20210128 7 rv Eerste begrotingswijziging 2021 Bronckhorst.pdf

Raadsvoorstel Datum

: 28-1-2021

Kenmerk

: Z118711/Raad-00600

Portefeuillehouder Nee Onderwerp

: W.W. Buunk : Eerste begrotingswijziging 2021 Bronckhorst

Geachte leden van de gemeenteraad, Voorstel 1.

In te stemmen met de begrotingsaanpassingen met gevolgen voor de financiële positie vanuit de Tweede Tussenrapportage 2020, de beleidswijziging afvalinzameling en de Septembercirculaire 2020;

2.

In te stemmen met de begrotingsaanpassingen binnen programma 1 voor wijzigingen in ongewijzigd beleid;

3

Verwerking van de begrotingsaanpassingen zonder gevolgen voor de financiële positie vanwege de wettelijke invulling van de begrotingsrechtmatigheid en

4.

In te stemmen met de herziene autorisatie van lasten en baten 2021 na de eerste begrotingswijziging 2021 volgens de tabel in bijgaand raadsbesluit.

Inleiding In november heeft u de begroting voor 2021 vastgesteld. We hebben toen al aangegeven dat het sluitend krijgen van de begroting uitdagend zou zijn. Dit wordt met name veroorzaakt door de structurele tekorten binnen het sociaal domein en een te verwachten verminderende Algemene uitkering. Over de tekorten binnen het sociaal domein hebben we u ook geïnformeerd in de Tweede Tussenrapportage 2020 (blz.4). We zien nu al dat we, ondanks de getroffen maatregelen binnen het sociaal domein, het tekort nog niet kunnen inlopen. Zoals aangekondigd in de Programmabegroting 2021 komen we in het traject van de Perspectiefnota 2022-2025 met voorstellen om tot een structurele oplossing te komen om de begroting vanaf 2022 en verder sluitend te krijgen. In datzelfde traject kijken we ook al naar voorstellen om de begroting van 2021 sluitend te houden. Eventuele besluiten over aanpassing van de begroting 2021 leggen we aan u voor in de Eerste Tussenrapportage 2021 en/of eventuele Tweede Tussenrapportage 2021. U besluit daar als raad over. In deze eerste begrotingswijziging 2021 informeren we u over de huidige stand van zaken en leggen we noodzakelijke besluiten over aanpassing van de begroting aan u voor.

Naast de ontwikkelingen in het sociaal domein en van de Algemene uitkering zijn er ook nog 2 besluiten in 2020 genomen waarvan de financiële consequenties nog niet in de Programmabegroting 2021-2024 zijn verwerkt. We lichten deze hieronder kort toe en laten zien hoe we die verwerken in de begroting met deze eerste begrotingswijziging, zodat we een actueel begrotingsbeeld kunnen presenteren.

1. Herzien beleid voor afvalinzameling De kosten voor de afvalinzameling en de opbrengst van de afvalstoffenheffing 2021 waren bij de opstelling van de begroting nog niet bekend, zodat in de begroting 2021 geïndexeerde bedragen 2020 zijn opgenomen. Op 24 september 2020 koos u voor scenario 2a voor de afvalinzameling vanaf 1 januari 2021. De kostenberekening voor dit scenario leidt tot een bijstelling van de in de begroting opgenomen kosten en opbrengsten en een lagere afvalstoffenheffing. Als gevolg van dit nieuwe afvalplan neemt ook de omvang van de btw binnen het product afval af en dat leidt tot een tekort. Bij de start van Bronckhorst (2005) is bepaald dat de btw ook aan de belastingplichtige wordt doorberekend, ook al hoeft Bronckhorst dat niet af te dragen aan de Belastingdienst. En die btw vormt zo begrotingsruimte. Nu is het aandeel btw in de kosten lager dan geraamd in de begroting 2021 omdat de kosten lager zijn en Bronckhorst het btw-deel voor papier, glas en PMD vanaf 2021 wel aan de Belastingdienst moet afdragen. Dit geeft een verlaging van de begrotingsruimte (€ 209.000 nadelig). 2. Tweede Tussenrapportage 2020 Bronckhorst In de raadsvergadering voor de begroting 2021 op 5 november jl. is ook de Tweede Tussenrapportage 2020 vastgesteld. Daarin staan ontwikkelingen die ook een effect voor de jaren na 2020 kennen.

Die hebben we in de tussenrapportage uitgebreid toegelicht (blz.44/45). Voor programma 1 Zorg en Ondersteuning blijven de tekorten bestaan, bij punt 4 gaan we hier verder op. Vanuit de overige domeinen is de invloed op de begrotingsruimte beperkt (€ 8.000 nadelig). In de tussenrapportage zat ook de invulling van de taakstelling van € 400.000. Dat was voor de jaren na 2020 al meegenomen bij de opstelling van de Programmabegroting 2021-2024. Vanuit de uitwerking van de taakstelling in 2020 komen kapitaallasten vrij (automatisering) waarmee we in de programmabegroting geen rekening hadden gehouden en wat we met deze begrotingswijzing alsnog toevoegen aan de begrotingsruimte (€ 10.000 voordelig). 3. Septembercirculaire 2020 Op 6 oktober jl. ontving u informatie via een algemene informatievoorziening over de effecten van de Septembercirculaire 2020 voor onze Algemene uitkering en daarmee op de budgetten voor de taken binnen het sociaal domein (met de bestemmingsreserve als tegenhanger) en voor de overige domeinen. Het sociaal domein ontvangt minder budget voor de huidige taken. Op het sociaal domein gaan we verder in bij punt 4. Op grond van deze circulaire neemt de begrotingsruimte voor de overige domeinen ook af over de jaren 2021 tot en met 2024. Het jaar 2021 kent nog een voordeel onder de noemer coronagelden van € 275.000.

Dit extra bedrag voor coronakosten ontstaat door het incidenteel niet doorvoeren door het Rijk in de Algemene uitkering van de opschalingskorting voor 2020 en 2021. De jaren 2022 en verder zijn door vele oorzaken onzeker. De belangrijkste oorzaak is de herijking gemeentefonds met ingang van 2022, waarover we duidelijkheid verwachten in de decembercirculaire 2020. Op blz. 2 van de uw raad gezonden actieve informatievoorziening staat onderstaande ontwikkeling genoemd: Voorstellen Septembercirculaire 2020

2021

2022

2023

2024

Lagere uitkering door taakmutaties, etc. binnen budget sociaal domein

-267

-272

-209

-148

Kosten corona en uitvoering verkiezingen

280

24

14

14

Begrotingsruimte effecten Septembercirculaire 2020 overige domeinen Ontwikkeling Septembercirculaire 2020

-249 -235

-255 -503

-209 -404

-148 -281

+ = begrotingsruimte; - = begrotingstekort en bedragen x € 1.000

4. Sociaal domein In de Programmabegroting 2021 hebben we de lijn voor het komende jaar geschetst. Met de resultaten van de Tweede Tussenrapportage 2020 en de actuele stand van zaken constateren we dat het financiële beeld over het sociaal domein de negatieve lijn volgt waar we ons al zorgen over maakten. Met incidentele meevallers kunnen we het tekort over 2020 naar beneden bijstellen, maar voor het jaar 2021 zal dat lastiger worden. We blijven alert op

de effecten van de coronacrisis. De huidige situatie geeft geen vertrouwen in een herstel. De effecten op de samenleving en individuele inwoners zal zeker in het sociaal domein het komende jaar veel aandacht van ons vragen. Tijdens de begrotingsbesprekingen hebt u uw zorgen geuit over de kostenontwikkeling in het sociaal domein. Wij werken aan voorstellen om de kosten van zorg en ondersteuning omlaag te brengen, bovenop de transformatieopgave waar we al volop op inzetten. We onderzoeken de mogelijkheden binnen huishoudelijke hulp en de mogelijkheid om naar meer collectieve voorzieningen te komen. Eenvoudig is het zeker niet. Dan waren er overal in Nederland al lang oplossingen doorgevoerd. We monitoren wat er bij de VNG en collega-gemeenten gebeurt om daar lering uit te trekken. We zien dat het overgrote deel van de gemeenten financiële problemen heeft, velen veel ernstiger dan Bronckhorst. Maar we gaan ervoor om dat te realiseren wat we wel kunnen doen. We maken graag samen met uw raad de afwegingen in deze vraagstukken. De resultaten van de zorg blijven daarbij leidend. De ontwikkeling van de financiële positie In de Programmabegroting 2021-2024 schetsten we dat we voor het tekort binnen het sociaal domein voor het jaar 2021 met incidentele maatregelen komen. Maar dat er een structureel tekort is waarvoor we ook oplossingen moeten zoeken.

Volgens afspraak in de Programmabegroting (blz.4) zoeken we in de periode in aanloop naar de Perspectiefnota 2022-2025 naar structurele oplossingen en benoemen we die in dat kader stellende stuk. Zodat u keuzes kunt maken over welke maatregelen genomen worden om de financiële positie van Bronckhorst veilig te stellen vanaf 2022 voor het geven van goede zorg en het doen van noodzakelijke investeringen. Waar mogelijk kijken we of maatregelen al meegenomen kunnen worden in 2021 om ook in 2021 een sluitende begroting te realiseren. Afstemming De onderdelen waar we wijzigingen voorstellen, zijn binnen de organisatie besproken met alle betrokkenen. Beoogd effect Realiseren van een actueel beeld van de begrotingsruimte met oplossingsrichtingen voor het begrotingstekort in 2021. Argumenten 1.1 Uit genomen raadsbesluiten of ontvangen actieve informatievoorziening volgen begrotingsaanpassingen met effect op de begrotingsruimte De kosten en opbrengsten binnen programma 1 Zorg en ondersteuning bespreken we in argument 2.1. Voor de overige gemeentelijke domeinen zijn de gevolgen voor de begrotingsruimte nadelig in 2021 en komende jaren. Het beeld dat hiermee ontstaat voor de komende jaren ziet u bij het onderdeel Kosten, baten en dekking.

2.1 We hebben een structureel tekort op het sociaal domein in de begroting ondanks alle inspanningen die we verrichten Ook in deze eerste begrotingswijziging zien wij opnieuw een stijging van het structurele tekort. Deze stijging wordt vooral veroorzaakt door verlaging van rijksbijdragen. Naar aanleiding van de Tweede Tussenrapportage 2020 hebben we de begroting doorgelicht en bijgesteld op basis van de resultaten (minder benutting aantal voorzieningen zoals rolstoelen). Daardoor stellen we de begroting met € 245.000 naar beneden bij. We gaan niet voor de snelle doorvoering van bezuinigingen, maar we houden het bestaande aanbod kritisch tegen het licht. We kijken of we de huidige vormen van zorg wel op de huidige wijze moeten blijven bieden. Kunnen we met andere oplossingen toe, zoals bijvoorbeeld het omzetten van begeleiding naar algemene voorzieningen, of het versoberen van huishoudelijke hulp. We kijken kritisch naar de kwaliteit en kwantiteit van het aanbod.

In onderstaande tabel is te zien hoe het begrotingsbeeld voor het sociaal domein zich ontwikkelt: Bekende ontwikkelingen incl. gevolgen 2e Tussenrapportage 2020

2021

2022

2023

2024

Verwerkt in Programmabegroting 2021-2024 (31 augustus 2020)

-198

233

54

-86

Gevolgen tussenrapportages 2020

-2.188

-2.178

-2.178

-2.178

Inschatting vertraging proces regionale inkoop

-1.100

Aangek ondigde lastenstijgingen vanaf 2021 (september 2020)

-3.288

-2.178

-2.178

-2.178

Geraamd nadelig resultaat in Programmabegroting 2021 (blz. 130)

-3.486

-1.945

-2.124

-2.264

-272

-209

-148

Aanvulling voor vertraging proces regionale inkoop

-40

Aanpassing tarieven vanwege verlenging open house jeugd en WMO

-228

Minder rijksbijdrage vanuit Septembercirculaire 2020

-267

Minder rijksbijdrage Participatiewet vanuit voorlopige beschikking

-186

Budgetten bijgesteld op basis van de zorgvraag

245

245

245

245

Ontwik k elingen na Programmabegroting 2021

-476

-27

36

97

Resterend tekort na verwerking Eerste begrotingswijziging 2021

-3.962

-1.971

-2.088

-2.167

+ = begrotingsruimte; - = begrotingstekort en bedragen x € 1.000

De verwachte tekorten op het sociaal domein over de periode 2021-2024, zoals te zien hierboven in de tabel (€ 10.188.000) kan voor een beperkt deel (€ 1.866.000) worden opgevangen door de bestemmingsreserve Sociaal domein. Hierbij is al rekening gehouden met de extra storting in 2021 vanuit de Programmabegroting 2021 van € 2.459.000. Voor 2021 kan het tekort deels worden opgevangen uit de bestemmingsreserve sociaal domein. We verwachten na deze mutatie nog een tekort van circa € 2,3 miljoen. 2.2 We onderzoeken welke maatregelen we al in 2021 in kunnen zetten om de financiële opgave aan te pakken binnen het sociaal domein Voor het komende jaar zien we 3 concrete onderzoeksrichtingen waarmee we passende zorg kunnen leveren tegen lagere kosten: 1. De stijging in uitgaven zit vooral in de individuele professionele zorgverlening en zeker die waar we nu een zeer beperkte rol hebben in de toewijzing. We monitoren de cliënten die zorg via derden toegewezen hebben gekregen en nemen stappen om samen met de cliënt en de aanbieders te zoeken naar alternatieven. Dat vraagt zorgvuldigheid en aandacht. Maar we zien daarvan nu al de eerste resultaten. We werken er naar toe dat dit in 2021 voor de helft van de trajecten waar we invloed op kunnen uitoefenen tot aanpassingen leidt. En we gebruiken die ervaringen om voor de langere termijn ook andere trajecten zo opnieuw kritisch te beoordelen.

2. We willen op korte termijn de huishoudelijke hulp onder de loep nemen om daar aanpassingen te doen. Het abonnementstarief levert een onevenwichtige situatie op, omdat we zien dat inwoners die zelf voldoende financiële mogelijkheden hebben een beroep doen op de hulp. Dat moet anders kunnen. Daar komt nu ook landelijk beweging in en daar maken we zoveel mogelijk gebruik van. 3. Bij de Wmo zien we dat cliënten lang in de Wmo blijven, die behoefte hebben aan beter passende zorg via de Wet langdurige zorg of de Zorgverzekeringswet. Dit vraagt betere samenwerking tussen het zorgkantoor, de verzekeraars en ons als gemeente. We werken aan nieuwe afspraken, zodat de druk van de zorg eerlijker verdeeld wordt. 3.1 We nemen ook administratieve verschuivingen direct mee voor een juist begrotingsbeeld In de actualisatie voor het begrotingjaar 2021 hebben we in deze begrotingswijziging ook de doorwerking van de verschuiving van de budgetten meegenomen zoals benoemd in de slotwijziging 2020. De verschuivingen geven een ander beeld van de omvang van de

verschillende deelprogramma’s, maar leiden niet tot meer of gebruik van begrotingsruimte; ze zijn budgettair neutraal. Het zijn vooral de effecten van formatieverschuivingen vanwege vacature-invulling (gemonitord vanuit centrale post), andere prioritering van taken en ramingen voor gestarte CPO jongerenhuisvesting binnen de grondexploitatie. De inhoud van dit deel van de wijziging hebt u ook ter besluitvorming in de raadsvergadering van december 2020 ontvangen. Hiermee hebben we ook de begrotingsrechtmatigheid hersteld bij de start van het kalenderjaar 2021. Kanttekeningen 2.1 De ontwikkelingen in het sociaal domein lopen anders dan verwacht De ontwikkelingen in rijksbesluiten en volume volgen we nauwlettend. Tekorten maken dat de opgave, om de kosten in het sociaal domein beheersbaar te maken, nog urgenter is geworden. Verder oplopende tekorten zijn niet uit te sluiten. Met de maatregelen hebben we een gedeelte ingevuld. Voor de komende jaren is er in ieder geval nog een tekort van gemiddeld € 2,1 miljoen (zie tabel bij argument 2.1). Het verslechterende beeld is zichtbaar bij veel gemeenten. Wanneer de tekorten door hogere uitgaven voor het sociaal domein en lagere inkomstenstromen vanuit het rijk ieder jaar blijven, ontstaat de situatie dat de provincie de gemeente onder preventief toezicht kan plaatsen.

Door nu na te denken wat er anders of minder kan en daar samen met u keuzes in te maken, willen we dit voorkomen. Daarbij kijken we niet alleen naar het sociaal domein maar naar de gehele begroting. Kosten, baten en dekking Met de voorstellen in deze begrotingswijziging brengen we het structurele tekort voor het sociaal domein terug naar jaarlijks gemiddeld € 2,1 miljoen vanaf 2022. Voor 2021 is dat € 3,7 mln. Voor de overige domeinen zien we nu alleen voor 2021 een tekort. Het totale tekort voor 2021 bedraagt € 4,2 miljoen; voor de overige taken buiten het sociaal domein € 456.000 en € 3,7 miljoen voor het sociaal domein. De bestemmingsreserve Sociaal domein is voor 2021 niet meer toereikend en het sociaal domein heeft zelf onvoldoende mogelijkheden om tekorten op te lossen. Voor het totale tekort (in 2021) kan nog € 1.866.000 worden opgevangen door de bestemmingsreserve Sociaal domein (zie onder de tabel bij argument 2.1). Voor 2021 verwachten we na deze mutatie nog een tekort van circa € 2,3 miljoen. We doen inspanningen om door beperkingen van uitgaven, lastenverlichting en verhoging van inkomsten dekking te vinden. Hiervoor nemen we maatregelen, die we in het proces van de opmaak van de Perspectiefnota 20222025 zullen meenemen om al in 2021 door te voeren.

Bij het opmaken van de Jaarstukken 2020 zal uiteindelijk blijken of er ook een bijdrage vanuit de Algemene reserve nodig is vanuit het buffervermogen (voor risico’s). Onze ambitie is om dit laatste niet te doen zodat investeringen voor de toekomst ook mogelijk blijven.

De verwerking van de raadsbesluiten en het maatregelenpakket voor het sociaal domein geeft het volgende beeld van de begrotingsruimte 2021-2024: Ontwikkeling financiële positie

2021

2022

2023

2024

Begrotingsruimte programmabegroting 2021 - 2024

459

554

1.004

638

Voorstel voor storting in bestemmingsreserve sociaal domein Begrotingsuitkomst na voorstel storting (programmabegroting)

-459 0

554

1.004

638

1. Effecten herzien afvalbeleid, zijnde btw-wijziging (31 oktober 2019)

-209

-209

-209

-209

2a. Effect 2e tussenrapportage 2020 (exclusief sociaal domein) - raad juli

-8

-8

-8

-8

2b. Correctie cijfers uitwerking taakstelling 2020 voor 2021-2024 -september

10

7

7

7

3. Septembercirculaire 2020 (exclusief sociaal domein) - - raad 6 oktober

-249

-255

-209

-148

Begrotingsruimte na raadsbesluiten tot en met december 2020 (A)

-456

89

585

280

4a. Aangekondigde lastenstijgingen vanaf 2021 (tussenrapportages en circulaires 2020)

-3.288

-2.178

-2.178

-2.178

-476

-27

36

97

-3.764

-2.205

-2.142

-2.081

4b. Ontwikkelingen na programmabegroting voor sociaal domein Effect op begrotingsruimte door sociaal domein (B) Al verwerk t in de begrotingsruimte Programmabegroting

-198

233

54

-86

Tek ort sociaal domein na verwerk ing Eerste begrotingswijziging 2021 (zie argument 2.1)

-3.962

-1.971

-2.088

-2.167

Begrotingsruimte na Eerste begrotingswijziging 2020 (A + B)

-4.220

-2.116

-1.557

-1.800

+ = begrotingsruimte; - = begrotingstekort en bedragen x € 1.000

Voor 2021 kan het tekort nog deels worden opgevangen door de bestemmingsreserve sociaal domein. Na de mutaties resteert een verwacht tekort van circa € 2,3 miljoen. Bij de opstelling van de Perspectiefnota 2022-2025 in maart 2021 bekijken we dus of de hierboven geschetste lijn voor de jaren na 2021 zo blijft. En komen we met voorstellen om de structurele tekorten op te lossen. Dat tekort bedraagt op dit moment gemiddeld € 2,1 miljoen voor het sociaal domein, wat niet vanuit de taken in het sociaal domein opgelost kan worden (zie tabel bij argument 2.1 en regel ‘Tekort sociaal domein na verwerking Eerste begrotingswijziging 2021’ in bovenstaande tabel). We verwachten dan ook meer informatie te hebben over de gevolgen van de herijking van het Gemeentefonds voor Bronckhorst. In de Eerste Tussenrapportage geven we aan hoe we met de opgave in 2021 omgaan om binnen de begroting te blijven. We leggen de raad ter besluitvorming keuzes voor. Uitvoering In de begroting worden de budgetwijzigingen op de verschillende deelprogramma’s geboekt. Met de tussenrapportages en Jaarstukken 2021 blijven we een getrouw beeld geven van de begrotingsramingen naar aanleiding van genomen raadsbesluiten. Evaluatie Ieder moment in de planning & control cyclus vormt een natuurlijk moment om het gevoerde beleid te evalueren en bij te sturen. In juni 2021 bespreekt u de Perspectiefnota 2022-2025.

We bespreken dan met u de ambities, de oplossingen voor tekorten en de financiële effecten daarvan voor de periode 2022-2025. En u kunt op dat moment uw kaders daarvoor kenbaar maken. Hengelo (Gld), 15-12-2020 Burgemeester en wethouders van Bronckhorst, de secretaris, de burgemeester, B.J. Drewes M. Besselink Bijlagen Raadsbesluit 14-1-2021Gemeentewet en Financiële verordening Bronckhorst