02 Informatie grondstoffen afvalinzameling

D352400 Van: College van burgemeester en wethouders Aan: Gemeenteraad van Brummen Ter behandeling in raadsforum 1 april 2021

INFORMATIE GRONDSTOFFEN-/AFVALINZAMELING GEMEENTE BRUMMEN Het gemeentelijk afvalbeleid van Brummen is aan een doorontwikkeling toe. Voor het college tot het opstellen van een nieuw afvalplan-/grondstoffenplan over gaat wil zij graag input ophalen bij de raadsleden over de te volgen koers. Daarom in deze informatienota (en bijlagen) enige nadere informatie over dit onderwerp en een voorzet voor de verdere beleidsvorming. Afval scheiden loont Ondanks de stijgende kosten voor de verwerking van restafval en de dalende opbrengsten voor grondstoffen* blijkt uit de Benchmark Afval (peiljaar 2019) dat de totale inzamel- en verwerkingskosten per ton voor bijna alle grondstoffen lager liggen dan die voor restafval. Ofwel, afval scheiden is nog steeds lonend. Alleen voor PMD liggen de totale inzamel- en verwerkingskosten hoger. Deze worden echter gedragen of vergoed door de producenten. Diftar**-gemeenten hebben doorgaans minder restafval en daardoor ook een lagere afvalstoffenheffing. Doelstellingen huidig beleid De gemeenteraad van Brummen heeft uitgesproken te streven naar een hoeveelheid van 10 kg restafval per inwoner per jaar in het jaar 2030 (afvalbeleidsplan 2013-2017). Dit streven is ook in regionaal verband in de Cleantech Regio uitgesproken. Om dit resultaat te kunnen bereiken moeten er maatregelen genomen worden.

Maatregelen op lokaal niveau die ondersteund worden door landelijk beleid. Op landelijk niveau zijn ook doelstellingen geformuleerd voor de hoeveelheid restafval (VANG***-doelstelling). De ambitie in 2014 was om in het jaar 2020 gemiddeld 100 kg restafval per inwoner op te halen bij een scheidingspercentage van 75%. Uit een enquête onder gemeenten is gebleken dat de meeste gemeenten pas rond het jaar 2024 de 100 kg gaan behalen. De VANG-doelstelling is daarom aangepast en gaat nu uit van 100 kg restafval per inwoner per jaar in het jaar 2025 en focussen op de kwaliteit van de in te zamelen grondstoffen. Instrumentarium Uit ervaringen van andere gemeenten blijkt dat de hoeveelheid (rest-)afval beduidend verlaagd kan worden. Er zijn al meerdere gemeenten in Nederland die op een hoeveelheid restafval per inwoner per jaar van 40 tot 60 kg uitkomen. Koploper is de gemeente Reusel-De Mierden die in 2019 slechts 18 kg restafval per inwoner inzamelde. Deze gemeenten hebben dat kunnen bereiken dankzij een gerichte aanpak en vooral door draagvlak onder de inwoners. (* -grondstoffen zijn stoffen die als afval aangeboden worden maar hergebruikt kunnen worden voor de productie van nieuwe materialen.

Bijvoorbeeld: papier, glas, GFT, PMD (* - diftar staat voor gedifferentieerd tarief: de inwoner betaalt voor de hoeveelheid afval dat aangeboden wordt) (*** VANG staat voor Van Afval Naar Grondstof)

Belangrijke factoren hierbij zijn:  Communicatie: uitleggen waarom afvalscheiding belangrijk is en hoe dit bereikt kan worden;  Financiële prikkels: belonen goed gedrag. Uitgangspunt: de vervuiler betaalt.  

Service: maak het scheiden van grondstoffen makkelijk. Maatwerk voor verschillende doelgroepen; Handhaving: optreden waar nodig

Inzamelscenario’s Uit landelijke ervaring blijkt dat naast goede communicatie en een goede motivatie bij de inwoners, om de afvalscheiding te bevorderen, er grenzen zitten aan de te bereiken doelen per inzamelsysteem. -Gemeentes zonder diftar zitten momenteel op ongeveer 220 kg restafval. Door goede communicatie en handhaving kunnen zij dit inzamelresultaat verbeteren tot ca. 200 kg; -Gemeentes met diftar (zoals Brummen) komen momenteel uit p ca. 120 kg per jaar. Aanvullende maatregelen kunnen leiden tot een vermindering tot ca. 90 kg; -Gemeentes met omgekeerd inzamelen kunnen een resultaat van ca. 70 kg restafval per jaar bereiken; -Gemeentes met omgekeerd inzamelen en veel aanvullend maatwerk, participatie en uitgebreide communicatie kunnen komen tot een resultaat van ca. 30 kg restaval Omgekeerd inzamelen: Bij omgekeerd inzamelen wordt afvalscheiding gestimuleerd door middel van serviceprikkels voor inwoners. De gedachte hierachter is dat het de inwoners gemakkelijk gemaakt moet worden om recyclebare stromen te scheiden: onder meer oud papier, GFT en kunststof/PMD worden aan huis opgehaald. Voor de ongewenste restafvalstroom moet de inwoner meer moeite doen. Inwoners brengen hun restafval zelf naar een (ondergrondse) verzamelcontainer, die in de buurt aanwezig is.

Door het gemak op recyclebare stromen houden de meeste inwoners weinig restafval over en hoeft slechts een kleine hoeveelheid restafval weggebracht te worden. Kosten De gemeente Brummen kent momenteel een relatief lage afvalstoffenheffing. Inwoners betalen een vast tarief per jaar en daarnaast een tarief voor het aantal keren dat zij de GFT-container en de restafvalcontainer aanbieden. De afvalkosten per huishouden in Nederland waren in 2020 gemiddeld € 273. De kosten varieerden van € 362,- voor de duurste gemeenten tot € 137,- voor de goedkoopste gemeenten. Met € 154,- behoort Brummen duidelijk tot de goedkopere gemeenten. Met het nemen van aanvullende maatregelen om de hoeveelheid restafval terug te dringen en schonere grondstofstromen in te zamelen zijn kosten gemoeid die invloed gaan hebben op de hoogte van de afvalstoffenheffing. De tarieven gaan daardoor stijgen. Ook als er geen maatregelen genomen worden zullen de tarieven op termijn stijgen door hogere verwerkingstarieven en lagere vergoedingen. De hoogte van de ontvangen vergoeding wordt mede bepaald door de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Het is van belang schone grondstoffen in te zamelen. Vervuilde grondstoffen leiden tot afkeur bij de afnemers en daarmee tot korting op de vergoedingen.

Circulus-Berkel heeft momenteel een zeer gunstig contract voor de verwerking van het restafval. Dit contract loopt eind 2026 af. Alhoewel een nieuwe aanbesteding nog ver weg is mag gezien de huidige marktprijzen verwacht worden dat de eenheidsprijzen bij een nieuwe aanbesteding voor restafval in 2026 een stuk hoger liggen dan de huidige eenheidsprijzen. Het verwerkingstarief van restafval en de kosten of opbrengsten voor het verwerken van andere afvalstromen bepalen mede de hoogte van de kosten. Minder restafval leidt tot minder kosten en tot meer ruimte voor servicemaatregelen of het behalen van andere doelstellingen. “Brummen Spreekt” Uit de raadpleging van de inwoners via ‘Brummen Spreekt” in december 2020 blijkt dat onze inwoners niet allemaal goed op de hoogte zijn van de huidige mogelijkheden voor afvalscheiding. Ook ergert men zich aan illegale stortingen en wordt verzocht om meer handhaving. Ook blijkt dat momenteel een minderheid van de inwoners positief staat tegenover het omgekeerde inzamelen. Men is echter wel in grote meerderheid voor het zo veel mogelijk inzamelen van grondstoffen en beperking van de hoeveelheid restafval. Afval scheiden moet vooral ook financieel aantrekkelijk zijn. Scenario’s voor Brummen Het scheiden van afval- en grondstoffen in de gemeente Brummen gaat goed, maar kan (en moet eigenlijk) een stuk beter.

Met 117 kg ingezameld restafval per inwoner in het jaar 2020 en een scheidingspercentage van 71% scoort de gemeente op landelijk niveau goed op het gebied van afvalreductie en -scheiding. Voor een gemeente met een diftar-beleid scoort de gemeente conform verwachting. Door de financiële prikkel van het diftar-systeem zien we landelijk dat de hoeveelheid restafval terug gebracht kan worden naar ongeveer 120 kg/inw/jr. Uit landelijke ervaring blijkt dat voor een succesvolle verbetering van afvalscheiding een goede en gerichte voorlichting & communicatie in combinatie met handhaving van groot belang is. Bij elk scenario zijn deze maatregelen op te nemen en gaat dit een meerwaarde opleveren. Uit de ervaringen van andere gemeenten blijkt ook dat vooral het wijzigen van inzamelmethoden voor restafval, in combinatie met het bieden van service op gescheiden grondstoffeninzameling, leidt tot minder restafval en een betere afvalscheiding. Dit dus gecombineerd met de inzet van handhaving en voorlichting. Hierbij is een voorwaarde dat er draagvlak gecreëerd wordt bij de inwoners voor de te nemen maatregelen. Zonder draagvlak geen succes. Wij zien op dit moment drie scenario’s voor de afval- en grondstoffeninzameling in de gemeente Brummen: 1. Voortgaan op de ingeslagen weg: we voeren geen grote wijzigingen door.

We proberen het scheidingspercentage te verbeteren door meer en gerichte communicatie en handhaving. Draagvlak: Huidige wijze van inzameling heeft draagvlak. Verwacht effect: Hoeveelheid restafval kan afnemen met ca. 10 kg per jaar tot ca 100 kg.

Kosten: Meerkosten per huishouden van € 10,- tot € 20,- per jaar i.v.m. extra communicatie & handhaving. Op den duur grotere kostenstijging te verwachten i.v.m. hogere verwerkingstarieven. 2. Voorsorteren: Stapsgewijs werken we aan een beter milieuresultaat. We werken aan draagvlak voor te nemen maatregelen en proberen inwoners te verleiden steeds meer grondstoffen gescheiden en schoon in te zamelen. Naast uitbreiding van de communicatie en handhaving werken we aan maatwerkoplossingen voor doelgroepen die leiden tot een beter milieuresultaat. Gedacht kan worden aan een groenbrengpunt in Brummen en Eerbeek voor snoeien tuinafval, het gereduceerd aanschaffen van een compostvat en het gescheiden inzamelen van groente- en fruitafval bij de hoogbouw. Inwoners die willen kunnen hun restafvalcontainer inleveren. Zij worden beloond met een lager tarief. De hoeveelheid brengpunten voor restafval worden in de komende jaren uitgebreid. Inwoners worden gestimuleerd het beetje restafval wat men overhoudt na goede scheiding zelf weg te brengen. De effecten van de maatregelen worden geëvalueerd en gekeken wordt naar het benodigde draagvlak voor een volgende stap (richting omgekeerd inzamelen). Waar mogelijk wordt op termijn in een proefgebied geëxperimenteerd met omgekeerd inzamelen. Draagvlak: Uit de inwonersraadpleging blijkt dat er draagvlak is voor de aanvullende maatregelen.

Draagvlak voor wegbrengen restafval is nog slechts beperkt aanwezig (31%) Verwacht effect: de hoeveelheid restafval neemt af afhankelijk van de hoeveelheid te nemen maatregelen. Verwacht wordt dat een resultaat van 80 tot 90 kg restafval haalbaar is (afname van 20 tot 30 kg). Kosten: Meerkosten per huishouden: € 20,- tot € 30,- per jaar i.v.m. extra communicatie en handhaving, realisatie groenbrengpunten, subsidie compostvat en inzamelen GF bij hoogbouw. Bij vermindering van de hoeveelheid restafval is het financieel effect van hogere verwerkingskosten op termijn minder. 3. Omgekeerd inzamelen: inwoners brengen hun restafval weg; grondstoffen worden aan huis opgehaald. Met een uitgebreide campagne en maatwerkoplossingen worden inwoners geïnformeerd en gefaciliteerd om omgekeerd te gaan inzamelen. De restafvalcontainers worden ingenomen tenzij men een medische indicatie heeft die aanleiding geeft de container te behouden. Het aantal brengvoorzieningen voor restafval wordt vergroot voor met omgekeerd inzamelen gestart wordt. Draagvlak: voor omgekeerd inzamelen is nog maar beperkt draagvlak. 31% van de inwoners is bereid nu restafval weg te brengen. Verwacht effect: hoeveelheid restaval kan afnemen met ca 40 kg per jaar tot ca. 60 a 70 kg.

Als de inwoners aan het omgekeerd inzamelen gewend zijn en er voldoende draagvlak is kan door verdere participatie, intensieve communicatie en nog meer service de hoeveelheid restafval zelfs terug gebracht worden naar 30 kg restafval per inwoner per jaar. Kosten: Meerkosten per huishouden: € 20,- tot € 35- per jaar i.v.m. extra communicatie en handhaving en inrichten extra brengpunten.,

Advies: Aangezien het verkrijgen van draagvlak van groot belang is voor het slagen van de maatregelen wordt geadviseerd te kiezen voor scenario 2: Voorsorteren. Dit ook omdat het verwerkingstarief voor restafval uiteindelijk veel hoger zal worden en het daarom slim is om voor te sorteren op betere afvalscheiding en minder restafval. In eerste instantie kunnen maatregelen uitgewerkt en doorgevoerd worden die in de inwonerraadpleging gewaardeerd worden (inzamelen GF bij hoogbouw/appartementen, groenbrengpunten, compostvat). Dit naast de gewenste uitbreiding van communicatie en handhaving. Na twee jaar zijn de maatregelen te evalueren en worden vervolgstappen opgesteld.

BIJLAGEN:

EVALUATIE AFVALBELEID In het afvalbeleidsplan 2013-2017 en het Uitvoeringsplan van Afval naar Grondstof (2015-2018) heeft de gemeente zich een aantal doelen gesteld. Niet alle doelstellingen zijn gehaald. Hieronder een overzicht van de gestelde doelen met het behaalde resultaat: DOELSTELLINGEN AFVALBELEIDSPLAN 2013-2017 Stip op de horizon a) 10 kg restafval per inwoner per jaar in 2030 Niet gehaalde doelstellingen b) 75% bronscheiding in 2018 c) 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2018 Behaalde doelstellingen d) optimaliseren voorzieningenniveau grondstoffen e) geen stijging kosten per aansluiting maar streven naar 10% lastenverlichting f) bewoners actief betrekken bij afvalscheiding g) waarborgen deelname mensen met afstand tot arbeidsmarkt

2013

2018

59% 161 kg

70% 114 kg  -25%  

Eind 2017 zijn de plannen geëvalueerd en geconstateerd is dat de beoogde doelen (nog) niet allemaal behaald waren. Vooral dankzij de invoering van PMD-container eind 2015 is het scheidingspercentage beduidend verbeterd. Door de goede scheidingsresultaten en gunstige aanbestedingen daalden de lasten voor onze inwoners in 4 jaar met 25%. Waar staan we nu? In afwachting van ontwikkelingen in de afvalbranche zijn er sinds 2016 geen beleidswijzigingen doorgevoerd. Inwoners zijn echter blijvend gemotiveerd om hun afval te scheiden en grondstoffen apart in te leveren. De inzamelresultaten zijn sinds 2016 redelijk stabiel gebleken. Als gevolg van de Coronapandemie zien we in heel Nederland een lichte toename van de hoeveelheden afval en grondstoffen. INZAMELRSULTATEN GEMEENTE BRUMMEN

Scheidingspercentage Aantal kilo restafval per inwoner

2016

2017

2018

2019

2020

70%

71%

70%

72%

71%

VANG doelstelling 2020 75%

110,8

111,1

113,5

110,1

117,3

100

Conclusie: De beoogde doelstellingen voor 2018 zijn nog niet behaald. Voor het behalen van betere inzamelresultaten zijn aanvullende maatregelen nodig.

Waar bestaat ons afval uit?

In 2020: Gescheiden 293 KG Ongescheiden 117 KG

Scheidingspercentage

71%

Ingezamelde grond- en afvalstoffen (in kg per inwoner) Jaar

2019

2020

subtotaal

98,7 11,4 110,1

105,4 11,9 117,3

106,3

114,4

64,2

63,8

28,4

28,5

39,5

42,5

5,6

6,2

2,2

2,3

8,6

9,8

Ongescheiden Restafval Grof restafval

Gescheiden

GFT Papier en Karton GLAS PMD Textiel en Kleding E-goed Groenafval Overig

24,7

25,4

279,5

292,9

Totaal

389,6

410,2

Scheidingspercentage

72%

71%

subtotaal

Samenstelling restafval 2019 op basis gewicht GFT- Keukenafval GFT- Tuinafval 19%

GFT-fijne fractie 0-20 mm

28%

Papier/Karton herbruikbaar 4%

PMD Glas verpakking

11% 8%

Textiel incl schoeisel

Apparaten Hout

6% 3% 1%

7% 7%

3%

3%

Steen/Puin Luiers Overige fracties

Op basis van sorteeranalyses is bekend waar het restafval uit bestaat. Hierdoor kan ook bepaald worden welke grondstoffen in het restafval afgevoerd zijn. Grondstoffen die ook als grondstof apart aangeboden hadden kunnen worden. In het overzicht van de sorteeranalyse uit 2019 blijkt dat keukenafval de grootste component in het restafval is.

Huidige situatie inzameling grondstoffen (maart 2021) Inzameling aan huis: Restafval GFT PMD Papier & karton BEST-tas Grof groen (tuinafval)

Frequentie 1x per 4 weken 1x per 2 weken 1x per 4 weken 1x per 4 weken 1x per 8 weken 2x per jaar op aanmelding (voor- en najaar) Locatie

Wegbrengen In de gemeente

KCA

Milieustraat Zutphen of Apeldoorn

Gratis

Grof groen (snoeiafval)

1x per 8 weken Arnhemsestraat Brummen + Parkeerplaats Veldkantweg Niet

Grof vuil

Niet

Tegen betaling

Tegen betaling

Glas

9 locaties verspreid in gemeen- Gratis te PMD 9 locaties verspreid in gemeen- Gratis te Papier 4 locaties verspreid in gemeen- Gratis te Textiel 5 locaties verspreid in gemeen- Gratis te (verklaring afkortingen: GFT = Groen, Fruit- en tuinafval, PMD = verpakkingen van Plastic, Metaal en drankkartons, BEST-tas = Boeken, Electronica, Speelgoed en Textiel, KCA = Klein chemisch afval)

Burgerraadpleging (Moventem december 2020) Op verzoek van de gemeente Brummen heeft Moventem van 4 t/m 27 december 2020 een enquête uitgevoerd over het afvalbeleid. In totaal hebben 1.069 personen meegedaan. Naast 596 personen uit het burgerpanel ook 473 personen die op de open oproep gereageerd hebben. De rapportage en de factsheet van dit onderzoek zijn als bijlage toegevoegd. De belangrijkste conclusies van het onderzoek zijn: • 70% is tevreden over afvalinzameling • 76% is voorstander van Diftar • 83% is voorstander meer hergebruik hiervan 60% zonder kostenstijging • 26% heeft behoefte meer mogelijkheden stort grof tuinafval • 73% vindt het prima om in de winter GFT-inzameling te verlagen naar 1x per 4 weken • 73% is tegen nultarief voor GFT- container • 41% is voor inzameling GFT bij bovenwoningen • 56% wil geen restafval wegbrengen naar inzamelpunt hiervan 79% ook niet als het goedkoper zou zijn • 54% vindt het prima om inzameling restafval te verlagen als er extra brengpunten zijn • 90% heeft geen behoefte aan een afvalcoach • 62% vindt dat afval scheiden financieel aantrekkelijker moet worden • 2% wil een actieve rol spelen bij afval scheiden

Kosten afvalstoffenheffing Circulus-Berkel gemeenten Rijkswaterstaat heeft de gemiddelde afvalstoffenheffing voor Nederland in 2020 beeld gebracht. Zij gaat hierbij uit van een gemiddeld tarief in Brummen van € 159,- per huishouden in 2020 (zie bijgaande figuur 2.2). Op basis van het aantal aanbiedingen van de containers in 2019 kunnen we een vergelijk maken met de gemiddelde kosten in andere Circulus-Berkel gemeenten (die soms geen tarief voor GFT hebben). De meeste inwoners van Brummen hebben een 140 liter GFT-container en boden die in 2019 gemiddeld 10 keer aan. Iets mee dan de helft van de inwoners heeft een 140 liter restafvalcontainer en bood deze in 2019 gemiddeld 7 keer aan. Met de tarieven voor 2021 van de verschillende gemeenten worden de gemiddelde kosten voor de inwoners bij deze aanbiedfrequenties als volgt:

Brummen Voorst Zutphen Epe Lochem Deventer Doesburg Apeldoorn Bronckhorst

Vast ta- Restafval rief 140 liter frekw € 115,20 € 3,92 7 € 162,05 € 4,12 7 € 203,46 € 5,20 7 € 202,00 € 8,65 7 € 185,78 € 8,80 7 € 233,04 € 9,37 7 € 226,00 € 6,35 7 € 267,00 € 5,25 7

GFT 140 Totaal rest liter frekw € 27,44 € 1,10 10 € 28,86 10 € 36,40 10 € 60,55 10 € 61,60 € 2,50 10 € 65,59 10 € 44,45 € 2,85 10 € 36,75 10

€ 206,60

€

€

12,31

7

86,17

€ 1,57

10

€ € € € € € € €

totaal GFT 11,00 25,00 28,50 -

€ € € € € € € €

€

15,70

€ 308,47

Totaal 153,64 190,91 239,86 262,55 272,38 298,63 298,95 303,75

Geconcludeerd kan worden dat Brummen zeer lage tarieven heeft en dat de gemiddelde inwoner relatief weinig aan de afvalstoffenheffing kwijt is. Een huishouden in Hoogbouw/Appartementen heeft gemiddeld € 176,50 per aansluiting betaald.

Inzamelresultaten Circulus-Berkelgemeenten Op basis van de inzamelresultaten van 2020 heeft Circulus-Berkel een overzicht gemaakt van de inzamelresultaten van haar gemeenten. Brummen scoort daarbij in de onderste regionen en onder de VANG-doelstelling (VANG = van afval naar grondstof) van een scheidingspercentage van 75% en 100 kg restafval per inwoner per jaar in het jaar 2020. De overige Circulus-Berkelgemeenten scoren over het algemeen beter dan Brummen. Veel van deze gemeenten hebben dan ook aanvullende maatregelen genomen om de grondstoffenscheiding te verbeteren. Epe en Lochem hebben het afgelopen jaar nieuw grondstoffenbeleid ingevoerd. Zutphen actualiseert haar beleid in 2021.

Inzamelresultaten 2020 Gemeente Zutphen Epe Brummen Lochem Deventer Doesburg Voorst Apeldoorn Bronckhorst

scheidingspercentage kg/inw/jr 66 144,2 70 170,7 71 117,3 75 107,5 77 91,3 77 100,6 77 106,4 80 90,8 86 51,3

INZAMELMETHODIEK IN DE GEMEENTEN (januari 2021) Apeldoorn Bronckhorst Brummen Deventer Doesburg Epe Lochem Voorst Zutphen

Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume Diftar op volume

Omgekeerd / minicontainer op aanmelding Omgekeerd / Zorg-minicontainer 4 wekelijks minicontainer 4 wekelijks minicontainer Omgekeerd / buitengebied minicontainer op aanmelding 4 wekelijks minicontainer 4 wekelijks minicontainer / buitengebied op aanmelding 4 wekelijks minicontainer 2 wekelijks minicontainer

Op kaart de prognose van het Rijk uit 2018.