Brief BDO 19062025 Reflectie op Kadernota 2025

T: +31 (0)30 284 99 60 E: info@bdo.nl www.bdo.nl

BDO Advisory B.V. Postbus 4053, 3502 HB Utrecht Van Deventerlaan 101, 3528 AG Utrecht Nederland

Aan de gemeenteraad van de gemeente Breda Ter attentie van de griffie Postbus 90156 4800 RH BREDA

Utrecht, 19 juni 2025 Referentie: Betreft:

25-415/BM/NvE/MS/1058430 Reflectie op Kadernota 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college biedt de Kadernota 2025 aan de gemeenteraad aan. Deze brief bevat een reflectie vanuit BDO, uw nieuwe accountant en adviseur, op deze kadernota. Wij bieden u deze reflectie aan ter ondersteuning van de in de gemeenteraad te voeren beraadslagingen. Deze brief is tot stand gekomen op basis van onze analyse van de kadernota. Een concept van deze brief is geverifieerd met de ambtelijke organisatie op de genoemde feitelijkheden. Onze analyse richt zich op twee onderdelen: • Wat valt ons (financieel)-technisch gezien op in de uitwerkingen in de kadernota? • Hoe is de kadernota opgebouwd en missen we (belangrijke) elementen die we wel hadden verwacht? Kernboodschap Er is sprake van een structureel sluitend perspectief. Tegelijkertijd zien we dat Breda, net als veel andere gemeenten, te maken heeft met de nodige onzekerheden voor 2026 en in het meerjarenbeeld. Mede hierdoor blijft het zoeken naar een balans tussen taken en ambities enerzijds en haalbaarheid en betaalbaarheid anderzijds. Daarnaast merken we op dat, conform de gemaakte afspraken tussen college en raad, de Kadernota overwegend beleidsinhoudelijk van aard is. Wij adviseren te overwegen om een volgende Kadernota te verrijken met een aantal financieel-technische kaders en uitgangspunten om daarmee uw kaderstellende rol te versterken met financiële elementen.

Wat valt ons op in de kadernota? Sprake van structureel sluitend perspectief, maar wel met de nodige onzekerheden omgeven door landelijke ontwikkelingen Een structureel sluitende begroting is wat ons betreft een randvoorwaarde voor een financieel gezonde gemeente. Structurele uitgaven moeten worden gedekt uit structurele inkomsten. Het is niet vol te houden om structurele uitgaven uit reserves te dekken. Gelet op de geschetste uitdagingen waar Breda maar ook andere gemeenten in Nederland mee kampen, is de inzet voor een robuust financieel beleid wat ons betreft dan ook noodzakelijk. St at ut air ge ve st igd t e Eindhove n e n inge schre ve n in he t hande lsre gist e r on de r n u mme r 1717 117 6. BDO Advisory B. V. h an de lt t e ve n s on de r de name n : BDO Busine ss Cont rol, BDO Busine ss Re st ruct uring Se rvice s, BDO Digit al, BDO HR Con su lt an t s, BDO Hu man Re sou rce Consu lt in g, BDO IT Audit ors, BDO IT Audit ors & Consult ant s, BDO IT Consult ant s, BDO Int e rim In t e rnal Au dit Se rvice s, BDO In t e rim Won e n & Vast goe d, BDO Organ isat ion & Cont rol, BDO Pe rson e e l & Organisat ie , BDO Risk Advisory Se rvice s, BDO Transact ion Advisory Se rvice s. BDO Advisory B. V.

is lid van BDO In t e rnat ion al Lt d, e e n re ch t spe rsoon naar Enge ls re cht me t be pe rkt e aansprake lijkhe id, e n maakt de e l uit van he t we re ldwijde ne t we rk van juridisch ze lfst an dige organ isat ie s die onde r de naam “ BDO” opt r e de n. BDO is de me rknaam die wordt ge bruikt t e r aan duiding van he t BDO ne t we rk e n van e lk van de BDO Me mbe r Firms.

Tegelijkertijd zien wij, en herkennen wij uit den lande, dat met name de kadernota voor jaarschijf 2026 en daarna met de nodige onzekerheden is omgeven die van grote impact (kunnen) zijn op het meerjarenbeeld. De belangrijkste onzekerheden met impact worden genoemd in de kadernota, namelijk de meicirculaire en resultaten van de CAO-onderhandelingen. Deze worden verwerkt in de begroting 2026. Omvang van weerstandsvermogen ruimschoots voldoende Wij constateren op basis van het geschetste beeld in de kadernota dat de omvang van het weerstandsvermogen ruim voldoende is. Onderbouwende cijfers voor het weerstandsvermogen en de risico’s die onderdeel maken van het risicoprofiel (waar het weerstandsvermogen voor nodig is), worden in deze kadernota niet gegeven. Dit is wel in lijn met de gemaakte afspraken over dat actualisatie enkel plaatsvindt in de begroting en jaarrekening. Ombuigingen voor overgrote deel reeds in 2025 neergezet, ook in kadernota wordt een aantal aanvullende maatregelen genomen In de kadernota wordt genoemd dat er vorig jaar al voor circa € 20 mln. aan ombuigingen voor 2026 is neergezet in het nu lopende begrotingsjaar 2025. In de kadernota 2026 wordt voor € 2,7 mln. aan aanvullende keuzes gemaakt om tot een sluitende begroting te komen. Voor de raad is het belangrijk de vinger aan de pols te houden.

Onze ervaring is dat het lastig is alle maatregelen tijdig geïmplementeerd te krijgen. Bij de bespreking van de voortgang zal de raad moeten afwegen of er voldoende alternatieven klaarliggen voor maatregelen die toch niet haalbaar blijken te zijn. Ook is het relevant te bespreken wat te doen met het ombuigingspakket als de financiële situatie verbetert. Komen ombuigingen dan te vervallen of worden deze toch doorgevoerd om ruimte te maken voor nieuwe prioriteiten? Balans zoeken tussen taken en ambities enerzijds en haalbaarheid en betaalbaarheid anderzijds Wij constateren dat er in deze kadernota beperkt sprake is van aanvullende beleidswensen ten opzichte van de begroting 2025. Dit is in lijn met wat wij zouden verwachten gezien de financiële situatie en de aanstaande verkiezingen in 2026. Tegelijkertijd zal een volgende raad accenten willen zetten en hiervoor middelen beschikbaar willen maken. Dat kan vragen om nieuwe keuzes, omdat middelen schaars zijn. Niet alleen geld, maar ook personeel is schaars. Raad en college moeten zich dan ook niet alleen afvragen wat betaalbaar is, maar zullen zich ook moeten afvragen wat haalbaar is. Met andere woorden, niet alleen sturen op de inzet van geld, maar ook op de realisatiekracht. Dit vraagt om het vaker prioriteren van doelstellingen, zodat duidelijk wordt wat echt belangrijk is en wat minder belangrijk is.

Daarmee kan de organisatie zich ook beter richten op de prioriteiten en de schaarse capaciteit te koppelen aan deze prioriteiten. Wij realiseren ons dat dit niet eenvoudig is voor de raad. Echter ligt hier wel een kans om een betere balans te vinden in wat de organisatie en de begroting aankan. Bovenstaande wordt ook in de kadernota op verschillende plekken aangehaald. Zo wordt benoemd dat het huidige bestuur het ook van belang vindt dat er ruimte is om nieuwe keuzes te maken voor een nieuw gemeentebestuur. Er wordt ook in de huidige uitvoering geprioriteerd als gevolg van de financiële realiteit. Ten aanzien van investeringen wordt in de kadernota benoemd dat middels de Strategische Investeringsplanning wordt gestuurd op het samenbrengen van investeringsbehoeften en het zo realistisch mogelijk prognosticeren hiervan. Structurele onderuitputting betekent namelijk mogelijk onnodige ombuigingen door te voeren. Zeker in tijden van schaarste, gezien dit dan ten koste gaat van begrote middelen die zouden kunnen worden ingezet voor andere opgaven en ambities.

PAGINA 2 VAN 5

Aankondiging met incidentele financiële impact voor jaarschijf 2025 ook verwerkt in deze kadernota Opvallend in de kadernota is dat in deze Kadernota ook een aankondiging wordt gedaan over 2025 met betrekking tot de Ulvenhoutse verenigingsloods. Normaliter worden in de Kadernota primair de financiële en beleidsmatige kaders gesteld voor 2026 en verder. Deze betreffende ontwikkeling zou dan ook verwacht worden in een tussentijdse rapportage/begrotingswijziging over 2025. Naar verwachting wordt het raadsvoorstel hierop aangepast.

Hoe is de kadernota opgebouwd en missen we elementen die we wel hadden verwacht? Hieronder gaan we in op de technische elementen die wij op basis van onze ervaring verwachten terug terug zien in de kadernota’s van gemeenten en benoemen wij in hoeverre Breda deze heeft meegenomen in de uitwerking. Hierbij hoort gelijk de opmerking dat we hier niet per se een negatief oordeel over vellen als bepaalde elementen niet of in mindere mate aan bod komen. Het doel is vooral om inzicht te bieden in de opbouw van de kadernota en de gemeenteraad te helpen om waar gewenst verdiepende vragen te stellen of gerichter het onderlinge gesprek te voeren. Beschouwing op de huidige context en terugblik op eerdere doelen en resultaten Er wordt stilgestaan bij de belangrijkste financiële uitdagingen en onzekerheden die de (landelijke) context met zich meebrengt. Er wordt daarnaast ook op hoofdlijnen stilgestaan bij de ambities van het huidige college en vooruitgekeken naar de gemeenteraadsverkiezingen. Macro-economische analyse De belangrijkste macro-economische trends en vooruitzichten die spelen binnen Nederland en die Breda raken, komen beperkt terug. Er wordt vooral aan gerefereerd in de inleiding, waarin vooral wordt stilgestaan bij de onzekerheden op dit gebied.

Hoe deze onzekerheden concreet Breda raken en in hoeverre de impact hiervan verwerkt is in de kadernota en de bijbehorende risicoanalyse komen beperkt terug in de kadernota. Tegelijkertijd hangt dit ook samen met het moment van schrijven van de kadernota waarin nog de nodige onzekerheden aan de orde zijn met betrekking tot 2026 en het meerjarenbeeld. Visie en beleidsprioriteiten Er wordt uitgebreid stilgestaan bij de hoofdthema’s en doelstellingen voor de komende jaren per programma in de begroting. Ook staat de gemeente stil bij de keuzes of en welke taken/ ambities versoberd of niet worden uitgevoerd omwille van het financieel perspectief. Financieel perspectief Er wordt op hoofdlijnen stilgestaan bij het meerjarig financieel perspectief. Met name vanuit de context om tot een sluitend perspectief te komen. Financiële uitgangspunten die zullen worden gehanteerd bij de begroting 2026 komen vrijwel niet terug. Denk hierbij bijvoorbeeld aan grondslagen voor indexatie. Dit is echter in lijn met de financiële verordening (art.12.2) en grotendeels opgenomen in het bestuursakkoord. Er is geen sprake van afwijkingen en vandaar dat financiële uitgangspunten slechts beperkt zijn opgenomen. Beleidsprogramma’s en projecten/opgaven De kadernota is verder grotendeels in lijn opgebouwd met de thema’s van de begroting van Breda.

Er wordt op hoofdlijnen per programma beschreven hoe het ervoor staat, op welke speerpunten de gemeente inzet en welke aanvullende (bezuinigings)keuzes er gemaakt worden om tot een sluitend perspectief te komen voor 2026 (en verder). Er is tevens aandacht voor grote opgaven en gebiedsontwikkelingen. Verdere grote (fysieke) investeringen met hun financiële impact komen niet terug in de kadernota. Er wordt in de kadernota

PAGINA 3 VAN 5

vooral verwezen naar het Strategisch investeringsplanning (SIP) in het kader van investeringen en het aanbrengen van realisme in de uitvoering. Niettemin worden er ook keuzes gemaakt, die nadere uitwerking in de begroting 2026 zullen vinden. Risicoanalyse Het weerstandsvermogen en risicoprofiel komt beknopt terug. Onderbouwende cijfers en gegevens voor de genoemde bedragen en risico’s, inclusief bijbehorend risicomanagement, worden in de kadernota niet gegeven. Dit is echter in lijn met de gemaakte afspraken met de gemeenteraad. Actualisatie wordt enkel gedaan bij de jaarrekening en de begroting. Vandaar dat er bij de kadernota geen onderbouwende cijfers en gegevens worden gedeeld. Keuzes en scenario’s Er is in de verschillende programma’s aandacht voor de ombuigingen die worden voorgesteld in de kadernota om tot een sluitend perspectief te komen. Ook uitzettingen als gevolg van ontwikkelingen en ambities komen terug in de kadernota. Dit wordt onderverdeeld in drie componenten: Ambities bestuursakkoord, reëel begroten en overige. Hierbij ontbreekt voor met name de onderdelen reëel begroten en overige een onderbouwing voor de genoemde veranderingen in bedragen. Deze worden naar verluidt nader toegelicht in de begroting 2026. Participatie en besluitvorming Er wordt inhoudelijk stilgestaan bij de uitwerking voor de begroting 2026.

Er wordt genoemd hoe wordt omgegaan met de impact van externe factoren op investeringen om tot realistischere realisatieprognoses te komen. Ook wordt ingegaan op de investeringsruimte en de prognoses aangaande investeringen. Er wordt niet stilgestaan bij de inbreng van de Raad en andere stakeholders. Ook procesmatig wordt niet stilgestaan bij het tijdpad van de begrotingsbehandeling. Wij zien bij verschillende gemeenten dat dit wel uiteen wordt gezet. Het is uiteraard een keuze in hoeverre het proces in de kadernota zelf uiteen wordt gezet. Aanwezige elementen Kadernota in één oogopslag Elementen

Aanwezigheid

Beschouwing op de huidige context en terugb op eerdere doelen en resultaten



Macro-economische analyse



Visie en beleidsprioriteiten



Financieel perspectief



Beleidsprogramma’s en projecten/opgaven



Risicoanalyse



Keuzes en scenario’s



Participatie en besluitvorming



 Uitgebreid aanwezig  Op hoofdlijnen vermeld of niet aanwezig

PAGINA 4 VAN 5

 Zeer beknopt

Tot slot wijzen wij u erop dat onze werkzaamheden zijn gebaseerd op de aan ons verstrekte informatie door gemeente Breda. Onze werkzaamheden betreffen geen controle- of beoordelingsopdracht of enig andere assuranceopdracht. Dit houdt in dat wij geen onderzoek hebben gedaan naar de getrouwheid of volledigheid van de aan ons verstrekte informatie. De besluitvorming over en de verantwoordelijkheid voor beheers- en beleidsbevoegdheden blijven te allen tijde voorbehouden aan de gemeente. Wij vertrouwen erop u met deze brief van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven.

Met vriendelijke groet, BDO Advisory B.V. namens deze,

drs. N.J.E.P. (Neil) van Engelen RA Adviseur van de Raad

PAGINA 5 VAN 5

C.M. (Marc) Steehouwer MSc RA Eindverantwoordelijk partner