Presentatie Zicht op financiele positie Auditcommissie Breda 8 juli 2021

Zicht op de financiële positie Jurriaan Kooij - 8 juli 2021

Inhoud van deze presentatie ➢ Een korte achtergrond: aandacht van RMA voor financiële positie van gemeenten ➢ Waarom is goed zicht op financiële positie nodig? ➢ Hoe krijg je goed zicht op de financiële positie? ➢ Systematisch financiële positie definiëren ➢ Raamwerk voor analyse financiële positie

➢ Wat levert onze aanpak op?

Aandacht van RMA voor financiële positie •

•

•

•

2013: een eerste analyse van de ontwikkeling van de financiële positie van Nederlandse gemeenten na de kredietcrisis 2014: bestuderen wetenschappelijke (internationale) literatuur over financiële positie en artikel 12 gemeenten in Nederland 2016 / 2017: onderzoeken financiële positie Amsterdam en Zaanstad met behulp van financieel instrumentenpaneel 2020: actualisatie onderzoeken Amsterdam en Zaanstad en methode toegepast in Weesp

Waarom is goed zicht op financiële positie nodig? “We staan op een punt waarbij, bij ongewijzigd beleid, de schuld sterk blijft oplopen en budgetten op beheer, onderhoud en exploitatie onder een toenemende druk staan. Bijsturen is daarom noodzakelijk.” “Er bestaat een vurige wens om te investeren in onze groeiende stad, om met investeringen woningbouw mogelijk te maken, en om te blijven investeren in het (achterstallig) onderhoud van onze stad, maar tegelijkertijd is het inpassen van de bijbehorende investeringsambitie in onze balans en onze begroting een schier onmogelijke opgave.”

Waarom is goed zicht op de financiële positie nodig?

Komt de gemeente echt in de problemen als de schuld te hoog oploopt (en wat is te hoog)? Worden de financiën beter als er niet wordt geïnvesteerd in groei en het wegwerken van achterstallig onderhoud?

Waarom is goed zicht op de financiële positie nodig? Gemeentewet (artikel 189, lid 2): “De raad ziet erop toe dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan

kan hij afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht.”

Onze invalshoek: de raad moet zich zelfstandig een oordeel kunnen vormen over de financiële positie om aan deze taak invulling te kunnen geven.

Daarvoor is een compact, samenhangend en compleet verhaal op hoofdlijnen over de financiële positie nodig.

Hoe krijg je goed zicht op de financiële positie?

Hoe krijg je goed zicht op de financiële positie?

Begin niet direct met het kiezen van een verzameling kengetallen Bepaal eerst waarover informatie nodig is om een goed beeld van de financiële positie te krijgen: wat verstaan we eigenlijk onder de financiële positie? Zoek daar vervolgens de meest passende kengetallen bij Beschouw de gekozen kengetallen als een begin van het verhaal over de financiële positie: het gaat zowel om de cijfers als de duiding daarvan

Systematisch financiële positie definiëren Eerste uitsplitsing van het begrip financiële positie: Prestaties: hoe presteert de gemeente (financieel) op dit moment?

Risico’s: aan welke risico’s is de gemeente blootgesteld? Mogelijkheden: wat kan de gemeente doen om de financiële positie te verbeteren (of om tegenvallers op te vangen)?

Systematisch financiële positie definiëren Tweede uitsplitsing van het begrip financiële positie: Financiële prestaties op korte termijn: (incidentele) effecten en ontwikkelingen uit het afgelopen jaar Financiële perspectieven op lange termijn: (structurele) effecten en ontwikkelingen die van invloed zijn over een langere termijn Verbonden partijen: de financiële ontwikkelingen bij organisaties waarmee de gemeente een (hechte) band heeft Voorzieningenniveau: de mate waarin de voorzieningen in de gemeente voldoen aan de wensen en behoeften van de lokale samenleving N.B. Geen aandacht voor liquiditeit van de gemeente, dat beschouwen wij niet als relevant vanuit het perspectief voor de financiële positie van een Nederlandse gemeente

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties

Risico’s

Mogelijkheden

Financiële prestaties korte termijn

Financieel resultaat en ontwikkelingen op korte termijn

Blootstelling aan incidentele risico’s

Mogelijkheden om incidentele tegenvallers op te vangen

Financiële prestaties lange termijn

Structureel financieel resultaat en ontwikkelingen

Blootstelling aan structurele risico’s

Mogelijkheden om structurele tegenvallers op te vangen

Verbonden partijen

Financieel resultaat verbonden partijen

Blootstelling van verbonden partijen aan risico’s

Mogelijkheden van verbonden partijen opvangen tegenvallers

Voorzieningenniveau

Toereikendheid voorzieningenniveau

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties

Risico’s

Mogelijkheden

Financiële prestaties korte termijn

Financieel resultaat en ontwikkelingen op korte termijn

Blootstelling aan incidentele risico’s

Mogelijkheden om incidentele tegenvallers op te vangen

Financiële prestaties lange termijn

Structureel financieel Blootstelling aan Mogelijkheden om resultaat en structurele risico’s structurele tegenvallers Voorbeeld kengetal: het saldo van baten en lasten ontwikkelingen op te vangen ➢ Geeft inzichtBlootstelling in het bedrijfseconomisch resultaat en de van van Financieel resultaat Mogelijkheden mate waarinverbonden het eigen vermogen stijgt ofverbonden daalt partijen aan verbonden partijen partijen

Verbonden partijen Voorzieningenniveau

risico’s

opvangen tegenvallers

Toereikendheid voorzieningenniveau

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties Financiële prestaties korte termijn

Financieel resultaat en ontwikkelingen op korte termijn

Financiële prestaties lange termijn

Structureel financieel resultaat en ontwikkelingen

Verbonden partijen

Financieel resultaat verbonden partijen

Voorzieningenniveau

Voorbeeld kengetal: het structureel saldo Mogelijkheden Risico’s ➢ Geeft inzicht in het structureel evenwicht tussen baten en lasten Mogelijkheden om Blootstelling aan incidentele tegenvallers incidentele risico’s op te vangen Voorbeeld kengetal: verhouding schuld en vaste activa ➢ Laat zien in hoeverre schuld wordt aangegaan voor Blootstelling aan Mogelijkheden om investeringen nut tegenvallers structurele risico’s met meerjarig structurele op te vangen Voorbeeld kengetal: achterstallig onderhoud Blootstelling van Mogelijkheden van verbonden partijen aan verbonden ➢ Laat zien in hoeverre schuld wordtpartijen aangegaan voor risico’s opvangen investeringen met meerjarig nut tegenvallers

Toereikendheid voorzieningenniveau

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties

Risico’s

Financiële prestaties korte termijn

Financieel resultaat en ontwikkelingen op korte termijn

Blootstelling aan incidentele risico’s

Financiële prestaties lange termijn

Structureel financieel resultaat en ontwikkelingen

Blootstelling aan structurele risico’s

Verbonden partijen

Financieel resultaat verbonden partijen

Blootstelling van verbonden partijen aan risico’s

Voorzieningenniveau

Voorbeeldkengetallen voor risico’s Mogelijkheden ➢ Algemene kengetallen die inzicht geven in incidentele en structurele Mogelijkheden risico’s:om bijvoorbeeld op basis van incidentele tegenvallers analyses benodigde weerstandsop te vangen capaciteit Mogelijkheden om voor meer specifieke ➢ Kengetallen structurele tegenvallers risico’s op te vangen ➢ Bv. risicovolle investeringen die eenmalige tegenvaller kunnen Mogelijkheden van leiden (leningen, grond, verbonden partijen deelnemingen) opvangen tegenvallers

Toereikendheid voorzieningenniveau

➢ Bv. afhankelijkheid van het Rijk als risico voor structurele tegenvaller

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties

Risico’s

Mogelijkheden

Financiële prestaties korte termijn

Financieel resultaat en ontwikkelingen op korte termijn

Blootstelling aan incidentele risico’s

Mogelijkheden om incidentele tegenvallers op te vangen

Financiële prestaties lange termijn

Structureel financieel Blootstelling aan Mogelijkheden om Voorbeelden kengetallenstructurele mogelijkheden resultaat en risico’s structurele tegenvallers ontwikkelingen op te vangen ➢ Eigen vermogen: laat mogelijkheid zien omresultaat incidentele tegenvallers op te van Blootstelling Financieel Mogelijkheden van vangen verbonden partijen aan verbonden partijen verbonden partijen ➢ Belastingcapaciteit: geeft inzicht in risico’s opvangen tegenvallers ruimte om hogere structurele Toereikendheid voorzieningenniveau inkomsten te genereren

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties

Risico’s

Mogelijkheden

Financiële prestaties lange termijn

Mogelijkheden om Financieel resultaat en Blootstelling aan Kengetallen voor verbonden partijen incidentele tegenvallers ontwikkelingen op korte incidentele risico’s ➢ Vragen om pragmatische benadering: voorkom ‘Droste’ op teeffect vangen termijn ➢ Voorbeelden: financieel resultaat, risico’s en omvang eigen Structureel financieel Blootstelling aan Mogelijkheden om vermogen geaggregeerd voor alle verbonden partijen resultaat en structurele risico’s structurele tegenvallers ontwikkelingen op te vangen

Verbonden partijen

Financieel resultaat verbonden partijen

Financiële prestaties korte termijn

Voorzieningenniveau

Blootstelling van verbonden partijen aan risico’s

Mogelijkheden van verbonden partijen opvangen tegenvallers

Toereikendheid voorzieningenniveau

Raamwerk voor analyse financiële positie Prestaties Financiële prestaties korte termijn Financiële prestaties lange termijn Verbonden partijen Voorzieningenniveau

Risico’s

Mogelijkheden

Mogelijkheden om Financieel resultaat en Blootstelling aan incidentele tegenvallers ontwikkelingen op korte incidentele risico’s op te vangen termijn Kengetallen voor verbonden partijen Structureel financieel Blootstelling aan Mogelijkheden om ➢ Theoretisch concept: in structurele literatuur geen kengetallen te vinden resultaat en risico’s structurele tegenvallers ontwikkelingen op te vangen ➢ Pragmatische invulling: aggregeren van beleidsindicatoren (mits resultaat deze goed zijn ‘ingeregeld’) Blootstelling van Financieel Mogelijkheden van verbonden partijen

verbonden partijen aan risico’s

verbonden partijen opvangen tegenvallers

Toereikendheid voorzieningenniveau

Wat levert onze aanpak op? Uitkomsten kunnen in een compacte monitor worden opgenomen

Wat levert onze aanpak op? Actualisatie Amsterdam (2015 – 2019) ➢ Korte termijn prestaties verslechterd: dalend saldo van baten en lasten (en in 2019 negatief) en dalende algemene reserve ➢ Lange termijn beeld verslechterd: daling structureel saldo, stijging schuld t.o.v. vaste activa en hogere afhankelijkheid van Rijk ➢ Positieve ontwikkelingen: minder kans op eenmalige tegenvallers en lagere belastingdruk ➢ Nuancering verslechtering: prestaties veelal beter dan andere gemeenten, bijvoorbeeld totaal eigen vermogen (€ 8 miljard), maar ook structureel saldo

Over het algemeen is financiële positie Amsterdam verslechterd, maar in vergelijking met andere gemeenten nog steeds erg ruim

Uitkomsten kunnen in een compacte monitor worden opgenomen

Maar het levert ook het begin van een financieel verhaal op

Wat levert onze aanpak op? Bij onze actualisaties in 2019 hebben wij voor Amsterdam, Zaanstad en Weesp geïllustreerd hoe: ➢ Incidentele en structurele tegenvallers als gevolg van de coronacrisis doorwerken op de financiële positie ➢ Of en op welke manier bepaalde oplossingen voor financiële tegenvallers en vraagstukken doorwerken op de financiële positie, zoals: ➢ Bezuinigingen op taken ➢ Bezuinigingen door efficiënter werken ➢ Belastingverhogingen ➢ Aanspreken van stille reserves ➢ Inzetten van leningen en garanties

Uitkomsten kunnen in een compacte monitor worden opgenomen

Maar het levert ook het begin van een financieel verhaal op

Systematiek kan ook gebruikt worden om verwachte gevolgen van (grote) beslissingen in beeld te brengen

Meer over onderzoeken en onze systematiek Amsterdam: https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/onderzoek/zicht-op-financielepositie/ Zaanstad: https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/onderzoek/zicht-op-financielepositie-onderzoek-naar-informatiewaarde-jaarstukken-zaanstad/ Weesp: https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/onderzoek/zicht-op-de-financielepositie/