Jaarverslag 2020

2018 2022

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

INHOUD I

Voorwoord 4

II

Strategische interventies nav de actualiteit 6 III Realisatie Stedelijke Agenda 9 by PressVisuals

IV Lobby & Ontmoeting

19

V

Governance & Organisatie

24

VI Jaarrekening

26

by PressVisuals

2

3

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

I VOORWOORD

Het jaar 2020 gaat de boeken in als een historische jaar waarin het coronavirus de wereld in haar greep hield en platlegde. Ook in Nederland kwam het gewone leven stil te liggen. Winkels moesten sluiten, scholen gingen dicht, mensen werkten thuis. Zeker dat laatste gold voor de overheidsorganisaties in haar voorbeeldfunctie vanaf het allereerste moment, op 10 maart 2020 sloten de deuren en deze zijn ten tijde van dit schrijven altijd nog niet open. Dat betekent echter niet dat er niet veel is bereikt. Ook in 2020 hebben we via online meetings en ontmoetingen gewerkt aan de realisatie van de Stedelijke Agenda BrabantStad. De coronacrisis liet daarnaast zien dat we elkaar in BrabantStad snel weten te vinden wanneer de actualiteit daarom vraagt. De wethouders financiën kwamen direct bij elkaar om kennis en ervaringen met elkaar te delen. De zes partners vormden samen met de M7-gemeenten een werkgroep om te komen tot een corona Investeringsagenda. Het jaar 2020 was natuurlijk ook het jaar waarin we afscheid namen van Commissaris van de Koning Wim van de Donk, die na 11 jaar het provinciehuis verliet om de functie van Rector Magnificus en voorzitter van het College van Bestuur aan de Tilburg University te bekleden. Het was een afscheid dat door de coronamaatregelen niet in de stijl van Wim kon worden georganiseerd. De Bourgondiër Wim, die zijn ambt een persoonlijk tintje gaf

4

door zijn vele ontmoetingen en groot netwerk, moest nu digitaal worden toegesproken. Gelukkig konden de BrabantStad-bestuurders tijdens de Prinsjesdagbijeenkomst op het provinciehuis nog fysiek afscheid nemen. Tijdens de BrabantStad-dinsdag van 27 oktober hebben we de nieuwe Commissaris van de Koning, Ina Adema, virtueel welkom geheten. Zij draagt BrabantStad, net als haar voorganger, een warm hart toe en zal zich onverminderd blijven inzetten als ambassadeur van ons netwerk. We kijken op 2020 met gepaste trots terug op de resultaten. Maar misschien kijken we nog wel meer reikhalzend uit naar het nieuwe jaar. Een jaar waarin we, hopelijk, kunnen bouwen aan BrabantStad ná corona. Namens BrabantStad, Peter Smit - provincie Noord-Brabant Monique List – gemeente Eindhoven Gaby van den Waardenburg – gemeente Helmond Paul de Beer – gemeente Breda Jan Hoskam – gemeente ‘s-Hertogenbosch Berend de Vries – gemeente Tilburg 5

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

De snelheid waarmee de wereld verandert, waarmee kansen en uitdagingen de revue passeren, is de afgelopen jaren alleen maar groter geworden. De actualiteit vereist vaak directe bestuurlijke aandacht – ook in BrabantStadverband. In het jaar 2020 was het natuurlijke de coronacrisis die allesbepalend was in ons doen en laten en die bestuurlijke acute actie vereiste.

II

STRATEGISCHE INTERVENTIES NAV ACTUALITEIT

Gezamenlijke aanpak coronacrisis De economie werd door de uitbraak van het coronavirus stevig getroffen. Brabant kreeg het extra zwaar voor zijn kiezen. De brandhaard in onze provincie was hardnekkig. De coronamaatregelen hadden en hebben invloed op het bedrijfsleven. Leveranties uit het buitenland, met name Azië, maar ook uit Italië en Spanje, bleven uit, de logistiekekosten stegen hard en/of de vraag viel weg. Bedrijven moesten productie staken omdat werknemers uitvielen, afspraken (voor het sluiten van deals) en missies werden afgezegd. Het kernteam, bestaande uit Brabantse bestuurders, het bedrijfsleven en onderwijsinstellingen, is informatie gaan verzamelen en delen en heeft een provinciebrede ystematische monitor van de impact ontwikkeld. By PressVisuals.com

6

Tijdens de BrabantStad-dinsdag van 23 juni is intensief met elkaar gesproken welke manieren er zijn om samen sterker uit de crisis te komen. Afgesproken is dat de provincie en de steden samen op weg gaan naar een stevig perspectief ‘samen investerend sterker de crisis uit’. De daarop volgende maanden is er gewerkt aan een investeringsagenda waarmee de gevolgen van de crisis worden beperkt door (urgente) investeringen en door projecten waar mogelijk te versnellen. Een gezamenlijke vuist tegen stikstof Hoewel overschaduwd door de coronacrisis, was ook de stikstofcrisis nog steeds een urgent aandachtsgebied. In samenwerking is een nieuwe Brabantse Ontwikkelaanpak Stikstof ontwikkeld, waarin het sterker maken van de natuur, het verminderen van stikstofuitstoot en het helpen mogelijk maken van economische en maatschappelijke ontwikkelingen kernonderdelen zijn. Om het voor de steden mogelijk te maken te blijven investeren in de broodnodige woningbouw, is een systeem van extern salderen ontwikkeld. Daarbij kan stikstofruimte die nodig is voor een project, gevonden worden door die ruimte bijvoorbeeld over te nemen van een stoppende boer. In BrabantStadverband stemden we meermaals af over de gezamenlijke aanpak.

7

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Bestuurders spreken over toekomst openbaar bestuur op basis van de Thorbeckebrief Eind 2019 stuurde minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren de zogenaamde Thorbeckebrief over de toekomst van het openbaar bestuur aan de Tweede Kamer. Tijdens de BrabantStad-dinsdag van 8 december 2020 spraken de bestuurders van BrabantStad met een ambtelijke afvaardiging van het ministerie over de Brabantse kijk op de toekomst van het openbaar bestuur. De BrabantStad-bestuurders hielden een stevig pleidooi voor meer lokale autonomie. Gemeenten zijn meer dan uitvoerders van rijkstaken, de discussie over een eigen belastinggebied moet met node gevoerd worden, een discussie over taakdifferentiatie tussen gemeenten met een verschillende omvang of regierol moet niet worden geschuwd. Ook de positionering van de gemeenteraden als hoogste orgaan kwam uitgebreid aan bod: het gesprek over de inhoud van regionale samenwerking moet vaker gevoerd worden waar nu met name de financiën centraal staan.

8

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

III

REALISATIE STEDELIJKE AGENDA

9

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

De ambitie om als BrabantStad tot de top 5 van Europese kennis- en innovatieregio’s te behoren, bereiken we door onze agglomeratiekracht verder te ontwikkelen. Los van de kansen die de actualiteit ons biedt maken we daarom werk van de daartoe opgestelde stedelijke agenda 2018-2022. In het jaar 2020 boekten we onder andere de volgende resultaten:

ECONOMISCH VESTIGINGSKLIMAAT Gezamenlijke aanpak duurzame verstedelijking In juni hebben de BrabantStad-partners en de Waterschappen besloten om gezamenlijk de mogelijkheden en de meerwaarde te verkennen van een ruimtelijke strategie voor duurzame verstedelijking voor stedelijk Brabant. Daarbij worden opgaven op vlak van verstedelijking in samenhang bezien met opgaven op gebied van water, duurzaamheid, gezondheid, landbouw, natuur en ruimte voor duurzame economie, mobiliteit, energie en klimaat. Zij betrekken hun partners in de regio (via de lopende processen van de regionale Omgevingsagenda’s) hierbij en komen samen met hen tot de opstelling en uitwerking van de verstedelijkingsstrategie voor Brabant. Deze verstedelijkingsstrategie levert actief 10

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

input voor de uitwerking in verstedelijkingsakkoorden voor in ieder geval de stedelijke regio’s Eindhoven-Helmond, ’s-Hertogenbosch en Breda-Tilburg. De strategie en akkoorden zijn vervolgens weer onderdeel van de omgevingsagenda voor Landsdeel Zuid.

ingericht voor het vermarkten van ideeën en ontdekkingen. Met name voor het slechten van de financiële drempel voor MKB-ers om hieraan mee te doen zou een fonds of subsidie een positieve impuls kunnen geven.

Naar een meer datawise MKB Het MKB staat voor een enorme uitdaging als het gaat om digitalisering. Trends zorgen voor ongekende mogelijkheden, nieuwe businessmodellen en disruptie. Bedrijven die digitalisering omarmen kunnen sneller innoveren, krijgen beter inzicht in hun klanten, ontdekken nieuwe businessmodellen en versterken daarmee hun concurrentiepositie. Het beschikbaar hebben van data, het interpreteren ervan en vervolgens toepassen is echter een majeure opgave die in eerste instantie veel capaciteit kost die niet zomaar beschikbaar is. Om het MKB te helpen deze kansen te benutten is een (sub-)regionale aanpak omarmd. Samenwerking wordt gefaciliteerd vanuit een gezamenlijk online loket, met gezamenlijk ontwikkelde content waaronder goede voorbeelden en tools en met een catalogus van laagdrempelige diensten en dienstverleners.

KENNIS EN ONDERWIJS

Bekeken wordt of subsidie ten behoeve van de lancering van nieuwe Data Science / AI-diensten kan worden

In juni hebben de bestuurders van de summit Kennis en Onderwijs besloten op dit moment niet voldoende gerichte actiepunten te zien om de summit zelfstandig door te laten gaan. Het onderdeel Datawise maken van het MKB wordt al opgepakt in de summit Economisch vestigingsklimaat. Daar zou ook het speerpunt Aantrekken en Behoud van Talent kunnen worden mee-genomen in de aanpak duurzame verstedelijking. De kwaliteit van het MBO, met name de aansluiting op de arbeidsmarkt is een aandachtspunt dat binnen PACT Brabant op de agenda staat.

DIGITALE STAD BrabantRing: de digitale connectiviteit van de toekomst! Onveilig internet is een rem op de toekomst. Ziekenhuizen zouden hartpatiënten thuis kunnen monitoren als

hart-gegevens veilig verstuurd konden worden naar het ziekenhuis. Thuiszorgmedewerkers zouden méér tijd hebben voor ouderen als ze via een veilige verbinding de deur open konden maken. Onderwijsinstellingen en bedrijven zouden intensiever samen kunnen werken als bedrijfsgevoelige informatie écht veilig verstuurd zou kunnen worden. Daarom werken we in BrabantStadverband aan realisatie van de BrabantRing. Een glasvezelnetwerk waarin overheden, zorginstellingen, bedrijven en onderwijsinstellingen vertrouwd ‘inprikken’. In 2020 is weer een stap gezet in de richting van volledige connectiviteit. Er zijn businesscases uitgewerkt voor de realisatie van ‘opstappunten’ en er is een governancemodel uitgewerkt. Besluitvorming wordt in de eerste helft van 2021 verwacht. Er heeft tevens een eerste verkenning plaatsgevonden om de interesse van gemeenten buiten BrabantStad te peilen om aan te sluiten op de BrabantRing. Het Elkerliek Ziekenhuis in Helmond is gestart met de pilot voor de begeleiding van patiënten met inflammatoire darmziekten. Door de provincie is daarvoor een subsidie verleend aan Elkerliek. Het technisch ontwerp voor het realiseren van de BrabantRing verbindingen is gereed en verschillende patiënten maken inmiddels gebruik van de digitale begeleiding.

11

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Principes voor digitale samenleving Van wie zijn onze data? Die vraag moeten overheden beantwoorden nu de digitale revolutie in onze samenleving zich in volle vaart voltrekt. Eerder spraken Eindhoven, ‘s-Hertogenbosch, Helmond, Tilburg, Breda en de provincie Noord-Brabant in een intentieverklaring met elkaar af dat data bij moeten dragen aan een gezonde, veilige en leefbare omgeving, dat we gebruik maken van open standaarden, dat data in principe openbaar beschikbaar zijn én dat de overheid optreedt als regisseur. In 2020 zijn de principes geborgd in de inkoopvoorwaarden van de gemeentelijke organisaties. In BrabantStad is een opleiding van start gegaan in samenwerking met JADS: de leergang Digitalisering van de overheid. Hieraan hebben ambtenaren van de provincie en de 5 steden deelgenomen. Er is geïnventariseerd waar de verdere behoefte ligt en hoe we kunnen komen tot versterking van de ambtelijke deskundigheid op het gebied van Digitalisering. Sensorregistratie BrabantStad loopt voorop in de ontwikkeling naar een slimme digitale én de bescherming van privacy van inwoners. Het BrabantStad-sensorenregister dient als voorbeeld voor een landelijk sensorenregister. 12

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Op steeds meer plekken in onze steden komen we sensoren tegen. Ze meten bijvoorbeeld de luchtkwaliteit, verkeersdrukte, geluidsoverlast en het aantal mensen in drukke winkelgebieden. Inwoners hebben vaak geen idee hoe vaak en hoeveel er in onze steden al gemeten wordt. Ook is er nog geen gemeentelijk kader dat de belangen van de inwoners beschermt. Daarom werken we in BrabantStadverband al langer aan een sensorenregister: elke inwoner moet kunnen weten welke sensoren welke gegevens verzamelen in de openbare ruimte. Dat BrabantStad hiermee voorop loopt mag duidelijk zijn nu het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoekt om een landelijk sensorenregister op te zetten. Belangrijke stappen zijn in 2020 gezet om een werkend concept van het sensorenregister mogelijk te maken. Met een innovatiesubsidie van BZK van € 159.000,- en een bijdrage vanuit BrabantStad van € 40.000,- wordt er vaart gezet achter de ontwikkeling van het sensorenregister waarvan uiteindelijk BZK de opdrachtgever wordt en het Kadaster de landelijke opdrachtnemer. Zo dragen we als BrabantStad als koploper bij aan slimme digitale steden én bescherming van de privacy van onze inwoners.

WoonConnect: digitaliseren onze woningen BrabantStad heeft de ambitie om met WoonConnect woningen te digitaliseren. Dankzij dit initiatief kunnen bewoners met virtuele 3D modellen van hun huis en de omgeving met de eigen woning experimenteren op terreinen als zorg, veiligheid, comfort en energie. Dit brengt energiebesparing op maat dichterbij, evenals het levensloopbestendig maken van de eigen woning. In 2020 zijn de digitaliseringskosten verder gedaald waardoor de drempel om te investeren in grootschalige digitalisering is gedaald. In het kader van de corona Investeringsagenda wordt bekeken of digitalisering meegenomen kan worden in het project Verduurzaming bestaand vastgoed (woningen).

SLIMME EN DUURZAME MOBILITEIT Werkagenda Slimme en Duurzame Mobiliteit Het onderzoek naar de effecten van de Klimaat/ mobiliteitstafel voor Brabant wordt inmiddels door het Rijk op landelijk niveau uitgevoerd en niet gedifferentieerd per landsdeel/provincie. Voor BrabantStad is dit dus geen actiepunt meer.

De Provincie heeft met BrabantStad-partners in 2020 de eerste proeve van de Staat van Mobiliteit in Brabant opgesteld. De Staat van Mobiliteit in Brabant zal jaarlijks de ontwikkeling van de mobiliteit in Brabant monitoren evenals de effecten van mobiliteit op onder meer klimaat en milieu. Er is in 2020 voortgang geboekt op de uitwerking van diverse speerpunten uit de werkagenda: Een gezamenlijk bid voor de toekomst van ons OV De zuidelijke uitwerking van het Toekomstbeeld OV 2040 dient ervoor om het openbaar vervoer in Zuid-Nederland toekomstbestendig te maken. Er is minimaal 3,5 miljard euro nodig voor investeringen in knooppunten, infrastructuur en andere verbeteringen op en rond het spoor. Dat is de belangrijkste bevinding van de regionale uitwerking van het Toekomstbeeld OV 2040, die de provincies Noord-Brabant, Limburg en Zeeland hebben gedaan op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De zuidelijke uitwerking van het Toekomstbeeld OV 2040 is op 8 oktober aan staatssecretaris Stientje van Veldhoven overhandigd tijdens een landelijk spoor- en ovoverleg. 13

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Vervolgens zijn in het BO MIRT van november 2020 de eerste afspraken met het Rijk gemaakt over de uitvoering van het Toekomstbeeld OV 2040 in Brabant met: • • • • • •

Het starten van een integrale studie Toekomstvast Spoor Zuidoost-Nederland. Het vergroten van de spoor- en perroncapaciteit Eindhoven CS (€ 5 miljoen, reservering Rijk). EIK XL / multimodale knoop Eindhoven CS (€ 40 miljoen, reservering regio). Het versnellen van de spoorverbinding Eindhoven- Düsseldorf (extra € 15 miljoen toegezegd door Rijk). Indiening Brainportlijn voor bijdrage uit het Groeifonds. De start van de MIRT-verkenning transformatie Spoorknoop ’s-Hertogenbosch (€ 85 miljoen, reservering in MIRT).

Samenwerkingsagenda BrabantStad Fiets De uitvoering van de Samenwerkingsagenda BrabantStad Fiets ligt op schema. Diverse projecten worden uitgevoerd. Denk daarbij aan: aanleg snelfietsroutes, uitbreiding fietsparkeervoorzieningen bij diverse OV-knooppunten in Brabant, fietsstimuleringsprojecten, betere inwinning van data over fietsverkeer. 14

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Stedelijke Logistiek en Goederenvervoer In 2020 is de Roadmap Verduurzaming wegtransport Noord- Brabant opgesteld en zijn afspraken gemaakt tussen PNB en B5-steden wie diverse acties uit deze Roadmap verder oppakt. Aanpak Verkeersveiligheid In alle Regionale Mobiliteitsprogramma’s van de vier Brabantse regio’s zijn deelprogramma’s verkeersveiligheid opgenomen. Binnen die deelprogramma’s maken PNB en gemeenten afspraken over (de prioritering en uitvoering van) verkeersveiligheidsprojecten en de financiering ervan.

CULTUUR EN SPORT Cultuur Er is een structurele samenwerking op gang gekomen op zowel bestuurlijk als op ambtelijk niveau. Die is gekoppeld aan een werkstructuur georganiseerd langs de programmalijnen van het Regioprofiel en aan de ondersteuningsinstelling Kunstloc. In de werkgroepen participeren ambtenaren uit de provincie en de verschillende steden. De samenwerking heeft een eerste afstemming van subsidieregelingen en beleid voortgebracht die concreet is gemaakt

in de geharmoniseerde subsidieregelingen. Die is dit jaar operationeel geweest en succesvol uitgevoerd. Daarmee is ook een voorzet gedaan voor de volgende cultuurplanperiode van het Rijk. De concrete opbrengst in landelijke toekenningen is dat Brabant goed is bedeeld in de subsidietoekenningen van de landelijke fondsen en het Rijk en meer organisaties in de landelijke Basisinfrastructuur zijn opgenomen. In de programmalijnen is met name in het programma Internationalisering met een bijdrage van het Rijk van € 200.000,- een breed programma uitgerold waarbij kunstenaars subsidies de kans hebben gekregen zich internationaal te manifesteren en zijn netwerkbijeenkomsten geweest voor kennisuitwisseling. In de andere programmalijnen hebben tot concrete samenwerking geleid. In de onderzoekslijn is er nu een tweejaarlijks onderzoek naar “De Waarde Van Cultuur”. Daarin wordt op uniforme en dus beter vergelijkbare manier de betekenis van de Brabantse cultuursector in beeld gebracht. Zo ontstaat beleidsinformatie op stedelijk en provinciaal niveau. Topsportevenementen Door de coronapandemie zijn vanaf maart 2020 nagenoeg alle topsportevenementen afgelast dan wel uitgesteld.

Ook zijn de wervingsactiviteiten voor toekomstige evenementen in een andere dynamiek verlopen dan voorzien vanwege de grote onzekerheid als gevolg van de pandemie. De samenwerking is echter overeind gebleven en er wordt geanticipeerd op de toekomst. Urban Sports & Culture Ondanks de pandemie zijn de NTC skateboard Park & NTC BMX Freestyle verder uitgegroeid tot nationale centra waar ook team NL talenten worden opgeleid. De coronapandemie heeft natuurlijk invloed gehad op de zichtbaarheid van de Urban scene omdat veel activiteiten tijdelijk zijn stilgelegd, dan wel geheel zijn afgelast. Desalniettemin is de onderlinge samenwerking en de betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de doorontwikkeling van de Urban scene in Brabant bestendigd. Het onderzoek naar de meerwaarde van de samenwerking in Brabantstad-verband is bijna gereed. Naar aanleiding van de uitkomsten wordt het vervolg van de samenwerking bepaald.

15

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

GEZONDE EN DUURZAME LEEFOMGEVING Het volgende landschap Op 23 juni 2020 overhandigde wethouder Mario Jacobs aan gedeputeerde Peter Smit de publicatie ‘BrabantStad – Het volgende landschap, een gezamenlijke beweging waar je bij wilt horen’. Op basis van een grondige analyse is er nu een krachtig perspectief hoe de B5 samen met de waterschappen en de provincie het volgende landschap wil realiseren. In samenhang krijgen de opgaven vorm in het bekenlandschap op de overgang van stad en land, zoals klimaatadaptatie, de energietransitie en transitie van de landbouw, natuurontwikkeling, recreatie, cultuurhistorie, wonen en werken. Alle B5-steden hebben een casus naar voren geschoven waaraan zij al werken. De gemeenschappelijke kenmerken van deze casussen zijn geïdentificeerd in de ‘Familie van opgaven’. BrabantStad werkt samen aan de casussen. Dit gaat via 6 sporen: 1) de verbinding met lopende trajecten in het kader van de transitieopgaven; 2) de doorvertaling naar Omgevings-visies, programma’s, gebiedsontwikkelingen en projecten; 3) door instrumenten, publieke en private middelen, 16

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

regelgeving en planningen te matchen; 4) door samen oplossingen uit te vinden en kennis te delen via leerateliers en veldbezoeken; 5) door samen te lobbyen en deals te sluiten met het Rijk; 6) door elkaar te inspireren in de Landschapstriënnale 2020, waarvan Van Gogh Nationaal Park gastregio is (verschoven naar april 2021). De groenblauwe opgaven van de steden worden tevens onderdeel van de op te stellen Verstedelijkingsstrategie voor stedelijk Brabant, zoals vastgesteld in het BO MIRT op 25 november 2020. Daarbij worden ook de uitkomsten betrokken van Verkenning Verstedelijking en gezondheid, waartoe BrabantStad eind 2020 een opdracht verleende aan Posad/Telos. Inspiratiebron voor het bouwen aan een brede beweging is London National Park City: ‘Let’s make London greener, healthier and wilder’. Voor 22 tot en met 24 april 2020 had BrabantStad een werkbezoek naar London National Park City georganiseerd. In maart 2020 is dit werkbezoek vanwege de coronapandemie tot nader order uitgesteld. De contacten met London National Park City en de internationale National Park City Foundation zijn warm gehouden.

Van Gogh Nationaal Park In het midden van Brabant werken 50 partners onder een gezamenlijke koers samen aan een mooie, gezonde, groene leefomgeving. Daartoe hebben ze in maart 2020 bij het ministerie van LNV een aanvraag ingediend voor de status Nationaal Park: een Nationaal Park nieuwe stijl, midden in een economisch krachtige regio, met 1,5 miljoen mensen, met prachtige natuur, een vitaal boerenland en groen tot in het hart van de steden en dorpen. Dit is goed voor de natuur, de bewoners, het vestigingsklimaat en de economie en het biedt perspectief aan boeren. In Van Gogh Nationaal Park wordt het landschap van de toekomst ontwikkeld. Met creativiteit, lef en passie voor natuur en landschap en de verbeeldingskracht van hedendaagse ontwerpers en kunstenaars wordt hier gewerkt aan innovatieve oplossingen voor de grote opgaven zoals klimaat, landbouw, energie en circulaire economie. Inspiratiebron is Van Gogh, die in deze regio zijn thuisland heeft. Van Gogh NP is hier het gezamenlijke Kompas om de vereiste samenhang te bieden naar het nieuwe mozaïek, met meerwaarde voor het landschap en biodiversiteit. De ambitie en gezamenlijke strategie is vastgelegd in het Masterplan Van Gogh NP.

Deze is tot stand gekomen in een intensief traject maatschappelijke organisaties, overheden en bedrijfsleven en met medewerking van landschapsarchitect Adriaan Geuze van bureau West8 en Hans Bleumink van bureau Overland. De B5, provincie en waterschappen zijn belangrijke partners in deze beweging. Het Masterplan schetst een wenkend perspectief én is een uitnodiging aan alle Brabanders om samen (verder) te werken aan het Brabantse landschap van de toekomst, tot in het hart van de dorpen en steden. Het Masterplan vormt ook de onderbouwing van de aanvraag om de status van Nationaal Park te verwerven. Het streven was om de status Van Gogh Nationaal Park in september 2020 te ontvangen van Minister Carola Schouten, tijdens de Landschaps-triënnale. De Landschapstriënnale is een driejaarlijks landelijk evenement, waarvoor het Van Gogh Nationaal Park in 2020 de gastregio is. Wegens corona is dit evenement echter uitgesteld naar april 2021. Naar verwachting is dat er rond 30 maart duidelijkheid over toekenning van de status Nationaal Park nieuwe stijl. Bekijk het Masterplan Van Gogh Nationaalpark en het boekje Landschapstriennale 2021 hier. 17

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Op naar een gezonder Brabant! De notitie ‘Op weg naar een gezonder Brabant’ geeft de route weer om te komen tot een gezonder Brabant: 3 gezonde levensjaren voor iedere Brabander erbij! In 2020 is de “Toekomstverkenning Gezonder Brabant” gestart. Deze moet leiden tot een uitvoeringsagenda waarin de verbinding wordt gelegd tussen gezondheid en de pijlers ‘het volgende landschap’ en ‘de duurzame verstedelijking-strategie’. Op basis van de resultaten van het onderzoek worden de vervolgstappen voorgelegd in 2021. Energietransitie In 2020 zijn de thema’s binnen de Energietransitie vastgesteld waarlangs gewerkt gaat worden. Dit zijn: • • •

Betrekken bewoners Gebouwde omgeving Bedrijven en Infrastructuur

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

IV

LOBBY & ONTMOETING

Vanuit de samenwerking op BrabantStad-niveau kunnen we elkaar versterken. Per thema is de beweging en het doel kort uitgewerkt en zal op projectniveau in 2021 nader uitgewerkt worden voor wat betreft rollen, governance en benodigde middelen. 18

19

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

De B5-steden en de provincie hanteren zoveel mogelijk een gezamenlijke agenda en lobby richting Den Haag en Brussel. Daartoe brengen we in kaart aan welke strategische tafels de samenwerkingspartners afzonderlijk dan wel gezamenlijk opereren en met welke gezamenlijke boodschap we hier aantreden. Ook werkten we één lobbystrategie uit voor BrabantStad richting de ontwikkeling van de landelijke verkiezingsprogramma’s van de verschillende politieke partijen en aansluitend richting het coalitie-akkoord.

EU LOBBY Voor het netwerk Europa BrabantStad was 2020 een moeilijk jaar. Het werkbezoek aan Brussel, dat gepland stond voor april in de agenda’s van Commissaris van de Koning, burgemeesters en Stuurgroep leden moest worden uitgesteld. Begeleidingsgroep OPZuid 2021-2027 De huidige Europese programmaperiode loopt tot 2020. Inmiddels zijn in Zuid-Nederland de voorbereidingen voor de nieuwe programmaperiode 2021-2027 van start gegaan o.a. met de ontwikkeling van het toekomstig Operationeel 20

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Programma (OPZuid). Hiertoe was een Begeleidingsgroep OPZuid ingericht waar de B5 onder leiding van burgemeester Jack Mikkers aan heeft deelgenomen. Netwerk Europa BrabantStad ondersteunde de burgemeester hierin. BrabantStad op de European Mobility Days 2020 Hoe zorgen we voor betere bereikbaarheid, meer leefbaarheid, groter welzijn en betere luchtkwaliteit door slimme mobiliteitsoplossingen binnen en tussen steden? Dat onderwerp stond centraal tijdens de (dit jaar online georganiseerde) Europese Urban Mobility Days 2020 waar BrabantStad aan deel nam. Tijdens dit evenement kwamen de jaarlijkse CIVITAS en Sustainable Urban Mobility Plans samen. Het thema was dit jaar ‘Zero Emission Mobility for All’ in lijn met de Europese Green Deal. Brabant en de Brabantse partners waren als vanouds op diverse manieren vertegenwoordigd in diverse sessies tijdens dit event waaronder Breda University en vele anderen. BrabantStad geeft mede leiding aan het Europese New Mobility Services (NMS) initiatief dat deel uit maakt van het bredere European Innovation Partnership on Smart Cities and Communities.

HAAGSE LOBBY BrabantStad-diner Op maandag 17 februari 2020 vond de 10e editie van het BrabantStad-diner plaats in het Groot Arsenaal van de Rooi Pannen, gelegen op de voormalige Seelig-Kazerne in Breda. Het BrabantStad-diner is traditiegetrouw een moment om waarbij hoog ambtelijk Den Haag (SG’s en DG’s van de ministeries, de directeuren van de planbureaus etc.) en de BrabantStad-bestuurders in een informele ambiance samen vooruitkijken op de vraag hoe we de komende jaren de handen ineen kunnen slaan om te werken aan de ambities van Brabant binnen de ambities van Nederland. Bestuurders en beleidsmakers uit Brussel, Den Haag en de vijf grootste Brabantse steden spraken op uitnodiging van Commissaris van de Koning Wim van de Donk namens Brabant-Stad dit jaar over wellicht de grootste operatie van de 21ste eeuw – de slag om duurzaamheid en de economische, sociale en politieke uitdagingen die deze met zich meebrengt. Diederik Samsom, verantwoordelijk kabinetschef bij de Europese Commissie voor de Green Deal, deed als keynote spreker het aanvalsplan van 1000 miljard waar men in

Brussel aan werkt uit de doeken. De uitdaging bij de slag om duurzaamheid leidt wat hem betreft tot de wederopstanding van het Europese model waarbij we in een veranderend klimaat, in een veranderende wereldeconomie kansen bieden aan iedereen. Samsom betoogde dat het de brede politieke opgave is om deze dienstbaar te laten zijn aan de samenleving als geheel. Over die opgave is Samsom optimistischer dan ooit tevoren. De technologische ontwikkelingen maken wat eerder onhaalbaar én onbetaalbaar leek inmiddels mogelijk. Brussel stelt voor de komende jaren 1000 miljard beschikbaar om de start te maken, het bedrijfsleven zekerheid te geven voor investeringen en om nationale, regionale en lokale programma’s steun in de rug te bieden. Want als de duurzaamheidsslag ergens moet gebeuren dan is het wel op regionaal en lokaal niveau. BrabantStad Event Prinsjesdag De inmiddels traditionele BrabantBorrel die jaarlijks op Prinsjesdag door BrabantStad en de provincie georganiseerd wordt in de Haagsche Kluis op het Plein te Den Haag, kon dit jaar geen doorgang vinden. Maar BrabantStad zou BrabantStad niet zijn als daar toch niet een alternatief programma voor bedacht zou zijn. 21

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

Dit jaar kwamen de BrabantStad-partners bijeen in het provinciehuis te ’s-Hertogenbosch. Op deze speciale BrabantStad-dinsdag bedankten de bestuurders van de vijf grote steden in Brabant Commissaris van de Koning, Wim van de Donk, voor zijn verdiensten. Na de troonrede wisselde men van gedachten over de plannen van het Kabinet en sprak men met professor Reyer Gerlagh van Tilburg University over hoe we als Brabant zo sterk mogelijk uit de coronacrisis komen en welke ingrepen en investeringen daarvoor nodig zijn. De komende periode maken de Brabantse bestuurders daar verdere afspraken over tevens met het oog op een gezamenlijk inzet richting het landelijke investeringsfonds. Lobbytraject richting Tweede Kamerverkiezingen In 2020 is vanuit de stuurgroep gewerkt aan een lobbytraject richting Tweede Kamerverkiezingen in maar 2021. In het voorjaar is een gezamenlijke lobbyboodschap geformuleerd die via de partijpolitieke lijnen kon worden aangeboden aan de opstellers van de respectievelijke verkiezingsprogramma’s. In het najaar is, in de opmaat naar het BrabantStad-diner, input verzameld voor een boodschap aan de hoogste ambtenaren van de Ministeries.

22

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

ONTMOETINGEN Open Haardontmoetingen De B5 burgemeesters en de Commissaris van de Koning komen 5 keer per jaar bijeen. Zij bespreken dan de samenwerking op het gebied van veiligheid en andere lopende zaken, relevant voor het samen optrekken in BrabantStad-verband. BrabantStad-dinsdagen De BrabantStad-dinsdagen worden 4 keer per jaar georganiseerd. Tijdens deze dinsdagen komen de colleges bij elkaar en is er naast ontmoeten ook ruimte voor inspiratie (externe sprekers zoals dit jaar bijvoorbeeld rondom corona en de Thorbeckebrief), het uitwisselen van kennis, het maken van afspraken voor gezamenlijke lobby en het richting geven aan de summits. De bijeenkomsten worden ingevuld op basis van de behoefte vanuit de inhoud (in de voorbereiding spelen de summitmanagers dan ook een rol) en kunnen derhalve per keer van opzet variëren. In 2020 is men niet één keer volledig fysiek bij elkaar kunnen komen. De eerste BrabantStad-dinsdag stond gepland op 10 maart, daags na de eerste persconferentie van premier Rutte waarin de eerste lockdown werd aangekondigd.

Noodgedwongen is deze bijeenkomst geheel geannuleerd. De tweede dinsdag, op 26 juni, kon nog op een hybride manier worden ingevuld: een beperkt aantal bestuurders was aanwezig op het provinciehuis, anderen deden vanuit de computer thuis mee. Het nieuwe college van GS is gepresenteerd en men heeft met elkaar gesproken over de coronacrisis en een eerste aanzet gegeven tot een gezamenlijke aanpak. De dinsdag van 27 oktober stond geprogrammeerd op locatie van de Dataweek in Den Bosch maar moest worden omgezet naar een onlinebijeenkomst. Namens de bestuurders van ’s-Hertogenbosch, Eindhoven, Tilburg, Breda, Helmond en de provincie heette Jack Mikkers Ina Adema van harte welkom in ons midden nu zij per oktober was aangetreden als Commissaris van de Koning. De keynote werd verzorgd door Jos de Groot, directeur Digitale Economie bij het ministerie van EZK. Hij ging in op het thema ‘sterker uit de crisis met digitalisering en data’. Tijdens de online dinsdag van 8 december gingen bestuurders van BrabantStad met BZK in gesprek over de Thorbeckebrief (zie pagina 8). Het elkaar fysiek ontmoeten, het bijpraten tussen de overleggen door en het netwerken in de wandelgangen wordt node gemist.

23

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

V

GOVERNANCE & ORGANISATIE

24

Het jaar 2020 stond in de provincie in het teken van de vorming van een nieuw college van GS met de partijen VVD, CDA, FvD en Lokaal Brabant. Het voorzitterschap van de stuurgroep dat door Erik van Merrienboer werd ingevuld werd doorgegeven aan Peter Smit. Naast gedeputeerde Erik van Merrienboer namen we in BrabantStad-verband ook afscheid van de gedeputeerden Annemarie Spiering en Rik Grashoff. Het jaar 2020 gaat ook de boeken is als het jaar van het afscheid van Wim van de Donk en het aantreden van de nieuwe Commissaris, Ina Adema. De plannen voor een afscheid in stijl van Wim, met veel ontmoetingen en veel mensen, moesten gaandeweg het jaar steeds verder worden teruggebracht tot onlinebijeenkomsten. Gelukkig hebben de BrabantStad-bestuurders nog in persoon hun woorden van dank en waardering kunnen overbrengen tijdens de Prinsjesdagontmoeting.

25

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

VI

JAARREKENING

26

In deze tabel worden de werkelijke kosten 2020, weergeven en daaruit afgeleid de bijdrage per stad voor 2020. De bijdrage 2020 van € 54,806,79 bedoeld om het netwerk te laten draaien en het programma in de steigers te zetten, blijft binnen de afgesproken en begrote maximale afdracht van € 65.000 per stad. Met ingang van 2019 wordt invulling gegeven aan de governance afspraak, dat de personele lasten van het programmabureau voor 1/10e worden doorbelast naar de steden. Tot 2019 werden deze, met uitzondering van de EU-lobbyist, voor rekening van de provincie genomen. De programmakosten worden gelijkelijk gedeeld door de partners (ieder 1/6e deel). De bijdrage 2020 per stad is hoger dan 2019 € 50.401,65, maar lager dan vooraf ingeschat. Door de coronacrisis hebben namelijk diverse geplande bestuurlijke ontmoetingen, helaas geen doorgang kunnen vinden.

Werkelijke kosten (bedragen in euro’s)

Organisatiekosten Ontmoetingen Stedelijke agenda Algemeen

2020

2019

13.355,91 8.672,74 2.853,75 1.829,42

26.442,40 15.830,54 9.916,00 695,86

Public Affairs en Lobby Representatie

640,80 640,80

2.423,84 2.423,84

Algemene kosten Huur kantoor Brussel Lidmaatschap Eurocities

24.300,00 8.000,00 16.300,00

24.300,00 8.000,00 16.300,00

Programmakosten (subtotaal) Personele lasten (incl. werkgeverslasten) (subtotaal) Totale kosten Bijdrage provincie Bijdrage B5-steden

38.296,71

53.166,24

484.240,00

415.406,06

522.536,71 248.502,79 274.033,93 (€ 54.806,79 per stad)

468.572,30 216.564,07 252.008,23 (€ 50.401,65 per stad)

27

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

In onderstaande tabel zijn de werkelijke uitgaven af te lezen die in 2020 ten laste van de reservering BrabantStad zijn gebracht, bedoeld om de uitvoering in de summits aan te jagen. En daarbij het restantbudget dat de stuurgroep BrabantStad nog kan toekennen. De reservering is in het verleden door de steden

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

bijeengebracht en bedoeld voor de uitvoering van de Stedelijke Agenda BrabantStad 2018-2022. Naast bovengenoemde jaarlijkse bijdrage en de reservering BrabantStad, dragen alle partners ook op projectniveau bij aan de uitvoering, om zo de gezamenlijke ambities uit de Stedelijke Agenda te realiseren.

Overzicht (reservering) BrabantStad (bedragen in Euro’s)

28

Beginsaldo 2020 Uitgaven 2020 Next Landscape Sport Evaluatie BUAS

275.701 20.675 195 20.480

Eindsaldo 2020

255.026

Openstaande ontwikkelbudgetten Stedelijke transformatieprogramma Next Landscape Werkbezoek Londen 2021

54.107 25.340 18.767 10.000

Toegekende ontwikkel budgetten Energietransitie Datawise MKB Verkenning DIT BrabantStad Onderwijsvernieuwing

114.100 30.000 20.000 30.000 34.100

Restantbudget

86.819

29

JAARVERSLAG BRABANTSTAD 2020

BrabantStad Brabantlaan 1 5216 TV ‘S-HERTOGENBOSCH Telefoon (073) 680 83 10 E-mail brabantstad@brabant.nl Website www.brabantstad.nl Twitter @BrabantStad

30