04 Notitie Meerjarenbegroting Raad 2023-2026 (1 juni 2022)

Aan: Presidium Van: Werkgeverscommissie

U bespreekt tijdens het Presidium de meerjarenbegroting Raad 2023-2026. Deze omvat niet alleen het griffiedeel maar ook de kosten voor u als Raad en de inzet van de Rekenkamer. Deze laatste heeft een eigen onderdeel opgesteld met daarin haar kostenoverzicht. Zoals in de meerjarenbegroting is te lezen, is er bewust voor deze vorm gekozen als gevolg van het werk van de Werkgroep Vertrouwensherstel Rekenkamer o.l.v. het toenmalige raadslid Peter Bakker. Hiervoor voorkomen we ook dat er elkaar jaar opnieuw discussie ontstaat over de kosten van de raad. De nieuwe werkwijze voorkomt ook discussie met het college over het opnemen van de kosten in de begroting van de gemeente Breda. Als werkgeverscommissie achten wij de gemaakte inschattingen reëel en stellen zij ons in staat ons werk als raadsleden goed te kunnen doen. Zowel voor de ondersteuning vanuit de Griffie als ook voor de ondersteuning van het raadswerk binnen de fracties. Er is in de afgelopen tijd bij de griffie gebruik gemaakt van externe inhuur. Die is kostbaar maar helaas niet altijd te voorkomen. Op diverse momenten zijn we ook geholpen door het stadskantoor met inzet van medewerkers. Waar dat kan blijven we dat doen maar de eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat dit niet altijd mogelijk is.

Gelet op het werk van de griffie achten wij het reserveren van extra budget voor 1 fte indien uitbreiding nodig is of om externe inhuur te voorkomen, verantwoord. Het is aan de werkgeverscommissie om bij het nieuw op te stellen griffieplan daar een verder voorstel voor te doen.

Sven Planken, Jeroen Bruijns

Meerjarenbegroting Raad 2023-2026 Te behandelen door Presidium, 7 juni 2022 Inleiding en aanleiding Deze memo levert de input voor de meerjarenbegroting van Raad, Griffie en Rekenkamer. Aanleiding is te vinden in het amendement ‘Kosten t.b.v. gemeenteraad in gemeentebegroting Breda 2022’, wat de gemeenteraad op 11 november 2021 heeft vastgesteld. In één van de beslispunten is afgesproken dat het ‘raadsdeel’, ofwel de begroting van de Raad, Commissie, Griffie en Rekenkamer op voorstel van het Presidium wordt meegenomen in de conceptbegroting van de gemeente. Het proces om dit in het vervolg in te richten, is te vinden in bijlage 1 (Procesbeschrijving). Context Waarom een meerjarenbegroting? De werkwijze en vorm van het raadsdeel van de begroting is besproken in de werkgroep Vertrouwensherstel Rekenkamer, die vlak voor de verkiezingen 2022 diverse keren bijeen is gekomen. Daar kwam men tot de conclusie dat de begroting voor Raad, Griffie en Rekenkamer idealiter een meerjarenbegroting is. Een meerjarenbegroting legt langjarige afspraken en principes vast; dwingt de raad ertoe om het gesprek over de raadsbegroting alleen op hoofdlijnen te voeren; zorgt voor meer continuïteit en toekomstgericht werken; en brengt financiële risico’s tijdig in beeld.

Hoe is de meerjarenbegroting tot stand gekomen? De basis voor de meerjarenbegroting voor raad, griffie en rekenkamer, ligt in een aantal zaken: 1. 2. 3. 4.

De jaarplannen van de verschillende onderdelen; Diverse trends en ontwikkelingen, 2023 en verder (bijlage 2); Incidentele en structurele uitgaven die verwacht worden; Resultaten van de afgelopen jaren;

Kostenplaatje extra budgetten 2023

2024

2025

2026

72.000 67.000 5.000 10.000

72.000 67.000 5.000 10.000

PM 5.000 PM 10.000

PM 5.000 PM 10.000

72.000 67.000 5.000 10.000 15.000 PM 5.000 PM 10.000

72.000 67.000 5.000 15.000 75.000 PM 5.000 PM 10.000

Rekenkamer (s0

5.000

10.000

15.000

20.000

Griffie Formatie (s)

70.000

70.000

70.000

70.000

2023 242.700

2024 242.700

2025 257.700

2026 322.700

Raad Burgerraadsleden (s) Accountant (s) Fractiebudgetten (s) Scholing en opleiding raad (s) Verkiezingen (e) AV-middelen (s) Raadscommunicatie (s) Facilitair (s) Werkbudget Raad (s)

(s) = structureel; (e) = eenmalig

Totaal mutatie Prijsniveau: 2022

Alle doorwerkende effecten vanuit de jaarrekening 2021 zijn structureel opgelost via de budgetbijstellingen 2022.

Vergoedingen burgerraadsleden • Het aantal fracties is toegenomen van 9 naar 11, waaronder veel kleine fracties. Daarnaast is de vergoeding voor de burgerraadsleden verhoogd van € 250 naar € 375 per maand. Volgens de spelregels mag elke fractie tot drie raadsleden, drie en overige fracties mogen twee, nietraadsleden voordragen die namens de fractie kunnen deelnemen aan beeld- en oordeelsvormende sessies van het Bredaas beRaad. Achtergrond daarvan is dat elke fractie de maximaal drie tegelijkertijd plaatsvindende sessies moet kunnen bemensen. • Zes fracties hebben minder dan 3 raadsleden (SP, PvdD, BB, 50Plus, LPF en FvD). Vijf fracties hebben meer raadsleden dan 2. Het maximale aantal burgerraadsleden komt daarmee uit op: (6x3)+(5x2) = 28. Benodigde budget: 28 leden x € 375 x 12 maanden = € 126.000. Beschikbaar budget ((2x3)+(6x2)) x € 250 x 12 maanden = € 54.000. • Extra budget: € 126.000 - € 54.000 = € 72.000. Accountantskosten • In 2017 is een contract afgesloten voor € 187.500. Dat contract was gebaseerd op veronderstellingen over de inspanningen die de accountant doet in aanvulling op het werk van de afdeling concern control. Het bleek lastiger om de interne beheersing op het gewenste niveau te krijgen, dan werd aangenomen. Daarnaast veranderen ook de eisen van de Rijksoverheid.

Beide zaken hebben ervoor gezorgd dat de kosten van meet af aan aanzienlijk hoger lager dan het contract. • In 2021 is € 14.500 aan eenmalig extra budget toegekend. De kosten schommelen inmiddels tussen de € 250.000 en € 260.000. Het is niet de verwachting dat de kosten snel zullen dalen. Dit laatste mede vanwege de verklaring met beperking over 2021. • Het huidige contract biedt de mogelijkheid om over te gaan tot een nieuwe aanbesteding. Uit ambtelijk overleg kwam naar voren dat het onwaarschijnlijk is dat een nieuwe aanbesteding zal leiden tot lagere kosten. Bovendien zorgt een wisseling van accountant ook voor extra werkdruk bij het ambtelijk apparaat. Per saldo levert het dan waarschijnlijk ook een nadeel op. Voorstel is dan ook om dit contract uit te dienen en nog stevigere afspraken maken met de accountant. • Mocht het komen tot een aanbesteding, of een uitbreiding van het huidige contract, is het mogelijk dat de accountant een extra taak of rol krijgt. Een zogenaamde adviesrol voor de gemeenteraad. Deze taak wordt belegd bij hetzelfde accountantsbedrijf, en is aanvullend op de controlerende functie die de accountant sowieso heeft. • Dit alles heeft tot gevolg dat het budget - voor deze raadsperiode - verhoogd zal moeten worden met € 67.000 (= € 255.000 - € 188.000). Verkiezingen • De meerjarenbegroting bestrijkt telkens 4 jaar.

Voor de begroting 2023 is dit tot en met 2026. Voor de afgelopen verkiezingen werd ongeveer € 90.000 gereserveerd, voor het raadsgedeelte. • Wij stellen voor om in 2025 hiervoor € 15.000 op te nemen in het meerjarenperspectief en in 2026 € 75.000. Deze bedragen worden de komende jaren telkens geïndexeerd met de reguliere index. Scholing en opleiding raad • Het presidium heeft recentelijk aangegeven dat de raad meer aandacht dient te besteden aan leren en ontwikkelen. In de trends en ontwikkelingen zijn hiervoor een aantal aanleidingen te vinden, zoals verschillende decentralisaties en wetswijzigingen.

• •

Daarnaast is ook de Raadsacademie van start gegaan en deze zal de komende jaren verder ontwikkeld en geïnstitutionaliseerd worden. Onderdeel hiervan zal ook persoonlijke groei en ontwikkeling zijn. Al het bovengenoemde valt onder de post Scholing en opleiding raad. We stellen voor om hier in 2023, 2024 en 2025 € 10.000 voor te reserveren. In 2026 reserveren we hiervoor € 15.000 wegens de start van een nieuwe gemeenteraad en de invulling van een uitgebreid inwerkprogramma.

AV-middelen stadhuis • De AV-middelen voor het stadhuis worden binnenkort uitgebreid, zodat ook in de Collegekamer de benodigde faciliteiten aanwezig zijn. De investering hiervoor doet het college. We verwachten dat een eventuele verdere uitbereiding of vernieuwing van het AVsysteem ook een investering door het stadskantoor zal zijn. Daarom is deze post PM. Raadscommunicatie • We verwachten dat er de komende jaren extra tijd en geld moet worden besteed aan raadscommunicatie, waaronder de vernieuwing van de website. Daarom reserveren we hier jaarlijks € 5.000 voor. Facilitair • Onder de post facilitair verwachten we verschillende kosten, zoals kosten voor de eventuele inrichting van een publieke ruimte aan de markt. Deze kosten kunnen we nog niet concretiseren en daarom is een PM opgenomen. Werkbudget raad • Om ruimte te maken voor onvoorziene kosten, wordt er een werkbudget raad ingesteld. Dit budget heeft in principe geen vaste bestemming en kunnen we gebruiken voor verschillende doeleinden, zoals raadsuitjes, extra bijeenkomsten enzovoort. We stellen voor om hiervoor € 10.000 per jaar op te nemen. Formatie griffie • Hoe de formatie van de griffie er de komende tijd uit zal zien, is nog niet duidelijk. Tijdens de afgelopen periode is bijvoorbeeld gebruik gemaakt van externe inhuur.

Daarnaast is de trend te herkennen dat griffies door het hele land professionaliseren en vergroten. • Daarom is het belangrijk dat we een wijziging in deze post opnemen op de meerjarenbegroting. Als richtlijn houden we aan dat een eventuele uitbereiding van de griffie mogelijk 1 FTE kan bedragen. Afhankelijk van de bijbehorende salarisschaal, stellen we daarom voor hier € 70.000 per jaar voor op te nemen. Het griffieplan vormt de onderlegger voor invulling van het budget. Rekenkamer • We verwachten de komende jaren meer onderzoek uit te besteden aan externe onderzoeksbureaus (zie bijlage 1). Daarom stellen we voor om hier vanaf 2023 jaarlijks € 5.000 extra voor te reserveren. Dit gaat niet ten koste van door de Rekenkamer zelf uitgevoerd onderzoek. • Wij stellen voor om de komende jaren met een egalisatiereserve te gaan werken. Dit geeft ons flexibiliteit en de mogelijkheid om in bepaalde jaren meer of grotere onderzoeken uit te voeren. Ons voorstel is dat er jaarlijks maximaal € 20.000 in deze egalisatiereserve gestort kan worden en de totale egalisatiereserve maximaal € 30.000 mag bedragen.

Vervolg Zoals in de procesbeschrijving (bijlage 2) staat aangegeven, kunnen we eventuele wijzigingen doorvoeren na de behandeling door het presidium. Daarna wordt in juni de meerjarenbegroting van de raad aangeboden aan het college, zodat het college de input kan meenemen in de concept gemeentebegroting die in november aan bod komt. Dit gebeurt middels een raadsbesluit, op voorstel van het presidium. Ieder opvolgend jaar herhalen we dit traject.

BIJLAGE 1: Rekenkamer De gemeente Breda is een ambitieuze gemeente. Op dit moment spelen er een aantal grote maatschappelijke vraagstukken, die belangrijk zijn voor de gemeente en de gemeenteraad van Breda. Dit zijn bijvoorbeeld (in willekeurige volgorde): • • •

De huidige ontwikkelingen op de woningmarkt: woningbehoefte en woningbouw; Energietransitie, klimaatverandering en Breda CO2-neutraal in 2044; Sociale vraagstukken, zoals het verkleinen van verschillen tussen groepen inwoners in Breda en goede zorg en ondersteuning aan inwoners; • De relatie tussen / het vertrouwen van inwoners in de overheid. Naar verwachting zal het nieuwe coalitieakkoord 2022-2026 inzicht geven in de belangrijkste aandachtspunten van het gemeentebestuur voor de komende jaren. Een ambitieuze gemeente heeft recht op een ambitieuze Rekenkamer. Een Rekenkamer die ten behoeve van de gemeenteraad onderzoek doet naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gemeentelijk beleid en het bestuur. Een Rekenkamer die dit op een onafhankelijke manier doet en hierin goed gefaciliteerd wordt. Ook in de komende jaren. Kosten onderzoek De Rekenkamer Breda doet ieder jaar 3 á 4 onderzoeken voor de raad. Dit kan bijvoorbeeld een Rekenkamerbrief, evaluatie of quickscan zijn. Deze onderzoeken worden óf zelf uitgevoerd, óf deels zelf uitgevoerd met externe inhuur, óf geheel uitbesteed (onder begeleiding van de Rekenkamer). Afhankelijk van de omvang van de onderzoeken en de mate van externe inhuur / deskundige ondersteuning van buitenaf variëren de onderzoekskosten van de Rekenkamer jaarlijks.

De Rekenkamer voert ieder jaar zowel grotere, langlopende onderzoeken uit, als kleinere/kortere. Hierdoor kan niet alleen onderzoek gedaan worden naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van gemeentelijk beleid t.a.v. belangrijke maatschappelijke vraagstukken (zoals hierboven genoemd), maar kan ook ingespeeld worden op de actualiteit. Daarnaast neemt de Rekenkamer Breda regelmatig deel aan het jaarlijkse landelijke DoeMee onderzoek van de NVRR en/of wordt er af en toe gezamenlijk met de Brabantse Rekenkamers onderzoek uitgevoerd. De Rekenkamer Breda is tevens van plan om de komende jaren vaker een onderzoek uit te voeren naar de doorwerking van de rekenkameronderzoeken op het gemeentelijke beleid. De post Onderzoekskosten is hiermee de meest fluctuerende post in de begroting van de Rekenkamer. De komende jaren wordt er meer onderzoek uitbesteed. In de meerjarenraming houden we hier rekening mee. Dit gaat niet ten koste van door de Rekenkamer zelf uitgevoerd onderzoek. Overige kosten De overige kostenposten zijn veelal voorspelbaar en jaarlijks nagenoeg hetzelfde. Dit betreft de kosten voor de vergoeding van de leden van de Rekenkamer en de salariskosten van de secretaris/onderzoeker. De post ‘overige kosten’ laat jaarlijks iets meer variatie zien.

Abonnementen en lidmaatschappen blijven jaarlijks ongeveer hetzelfde, de deelname aan symposia/congressen en cursussen laat zich minder goed voorspellen. Dit geldt zeker voor de afgelopen twee (corona)jaren. Alles overziend leidt dit tot de volgende meerjarenraming 2023-2026. Daarbij is eveneens rekening gehouden met de begroting en de gerealiseerde kosten van de afgelopen jaren. De begrote kosten zijn nog niet jaarlijks geïndexeerd met de prijsindex:

Afbeelding 1

Meerjarenraming 2023-2026 Rekenkamer Breda.

Vergoeding leden rekenkamer (Overige) Personeelskosten Uitbesteed onderzoek Overige kosten Totaal

2023 € 40.000 € 100.000 € 50.000 € 6.000 € 196.000

2024 € 40.000 € 100.000 € 55.000 € 6.000 € 201.000

2025 € 40.000 € 100.000 € 60.000 € 6.000 € 206.000

2026 € 40.000 € 100.000 € 65.000 € 6.000 € 211.000

Uit landelijk onderzoek1 blijkt dat gemeenten in 2019 gemiddeld € 1,20 per inwoner besteedden aan hun Rekenkamer. Daarbij geven grote gemeenten gemiddeld meer uit (meer onderzoeken en overhead) dan kleinere gemeenten. Met 184.716 inwoners (februari 2022) is Breda de 9de gemeente van Nederland. Uitgaande van een begroting van € 196.000 betekent dit voor Breda gemiddeld € 1,06 per inwoner. Egalisatiereserve De ervaring van de afgelopen jaren heeft ons geleerd dat niet alles van te voren te plannen is. Door diverse factoren (zoals bijvoorbeeld een te late levering van gegevens waardoor onderzoeken vertraging oplopen) is er de afgelopen jaren een (soms forse) afwijking ontstaan tussen begroting en gerealiseerde kosten. Wij stellen daarom voor om met een egalisatiereserve te gaan werken. Overschotten in een bepaald jaar kunnen daar ingestort worden en tekorten eraan onttrokken. Dit geeft ons flexibiliteit en de mogelijkheid om in bepaalde jaren meer of grotere onderzoeken uit te voeren. Hiermee wordt ook voorkomen dat onderzoeken die vertraging oplopen, ten laste gaan van het budget van het jaar erna. Jaarlijks kan er maximaal € 20.000 in deze egalisatiereserve gestort worden. De totale egalisatiereserve mag maximaal € 30.000 bedragen. Eventuele overschotten vloeien terug naar de Algemene Middelen van de gemeente Breda.

1

Zicht op rekenkamers, onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van BZK. Zicht op overheid, oktober 2020.

BIJLAGE 2 Procesbeschrijving aanleveren raadsdeel gemeentebegroting Breda Aanleiding Op 11 november 2021 heeft de gemeenteraad het amendement ‘Kosten t.b.v. gemeenteraad in gemeentebegroting Breda 2022’ vastgesteld. Eén van de beslispunten luidde als volgt: “4. Het college opdracht te geven om vanaf de begroting 2023 de aanpassingen in de begroting voor raad, commissie, griffie en rekenkamer op voorstel van het Presidium mee te nemen in de conceptbegroting.” Naar aanleiding van dit beslispunt, wordt in dit memo een procesbeschrijving gegeven voor de structurele inrichting hiervan. Beoogd resultaat Middels een procesbeschrijving kunnen afspraken worden gemaakt over hoe en wanneer de benodigde input geleverd moet worden. Als gevolg wordt ieder jaar het raadsdeel op actuele en volledige wijze in de begroting van gemeente Breda opgenomen. Hierbij wordt vooraf input geleverd door het presidium, namens de raad, zodat wordt voorkomen dat het raadsdeel niet kloppend is. Daarnaast zorgt het vooraf aanleveren van input er idealiter voor dat er tijdens de begrotingsbehandeling door de raad in november, niet geamendeerd hoeft te worden op het raadsdeel van de begroting. Standaardproces aanleveren raadsdeel begroting voor raad, griffie en rekenkamer2

2

Q1

Griffie

Inventariseren Griffie verzamelt input voor conceptbegroting: verschillende gremia, verwachte activiteiten enz.

April

Griffie

Opstellen conceptbegroting raad, griffie en rekenkamer Griffie stelt een conceptbegroting op, waarin alle begrote kosten van activiteiten en gremia raad, griffie, commissies, fracties zijn opgenomen. Voor het opvolgende jaar is de begroting kwantitatief en daarnaast wordt er voor de jaren daarna een meerjarenperspectief gegeven. De afdeling Financiën wordt betrokken om de cijfers voor te bespreken.

Mei

Presidium

Behandeling presidium Eventueel doorvoeren van wijzigingen naar aanleiding van bespreking, raadsvoorstel vanuit presidium naar de raad.

Het presidium, namens de raad, treedt terughoudend op als het gaat over de invulling en besteding op detailniveau van het rekenkamerbudget.

Medio juni (uiterlijk)

Raad

Input voor conceptbegroting aanleveren aan college Middels een raadsbesluit levert de raad zijn meerjarenbegroting aan het college, ter verwerking in de tekst van de gemeentebegroting.

November

Raad

Begrotingsbehandeling

Na boekjaar

Griffie + presidium

Monitoring en terugkoppeling Monitoring en terugkoppeling van de cijfers via de jaarmail. Inhoudelijke en financiële terugblik.

BIJLAGE 2 Trends 2022 en verder Maatschappelijke trends 1. Versterkte polarisatie en verdeeldheid De afgelopen tijd zijn maatschappelijke verschillen en tweedeling in de samenleving meer naar boven gekomen. Verschillen zijn te herkennen in kansenongelijkheid, opleidingsmogelijkheden, benodigde ondersteuning, maar bijvoorbeeld ook in de kijk op maatschappelijke problemen zoals de coronacrisis. 3 Vooruitkijkend betekent dit dat er de komende tijd gewerkt zal worden aan het verminderen van de tweedeling, zodat saamhorigheid meer de ruimte krijgt. Een taak voor (lokale) bestuurders: inwoners het gevoel geven dat ze gehoord worden. 2. Vergrijzing Nederland vergrijst. Er zijn steeds meer 65-plussers en steeds minder werkende mensen. De verhouding tussen oud en jong verandert daardoor aanzienlijk. Dit zal de komende jaren alleen maar meer worden.4 Minder werkenden moeten de pensioenen en zorg van ouderen betalen. Regionaal zijn er veel verschillen – in een (studenten)stad als Breda valt deze ontwikkeling wellicht mee. Tegelijkertijd zal de werkgelegenheid, de behoefte naar voorzieningen en de zorgvraag zich gaan ontwikkelen. Daar liggen opgaven voor gemeenten. 3. Informatiesamenleving De samenleving is aan het veranderen – een goede informatievoorziening en structuur is steeds belangrijker. Gemeenten werken voor een optimale dienstverlening voor inwoners en bedrijven.

Zij zijn de meest nabije, zichtbare overheid 5 en letten op toegankelijkheid, inclusiviteit, betrouwbaarheid en continuïteit, maar ook rekening houdend met privacy principes en gegevensbescherming. Daarnaast zou een digitale informatiesamenleving juist een grotere brug kunnen betekenen tussen inwoner en overheid. De digitale wegen kunnen de menselijke gesprekken vervangen, waardoor we verder verwijderd raken van een inclusieve, sociale samenleving. Een taak voor volksvertegenwoordigers om die kloof te voorkomen dan wel te dichten. 4. Omgangsvormen en positie lokale bestuurders Beïnvloeding van politici, al dan niet op illegale wijze, is een onderwerp wat vaker aan de orde komt. Ook op lokaal niveau zijn bestuurders kwetsbaar en kunnen slachtoffer worden van bijvoorbeeld bedreigingen. Weerbaarheid is daarom een steeds belangrijker wordende tool in de kit van raadsleden en wethouders. Lokale bestuurders hebben gelukkig niet alleen te maken met negatieve invloeden en hebben zelf veel mogelijkheden om bij te dragen aan een sterkere lokale democratie. Maar dat betekent wel een paar extra taken.6 5. Recessie op komst? Inflatie stijgt en de koopkracht van huishoudens wordt lager. Bedrijven zullen te maken gaan krijgen met kostenstijgingen. Op dit moment vooral ingegeven door de huidige situatie in Oekraïne.

Als de energie- en grondstofprijzen lang hoog blijven, zal de inflatie verder oplopen en dreigt er een risico op

3 EenVandaag via https://eenvandaag.avrotros.nl/item/de-tweedeling-in-de-samenleving-is-niet-weg-na-corona-het-was-

er-al-veel-langer-maar-viel-toen-minder-op/ 4 CBS via https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisatie/2016/6/vergrijzing 5 VNG via https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/dienstverlening-aan-inwoners-en-ondernemers 6 VNG via https://vng.nl/sites/default/files/2021-12/20211206_ledenbrief_belangrijke-ontwikkelingen-positie-raadsledenen-wethouders.pdf

een (korte) recessie. Daarnaast komt de economische groei na de coronarecessie langzaam op gang. Speculatie dus, maar niet geheel ondenkbaar. Dit alles zou kunnen leiden tot werkeloosheid en huishoudens die lastiger rondkomen. En dan is de vraag welke rol de (lokale) overheid oppakt? 7

Rijk 1. Vertrouwen in de landelijke politiek Het vertrouwen in de landelijke politiek daalt en dat heeft als gevolg dat lokale politieke partijen populairder zijn en nog steeds worden. Gemiddeld genomen hebben Nederlanders meer vertrouwen in lokale vertegenwoordigers dan in de landelijke politici. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 werden lokale partijen al dominant in de gemeentepolitiek en na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 is gebleken dat ze hun positie verder hebben versterkt. 8 Landelijke partijlijnen lijken dus minder ver te strekken en dit zou ertoe kunnen leiden dat de lokale politiek meer aanzien krijgt. Dit kan zorgen voor een uitgebreider takenpakket voor lokale volksvertegenwoordigers omdat inwoners daar hogere verwachtingen van hebben. 2. Decentralisaties en lokaal beleid Steeds meer beleid wordt uitbesteed aan gemeenten. In de basis had de gemeente in ieder geval de verantwoordelijkheid over uitvoerende taken, inmiddels hebben gemeenten veel meer taken op hun bordje. Denk aan de decentralisaties van 2015. Gemeenten werden verantwoordelijk voor het sociaal domein, met alle gevolgen van dien.

9 Nu rest de vraag: welke ontwikkelingen vanuit het Rijk zorgen de komende tijd voor meer taken richting de gemeenten? De Omgevingswet is er eentje die al een tijd loopt en veel verandering met zich meebrengt, maar ook de opgaven in de Energietransitie zullen veel aandacht vragen. Hierin liggen extra taken. Niet alleen voor het Rijk en de Provincie, ook vooral voor gemeenten. 3. Steeds minder gemeenten Het ontwikkelen van meer bestuurskracht door het fuseren van kleinere gemeenten tot één grotere gemeenten, is een beweging die al jaren loopt. In 2018 waren er nog 380 gemeenten en bij de start van 2022 zijn het er nog 345. En hoe groter de gemeente wordt, hoe meer werk er verzet dient te worden voor een grotere groep inwoners. En dat betekent een zwaardere rol voor de volksvertegenwoordigers. 4. Wetswijzigingen In Den Haag worden met regelmaat wetsvoorstellen ingediend die gevolgen kunnen hebben voor het lokaal bestuur. Denk aan de ‘Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur’, de Wet versterking decentrale rekenkamers’ en de ‘Wet gemeenschappelijke regelingen’. Dat soort veranderingen zorgen voor meer en soms net andere taken op het lokale niveau. En als gevolg daarvan ook voor gemeenteraden.

7

NOS Nieuws via https://nos.nl/artikel/2421562-iedereen-een-stukje-armer-dnb-verwacht-inflatie-van-bijna-7procent 8 Trouw via https://www.trouw.nl/binnenland/hoe-krijgt-de-gemeente-het-vertrouwen-van-de-kiezer-terugde-inwoner-dienen-moet-belangrijker-zijn-dan-partijpolitiek~bf6c01b2/ 9 Correspondent via https://decorrespondent.nl/13179/steeds-meer-taken-steeds-minder-macht-hoe-degemeente-wordt-klemgezet-door-kabinet-en-kamer/2874286156038-e6cb46a8

Gemeenten Binnen gemeenten zijn verschillende trends te herkennen. Hieronder op een rijtje: 1. Dienstverlening gemeente Een goede dienstverlening van gemeenten is van belang, waarbij vooral de toegankelijkheid goed is: iedereen moet mee kunnen doen. Gemeenteraden kunnen, indien wenselijk, sturen op de kwaliteit van de dienstverlening van de gemeente. 2. Intergemeentelijke samenwerking Het werk van de raad is moeilijker geworden doordat er steeds meer samenwerkingsverbanden komen op allerhande onderwerpen. Zo is het voor de gemeenteraden moeilijker om kaders te stellen en beleid, wat verder van de raad afstaat, te controleren. Deze taakverzwaring vraagt om meer tijdsinvestering van raadsleden om hierover geïnformeerd te worden en er vervolgens adequaat op te kunnen sturen. 3. Fragmentatie Sommige gemeenteraden fragmenteren. Grotere aantallen partijen nemen plaats in de raad. Meer partijen betekent dat er meer geld nodig is om de raadsleden en fractieondersteuning financieel te vergoeden voor het raadswerk. 4. Samenstelling raden Diversiteit in de politiek is ook een opkomend thema. Een reden voor meer diversiteit is dat de bevolking beter afgespiegeld zou zijn. Daarnaast wordt beleid en besluitvorming kwalitatief beter als een onderwerp van meerdere kanten en perspectieven worden bekeken.

De meest voorkomende namen op de kieslijsten van de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen waren Jan, Peter, Hans en Henk. Meer diversiteit kan dus ook op lokaal vlak worden gezien als een opgave. Betrekken van nieuwe mensen met een andere achtergrond kan daar onderdeel van zijn. Ligt daar een taak voor gemeenteraden, of bijvoorbeeld griffies middels het organiseren van een cursus ‘divers politiek actief’? In ieder geval vergt het een tijdsinvestering om het adequaat aan te pakken. 5. Participatie en contact met de stad Met verschillende maatschappelijke en politieke ontwikkelingen verandert er veel in het leven van inwoners. Dat leidt tot een behoefte om inwoners meer te betrekken bij de politiek en invloed te laten uitoefenen op democratische besluitvorming. Hiervoor is verbinding tussen inwoners en bestuur nodig en daar ligt bij uitstek een rol voor de volksvertegenwoordigers. Maar dat betekent wel een extra taak. 6. Griffies professionaliseren en groeien Bovenstaande ontwikkelingen in overweging nemende, vraagt een groter en ruimer takenpakket voor de gemeenteraad ook meer en betere ondersteuning van de griffie. Griffies in het land zijn al aan het professionaliseren, maar dienen dit de komende tijd ook verder te doen. Daarnaast is er al een trend ingezet dat griffies groeien in omvang. Meer fte’s zijn nodig om het groter wordende takenpakket op te vangen.

Daarnaast wordt regelmatig gebruik gemaakt van externe inhuur om hierin te voorzien.

Breda Een aantal specifieke zaken zijn voor de Bredase Raad te herkennen. Hieronder per thema. Wet gemeenschappelijke regelingen De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is aangepast om de politieke controle over gemeentelijke samenwerking te verbeteren. Op 14 december 2021 heeft de Eerste Kamer daar het wetsvoorstel over aangenomen. Naar verwachting treden de wijzigingen op 1 juli 2022 in werking. En dat betekent voor de raad het volgende: 1. Gemeenteraden krijgen meer inspraak bij het treffen van gemeenschappelijke regelingen en over de besluiten van de besturen van de GR’en. a. Alle deelnemende lichamen kunnen vooraf zienswijze geven op het ontwerp van een GR. b. Gemeenteraden van deelnemers krijgen de bevoegdheid om voorafgaand aan het nemen van besluiten, een zienswijze in te dienen. De besturen dienen dan voorafgaand aan het besluit te laten weten of de zienswijzen al dan niet zijn overgenomen. 2. Gemeenten krijgen meer zeggenschap doordat zij gezamenlijk een voorstel kunnen doen tot het oprichten van een gemeenschappelijke adviescommissie. Als alle deelnemende gemeenteraden akkoord gaan met zo’n adviescommissie, moet het samenwerkingsverband zorg dragen voor de oprichting daarvan. 3. Recht op inlichtingen – met het oog op uitvoering van de controlerende en kaderstellende taken van de raad a.

In de wet wordt opgenomen dat het bestuur van de GR de raden van de deelnemende gemeenten alle inlichtingen geeft die zij nodig hebben voor de uitoefening van hun taken, vergelijkbaar met de inlichtingenplicht die rust op het college van B&W op grond van art. 169 van de Gemeentewet. Al met al betekent dit mogelijk meer taken voor de raad, alsook voor de griffie. Accountant Gezien de rol van de accountant zijn er een aantal verwachtingen of trends te herkennen. 1. De gemeente krijgt meer taken en meer taken betekent dat de accountant meer te controleren heeft. Dat zou een kostenstijging kunnen betekenen. 2. De accountant kan een meer adviserende rol krijgen dan alleen een controlerende rol. Op veel plekken is een accountant al een adviseur van de raad of bijvoorbeeld de auditcommissie. Een uitbreiding van deze taken van de accountant kan een kostenstijging betekenen. Daarnaast is het binnenkort tijd om een aanbestedingstraject te bewandelen om een nieuwe accountant in de arm te nemen. In 2022 kan het huidige contract nog met maximaal twee jaar verlengd worden. Eventuele aanbesteding kan dan in 2024 / 2025 plaatsvinden. Informatievoorziening raad Een van de trends die ook te herkennen is, is dat de raad beter in positie wenst te zijn en daarvoor goede informatievoorziening moet hebben.

Dat betekent dat er idealiter ook een budget is om experts uit te nodigen indien de raad over bepaalde onderwerpen meer informatie wenst. Daarnaast is de verwachting dat de vraag naar dit soort mogelijkheden stijgt, zodra het aanbod stijgt – wat in Breda het geval zal zijn, o.a. door de start van de Raadsacademie.

Rekenkamer Voor wat betreft de Rekenkamer Breda zijn er een aantal ontwikkelingen te herkennen waar de komende tijd mogelijk rekening mee gehouden moet worden. Toezicht. Op dit moment is er veel onwetendheid rondom het thema Toezicht op de medebewindstaken door gemeenteraden. De kans bestaat dat het ministerie van BZK erop gaat sturen dat raden dit actiever gaan oppakken. Daar is nog een slag te slaan en zorgt ook voor extra onderzoekstaken voor de Rekenkamer. Daarnaast kunnen er extra onderzoeks- en controletaken voor de Rekenkamer voortkomen uit decentralisatie ontwikkelingen vanuit het Rijk. Griffie De griffie staat de komende tijd ook een aantal ontwikkelingen te wachten. Allereerst geniet raadscommunicatie al jaren meer aandacht en de verwachting is dat dit blijft groeien. Hoe blijft de raad goed in contact met de stad, maar ook: hoe is de raad zichtbaar en geeft hij vervolgens betekenis aan de behoefte van inwoners? Daarnaast heeft de griffie voor wat betreft personeelsinvulling ook een en ander in te vullen. Dit gaat specifiek over het opnemen van een soort post die op het budgettenoverzicht moet worden opgenomen om frictiekosten personeel op te vangen, zoals inhuur wegens vervanging et cetera.

Ontwikkelingen en invloed op budgetten Raad/Rekenkamer/Griffie Ontwikkeling Informatiesamenleving Weerbaarheid bestuurders Daling vertrouwen politiek Decentralisaties (Wgr) Wetswijzigingen Dienstverlening Samenstelling raden Participatie en contact met de stad Groei en professionalisering griffie Adviesrol accountant Informatievoorziening Toezicht gemeenteraden Raadscommunicatie Personeelswisselingen

Orgaan Raad + Griffie Raad + Griffie

Post Invloed op kosten Communicatiekosten ↑ Stijging Scholing en opleiding ↑ Stijging

Raad + Griffie Raad + Griffie + Rekenkamer Raad + Griffie + Rekenkamer Raad Raad + Griffie Raad + Griffie

Scholing en opleiding Onderzoekskosten Scholing en opleiding Onderzoekskosten Communicatiekosten Voorlichtingskosten Communicatiekosten

Griffie

Personeelskosten

↑ Stijging

Raad Raad Raad + Griffie + Rekenkamer Griffie Griffie

Accountant Scholing en opleiding Scholing en opleiding Onderzoekskosten Personeelskosten Personeelskosten (inhuur / werving)

↑ Stijging ↑ Stijging ↑ Stijging

↑ Stijging ↑ Stijging ↑ Stijging ↑ Stijging ↑ Stijging ↑ Stijging

↑ Stijging ↑ Stijging