C04 College van B&W, actieve info Informeren over Regioplan IZA, mandaatbegroting IZA en begr IZA-SPUKt

Actieve informatievoorziening REFNUMBER aan kopie aan portefeuillehouder datum collegevergadering kenmerk onderwerp

: : : : : :

de gemeenteraad Evert Blaauw 12 december 2023 Z135565/INT23-56796 Informeren over vaststellen van het Regioplan IZA, Mandaatbegroting IZA en Begroting IZA-SPUK 2024 t/m 2026.

Context Het Integraal Zorgakkoord (IZA) vereist een Regioplan. Dit plan moet samen met de begroting 2024-2026 en het mandaatbesluit dat gemeente Doetinchem gemandateerde gemeente IZA is uiterlijk 31 december 2023 ingediend zijn bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Dat is noodzakelijk om aanspraak te kunnen maken op de IZA-SPUK middelen 2024. Het ‘Regioplan Integraal Zorgakkoord Achterhoek’ is nu gereed en door ons college vastgesteld. Het plan wordt op 14 december 2023 ter ondertekening voorgelegd aan de Brede Bestuurlijke bijeenkomst IZA Achterhoek op het moment van de Thematafel ‘de Gezondste Regio’. Kernboodschap Het Integraal Zorgakkoord heeft als doel het Nederlands zorgstelsel toegankelijk, goed van kwaliteit en betaalbaar te houden. Er is daarbij afgesproken dat partijen in de regio in een regioplan afspraken maken over hoe zij gaan samenwerken en hoe zij uitvoering gaan geven aan de plannen. Het IZA staat in verbinding met het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA). Elke gemeente heeft daartoe een plan van aanpak opgesteld. Het Regioplan IZA, de bijbehorende regionale ketenaanpakken en de gemeentelijke plannen GALA zijn elkaars verlengstuk en moeten elkaar versterken. Het Regioplan Achterhoek heeft input opgehaald bij zorgpartijen, zorggerelateerde partijen, maatschappelijke organisaties, inwoners en raadsleden.

Dit zorgt voor een breed draagvlak. Het plan bouwt voort op de Regiovisie 2020 die is vastgesteld door de thematafel ‘de Gezondste Regio’ voor het bepalen van de ambitie, doelstellingen en uitgangspunten. Het Regiobeeld beschrijft de situatie in de Achterhoek. Er zijn op basis van de regiovisie, het regiobeeld en de inbreng van de aangesloten partijen vier thema’s (incl. onderliggende opgaven) geselecteerd en drie dwarsverbanden. De thema’s zijn (1) Gezond leven en preventie, (2) Veerkrachtig ouder worden, (3) Mentaal gezond en (4) Prettig werken in Zorg en Welzijn. De dwarsverbanden zijn (1) Digitalisering en technologie, (2) Toekomstbestendig zorglandschap en (3) Samenwerking. Deze thema’s en dwarsverbanden staan aan de basis van het Regioplan.

Pagina 1 van 2

Vervolg Vaststelling van het Regioplan door de Brede bestuurlijke bijeenkomst IZA Achterhoek ten tijde van de Thematafel de Gezondste Regio op 14-12-2023; Gemeente Doetinchem dient uiterlijk 31-12-2023 een aanvraag in voor IZA-SPUK 2024-2026 bij het ministerie van VWS; Start in 2024 met de verdere concretisering van de voorlopige werkagenda 2024 die is opgenomen in het regioplan. Dit is gericht op nadere prioritering, focus en fasering in de (voorgenomen) acties en bijbehorende randvoorwaarden. De communicatiestrategie is onderdeel van de werkagenda, waarin nadrukkelijk de verbinding met de inwoner van de Achterhoek wordt opgenomen. Bijlagen Regioplan

Pagina 2 van 2

Regioplan Achterhoek December 2023

CONTACTPERSONEN Coördinerende zorgverzekeraar Menzis: Naam: Wilja Strating Functie: Manager Zorg Mailadres: strating.w@menzis.nl Coördinerende gemeente Doetinchem: Naam: Jorik Huizinga Functie: Wethouder Mailadres: j.huizinga@doetinchem.nl

Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk.

Regionale samenwerkingsstructuur: Naam: Tom Broek Functie: Procescoördinator Achterhoek Mailadres: to.broek@ggdnog.nl 1

Betrokken partijen

December 2023

Het Regioplan is een gezamenlijk programma van deze partijen:

2

Inhoudsopgave

December 2023 Leeswijzer

4

Inleiding

6

Totstandkoming Regioplan

9

Kenmerken van de Achterhoek en conclusies Regiobeeld

12

A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

14

B. Centrale thema’s en dwarsverbanden

24

1.

Gezond leven en preventie

26

2.

Veerkrachtig ouder worden

38

3.

Mentaal gezond

54

4.

Prettig werken in zorg en welzijn

65

Digitalisering en technologie

77

Toekomstbestendig zorglandschap

84

Samenwerking

89

C. Werkagenda 2024

93

1.

Gezond leven en preventie

94

2.

Veerkrachtig ouder worden

96

3.

Mentaal gezond

99

4.

Prettig werken in zorg en welzijn

105

Digitalisering en technologie

109

Overkoepelende acties

112

D. Monitoring

113

E. Landelijke voorwaarden Bijlage: Overzicht IZA, GALA, WOZO en TAZ

115

3

117

Leeswijzer

December 2023

In het Regioplan stellen de Achterhoekse zorgpartijen, gemeenten, zorgverzekeraar Menzis en andere maatschappelijke organisaties vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn op basis van de uitgangspunten in het IZA. Ook bevat het Regioplan afspraken over de gezamenlijke aanpak. De urgentie van de regionale knelpunten op het gebied van toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg & ondersteuning is hierbij leidend. Het Regioplan bestaat uit drie delen: •

Regiothema’s, opgaven en dwarsverbanden: De belangrijkste regionale thema’s, opgaven en randvoorwaarden die we met prioriteit oppakken.

•

Regio-afspraken en werkagenda: Afspraken over de wijze waarop partijen de regioopgaven gecommitteerd oppakken en wie daarbij betrokken zijn.

•

Monitoring en landelijke randvoorwaarden: De wijze waarop we het Regioplan monitoren op effect en proces. En welke landelijke randvoorwaarden de regio nodig heeft om effectief samen te werken.

Het komende hoofdstuk geeft eerst een toelichting op de gezamenlijke opgave, de totstandkoming van het Regioplan en de kenmerken van de regio. Ook komen de belangrijkste conclusies van het Regiobeeld aan bod. Het Regioplan is gebaseerd op het Regiobeeld Achterhoek: https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regiobeelden. 4

Voorwoord: voor de gezondheid van alle Achterhoekers!

Gezondheid is een groot goed, zo niet het grootste goed. Het gaat over meer dan niet ziekzijn. Het gaat over hoe goed je jezelf voelt, voldoening en of je familie en vrienden om je heen hebt. We zien dat gezond kunnen leven en gezonde keuzes maken niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Als we zorg nodig hebben, willen we voor onszelf en de mensen om ons heen, goede, betaalbare en toegankelijke zorg. Net als in andere delen van Nederland staat in de Achterhoek de zorg onder druk. Meer mensen hebben zorg nodig, bijvoorbeeld omdat we ouder worden. Tegelijkertijd zijn er niet genoeg mensen om al die zorg te bieden. Als we doorgaan op dezelfde voet, loopt de zorg vast. Daarom moeten we allemaal, inwoners, mensen uit de zorg, zorgorganisaties, gemeenten en verzekeraars samenwerken aan optimale gezondheid en toekomstbestendige zorg. In dit Regioplan voor de Achterhoek leggen we de basis voor deze samenwerking. Door goed samen te werken, willen we de gezondheid van Achterhoekers stimuleren en de zorg slimmer organiseren. Zo willen we de zorg in de Achterhoek toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar houden. Ook

December 2023

vraagt dit om een cultuurverandering in hoe we aankijken tegen onze gezondheid en de verwachtingen die we van de zorg hebben. We doen in de Achterhoek al veel goede en mooie dingen. Denk aan de ambities en doelstellingen in de Regiovisie de Gezondste Regio. Met het Regioplan bouwen we hier op verder. Zoals gezegd staat de zorg in Nederland onder druk. Zo ook in de Achterhoek. Ondanks die druk, moet die zorg simpelweg ook nu geleverd worden. Dit maakt dat we moeten zoeken naar (ontwikkel-)ruimte. Die ruimte is nodig voor het ontwikkelen en tot stand brengen van plannen die fundamenteel bijdragen aan het behouden van toegankelijk, betaalbare en kwalitatief goede zorg. Én, die bijdragen aan de cultuurverandering in de manier waarop we aankijken tegen gezondheid en zorg. Met dit Regioplan roepen we op deze grote opgave met elkaar aan te gaan en er samen de schouders onder te zetten, voor de gezondheid van alle Achterhoekers! 5

Inleiding

December 2023

Inleiding Regioplan Achterhoek In het Regioplan leggen we de basis voor de afspraken die fundamenteel bijdragen aan de gezamenlijke opgave om de gezondheid van Achterhoekers te stimuleren. En om de zorg in de Achterhoek toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden. Daarmee is het Regioplan een middel om de samenwerking tussen de verschillende partijen en de prioritering van de opgaven vast te leggen in een gezamenlijk programma. De afspraken in dit Regioplan geven richting aan de stappen die wij in de regio Achterhoek in de komende jaren gaan zetten. Het Regioplan geeft een impuls aan de bestaande regionale samenwerking, maar daagt bestaande samenwerkingen ook uit om zorg anders in te gaan richten. En ook aan de ambities en doelstellingen uit de Regiovisie ‘De Gezondste Regio Achterhoek’.

In dit Regioplan richten we ons primair op het toegankelijk en betaalbaar houden van kwalitatief goede zorg. In de uitwerking maken we de verbinding met andere programma’s, om zo integraal uitvoering te geven aan de doelstellingen en ambities.

6

Vervolg inleiding

Hierbij omarmen we de ambitie van het Integraal Zorgakkoord. Namelijk het verlenen van passende zorg vanuit de volgende vier principes: 1. Passende zorg is waardegedreven. Dat betekent dat zorg op de eerste plaats effectief is, voldoet aan de stand van wetenschap & praktijk en meerwaarde heeft voor de patiënt. Met daarnaast een doelmatige inzet van mensen, middelen en materialen. 2. Passende zorg komt samen met en gezamenlijk rondom de patiënt tot stand. Ondersteund door informatie, passend bij de vaardigheden van de patiënt. 3. Passende zorg is de juiste zorg op de juiste plek. 4. Passende zorg gaat over gezondheid in plaats van over ziekte. Het Regioplan staat zogezegd niet op zichzelf. Het heeft nauwe verbinding met andere (landelijke) programma’s, waaronder:

December 2023

• Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) • Programma Wonen Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) • Programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ). In de bijlage bij dit Regioplan is een uitleg opgenomen met de verbinding tussen deze akkoorden. Het stimuleren van de gezondheid gebeurt langs verschillende wegen. Zo hebben gemeenten in het kader van onder andere het GALA een belangrijke opgave. Ze staan aan de lat voor het (lokaal) stimuleren van de sociale basis en het verstevigen van het voorliggende (welzijns-)veld. En ook het meer inzetten van sport, bewegen en cultuur en het uitvoeren van integraal preventief gezondheidsbeleid. Een goede afstemming en wisselwerking tussen de acties en afspraken vanuit het Regioplan en de lokale context van gemeenten is voor de realisatie van de ambities van groot belang. 7

Vervolg inleiding

Een vitale sociale basis en een sterk voorliggend (welzijns)veld zien we als een essentiële randvoorwaarde voor de verschuiving van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Daarnaast is van belang dat de gecontracteerde zorg en ondersteuning vanuit Sociaal Domein Achterhoek (Wet maatschappelijke ondersteuning en Jeugdhulp) en de verzekerde en langdurige zorg in nauwe samenhang worden georganiseerd en op elkaar aansluiten. Tegelijkertijd is de realiteit dat we nog opereren vanuit de bestaande structuren. Voor het fundamenteel anders inrichten van de zorg en ondersteuning is een andere manier van bekostiging en organisatie nodig. Er is een duurzame kanteling nodig naar een systeem waarin gezondheid loont, in plaats van het behandelen van ziekte. Het samen definiëren en tot uitvoering brengen van impactvolle transformaties kan bijdragen aan deze kanteling.

December 2023

Dat wat we al in bestaande projecten, programma’s en samenwerkingsverbanden doen en zinvol is, willen we versterken, bestendigen en regionaal opschalen voor de langere termijn. Daarnaast willen we samen leren, verbinden, innoveren en ontwikkelen. Dit kan betekenen dat we bepaalde zaken anders of niet meer moeten doen. De kanteling moet niet alleen plaatsvinden in de zorg & ondersteuning, maar óók in de samenleving. We moeten vorm geven aan anders zorgen en leven. Dit vraagt om een cultuurverandering in hoe we aankijken tegen de gezondheid en zorg. Bij inwoners, professionals, beleidsmakers én bestuurders.

We zien er naar uit om hier samen mee aan de slag te gaan de komende jaren!

8

Totstandkoming Regioplan

December 2023

Proces ontwikkeling Regioplan Achterhoek Samenvatting en belangrijkste conclusies Totstandkoming Het opstellen vanRegioplan het Regioplan Achterhoek is een intensief proces geweest. Een afvaardiging van zorgaanbieders, inwoners- / A. Raamwerk Regioplan Achterhoek patiëntvertegenwoordigers, zorgprofessionals, zorgverzekeraars en gemeenten hebben gedurende zo’n 3,5 maand samengewerkt om te komen tot B. Centrale thema’s en dwarsverbanden passende oplossingsrichtingen - Inleidingopgaven, per thema en dwarsverband en afspraken - Toelichting en afspraken voor de regioopgaven Achterhoek. Een tijdelijk programmateam heeft het proces gecoördineerd en het Regioplanrandvoorwaarden opgesteld. Dit tijdelijke C. Landelijke programmateam bestond uit een afvaardiging van zorgorganisaties uit verschillende sectoren, D. Regionale(Sociaal werkagenda gemeenten Domein Achterhoek), Menzis, Vereniging Digitalisering Zorg Achterhoek. Proscoop, 8RHK ambassadeurs en een onafhankelijk E. Monitoring procesbegeleider zorgden voor de benodigde ondersteuning. 9

Vervolg totstandkoming Regioplan

Eerst het raamwerk Het programmateam heeft op basis van de uitgangspunten van het IZA, het Regiobeeld Achterhoek en de bestaande regionale uitgangspunten uit de Regiovisie ‘De Gezondste Regio’ het raamwerk opgesteld. Ook consultatie van de achterban heeft hieraan bijgedragen. In dit raamwerk staan de centrale ambitie, doelstellingen, uitgangspunten, de vier thema’s met bijhorende opgaven en dwarsverbanden. Het raamwerk is eind september 2023 vastgesteld door de bestuurlijke bijeenkomst IZA Achterhoek, tijdens de Thematafel de Gezondste Regio. Bijeenkomsten met inwoners en professionals Vervolgens hebben in oktober 2023 drie goed bezochte bijeenkomsten met inwoners en professionals plaatsgevonden. Deze bijeenkomsten organiseerden we in samenwerking met Zorgbelang Inclusief. Tijdens deze bijeenkomsten zijn de vier centrale thema’s besproken. En hebben inwoners en professionals aan het programmateam input meegegeven voor de afspraken en oplossingsrichtingen.

December 2023

Zorgbelang Inclusief had voor deze bijeenkomsten de cliënten- en patiëntenraden,(vrijwilligers)organisaties en adviesraden sociaal domein van de gemeenten uitgenodigd.

Twee werksessies Vervolgens hebben we met het programmateam en verschillende collega’s uit de regio twee werksessies georganiseerd. Denk hierbij aan medewerkers van zorgorganisaties, gemeenten, Sociaal Domein Achterhoek, Menzis zorgverzekeraar en zorgkantoor, welzijnsorganisaties, Netwerk Ouderen Veerkracht Achterhoek, GGD NOG, Achterhoek in Beweging, WGV Zorg & Welzijn en TZA Achterhoek. Tijdens deze werksessies zijn de vier centrale thema’s en het dwarsverband digitalisering en technologie besproken en uitgediept. Dit vormde de basis voor de afspraken en acties. In deze sessies werd vooral stilgestaan bij het wat: de scope van de opgaven, de ambities en doelstellingen en de afspraken. Inclusief het aanbrengen van focus en prioritering. 10

Vervolg totstandkoming Regioplan

December 2023

Bestuurlijke sessie Tussen de twee werksessies vond een bestuurlijke sessie plaats, waarin de bestuurders zijn meegenomen in het proces, de eerste uitwerking van de opgaven en enkele uitgangspunten voor de samenwerking voor de uitvoering van het Regioplan. Vervolgens is het concept opgemaakt en breed ter consultatie rondgestuurd. Vaststelling Op 14 december volgt de presentatie en ondertekening van het Regioplan in de bestuurlijke bijeenkomst IZA Achterhoek. Dit gebeurt tijdens de Thematafel de Gezondste Regio. Terugblikkend… We kijken terug op een constructieve, waardevolle en prettige samenwerking in de regio. We kunnen stellen dat we met elkaar een stevige basis hebben gelegd voor het vervolg.

11

Kenmerken van de Achterhoek

December 2023

Kenmerken van de Achterhoek De regio Achterhoek omvat 8 gemeenten: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk.

In de regio bestaat al jarenlang een samenwerking op het gebied van gezondheid en zorg. Bijvoorbeeld via de Thematafel de Gezondste Regio, onderdeel van 8RHK Ambassadeurs.

De Achterhoek maakt onderdeel uit van de zorgkantoorregio Arnhem.

Binnen de Achterhoek is er sprake van sterk naoberschap, sociale cohesie en een eigen identiteit. Sterke waarden van de Achterhoek zijn een fijne woon- en werkomgeving, de bloeiende en innovatieve economie en een cultuur van samenwerken en vertrouwen.

12

Conclusies van het Regiobeeld

• Dubbele vergrijzing: Door de toenemende (dubbele) vergrijzing hebben in de toekomst steeds meer inwoners van de Achterhoek een chronische aandoening. Vaak zelfs meerdere tegelijk. De groep kwetsbare ouderen neemt toe. Een van de oorzaken is dementie. Dit heeft grote impact op de volksgezondheid en zorg. Doordat veel ouderen alleen wonen, nemen ook sociale problemen zoals eenzaamheid toe. • Toenemende mentale ongezondheid: Het aantal inwoners met mentale problemen neemt de komende jaren toe. Dit betreffen met name jongeren en jongvolwassenen. Inzet op onder andere laagdrempelige preventie, vergroten weerbaarheid en normalisatie is nodig om de stijgende vraag naar psychische hulp te voorkomen. • Gezondheidsverschillen tussen verschillende SEPgroepen: Vooral de groepen met een lagere sociaal economische positie (SEP) zijn extra kwetsbaar voor gezondheidsproblemen. Dit betekent dat extra inzet op integrale ondersteuning vanuit het sociaal domein en de leef- en woonomgeving van inwoners in een kwetsbare positie noodzakelijk blijft.

December 2023

• Informele zorg en vrijwilligers: De groeiende groep jongere ouderen (65-75 jaar) zijn de mogelijke mantelzorgers van morgen. De mate waarin mantelzorg wordt geleverd, is van invloed op de behoefte aan professionele (thuis)zorg. Inzet van mantelzorg betekent ook minder kans om deel te nemen aan de samenleving (sociale basis) en deze te verstevigen. Dit is vaker van toepassing op de groep met een lagere SEP dan de groep met een hogere SEP. • Afname aantal zorgmedewerkers: Op dit moment is er sprake van een positief mobiliteitssaldo. Er is meer instroom dan uitstroom van zorgmedewerkers. Vanwege de vergrijzing en toenemende vraag naar zorg verachten we een tekort aan zorgmedewerkers. Met name in de sectoren VVT en ziekenhuizen. • Zorgvraag en aanbod: In de Achterhoek is er op dit moment sprake van een passende zorgvraag en een passend zorgaanbod. Door de hiervoor genoemde ontwikkelingen kan echter een disbalans ontstaan. Om de toegankelijkheid van de zorg te borgen zijn dus interventies tussen het sociaal domein en de zorgaanbieders. 13

A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Regioplan als gezamenlijk uitvoeringsprogramma van de Regiovisie de Gezondste Regio Het Regioplan geeft als gezamenlijk programma een impuls aan de bestaande regionale samenwerking en de ambities en doelstellingen verwoord in de Regiovisie ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’ van de Thematafel de Gezondste Regio.

De centrale ambitie van de Regiovisie: ‘Wij willen dat Achterhoekers gezond zijn en daarover zelf de regie hebben. Gezondheid, preventie en leefstijl zijn leidend, niet ziekte en behandeling. We spannen ons er samen maximaal voor in dat onze inwoners zich gezond en gelukkig voelen en minder zorg nodig hebben. Bij al onze inspanningen betrekken we vanaf het begin inwoners en patiënten.’ De volgende doelstellingen zijn verbonden aan de Regiovisie: • De Achterhoek is de gezondste regio van Nederland door preventie en zorginnovatie.

• Inwoners van de Achterhoek zijn zelf (samen) verantwoordelijk voor hun gezondheid en behouden hier regie over. • Er is een stimulerend, bereikbaar en betaalbaar netwerk van gezondheids- en ondersteuningsdiensten beschikbaar voor inwoners.

14

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Uitgangspunten Regiovisie de Gezondste Regio Positieve gezondheid De Regiovisie stelt dat gezondheid veel meer is dan lichamelijke en psychische gezondheid. Het gaat ook over meedoen en zingeving, een fijne woonplek en financiële onafhankelijkheid. Hiermee kijken we breed naar gezondheid. En hebben we in de aanpak ook aandacht voor de sociale en fysieke leefomgeving en hoe iemand zelf kijkt naar zijn/haar gezondheid (Positieve Gezondheid, zie figuur hiernaast).

15

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Ontschotting Om dit te bewerkstelligen, is een verandering nodig in de manier waarop de zorg nu is georganiseerd. Er is ook meer samenhang tussen alle domeinen nodig. In de Achterhoek is de Gezondheidspiramide (zie figuur hiernaast) doorontwikkeld tot een model dat de samenhang tussen alle domeinen weergeeft. Maar ook weergeeft wat nodig is om het anders te gaan doen. Zodat inwoners meer autonomie en regie ervaren en we meer focussen op gezondheid. De onderkant van de piramide willen we versterken: het welzijn en geluk van inwoners. Omdat we ervan overtuigd zijn dat we daarmee de-medicaliseren en normaliseren. Hiermee verwachten we een bijdrage te leveren aan het opvangen van de schaarste aan zorgprofessionals. We denken ook dat we zo de kosten voor de samenleving kunnen beperken. Ontschotten doen we vanuit de uitgangspuntpunten: • Data: combineren en delen van data geeft informatie. • Dossier: gebruiker (inwoner, cliënt, mantelzorger) is eigenaar en bepaalt met wie zijn dossier wordt gedeeld. • Financiering: eenheid in financiering maakt dat het gezamenlijk belang voorop komt te staan. • Planning en capaciteit: gezamenlijke verantwoordelijkheid geeft in totaliteit een beter resultaat voor de inwoner. 16

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Werken vanuit de Quadruple Aim aanpak We werken aan de doelstellingen vanuit de Quadruple Aim (zie figuur hiernaast): 1. Verbeteren van de ervaren kwaliteit van zorg 2. Verbeteren van de gezondheid van Achterhoekers 3. Verlagen van de zorgkosten 4. Verbeteren van het werkplezier van de professional Deze uitgangspunten en doelstellingen geven de manier aan, waarop we invulling en uitvoering gaan geven aan de centrale thema’s. Met daarbinnen de opgaven en vanuit daar de dwarsverbanden die (randvoorwaardelijk) bijdragen aan de realisatie van de afspraken en acties.

17

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Thema’s van het Regioplan Op basis van het Regiobeeld zijn er vier centrale thema’s met opgaven gedefinieerd en zijn er drie dwarsverbanden die (randvoorwaardelijk) bijdragen aan het realiseren van de afspraken en acties. Dit zijn voor de Achterhoek de belangrijkste thema’s en opgaven waar we de komende jaren samen de schouders onder gaan zetten. Gezond leven en preventie De ambitie van het thema Gezond leven en preventie is dat Achterhoekers (langer) gezond leven, en de jeugd gezond en kansrijk opgroeit. We willen er voor zorgen dat gezonde keuzes gemakkelijker worden. We willen dat het meer vanzelfsprekend wordt om bijvoorbeeld gezond te eten, genoeg te bewegen en verslavende verleidingen te weerstaan. Dan hoeven mensen minder snel medicijnen te nemen of een beroep te doen op de zorg. We hebben hierin extra aandacht voor inwoners in een kwetsbare positie en patiënten, zodat ze volwaardig kunnen meedoen en een betere gezondheid hebben. Hierin staan de volgende opgaven centraal: • Terugdringen gezondheidsachterstanden

• Stimuleren eigen regie en gezondheidsvaardigheden • Informele zorg • Stimuleren leefstijl in de zorg • Inrichting van de ketenaanpakken

18

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Veerkrachtig ouder worden Dit thema richt zich op het veerkrachtig ouder worden in de breedste zin van het woord. In de essentie gaat het om zo lang mogelijk zelfstandig en op een prettige manier leven en het bieden van hulpbronnen om zo veerkrachtig mogelijk om te gaan bij toenemende kwetsbaarheid. We gaan in de basis uit van de eigen (draag)kracht en samenkracht van inwoners. Indien zij vastlopen is er een laagdrempelig integraal vangnet in de wijk en is aanvullend medisch specialistische inzet of verpleeghuiszorg indien nodig beschikbaar. De focus ligt op zelf en samen als het kan en met ondersteuning van zorg en behandeling als het moet. Hierin staan de volgende opgaven centraal: • Stimuleren van eigen (draag)kracht en samenkracht, inclusief passende woonzorgvariaties

• Integrale netwerksamenwerking in de wijk, inclusief passende zorg voor ouderdomsgerelateerde chronische aandoeningen • Proactieve zorgplanning (Advanced Care Planning) en coördinatie complexe zorg

Mentaal gezond De ambitie van het thema mentaal gezond is dat Achterhoekers, en in het bijzondere jongeren en jongvolwassenen, goed in hun vel zitten, verbonden zijn met elkaar en hun levensvragen bespreken. 19

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Het omgaan met of herstellen van psychische en mentale problematiek wordt ondersteund, er is een breed palet aan opties waarmee je op je eigen manier en met hulp van je eigen talenten aan de slag kan. Hierin staan de volgende opgaven centraal: • Normaliseren en vergroten veerkracht

• Preventie van verslaving en mentale problematiek • Herstel • Naoberschap in netwerkzorg

Prettig werken in Zorg & Welzijn Met de aanpak binnen het thema Prettig werken in Zorg en Welzijn willen wij in de Achterhoek samen de urgente uitdagingen die er liggen op de arbeidsmarkt in de sector zorg en welzijn het hoofd bieden. Daarnaast is het een regionale aanzet voor een transitie naar passende en arbeidsbesparende zorg. Hierin staan de volgende opgaven centraal: Transformeren Achterhoekse arbeidsmarkt

Krachtige Achterhoekse arbeidsmarkt

•

Aantrekkelijk (regionaal) werkgeverschap en samenwerking

•

Aantrekkelijk (regionaal) werkgeverschap en samenwerking

•

Vernieuwde invulling van werk

•

Stimuleren instroom van zorg- en welzijnsprofessionals

•

Optimaliseren van aansluiting tussen opleiding en arbeidsmarkt

•

Behoud en beperken uitstroom zorg- en welzijnsprofessionals

20

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Dwarsverbanden van het Regioplan De dwarsverbanden van het Regioplan dragen (randvoorwaardelijk) bij aan realisatie van afspraken en acties. In het dwarsverband Digitalisering en technologie gaat het over de landelijke IZA werkagenda met vier opgaven met betrekking tot digitalisering, waarbij het de ambitie is om dit samen op te pakken in de Achterhoek. Hierbij gaat het om de volgende opgaven: • Elektronische gegevensuitwisseling is in 2025 de standaard in de zorg.

• Inwoners van Nederland hebben in 2025 digitaal toegang tot en de beschikking over hun eigen zorggegevens. • Om de zorg toegankelijk, kwalitatief en betaalbaar te houden is transformatie nodig naar hybride zorg en ondersteuning.

• Data wordt digitaal, eenduidig en gestandaardiseerd geregistreerd in het zorgproces en beschikbaar gesteld voor diverse secundaire doelen.

In het dwarsverband Toekomstbestendig zorglandschap gaat het over het realiseren van een toekomstbestendig zorglandschap in de Achterhoek. Overkoepelend gaat het om de beweging naar een ander zorglandschap, zodat toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg gewaarborgd is, hierbij gaat het over: • Concentratie en spreiding van zorg • Versterken eerstelijnszorg • Domeinoverstijgende samenwerking in de wijk • Toekomstbestendig organiseren van wijkverpleging • Verduurzaming van de zorg

• Zorgvastgoed 21

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

Het dwarsverband Samenwerking gaat over de Achterhoekse samenwerking voor het uitvoeren van het Regioplan, hierbij gaat het over: • Uitvoering van het Regioplan en de governance • Perspectief van inwoners, patiënten en zorgprofessionals in de regionale samenwerking • Cultuurverandering, anders kijken, denken en doen met aandacht voor het normaliseren, de-medicaliseren en een communicatieboodschap • Scholing en deskundigheidsbevordering van professionals

22

Vervolg A. Raamwerk Regioplan Achterhoek

December 2023

23

Onderdeel B. Thema’s en dwarsverbanden

December 2023

Toelichting van de opbouw Thema’s: 1. Gezond leven en preventie 2. Veerkrachtig ouder worden 3. Mentaal gezond 4. Prettig werken in Zorg & Welzijn Dwarsverbanden: 1. Digitalisering & technologie 2. Toekomstbestendig zorglandschap 3. Samenwerking

Per thema en dwarsverband is op de volgende pagina’s een samenvatting gemaakt. Elk thema begint met een situatieschets van de scope van het thema, de belangrijkste conclusies van het Regiobeeld en de verbinding met andere landelijke ontwikkelingen. Daarna volgt een samenvattend overzicht van de ambities op het thema, de opgaven, de aanpak op hoofdlijnen en de verbinding met bestaande regionale ontwikkelingen. De opgaven zijn uitgewerkt langs drie lijnen: 1. Een beschrijving van de opgave met de conclusies vanuit het Regiobeeld, de uitgangspunten uit het IZA, de doelgroepen en sectoren van de betreffende opgave. 2. Een beschrijving van de gezamenlijke ambitie, aanpak en afspraken. Inclusief (richtinggevende) doelstellingen op proces en inhoud. 3. Een beschrijving van de werkagenda met welke acties we ondernemen en willen gaan ondernemen. Dit onderdeel is apart opgenomen in het Regioplan (onderdeel D), waarbij samenvattend een weergave is gegeven waar we in het eerste kwartaal van 2024 mee gaan starten. De dwarsverbanden ‘Toekomstbestendig zorglandschap’ en ‘Samenwerking’ zijn beschreven in uitgangspunten. 24

Thema 1: Gezond leven en preventie

December 2023

Opgaven:

1. Terugdringen gezondheidsachterstanden 2. Stimuleren eigen regie en gezondheidsvaardigheden

3. Informele zorg 4. Stimuleren leefstijl in de zorg 5. Regionale inrichting ketenaanpakken

25

1. Gezond leven en preventie

Dit thema richt zich op alle inwoners in de Achterhoek. Maar in het bijzonder inwoners met een verhoogd risico op ziekten en op patiënten. Gezondheid benaderen we breed, vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Hiermee is er aandacht voor primaire (leefstijl en gedrag) en achterliggende (omgevings)factoren die de gezondheid beïnvloeden.

Belangrijkste conclusies Regiobeeld: •

De gezondheidsverschillen tussen groepen Achterhoekers zijn de afgelopen jaren toegenomen.

•

Op het gebied van leefstijl is er sprake van toenemend overgewicht en obesitas, grotere kans op hart- en vaatziekten en is het alcoholgebruik gemiddeld hoger.

•

Met name ouderen zijn onvoldoende digitaal vaardig.

December 2023

Verbinding met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) In het GALA hebben het Rijk, gemeenten en verzekeraars afspraken gemaakt over gezondheid & preventie, versterking van de sociale basis en stimulering van sport, bewegen & cultuur. Het GALA richt zich op de integrale lokale gemeentelijke inzet. Het IZA en GALA staan niet los van elkaar, maar zijn elkaars verlengstuk. Ze moeten elkaar versterken. Het principe 1 + 1 = 3 is van toepassing in de omvangrijke gezamenlijke opdracht om de zorg en ondersteuning richting de toekomst toegankelijk, kwalitatief en betaalbaar te houden. De regionale aanpak en samenwerking op de ketenaanpakken Welzijn op Recept, Kansrijke Start, Valpreventie, GLI’s volwassenen en Overgewicht kinderen vanuit het GALA maakt onderdeel uit van de werkagenda van het Regioplan.

Scope van het thema Vanuit het IZA wordt geïnvesteerd in de inzet op geïndiceerde preventie (inwoners met verhoogd risico op ziekte), zorg gerelateerde preventie (patiënten), het versterken van gezondheidsvaardigheden en zelfzorg, leefstijl als (onderdeel van de) behandeling en de verbinding met de gemeentelijke domeinen via een regionale preventie-infrastructuur.

26

1. Gezond leven en preventie – Samenvatting aanpak en opgaven Samen met onze inwoners willen we er met de brede aanpak voor zorgen dat gezonde keuzes makkelijker worden. We willen dat het meer vanzelfsprekend wordt om bijvoorbeeld gezond te eten, genoeg te bewegen en verslavende verleidingen te weerstaan. Dan hoeven mensen minder snel medicijnen te nemen of een beroep te doen op de zorg. We streven ernaar dat de gezondheidsverschillen tussen groepen minder worden, de jeugd gezond en kansrijk opgroeit en meer inwoners eigen regie ervaren. De informele zorg wordt optimaal ondersteund en maakt volwaardig onderdeel uit van de keten.

December 2023

Aanpak Achterhoekers hebben meer eigen regie en ervaren een betere gezondheid. De sociale en fysieke (leef)omgeving stimuleren het maken van gezonde keuzes. Dit doen we door in onze aanpak meer te differentiëren en dichtbij de sociale en fysieke (leef)omgeving te blijven. Het stimuleren van de eigen regie en het optimaal ondersteunen van informele zorg zijn hierin belangrijke uitgangspunten. Ook investeren we in het breder inzetten van leefstijl als (onderdeel van de) behandeling. Hierin is het belangrijk dat professionals uit de zorg en het sociaal domein veel intensiever met elkaar samenwerken, onder andere op het gebied van leefstijl. Dit komt nadrukkelijk naar voren bij de inrichting van de ketenaanpakken, waarbij we als onderdeel van de regionale preventie-infrastructuur dit willen gaan verbreden.

Regionale ontwikkelingen en samenwerkingen Opgaven binnen dit thema

•

1

Terugdringen gezondheidsachterstanden

•

2

Stimuleren eigen regie en gezondheidsvaardigheden

•

3 4

Informele zorg Stimuleren leefstijl in de zorg

GGD NOG (Bestuursagenda 2023 – 2027 doelstellingen: vergroten van gelijke kansen op gezondheid voor iedereen, mentale gezondheid, gezonde leefstijl en gezonde fysieke en sociale omgeving). Achterhoek in Beweging (Regionaal Beweeg- en Sportakkoord 2020-2030 pijlers: inclusiviteit en diversiteit, vaardig in bewegen, vitaal & veilig sportklimaat, maatschappelijke waarde van topsport en sport en preventie). Cultuur en Erfgoed Pact Achterhoek (CEPA)

Daarnaast zijn er verschillende projecten en programma’s die laaggeletterdheid tegengaan en digitale vaardigheden stimuleren. Ook is in de regio een start gemaakt met de inrichting van de ketenaanpakken Welzijn op Recept, Kansrijke Start, Valpreventie, GLI’s volwassenen en Overgewicht kinderen. 27

Opgave 1: Terugdringen gezondheidsachterstanden

December 2023

Scope: op wie richt de opgave zich?

Situatieschets De gezondheidsverschillen tussen verschillende groepen zijn de afgelopen jaren verder toegenomen. Met name de groepen met een lagere Sociaal Economische Positie (SEP), inclusief gezinnen, zijn extra kwetsbaar om gezondheidsproblemen te krijgen. Extra inzet op integrale ondersteuning vanuit het sociaal domein en de leef- en woonomgeving van inwoners in een kwetsbare positie is noodzakelijk. In de Achterhoek is de SEP van inwoners gelijk aan het landelijke gemiddelde. Binnen de gemeente Doetinchem ligt dit gemiddelde wat lager t.o.v. de rest van de Achterhoek. Dit betekent dat inwoners met het opleidingsniveau basisonderwijs of vmbo gemiddeld 4 jaar korter leven dan mensen met een hbo- of universitaire opleiding. En zelfs 15 jaar in minder goed ervaren gezondheid. Afspraak IZA: Verzekeraar en gemeenten maken uiterlijk op 1 januari 2025 samenwerkingsafspraken over preventie en gezondheidsbevordering in de regio. De afspraken zijn gericht op alle inwoners en op risicogroepen en patiënten, als onderdeel van de regionale preventie-infrastructuur.

Alle Achterhoekse inwoners, met specifieke aandacht voor: • Inwoners en gezinnen met een lagere SEP; • Mensen met een verhoogd risico op ziekten; • Patiënten.

Ambitie •

•

•

• • •

In de aanpak van gezondheidsachterstanden en het stimuleren van een gezonde leefstijl (in preventie en gezondheidsbevordering) is meer specifiek aandacht voor mensen met een lagere SEP en/of een verhoogd risico (differentiatie in de aanpak: wijk- en/of doelgroepgericht). Op het gebied van het stimuleren van een gezonde leefstijl is sprake van een verbeterde samenwerking tussen professionals in de zorg, sociaal domein en welzijn (zorg + gemeentelijk domein). Sport & Bewegen en Kunst & Cultuur worden meer nadrukkelijk ingezet in de preventie ter voorkoming van (verergering van) ziekten. En ter bevordering van mentale en fysieke gezondheid en bijbehorende participatie. De sociale en fysieke omgeving nodigen meer uit tot gezonde keuzes en een gezonde leefstijl (werk, school, vrije tijd en fysieke leefomgeving). In de Achterhoek is een cultuurverandering gaande gericht op het normaliseren van een gezonde leefstijl. Er wordt uitvoering gegeven aan samenwerkingsafspraken tussen verzekeraar en gemeenten over het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van alle inwoners en van specifieke risicogroepen en patiënten in het bijzonder. 28

Vervolg opgave 1: Terugdringen gezondheidsachterstanden Aanpak / afspraken Communicatie en voorlichting • Publiekscampagne (collectief) gericht op gezonde leefstijl. Concreet: specifieke, gerichte voorlichting in buurten en wijken in de sociale en fysieke omgeving. • Communicatie gericht op bekendheid en toegankelijkheid van regelingen voor huishoudens met een lager inkomen (minima/meedoenregelingen). • Inzet van ervaringsdeskundigen en sleutelfiguren in het bereiken van mensen met een migratieachtergrond en inwoners in een kwetsbare positie. Scholing en training • Deskundigheidsbevordering voor zorg- en welzijnsprofessionals in het systemisch benaderen van hulpvragen. Plus dit opnemen in (opleidings)curricula. Regionale programmering en coördinatie • Op elk van de thema’s Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding en Ontspanning (BRAVO) is een regionale aanpak ontwikkeld. En ook een programma dat vertaald is naar lokaal niveau. Zowel gericht op preventie (voorlichting en stimulerende sociale en fysieke omgeving) als bevordering van de gezondheid (specifiek aanbod met ondersteuning en activiteiten).

•

•

•

December 2023

Regionale coördinatie in het verbinden en stimuleren van initiatieven op het gebied van Sport & Bewegen en Kunst & Cultuur. Hiermee worden Sport & Bewegen en Kunst & Cultuur meer als middel ingezet ter voorkoming van (verergering van) ziekten en stimulering van gezondheid. Vormgeven van een regionale aanpak omtrent vroegsignalering en verslavingspreventie van drugs en andere verslavende middelen (verbinding met de opgave preventie van verslaving en mentale problematiek binnen Mentaal Gezond). Stimuleren van een gezonde werkomgeving.

Jeugd • Ontwikkelen van integrale ondersteuning aan en toeleiding van gezinnen in een kwetsbare situatie. • Gerichte informatie over voorkomen van complexe (v)echtscheidingen, ondersteuning en stimuleren van gezonde (partner)relaties. • Stimuleren van een gezonde leefstijl en gezonde (school)omgeving. Dit in samenwerking met kinderopvang, scholen en vrije tijd, zoals (sport)verenigingen. Relatie medische zorg en gemeentelijk domein • Stimuleren van samenwerking tussen de medische zorg en (lokale) initiatieven op het gebied van een gezonde leefstijl en/of ervaringsgroepen. 29

Vervolg opgave 1: Terugdringen gezondheidsachterstanden

December 2023

Doelstellingen De gezondheidsachterstanden in de Achterhoek zijn verkleind. Meer Achterhoekers voldoen aan de beweegrichtlijn. Het alcoholgebruik en aantal verslavingen in de Achterhoek zijn afgenomen. Het bereik / gebruik van regelingen voor huishoudens met een lager inkomen is toegenomen. De aanpak en samenwerking voor het stimuleren van gezonde leefstijl zijn in samenhang met het medische en sociale domein georganiseerd. • De ondersteuning van (kwetsbare) inwoners en het stimuleren van een gezonde leefstijl is verbeterd. In het bijzonder voor jeugd, gezinnen en mensen met een migratieachtergrond. • Bij keuzes in de inrichting van de fysieke leefomgeving worden gezondheid en de factoren die de gezondheid beïnvloeden meegewogen. • • • • •

30

Opgave 2: Stimuleren eigen regie en gezondheidsvaardigheden

December 2023

Scope: op wie richt de opgave zich?

Situatieschets Vanuit het IZA wordt geïnvesteerd in de versterking van de gezondheidsvaardigheden en zelfzorg. Centrale ambitie van het IZA is het verlenen van passende zorg. Wat kan iemand zelf, met digitale mogelijkheden / hulpmiddelen en met zijn/haar netwerk? Uit het Regiobeeld blijkt dat met name ouderen onvoldoende digitaal vaardig zijn. Laaggeletterdheid komt ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde met name voor onder werkenden van 50 jaar en ouder. Het aandeel inwoners van 20 jaar en ouder dat eigen regie over het leven ervaart, laat zowel in de Achterhoek als in de rest van Nederland een dalende trend zien. Naarmate inwoners ouder worden, neemt de mate van eigen regie ook af (86% van de 65-plussers ervaart eigen regie, ten opzichte van 93% onder de 18-64 jarigen). In het traject van de ontwikkeling van het Regioplan is daarnaast naar voren gekomen dat specifieke aandacht nodig is voor mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) en mensen met een migratieachtergrond. Deze opgave heeft een nadrukkelijke verbinding met de opgave van terugdringen gezondheidsachterstanden. Met name inwoners met een lagere Sociaal Economische Positie (SEP) ervaren vaker minder eigen regie.

Inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden en onvoldoende eigen regie. Hierbij gaat er bijzondere aandacht uit naar mensen met laaggeletterdheid, beperkte digitale vaardigheden, migratieachtergrond en licht verstandelijke beperking (LVB).

Ambitie • •

• • • •

• •

Achterhoekers weten informatie over gezondheid tot zich te nemen. Ze weten ook waar ze met vragen over gezondheid en gezonde leefstijl terecht kunnen. Elke organisatie die zich gecommitteerd heeft aan het Regioplan, communiceert op het taalniveau B1. Dit gebeurt zowel in algemene zin als in bijvoorbeeld voorlichtingsmateriaal richting patiënten/cliënten en hun naasten. De stimulering van gezondheidsvaardigheden is een gedeelde inzet tussen partners in de regio. Achterhoekers beschikken meer dan voorheen over digitale vaardigheden. Er wordt ook meer hybride en zelfhulp digitale middelen toegepast. Professionals in de zorg en welzijn hebben meer handvatten in het aanspreken en stimuleren van de eigen regie van inwoners en hun netwerk. Er is een cultuuromslag gaande in hoe inwoners en professionals omgaan met vragen t.a.v. gezondheid en zorg. De digitale mogelijkheden worden hierbij optimaal benut. We gebruiken meer eenduidig en eenvoudig taalgebruik op het gebied van zorg en gezondheid. De sociale basis (naoberschap) en het informele netwerk van inwoners in de Achterhoek is versterkt. 31

Vervolg opgave 2: Stimuleren eigen regie en gezondheidsvaardigheden Doelstellingen •

Aanpak / afspraken •

•

•

• • •

Informatievoorziening over gezondheid, gezonde leefstijl en activiteiten is breder en beter beschikbaar, in nauwe aansluiting op de lokale (gemeentelijke) sociale kaarten. Communicatie over gezondheid en zorg is afgestemd op specifieke doelgroepen. We beschikken over een brede programmering voor de stimulering van digitale vaardigheden. Met name voor inwoners van 55 jaar en ouder. In de regionale aanpak van laaggeletterdheid hebben we meer aandacht voor gezondheidsvaardigheden. Professionals in zorg en welzijn hebben meer handvatten in de signalering van laaggeletterdheid en stimuleren van eigen regie. In de aanpak van gezondheidsbevordering werken we toe naar een wijk- of gebiedsgerichte aanpak.

•

• •

•

•

December 2023

Het aandeel van mensen dat eigen regie ervaart over het eigen leven en de kwaliteit van leven positief beoordeelt is toegenomen Het bereik van de regionale aanpak laaggeletterdheid is toegenomen en verbreed naar een aanpak op de stimulering van gezondheidsvaardigheden. Het bereik van het programma’s die digitale vaardigheden stimuleren is toegenomen Regionaal eenduidig taalgebruik is ontwikkeld en getoetst door ervaringsdeskundigen. Professionals in zorg en welzijn zijn geschoold in / voorgelicht over de signalering van laaggeletterdheid, LVB en de stimulering van eigen regie en gezondheidsvaardigheden. Inclusief het bestaan van digitale mogelijkheden voor zorg en ondersteuning. We werken regionaal samen rondom de inzet van sleutelfiguren en ervaringsdeskundigen bij het bereiken van inwoners in een kwetsbare positie. 32

Opgave 3: Informele zorg

Situatieschets Er is sprake van een toenemende druk op de professionele zorg en een afname van het aantal zorgmedewerkers. Hierdoor neemt het beroep op de informele zorg toe. Zowel het beroep op mantelzorgers en zorgvrijwilligers als op het informele netwerk in de wijk/buurt. Het gaat hierbij om mantelzorgers van jong tot oud en niet uitsluitend gerelateerd aan somatische problematiek. De dubbele vergrijzing leidt hierbij tot extra druk. De mate waarin mantelzorg wordt geleverd, is van invloed op de behoefte aan professionele (thuis)zorg. Inzet van mantelzorg betekent ook minder kans op deelname aan de samenleving (sociale basis) en om deze te verstevigen. Het is van belang mantelzorgers goed en laagdrempelig te blijven ondersteunen, zodat ze niet ook de cliënt van morgen zijn.

December 2023

Scope: op wie richt de opgave zich? •

•

•

Mantelzorgers (van jong tot oud / alle leeftijden), het informele netwerk (zoals vrijwilligers en sociaal netwerk) en professionals in de zorg en welzijn. Alle sectoren in de zorg en welzijn en ook werkgevers (mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid), inclusief het onderwijs (verbinding jonge mantelzorgers) en aanbieders van respijtzorg Sociaal domein en voorliggend veld (als signalering, preventie en informatievoorziening).

Ambitie •

• • • • •

Mantelzorgers en informele zorg worden optimaal en laagdrempelig ondersteund. Er is ook sprake van goede samenwerking met de professionele zorg. Mantelzorgers maken hiermee erkend onderdeel uit van de keten. In de Achterhoek hebben we zorgzame buurten en wijken. Achterhoekers, hun naasten/mantelzorgers en professionals communiceren via een laagdrempelig digitaal systeem. De analoge route blijft ook beschikbaar. De informatievoorziening voor mantelzorgers is vereenvoudigd en beter zichtbaar. We hebben een passend en domeinoverstijgend aanbod van zowel laagdrempelige als zwaardere vormen van respijtzorg gerealiseerd in de Achterhoek. Mantelzorgers worden optimaal ondersteund vanuit werkgevers (verbinding met Veerkrachtig ouder worden en Prettig werken in Zorg & Welzijn). 33

Vervolg opgave 3: Informele zorg

Aanpak / afspraken •

• • •

We maken inzichtelijk en vereenvoudigen de informatie en ondersteuningsmogelijkheden voor mantelzorgers. We zoeken daarbij aansluiting met regionale en lokale informatievoorziening. Stimuleren van zorgzame buurten en wijken. Optimaliseren van ondersteuning van respijtzorg. We zetten zowel digitale als analoge mogelijkheden voor ondersteuning van mantelzorgers optimaal in.

December 2023

Doelstellingen • • •

•

Er zijn minder overbelaste mantelzorgers in de Achterhoek. Het bereik van mantelzorgondersteuning is vergroot. We beschikken over samenwerkingsafspraken over zwaardere vormen van respijtzorg. En we voeren deze afspraken uit. De ondersteuning van mantelzorgers door werkgevers is verbeterd.

34

Opgave 4: Stimuleren leefstijl in de zorg

Situatieschets Het IZA beoogt de integratie van de inzet van een gezonde leefstijl in de zorg, als onderdeel van de reguliere zorg en behandeling. Hierbij is het uitgangspunt om leefstijl zo laag mogelijk in de lijn vorm te geven, in nauwe samenhang met de inzet vanuit het gemeentelijke sociaal domein.

Aanpak / afspraken •

•

•

•

We stimuleren de samenwerking tussen de medische zorg en het sociaal domein. Daarbij hebben we bijzondere aandacht voor (lokale) initiatieven op het gebied van een gezonde leefstijl en/of ervaringsgroepen. En ook voor de verbinding met Sport & Bewegen en Kunst & Cultuur. We zetten meer en breder leefstijl in als (onderdeel van) behandelingen. Dit in lijn met de landelijke coalitie leefstijl in de zorg. Hierbij maken we optimaal gebruik van digitalisering en technologie, al blijft de fysieke route ook beschikbaar. We gaan de (p)rehabilitie ten aanzien van oncologie verbeteren en verbreden, i.s.m. eerstelijns paramedische en psychosociale zorg. En met het eerstelijns oncologienetwerk Achterhoek. We borgen leefstijl en positieve gezondheid in onboarding programma’s van professionals in de zorg en welzijn (verbinding met Prettig werken in Zorg&Welzijn).

December 2023

Scope: op wie richt de opgave zich? Mensen met een chronische aandoening en patiënten

Ambitie •

•

• • • •

Leefstijl in de zorg en leefstijl als behandeling krijgen door alle lijnen meer structurele aandacht. Ook is deze aandacht voor leefstijl in nauwe samenhang met en aansluiting op het gemeentelijke domein georganiseerd. Inwoners met een chronische aandoening en ziekten doen meer volwaardig mee in de samenleving. In de Achterhoek is een trend te zien in de-medicalisering. Inwoners en patiënten worden bij ziekte en behandeling (on)gevraagd geïnformeerd over het belang van leefstijl. Leefstijl is standaard onderdeel van de behandeling. Leefstijl is structureel onderdeel van curricula bij zorg- en welzijnsopleidingen. En ook bij de onboarding van nieuwe medewerkers bij alle organisaties in de Achterhoek. Realisatie van een sociale kaart en verwijsstructuur voor professionals door de lijnen heen.

Doelstellingen • • • •

Er is een afname zichtbaar in medicatie- en zorggebruik. Leefstijl is structureel onderdeel van de zorg (in alle lagen op alle niveaus). Er is sprake van niet-vrijblijvende en concrete samenwerking tussen professionals binnen de zorg en het sociaal domein. Bij chronische aandoeningen ligt meer focus op leefstijl en preventie, in plaats van op zorg.

35

Opgave 5: Regionale inrichting ketenaanpakken

De regionale aanpak voor de inrichting van de ketenaanpakken Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Valpreventie, GLI’s volwassenen en Overgewicht kinderen maakt ook onderdeel uit van de werkagenda van het Regioplan. Menzis en de gemeenten hebben vanuit het IZA en GALA een gezamenlijke opdracht om met de samenwerkingspartners de ketenaanpak in te richten. Hieronder volgt een weergave van de doelstelling, aanpak en betrokken partijen per ketenaanpak.

Welzijn op Recept Welzijn op Recept richt zich op inwoners met licht psychische en psychosociale klachten, zoals eenzaamheid en vastlopen in het leven. Gemeenten, welzijnsorganisaties en de huisartsenzorg zijn betrokken bij de inrichting van deze ketenaanpak. De volgende drie doelstellingen staan centraal: 1.

Verbinding zorg en sociaal domein

2.

De-medicaliseren en bijdragen van de juiste zorg op de juiste plek

3.

Vergroten eigen regie inwoner

Via Meer Tijd voor de Patiënt wordt Welzijn op Recept opgeschaald naar meer huisartspraktijken.

December 2023

Kansrijke Start Kansrijke Start richt zich op ondersteuning van (aankomende) gezinnen in een kwetsbare situatie. De eerste 1000 dagen beginnen al vóór de bevruchting en lopen door tot en met de leeftijd van 2 jaar. Het actieprogramma definieert 3 fasen: 1. 2. 3.

Vóór de zwangerschap Tijdens de zwangerschap Na de geboorte

De doorlopende lijn tijdens deze eerste 1000 dagen bestaat uit het vroegtijdig signaleren van gezinnen in een kwetsbare situatie. Dit gebeurt vanuit de geboortezorg of de GGZ-zorg en het sociaal domein. En het zo nodig inzetten van een prenataal huisbezoek door de jeugdgezondheidszorg en het inzetten van de juiste hulp en ondersteuning (interventies) vanuit het sociaal domein. Hiermee beogen we gelijke kansen te creëren voor kinderen vanaf de start, ongeacht waar je wieg staat.

36

Vervolg opgave 5: Regionale inrichting ketenaanpakken

Valpreventie Voor Valpreventie is het streven naar een gecoördineerde aanpak om valrisico's te verminderen en gezondheid te verbeteren van thuiswonende ouderen van 65 jaar en ouder. Hierbij richt de aanpak zich op vier stappen: 1.

Opsporing van het valrisico

2.

Screenen van valrisicofactoren

3.

Valpreventieve beweeginterventies

4.

Actieve begeleiding en doorverwijzing naar structureel aanbod.

December 2023

Hierin is de samenwerking tussen professionals essentieel. Denk hierbij aan huisartsen, leefstijlcoaches, diëtisten, fysiotherapeuten, buurtsportcoaches en het gemeentelijk sociaal (wijk)team.

Ketenaanpak overgewicht en obesitas kinderen Voor de ‘ketenaanpak overgewicht en obesitas kinderen’ geldt het belang van een brede gezinsaanpak. Voor zowel leefstijl- als nietleefstijl gerelateerde problemen. Het doel is voorkomen en verminderen van overgewicht en obesitas bij kinderen. Voor een goed werkende ketenaanpak dient er minimaal aanbod te zijn in de volgende categorieën:

Zowel vanuit het gemeentelijke als het zorgdomein zijn partners betrokken. Zoals Wmo-consulenten, beweeg- en sportprofessionals, huisartsen / POH, thuiszorg en wijkverpleging, apothekers en paramedische zorgprofessionals.

•

Schuldhulpverlening

•

Opvoedondersteuning

•

Sport- en beweegaanbod

GLI Volwassenen De GLI Volwassenen richt zich op het terugdringen van overgewicht en obesitas. Hiervoor is een programma opgezet dat gericht is op de verbetering van de leefstijl, gezonder te eten en een duurzame gedragsverandering. De focus ligt op het integreren van een GLI als (medische) leefstijlinterventie in het zorg- en sociaal domein.

•

Activiteiten op het gebied van gezonde voeding

•

Activiteiten ter bevordering van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen en hun gezin.

37

Thema 2: Veerkrachtig ouder worden

December 2023

Opgaven: 1. Stimuleren van eigen (draag)kracht en samenkracht, inclusief passende woonzorgvariaties

2. Integrale netwerksamenwerking in de wijk, inclusief passende zorg voor ouderdomgerelateerde chronische aandoeningen 3. Proactieve zorgplanning (Advanced Care Planning) en coördinatie complexe zorg

38

2. Veerkrachtig ouder worden Dit thema richt zich op het veerkrachtig ouder worden in de breedste zin van het woord. In de essentie gaat het om zo lang mogelijk zelfstandig en op een prettige manier leven en het bieden van hulpbronnen om zo veerkrachtig mogelijk om te gaan bij toenemende kwetsbaarheid. Kwetsbaarheid ontstaat door het hebben van een chronische, ouderdomsgerelateerde, aandoening of door andere gezondheidsdeterminanten zoals eenzaamheid, armoede/ schulden, sociale cohesie, leefomgeving en leefstijl. Niet elke hulpvraag is een zorgvraag. Het versterken van de gezondheid kan zwaardere zorgvragen voorkomen dan wel uit te stellen. Als de context goed is, gedijt het individu beter. Hiermee zetten we in op gezondheid en welzijn via (wijkgerichte) preventie en ondersteuning, zodat mensen zo gezond en vitaal mogelijk zijn en zorgvragen worden voorkomen of minder zwaar worden.

Belangrijkste conclusies Regiobeeld: • •

• •

Het aandeel ouderen neemt toe en ouderen worden gemiddeld steeds ouder: dubbele vergrijzing, met een toename van het aantal ouderen in een kwetsbare positie. Hierdoor nemen sociale problemen als eenzaamheid toe. In 2023 heeft 54,5% van de inwoners in de Achterhoek één chronische aandoening en neemt komende 7 jaar toe met 2.000 personen. Met name dementie en geronto-psychiatrie nemen toe. De groep jongere ouderen is twee keer zo groot als de groep oudere (en meest kwetsbare) ouderen van 80+. Jongere ouderen kunnen mogelijk een rol vervullen in het verlenen van informele zorg. Verschillen in gezondheid en ziekte worden groter door bijvoorbeeld armoede en schulden, lagere SEP, sociale cohesie, laaggeletterdheid, leefomgeving en leefstijl.

December 2023

Verbinding andere programma’s We sluiten aan bij Het WOZO-programma en verweven in deze opgaven de brede maatschappelijke beweging in relatie tot de transitie in wonen, ondersteuning en zorg voor ouderen. Daarvoor sluiten we aan bij de regionale woonzorgvisie en uitvoeringsplannen wonen, welzijn en zorg i.s.m. gemeenten en woningcorporaties. Vanuit het GALA is er een verbinding met de inrichting van de ketenaanpak valpreventie en de doelstelling vitaal ouder worden. In het kader van proactieve zorgplanning sluiten we aan bij de gesprekken die gevoerd worden binnen de ROAZ over concentratie van veelvoorkomende, laag complexe zorg in het kader van de juiste zorg op de juiste plek en efficiënt benutten van de beschikbare capaciteit.

Scope van het thema • • • •

Primair focussen we op zelfstandig wonende ouderen en hun naasten (mantelzorg). Ouderen met een chronische aandoening of kwetsbaarheid op meerdere domeinen waarin het accent ligt op (geronto)psychiatrie en dementie. Ook gaat specifieke aandacht uit naar ouderen in een kwetsbare positie met multi-problematiek en een dreigende crisissituatie. Ongeneeslijk zieke mensen in de laatste levensfase (hartfalen, COPD en oncologie). 39

2. Veerkrachtig ouder worden - Samenvatting aanpak en opgaven We gaan in de basis uit van de eigen (draag)kracht en samenkracht van de inwoners. Indien zij vastlopen is er een laagdrempelig integraal vangnet in de wijk/kerngebied en is aanvullend medisch specialistische inzet of verpleeghuiszorg indien nodig beschikbaar. De focus ligt op zelf/samen als het kan en met ondersteuning van zorg en behandeling als het moet. Het uitgangspunt is dat niet elke hulpvraag een zorgvraag is en niet bij elke zorgvraag een medisch antwoord past (normaliseren) en anderzijds het verbinden van de individuele met de collectieve initiatieven (collectiviseren). Het figuur hiernaast vat de aanpak samen.

December 2023

Aanpak

Opgaven binnen dit thema

1

Stimuleren van eigen (draag)kracht en samenkracht, inclusief passende woonzorgvariaties

Regionale ontwikkelingen en samenwerkingen

2

Integrale netwerksamenwerking in de wijk, inclusief passende zorg voor ouderdomsgerelateerde chronische aandoeningen

Het Netwerk Ouderen en Veerkracht Achterhoek (NOVA) is een samenwerking tussen ouderen, zorgorganisaties en gemeenten voor goede voorzieningen en ondersteuning bij het ouder worden in de Achterhoek, lokaal en regionaal. Hierbij wordt gewerkt vanuit de vijf pijlers:

3

Proactieve zorgplanning (Advanced Care Planning) en coördinatie complexe (geriatrische) zorg

1. 2. 3. 4. 5.

Eerder denken over later Vitaal ouder worden Passend Wonen Oud maar niet out Passende zorg op het juiste moment

40

Opgave 1: Stimuleren eigen (draag)kracht en samenkracht Scope: op wie richt de opgave zich?

Situatieschets •

•

•

•

•

•

Het aandeel ouderen zal in de komende decennia nog verder toenemen. Dit geldt zowel voor de totale groep 65+ers als voor de oudere ouderen (80+) (dubbele vergrijzing). We zien een toenemende grijze druk. Met vergrijzing neemt eigen regie van inwoners af. We zien dat 86% van de 65-plussers in de Achterhoek regie over het eigen leven ervaart; onder 18-64 jarigen is dit 93%. In de Achterhoek is het aandeel inwoners dat voldoende regie over het leven ervaart lager onder inwoners met een lage SEP (85%) dat onder inwoners met een midden/hoge SEP (94%). De inwoners van de Achterhoek zijn wat minder zelfredzaam (62% t.o.v. 45% NL); de verschillen tussen gemeenten zijn groot. Ongeveer 2 op de 3 ouderen zijn in 2040 tussen de 65 en 80 jaar. De groep jongere ouderen is daarmee twee keer zo groot als de groep oudere (en meest kwetsbare) ouderen van 80+. Jongere ouderen kunnen mogelijk een rol vervullen in het verlenen van informele zorg. 75-plussers zijn vaker eenzaam dan de 18 t/m 74 jarigen. Ook is het aandeel inwoners dat eenzaam is, hoger onder inwoners met een lagere SEP (55%) dan onder inwoners met een midden/hoge SEP (38%)

December 2023

• •

Specifieke aandacht voor mensen van middelbare leeftijd (50-65) en niet zelfredzame ouderen. Thuiswonenden ouderen in de Achterhoek, hun omgeving en partners actief in de ouderenzorg.

Ambitie •

•

•

•

• •

•

Inwoners zijn zich bewust van het feit dat ze niet overal meer recht op hebben. Zij zijn zelf verantwoordelijk hoe zij zich kunnen voorbereiden op hun oude dag en zetten zich, met behulp van lokaal netwerk, hier actief op in. Achterhoekers zijn zich bewust dat en hoe zij zelf invloed kunnen uitoefenen op hun zelfredzaamheid en gezondheid. Daarbij gaat het in de kern over een volwaardige plek in de samenleving (participeren), behoud van autonomie, het onafhankelijk en zelfstandig je leven blijven leiden, zoals men dat zelf wil. Oplossingen in het sociaal domein (welzijn en sociale basis) zijn voorliggend op het medisch domein. Het gaat daarbij om het resultaat wat behaald moet worden; namelijk hoe kun je zo lang mogelijk zelfstandig blijven. Binnen de Achterhoek is de beweging van reablement (herwinnen van zelfredzaamheid) op gang gekomen en stellen daarbij dat eigenaarschap van de inwoner voorliggend is op het faciliteren van de hulpvraag. Dit gaat verder dan preventie. We denken en doen vanuit het perspectief van positieve gezondheid. Dit houdt in: normaliseren (vereenvoudigen). In de visie op positieve gezondheid staat de mens centraal, niet de ziekte.