Architectuur in Breda bijdrage G. Machielsen ArchitectuurOmslag incl bijlage

Bouwen aan een mooier Breda

Architectuur Omslag Nederland is een burgerbeweging met één doel: het stimuleren van mooi bouwen, om zo leefomgevingen te maken die leefbaar zijn, de lokale identiteit respecteren en bestaan uit écht duurzame gebouwen die vele generaties mee gaan.

Wat is de Architectuur Omslag? Architectuur Omslag Nederland is een beweging van gewone burgers die zich inzetten voor een mooiere, leefbaardere omgeving, en voor architectuur waarbij schoonheid, respect voor lokale identiteit en langdurige duurzaamheid voorop staat. Waarom zetten wij ons in voor schone architectuur? Recente studies hebben aangetoond dat architectuur en het ontwerp van de bebouwde omgeving in bredere zin een belangrijke invloed hebben op de leefbaarheid van de stad. Architectuur is een belangrijke factor die zowel positief als negatief kan bijdragen aan cultuur, verbinding, stress, stemming en geluksgevoel en daarmee dus een directe invloed heeft op de gezondheid van mensen. Moderne architectuur: een modern probleem? Hedendaagse stedenbouw wordt haast uitsluitend gekenmerkt door moderne of ‘modernistische’ architectuur. Deze architectuurstroming stelt functionaliteit voorop, en stelt dat schoonheid volledig subjectief is. Het is gebaseerd op ideeën uit de jaren 20 van de 20’ste eeuw en ontwikkeld door pioniers zoals Walter Gropius en het Bauhaus, Le Corbusier en Mies van der Rohe. Hoewel er veel onbetwiste kunstwerken zijn voortgekomen uit het Modernisme, heeft deze stroming helaas ook gezorgd voor minder prettige gevolgen.

De Modernistische school was zeer idealistisch ingesteld en was weinig tolerant tegenover de architectonische traditie, waar de mensheid collectief al duizenden jaren aan had bijgedragen, en gebouwen en omgevingen heeft opgeleverd waar wij tot de dag van vandaag van profiteren. Vijandige architectuur Deze verwerping van alles wat te maken had met het verleden leidde tot een grote vijandigheid tegenover architectonische stijlen en elementen waar de meerderheid van de bevolking van hield. In de plaats daarvan kwamen gebouwen die bewust anders en vernieuwend waren, zonder elementen als kroonlijst, symmetrie, klassieke verhoudingen of warme natuurlijke materialen.

Hoewel deze nieuwe gebouwen vaak met de beste intenties werden ontworpen, waren deze minimalistische, functionalistische gebouwen vaak niet populair. Ze verouderden niet mooi, waren vaak kil en afstandelijk, en moderne stedelijke omgevingen werkten niet verbindend maar vervreemdend. En het ‘nieuwe’ of ‘progressieve’ van opnieuw een doos met glas, staal en beton is er inmiddels ook af. Het Modernisme is zelf verouderd. Geen plaats voor kritiek

“Visionair!”

“Kitsch!”

De fouten aan- en tekortkomingen van het Modernisme worden al een lange tijd besproken, maar helaas wordt de discussie vaak de kop ingedrukt door architecten die de klagende ‘normale’ mensen verwijten niet hoog genoeg opgeleid te zijn om hun architectuur te begrijpen. Als er wordt gevraagd om meer schoonheid, komt het argument dat schoonheid volledig subjectief is en dat het juist om kwaliteit gaat - een vaag, ongrijpbaar concept dat architecten vaak zelf niet eens kunnen definiëren. En als er wordt gevraagd om iets traditioneels of klassieks, dan ‘barst de bom’ en wordt er gesproken van ‘pastiche’, ‘kitch’, ‘Efteling architectuur’ om nog maar niet te spreken van beschuldigingen ‘reactionair’ te zijn of een foute politieke inslag te hebben. Tijd voor schoonheid Echter, vanwege meer en meer tekenen dat er daadwerkelijk goede redenen zijn voor andere architectuur, vinden wij dat het tij inmiddels echt moet keren en dat er weer brede aandacht moet komen voor schoonheid.

Studie van de National Civic Art Society naar Architectonische voorkeur van Amerikanen. De uitslag is zeer duidelijk ten gunste van traditionele architectuur, en staat los van politieke voorkeur of achtergrond

Uit talloze studies blijkt dat mensen meer houden van traditionele architectuur, ongeacht hun geslacht, leeftijd of politieke voorkeur. Deze voorkeur lijkt samen te hangen met de eigenschappen van traditionele architectuur, die harmonischer is, gebruik maakt van meer natuurlijke patronen, symmetrie, warme kleuren en versieringen die passen bij de lokale cultuur. In praktijk zien wij projecten met tradionele architectuur en -stedenbouw waarbij enorme verbeteringen worden gerealiseerd in levenskwaliteit.

Visuele voorkeursstudie van CreateStreets, een Brits onderzoeks & adviesbureau, die duidelijk de vorkeur voor traditionele bouw laat zien.

Is het tijd voor Breda om ook dit pad in te slaan?

Nieuwe traditionele architectuur VS. modernistische architectuur Uit diverse onderzoeken blijkt dat mensen een sterkere voorkeur hebben voor traditionele architectuur dan voor de modern. Uit diverse studies gemiddeld meer dan 80 procent voorkeur voor traditioneel over modern. Neuropsychologische studies tonen aan dat de voorkeur voor traditionele architectuur verklaard kan worden door het gebruik van symmetrie, bogen, ornamenten en het gebruik van natuurlijke materialen. Dit in tegenstelling tot moderne gebouwen, waar bij een minimalistische esthetiek wordt gecombineerd met kille materialen zoals beton, staal en glas.

Traditionele nieuwbouw in Den Haag

Pas opgeleverde nieuwbouw op IJburg, Amsterdam

Traditionele nieuwbouw in Brandevoort, Helmond Nieuwbouw op IJburg

Traditionele nieuwbouw (herbouwd) in Amsterdam, Eerste Oosterparkstraat

The Fizz, moderne nieuwbouw in Leiden

Bronnen: Lund University. (2007). Urban development and quality of life [Publication]. Retrieved from https://www.lu.se/lup/publication/b24c7cb2-8a74-4c02-9fd75c130e6f274d

architectural styles. Retrieved from https://adamarchitecture.com/publication/ yougov-survey-2009/

PBL Netherlands Environmental Assessment Agency. (2014). De waarde van stijl: Hoe ruimtelijke inrichting van invloed is op welvaart en welzijn (Report No. 1422). Retrieved from https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/ PBL_2014_De_waarde_van_stijl_1422_1.pdf ADAM Architecture. (2009).YouGov survey 2009: Public preferences for

Bloomberg News. (2020). Classical buildings beat modern ones in U.S. poll. Retrieved from https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-14/classical-buildings-beat-modern-ones-in-u-s-poll Oikos. (2021). Arkitektkåren kör över folkviljan. Retrieved from https://www. oikos.se/17/51/arkitektkaren-kor-over-folkviljan/

“Allemaal leuk en aardig... maar is het niet veel te duur?” Het korte antwoord: Nee. Het lange antwoord: Met beperkte middelen maar gebruikmakend van de juiste principes, kan een mooi, economisch resultaat worden bereikt. Mooi bouwen betekent niet per se gebouwen vol met met de hand gebeitelde ornamenten, bladgoud en massief natuursteen. In de meeste gevallen zijn extra kosten voor een aantrekkelijke façade hoogstens 3 tot 6%. Veel projecten over de hele wereld zijn zonder problemen gebouwd met een aantrekkelijke stijl. De volgende ontwerp eigenschappen zijn allemaal zonder significant hogere kosten toe te passen en leiden tot een mooier ontwerp: - Symmetrie - Proporties van ramen en gevel - Harmonieus kleurgebruik - Lijsten rondom de ramen - Gevels met ritmische herhaling van elementen - Evt. een zadel- of mansarddak - Menselijke schaal in de bouwmassa Voorbeelden van simpele maar mooie bouwprojecten:

Voorbeeld van een bovengemiddeld mooi bouwwerk tegen gemiddelde kosten: Richmond Riverside van Quinlan Terry is gebouwd tussen 1984 en 1987 en kostte toen 20 miljoen pond om te bouwen, wat tegenwoordig 80 miljoen pond zou zijn, en heeft 27000 m2 oppervlak. Dit lijkt veel, maar de prijs per vierkante meter van 3000 pond ligt ruim onder het gemiddelde voor Londen van 3500 tot 4000 pond per m2. Bronnen: https://www.ajbuildingslibrary.co.uk/projects/display/ id/2167 https://pejasurveying.co.uk/cost-of-building-a-house/

Breda Groeit

Breda zal de komende 15 jaar sterk groeien. De bouwopgave zal het aanzicht van de stad sterk veranderen:

Breda nu:

Breda 2040:

Bron: https://www.breda.nl/sites/default/ files/2022-11/6.3%20De%20potentie%20van%20 het%20nieuwe%20centrum.pdf

Recente nieuwbouw in Breda Wij geven hier een aantal voorbeelden weer van wat er nu gebouwd wordt. Deze projecten zijn slechts een greep uit vele, maar ze schetsen een helder beeld van het gebrek aan schoonheid in veel hedendaagse architectuur.

Doornboslaan

Markendaalse weg

Voorbeelden van (relatief) recent opgeleverde nieuwbouw in Breda Stationslaan

Westerpark Breda

Blossem Breda als voorbeeld van project dat binnenkort voltooid wordt Blossem Breda

Waar zou u liever tegenover wonen? Links... of Rechts?

...en als dit voor u geldt, waarom dan niet voor anderen? Het uiterlijk van gebouwen wordt feitelijk aan ons opgedrongen: we kunnen er niet omheen en moeten er jaren tegenaan kijken. Vandaar kunnen we beter mooi bouwen!

Wat zou Breda kunnen doen? Kies voor architectuur die past bij Breda Hiermee bedoelen we lokale en regionale en duurzame bouwmaterialen, ornamentatie en datail, ronde vormen, groen en een vormentaal die gevoelig is voor de lokale Brabantse bouwtradities. Dit geldt zowel voor herbouw als voor nieuwbouw. Hierdoor zal gezelligheid en aantrekkelijkheid toenemen, wat niet alleen goed is voor de sfeer, maar een boost geeft aan de economie, ondernemerschap, recreatie, wonen, werken en toerisme. Welstand voor schoonheid Instrueer welstandscommissie en/of bouwmeester om voorrang te geven aan architectuur die past bij historisch karakter van Breda. Aantrekkelijke pleinen, parken en groen Pleinen, parken en groen ontwerpen op een manier die inspireert, met fonteinen, bankjes, hekwerken en verlichting voorzien van detail en ornament in plaats van aankleding met een minimalistische ‘hufter proof ’ uitstraling. Geen glazen & betonnen dozen Gladde, strakke en kale blokkendozen van glas, beton en staal worden nog weleens gebouwd vanwege hun ‘vernieuwende’ uitstraling. Echter, deze architectuur is weinig geliefd, veroudert niet mooi en verschraalt de leefomgeving. Functiemix Gemengde bestemmingen maken straten en buurten levend en inspirerend.

Richt op een functiemix van wonen, werken en recreëren Holistische aanpak stedenbouw Streef een stedenbouwkundige aanpak na waarbij architectuur en stedenbouwkunde worden gecombineerd tot één harmonische eenheid, waarvan schoonheid het primaire doel is Ruimte voor straatkunst Geef ruimte aan complimentaire straatkunst zoals beelden en of muurschilderingen die het verhaal van Breda uitdragen, met een voorkeur voor figuratieve kunst die resoneert bij de bewoners Implementeren groen Voor bestrijden hitte eiland effect en versteende omgevingen is het belangrijk om veel groen te implementeren waar dit nog niet is, en te behouden of te verbeteren waar dit al is Omarmen dichtheid zonder torens In de meeste aantrekkelijke steden zoals Florence waren gebouwen met een publieke of religieuze functie het hoogste. Door niet tot grote hoogte te bouwen wordt de horizon niet vervuild met onsamenhangende blokkendozen. Met stedelijke wijken tot 7 verd-

iepingen hoog kunnen nog steeds zeer grote dichtheden worden bereikt Aantrekkelijke aankleding openbare ruimte traatverlichting, trappenleuningen en andere voorwerpen in de openbare ruimte zoals transformatorhuisjes en bushokjes en/of kiosken ook te ontwerpen in historische sfeer voor een optimale beleving Netwerk mogelijkheden Door contact aan te gaan met architecten en organisaties zoals INTBAU of Architectuur Omslag kan lering worden getrokken uit inspirerende projecten, waar Breda als geheel baat bij kan hebben.

Wat zijn de voordelen voor Breda? Schoonheid als basis voor veilige en veerkrachtige wijken Plekken die ontworpen zijn met een mensgericht en uitnodigend karakter zorgen voor meer sociale controle, omdat mensen zich prettiger voelen om op straat te zijn en actief deel te nemen aan hun buurt. Dit versterkt het gevoel van veiligheid en eigenaarschap over de eigen omgeving. Daarnaast nodigen deze wijken uit tot langdurige betrokkenheid van bewoners. Als mensen trots zijn op hun buurt, zijn ze eerder geneigd om samen te werken aan het onderhoud en de verbetering ervan. Grotere aantrekkingskracht Breda, betere concur rentiepositie Een mooier Breda zal de stad een hogere aantrekkingskracht geven. Op de (inter)nationale arbeidsmarkt is dit een groot voordeel. Het aantrekken en vasthouden van talent belangrijk is voor een sterke economie. Versterking identiteit Breda Door te werken met architecten die respect hebben voor de cultuur en het lokale karakter van Breda, wordt de identiteit van de stad behouden en versterkt, wat bijdraagt aan de aantrekkingskracht van de stad. Minder weerstand tegen bouwprojecten In vele onderzoeken en enquetes is aangetoond dat traditionele architectuur aantrekkelijker wordt gevonden dan modernistische architectuur. Dit kan ertoe leiden dat weerstand tegen bouwprojecten afneemt, en daarmee dure vertragingen, rechtzaken en andere weerstand.

Schoonheid als motor voor maatschappelijke waarde In verschillende studies wordt aangetoond dat schoonheid een positieve invloed heeft op de vastgoed- en grondprijs waarde. Edwin Buitelaar en Frans Schilder (2016) toonden aan dat traditionele architectuur leidt tot een vastgoedwaarde die maar liefst 15% hoger is dan gedeeltelijk- of non-traditioneel architectuur.

Onderzoek van Buitelaar & Schilder (2016)

Casus Le Plessis-Robinson Franse gemeente in Parijs met 30.000 inwoners die is getransformeerd van probleemwijk naar een van de meest geliefde gemeentes om in te wonen. Voor de transformatie:

Bekijk het hele verhaal op YouTube

Na de transformatie:

Le Plessis-Robinson is een buitenstad van Parijs met veel naoorlogse architectuur en Modernistische stedenbouw. De betaalbare flatgebouwen waren echter van lage kwaliteit, en het eenzijdige aanbod van slechts sociale huurwoningen leidde tot een concentratie van gemarginaliseerde groepen, een groei van armoede en criminaliteit, vandalisme, en het verdwijnen van veel winkels. Daarnaast waren de flatgebouwen slecht onderhouden. Hierdoor stond Le Plessis-Robinson in 1989 bekend als een problematische gemeente, alleen een wonder kon dit tij keren. Toen in 1989 een nieuwe partij de gemeenteraadsverkiezingen won, onder leiding van Phillipe Pemezec, gebeurde precies dat wonder. Philippe wilde de stad transformeren van een gemeente waarbij grote, grijze en kille gebouwen het straatbeeld domineerden, naar een stad met levendige straten, veel groen en mooie, lokaal geïnspireerde architectuur die geborgenheid en gezelligheid zou bieden. Om dit te realiseren waren architecten aangesteld die zich hielden aan de volgende principes: 1. New Urbanism: stedenbouw die gebaseerd is op traditionele stedenbouwkundige principes met een mix van functies en gesloten bouwblokken van 2 tot 5 lagen hoog. 2. Natuurlijke mix van inkomensklassen: een mix van sociale huur gemixt met koopwoningen voor verschillende inkomensklassen 3.

‘Zachte’ architectuur: Architectuur die past bij het lokale karakter van Île-de-France, met een focus op schoonheid Deze transformatie heeft ertoe geleid dat de werkgelegenheid met meer dan 50% is gegroeid, een drastische daling van de criminaliteit en het winnen van twee prijzen, namelijk: Prix Européen d’Architecture in 2008 en de Grand Prix Européen de l’Urbanisme, 2012. Le Plessis-Robinson is een voorbeeld geworden voor andere gemeenten in Parijs. Bron: “This Town Did The Impossible” op YouTube, door Ruben Hanssen (2024)

Voor de nieuwe architectuur van Le Plessis-Robinson is gekozen voor de typische, populaire architectuur die past bij île de France

De tuinstad, of ‘Cité Jardin’, is het pronkstuk van Le Plessis-Robinson. Het heeft onder andere vele parken, fonteinen en een slingerend water-ecosysteem met vele soorten planten, vissen en insecten.

Het vernieuwde centrum is zo levendig en gezellig dat je niet zou vermoeden dat het allemaal volledig nieuw is. De vele winkeltjes gedijen goed. Er zijn lokale bakkertjes, cafés, restaurants, een markthal en vele andere winkels. Het is niet gebouwd voor toeristen, vooral ‘locals’ gebruiken het centrum.

De architectuur van Le Plessis-Robinson is zeer ‘leesbaar’, met een duidelijke opbouw van dak, middenstuk en basis, met schuine daken, duidelijk gearticuleerde ingang, en omlijste ramen.

Leefbaarheidsproblemen in Breda

Breda is een prachtige stad met een rijke geschiedenis, maar niet alle wijken komen even goed tot hun recht. Hoge Vucht, Kesteren en Schorsmolen staan volgens de Leefbaarometer 2020 onder druk. Het zijn wijken waar bewoners aangeven dat de leefbaarheid te wensen overlaat, met uitdagingen op het gebied van veiligheid, sociale samenhang en ruimtelijke kwaliteit. Hier ligt een kans om samen te bouwen aan een toekomst waarin iedereen zich thuis voelt. Wat deze wijken delen, is dat ze grotendeels zijn ontworpen volgens de stedenbouwkundige principes van de naoorlogse periode. Functionaliteit stond centraal, maar vaak werd daarbij voorbijgegaan aan schoonheid, menselijke schaal en het gevoel van samenhorigheid. Grote, monotone gebouwen en brede verkeerswegen domineren het straatbeeld, terwijl intieme pleinen, groene hofjes en uitnodigende gevels ontbreken. Bij ArchitectuurOmslag geloven we dat traditionele

architectuur en stedenbouw een oplossing kunnen bieden. Door te investeren in mooie, menselijke wijken met aandacht voor detail en verbinding, kan de leefbaarheid aanzienlijk verbeteren. Wat zou het betekenen als Hoge Vucht, Kesteren en Schorsmolen wijken worden waar we trots op zijn? Onze visie: 1. Groen en samenhangend: Groene hofjes, buurtpleinen en boomrijke straten nodigen uit tot ontmoeting en ontspanning. 2. Klassieke bouwstijl: Warme bakstenen, herkenbare gevels en variatie in architectuur zorgen voor een uitnodigende sfeer. 3. Menselijke schaal: Kleinschaligheid en overzichtelijkheid maken de wijk leefbaarder en veiliger. 4. Duurzame transformatie: Door bestaande gebouwen slim te renoveren en nieuwe ontwikkelingen duurzaam te ontwerpen, behouden we het goede en versterken we het nieuwe.

Hoge Vucht

De foto’s hiernaast laten zien hoe de wijken er op dit moment uitzien. Met enige fantasie is het mogelijk om je voor te stellen hoe anders deze plekken aan zouden voelen met traditionele architectuur en een stedenbouwkundig ontwerp dat bewoners samenbrengt. Breda verdient wijken die leven en schoonheid uitstralen. De gemeente kan deze droom, samen met bewoners en andere partners werkelijkheid maken. Laten we samen bouwen aan een mooier Breda!

Kesteren

Schorsmolen nu:

Schorsmolen straks?

Meer weten? Bezoek onze website op www.architectuuromslag.nl of scan onderstaande QR code:

De ‘herboren’ stad Le Plessis-Robinson Scan de QR code en bekijk de video over het inspirerende verhaal van hoe een gemeente aan de rand van Parijs met veel problemen, armoede en verval werd omgetoverd tot een mooie, leefbare en geliefde plek.

Breda parel van het zuiden

Wie aan Breda denkt • Denkt aan….

Dit is in Scheel contrast met… Eindhoven Almere Tilburg

hoogbouw zonder ziel, en een centrum dat vaak als rommelig en sfeerloos wordt ervaren. Gebouwd voor functionaliteit

jong en modern, maar mist voor velen een ‘hart’. Veel mensen ervaren het als generiek, koud en anoniem.

Waar zou dat aan kunnen liggen…..

is de kunst en wetenschap van het ontwerpen van de gebouwde omgeving; inclusief steden, gebouwen, woningen, interieurs, tuinen, parken en landschappen

Wat doet architectuur met mensen… • Gorgeous Urban Architecture Boosts Health • https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsos.170170 • Patients in hospitals recover more quickly if their environment includes details such as colors and shapes. • https://www.diva-portal.org/smash/record.jsf?dswid=9261&pid=diva2%3A830065 • Ugly Buildings Give People Headaches • https://theconversation.com/looking-at-buildings-can-actually-givepeople-headaches-heres-how-74565?

Het resultaat? •Lagere criminaliteit (- 40%) •Hogere werkgelegenheid (+50%) •Grotere verbondenheid met de plek

Dus wat werkt en wat werkt niet als het gaat om architectuur?

Stedenbouwkundig Wat werkt… Sociale ruimte & ontmoetingsplekken Organische groei

Vooral te zien in klassieke steden..

Wat werkt niet.. 1. Monofunctionele (dus strikte scheiding wonen werken recreeeren). 2. Snelle groei en ad-hoc ontwikkeling

Vooral te zien in steden met ontwikkeld vanaf de jaren 60 / 70 / 80

Voorkeuren uit preferentie studies

86% voorkeur

2% voorkeur

Uitkomst: 23% geniet voorkeur afbeelding 1 en 4 77% geniet voorkeur afbeelding 2 en 3

Engels onderzoek

19% voorkeur

81% voorkeur

Dan terug bij Breda

Breda nu naar 2040

Even stilstaan bij wat Breda de afgelopen tijd heft bijgebouwd…

Karakteristiek van een bunker

Valkenberg

Kantooruitziend gebouw als woning?

Schaapskooi prinsenbeek

Woningen als opbergbox?

Blossom bovenaanzicht

Is er een alternatief? • JA • Volgende beelden zijn recente nieuwbouwprojecten

New traditional architecture

Wat willen we als Breda? • Bouwen naar kwantiteit of naar kwaliteit? • Alleen het woonprobleem oplossen of ook een stad bouwen naar mensgerichtheid?

Hoe komen we af van.. Ontwerpproces wordt gedomineerd door enkel economische of functionele overwegingen, zonder dat menselijke waarden, lokale betrokkenheid of visie de ruimte krijgen?