Evaluatie begrotingsbehandeling

Gemeenteraad Breda

memo

Aan

Datum

Presidium 23 jan 2023

17-01-2023

Van

E-mail

Max van der Stelt

m.van.der.stelt@breda.nl

Onderwerp

Evaluatie begrotingsbehandeling

De begroting voor 2023 is op twee avonden behandeld. Op donderdag 3 november hebben we de voorbereidende beeldvormende sessie gehad, en een week later op 10 november de begrotingsraad zelf. In dit memo wordt de opzet van de begrotingsraad geëvalueerd: de hoeveelheid spreektijd, het aantal interrupties/vragen en het aantal woordvoerders. Daarnaast zal er ook gekeken worden naar wat bijzonderheden: de ambtelijke bijstand, het tijdig aanleveren van initiatieven, de focus van de raad, de opzet van de beeldvorming, het strakker organiseren van de beeldvorming en de lengte van het proces. Dit stuk is een vervolg op de eerder behandelde evaluatie in het vorige presidium. Waar er toen bespreekpunten in zijn opgenomen, zijn dat nu gerichte keuzes voor de volgende begroting.

Opzet van de begrotingsraad

Spreektijd De vergadering werd als volgt ingedeeld: (1) een eerste termijn voor de raad met zeven minuten zuivere spreektijd, (2) reactie van het college op de eerste termijn, (3) een tweede termijn voor de raad met drie minuten zuivere spreektijd, (4) reactie van het college op de tweede termijn, en tot slot (5) besluitvorming. De eerste termijn duurde door de lange spreektijd en de hoeveelheid aan fracties in de raad vrij lang. Dit kan het risico met zich meebrengen dat er minder aandacht uitgaat naar de fractievoorzitters die als laatst aan bod komen ten opzichte van degenen die aan het begin het woord mogen voeren. De plek voor een partij in de volgorde is dan mogelijk bepalend voor hoeveel aandacht de woordvoerder krijgt. Gedeeltelijk is dit opgelost door de loting. Van de tweede termijn werd in veel mindere mate gebruikt gemaakt. Het zou kunnen helpen om de spreektijd in het eerste termijn wat in te korten, wat er voor zorgt dat de spanningsboog van de raad het einde van de termijnen haalt. Waar het ook bij kan helpen is de hoeveelheid energie dat nog in de tank zit voor de tweede termijn. Als dit gebeurt in combinatie met

het verlengen van de tweede termijn (bijvoorbeeld beide vijf minuten) vergroot dat de waarde van het tweede termijn.

Aantal interrupties/vragen Tijdens het vaststellen van de agenda is het aantal interrupties/vragen verhoogd van tien naar veertien. Daar hebben drie partijen effectief gebruik van gemaakt, gezien zij uiteindelijk boven de tien uit zijn gekomen. Acht fracties zijn (deels ruim) onder de tien gebleven. Daarnaast zijn ten opzichte van de voorgaande begrotingsbehandelingen de ‘setjes’ van interrupties losgelaten. Waar voorheen een interruptie plus vervolginterruptie – net als een losse interruptie telde voor één, telde dat dit keer voor twee. Een goede ontwikkeling: hiermee is ontmoedigd om wellicht overbodige vervolgvragen te stellen, omdat ze nu niet meer bij het setje horen en daardoor allebei meetellen. De raad is verdeeld over het wel of niet maximeren van het aantal interrupties. Omwille van de tijd hoeven we het niet per se te maximeren: de behandeling van de begroting gaat, zeker in vergelijking met andere gemeenten, vrij vlot. Wat het wel doet is fracties dwingen zorgvuldig met hun interrupties om te gaan. Dit kan voorkomen dat er te pas en te onpas geïnterrumpeerd wordt, en verbetert daardoor het niveau van het debat. Er kan wel geschoven worden met het aantal interrupties.

Aantal woordvoerders In de spelregels staat dat zowel bij beeldvormende als bij oordeelsvormende sessies er maximaal één persoon per fractie het woord mag voeren. Bij de beeldvormende sessie van de begroting is er voor gekozen om twee woordvoerders per fractie toe te staan, terwijl dat niet het geval was bij de daaropvolgende begrotingsraad. In het vervolg zou er gekozen kunnen worden om tijdens beide avonden omtrent de begroting twee woordvoerders per fractie toe te staan. Dit kan bijdragen aan de kwaliteit van het debat, gezien de kennis vaak niet bij één persoon zit. De vraag kwam naar voren hoe andere gemeenten werken met meerdere woordvoerders. In Tilburg wordt elke motie en elk amendement los besproken door de bij het betreffende thema betrokken woordvoerders/indiener. De behandeling van de begroting duurde daar dan ook meerdere dagen. Het blijft een afweging tussen grondigheid en snelheid. Het uitbreiden van één naar twee woordvoerders lijkt hier de juiste aanpassing: zo wordt de kwaliteit van het debat verhoogd zonder de behandeling langer te laten duren.

Bijzonderheden

Tussen de publicatie van de begroting en de beeldvormende sessies zaten vier weken. Na ongeveer 10 dagen moeten raadsleden de technische vragen indienen. Dat is kort voor een complex boekwerk van bijna 280 pagina’s. Uiteindelijk krijgen de fracties twee dagen voor de beeldvormende sessie de antwoorden. Beide termijnen zijn kort en leiden - niet onverwacht - soms tot veel en soms tot ongerichte vragen.

Hoe kan de raad zo goed mogelijk ondersteund worden in de voorbereiding richting de begrotingsbehandeling?

Ambtelijke bijstand De roep om meer ambtelijke bijstand is groot. De ‘thematafeltjes’ (tafels per thema van de begroting, met daarbij betrokken ambtenaren die vragen van raadsleden kunnen beantwoorden) die eerder hebben bestaan dienen terug te komen. Ook input en reflectie van deskundigen, zoals de accountant of de controller, zal helpen in de relatief korte periode tussen publicatie en behandeling. Zo kan er hopelijk voor worden gezorgd dat er geen honderden technische vragen nodig zijn. En dat voorgestelde aanpassingen aan de begroting tijdig getoetst worden en er daarmee recht wordt gedaan aan haar waarde. Helaas kon de begroting van D66 niet meer doorgerekend worden door de ambtenaren van Financiën. Mede om die reden is het goed als er in de de begrotingsperiode (van publicatie tot begrotingsraad) sowieso ambtelijke bijstand wordt gereserveerd. Vooral op complexe onderwerpen, zoals financiën, belastingen.

Tijdig aanbieden initiatieven Aansluitend op het bovenstaande punt is het voor adequate toetsing van initiatieven (tegenbegroting, moties, amendementen) belangrijk dat ze op tijd worden aangeboden bij de griffie en de ambtelijke organisatie. Kunnen hier afspraken over gemaakt worden voor de toekomst?

Focus van de raad Het viel op dat het tijdens de begrotingsraad veelal over beleidsmatige keuzes ging, en een stuk minder over de financiën. Dit terwijl de begroting een financieel voortvloeisel is uit de al opgestelde plannen. De kaderbrief, of het bestuursakkoord, richt zich meer op inhoudelijke, beleidsmatige keuzes. Dit roept de vraag op of we de behandeling van de cyclische producten niet wat specifieker aan zouden moeten vliegen, zodat de juiste aspecten van de verschillende producten op het juiste moment besproken worden. Een wat scherpere focus op het weren van niet-financiële onderwerpen van de begrotingsraad kan hierbij helpen. Wat ook zal helpen is het feit dat we bij de volgende behandeling weer een jaar verder zijn met de nu nog relatief nieuwe raad.

Opzet beeldvorming Uit verschillende gesprekken met raadsleden werd duidelijk dat zij de beeldvormende sessies als (deels) overbodig zagen. “Heeft beeldvorming zin na het stellen van ruim 400 technische vragen?” Het is een discussie waard om te kijken of dit een breder gedragen gevoel is, en of er wellicht iets aan gedaan kan worden. Dit zou hem niet per se hoeven te zitten in het schrappen van de beeldvorming: er kan bijvoorbeeld ook gekeken worden naar het aanscherpen van de opzet, zodat er een wat zinvollere discussie van te maken is.

Het is wellicht mogelijk om sessies te organiseren met samenvattende presentaties waarin de belangrijkste wijzigingen worden gepresenteerd. In Utrecht doen ze iets dergelijks: elk programma krijgt daar een dagdeel. De wens voor meer aandacht voor het sociaal domein is ook naar voren gekomen. Ruwweg de helft van de begroting gaat over het sociaal domein, het is dan ook niet gek als hier meer tijd en aandacht naar uitgaat. Dit wordt meegenomen in de opzet van de volgende begrotingsbehandeling.

Strakker organiseren beeldvorming Er zaten verschillen in de aanpak van de beeldvormende sessies door de voorzitters. Zo werden sommige sessies anders afgesloten dan andere. Om dit te voorkomen dienen de sessies de volgende keer wat strakker georganiseerd te worden vanuit de griffie, zodat elke voorzitter goed weet wat precies de bedoeling is en er zo geen verschillen ontstaan. Zo wordt de scope van de sessies duidelijker als in de agenda de onderwerpen duidelijker beschreven worden.

Lengte van het proces Vergeleken met andere gemeenteraden is het proces van Breda kort en efficiënt. Bijvoorbeeld: Tilburg heeft drie avonden aan de besluitvorming besteed. Daar is elk initiatief apart behandeld met de daarbij verantwoordelijke woordvoerders. De vraag is dus of streven naar nóg meer snelheid wel nodig is. Dit kan namelijk ook ten koste gaan van de kwaliteit van het debat.