepresenteerd en besproken in een expertsessie met agrariërs en andere stakeholders en weergegeven meegenomen in het rapport. Aard agrarische sector Brummen Gemeente Brummen kent een rijke en gevarieerde natuur. Agrarische ondernemers zijn zich al lang bewust van de noodzaak om hun bedrijfsvoering af te stemmen op de omgeving. Dit komt onder andere tot uiting in de relatief lage intensiteit van de melkveehouderij: gemiddeld 1,8 GVE (grootvee eenheid) per hectare . Het is belangrijk te benadrukken dat dit een gemeentelijk gemiddelde betreft. Op bedrijfsniveau zijn er zeker bedrijven met een hogere veebezetting per hectare. Ruimte voor perspectief De komende tien jaar zal het aantal agrarische bedrijven in Brummen aanzienlijk afnemen. Naar verwachting zal het aantal veehouderijen met 60% tot 75% dalen. Ook het aantal kleinschalige akkerbouwbedrijven zal afnemen, zij het in een minder hoog tempo. Veel stoppende veehouders zetten hun bedrijf tijdelijk voort als kleinschalig akkerbouwbedrijf. Een belangrijke oorzaak van deze ontwikkeling is de vergrijzing binnen de sector. Meer dan de helft van de agrarische bedrijven heeft een bedrijfshoofd van 50 jaar of ouder zonder opvolger. In totaal is 78% van de bedrijfshoofden ouder dan 50 jaar. Naast het ontbreken van opvolgers spelen ook stoppersregelingen zoals LBV, LBV+ en MGB een rol, evenals demotivatie en de financiële situatie.

De afname van agrarische bedrijven is ingrijpend, maar biedt juist ook kansen. Stoppende bedrijven dragen bij aan het realiseren van beleidsdoelen, zoals het terugdringen van stikstofemissies. Bovendien ontstaat er ruimte voor blijvende ondernemers om te extensiveren Gemeente Brummen heeft de afgelopen jaren actief geïnvesteerd in de agrarische sector, bijvoorbeeld door leertrajecten aan te bieden. Onder andere hierdoor zijn mooie initiatieven ontstaan zoals leertrajecten en experimenten die tot doel hebben om het bedrijf op een natuurinclusieve manier toekomstbestendig te maken. Dit heeft al tot mooie resultaten geleid. Ook zijn er een aantal nieuwe initiatieven waar het agrarisch bedrijf gericht is op mix van vee, akkerbouw voor menselijke consumptie en nevenactiviteiten. Ruimtelijke en ecologische uitdagingen Brummen ligt in een gebied met veel stikstofgevoelige natuur. Vooral de zones binnen 500 meter van de Veluwe en de Landgoederen Brummen zullen naar verwachting te maken krijgen met aanvullende beperkingen. Daarnaast worden generieke maatregelen verwacht vanuit het zevende en achtste Actieprogramma Nitraat , gericht op verbetering van de waterkwaliteit. Hoewel de exacte impact nog niet duidelijk is, staat vast dat toekomstige ontwikkelingen gestuurd zullen worden door water- en bodembeheer.

Een deel van de oplossing ligt in het verleden: door het landschap, watersysteem en bodem weer in hun kracht te zetten in plaats van ze naar eigen hand te zetten, kunnen robuuste en duurzame oplossingen worden gecreëerd voor waterkwaliteit en -kwantiteit. Maatschappelijke initiatieven In het kader van een toekomstbestendige landbouwpraktijk binnen onze gemeente is het van belang te kijken naar de rol van bottom-up initiatieven die bijdragen aan het versterken van de relatie tussen agrariërs en consumenten. Voorbeelden hiervan zijn IJsselmarke, landschapsnetwerk Brummen en de coöperatie Zuidelijke IJsselvallei, lokale netwerken van boeren en bewoners in Brummen. Binnen dit netwerk wordt op

Z117350/D464890

Blz. 3

duurzame wijze samengewerkt aan voedselproductie. Boeren ontvangen eerlijke prijzen en krijgen de ruimte om ecologisch te werken, terwijl consumenten bewuste keuzes kunnen maken voor lokaal geproduceerd voedsel. Dit initiatief biedt een vernieuwend perspectief op landbouw: kleinschalig, lokaal verbonden en toekomstgericht. Verbonden aan de IJsselmarke zijn binnen onze gemeente vergelijkbare, vernieuwende agrarische initiatieven zichtbaar. Deze bedrijven richten zich niet alleen op voedselproductie, maar dragen nadrukkelijk bij aan bredere maatschappelijke opgaven, zoals: • Het versterken van de verbinding tussen producent en consument; • Het verzorgen en beheren van natuur en landschap; • Het leveren van een bijdrage aan ruimtelijke en ecologische gebiedsopgaven. Bij deze bedrijven is deze maatschappelijke meerwaarde verweven in hun bedrijfsvoering. Dit vraagt om maatwerk vanuit de gemeente, bijvoorbeeld in de vorm van beleidsruimte, ondersteuning of samenwerking. Het is belangrijk om nader te onderzoeken wat deze initiatieven nodig hebben om zich verder te ontwikkelen, op een manier die past bij de ambities en mogelijkheden van onze gemeente. Herijking van beleid De huidige inzichten in de agrarische sector vragen om een kritische herbezinning van ons beleid in het buitengebied.

Uit de expertmeeting is gebleken dat ook onder agrariërs vragen spelen als, waar is het nog haalbaar dat de agrarische sector leidend is? Waar moet juist de focus gelegd worden op het produceren van voedsel? Welke mogelijkheden en flexibiliteit hebben agrariërs om in te spelen op de ontwikkelingen in de markt. Het is belangrijk om te anticiperen op deze vragen en waar nodig te sturen om in te spelen op trends in de agrarische sector. De sturing heeft als belangrijk doel om het landelijk gebied van Brummen aantrekkelijk te houden en resterende agrariërs in hun kracht te zetten. Met vriendelijke groeten, burgemeester en wethouders van Brummen

H. Matser secretaris

G.J.M. van Rumund burgemeester (wnd.)