04 concept scenario's fractieondersteuning 02082024

Voorstel aanpassing ondersteuning politieke fracties Breda

1. Inleiding: De griffier heeft van de raad de opdracht meegekregen om scenario’s voor te leggen voor het anders verdelen van financiële fractieondersteuning. Dit voorstel is het resultaat van deze opdracht.

2. Wat is fractieondersteuning? Raadsleden ontvangen ondersteuning in verschillende vormen. Individueel krijgen ze een raadsledenvergoeding, bestemd voor inkomenscompensatie en het dekken van onkosten, een ruimte in het Stadhuis en ICT-apparatuur, kortstondige ambtelijke bijstand op aanvraag, en hulp van de raadsgriffie gericht op de procesmatige kant van hun raadswerk. Tenslotte hebben raadsleden als lid van een fractie recht op financiële ondersteuning oftewel fractiebudget. Dit is een geldelijke bijdrage waarmee uitgaven gedaan kunnen worden die ten goede komen van de fractie, de groep politiek gelijkgestemden in de raad. Dit fractiebudget is het enige hulpmiddel waarmee raadsleden in partijpolitieke, beleidsinhoudelijke zin ondersteund worden. De gemeenteraad zag in de toe- en verdeling van dit budget in 2022 een tekortkoming. Bedrevenheid in het politieke handwerk binnen fracties komt onvoldoende tot ontwikkeling. Sommige fracties krijgen het budget nauwelijks op, andere komen jaar na jaar tekort om noodzakelijke basisuitgaven te doen. Bij de start van de nieuwe raadsperiode 2022-2026 gaf de raad zichzelf dan ook een opdracht mee. Met de motie ‘Raadsopdracht aan Onszelf’ wilde de raad erachter komen welke manieren er zijn om de positie en ondersteuning van raadsfracties te verbeteren.

3. Niet opgepakt door de werkgroep Opdracht aan Onszelf Op basis van de aangenomen motie is een raadswerkgroep met een aantal van de gestelde uitdagingen voortvarend aan de gang gegaan. Echter, bij de terugkoppeling van hun werk aan de gemeenteraad merkte de werkgroep op dat ze aan een aantal aspecten uit de motie niet waren toegekomen. Eén daarvan was de ondersteuning van fracties. Op advies van de werkgroep kreeg de griffier van de raad de opdracht mee mogelijke maatregelen in kaart te brengen om het fractiebudget meer ten goede te laten komen van de politieke positie van fracties en raadsleden. Daarbij moest hij kijken naar voorbeelden uit andere grote gemeenten.

4. Het probleem nader bekeken De gemeenteraad zoekt dus naar mogelijkheden om het fractiebudget meer te laten bijdragen aan de kwaliteit van het politiek bedrijven. Het inhoudelijke gesprek in de raad dient meer niveau en diepgang te krijgen. De aanname is dat een fractiebudget bijdraagt aan de gewenste ontwikkeling. Als dat geld wordt gebruikt voor een betere voorbereiding van de beeldvormende sessies, de ontwikkeling van debatvaardigheden tijdens de oordeelsvorming en de kennis van de diverse raadsinstrumenten, levert dat deskundiger raadsleden en een beter gesprek / debat op. Onder een ‘beter’ gesprek wordt verstaan een gesprek dat • Meer op feiten gebaseerd is dan nu; • Beter voorbereid is door het stellen van tijdige, gerichte (technische) vragen; • Meer gebruik maakt van opgehaalde sentimenten van inwoners; • Compacte, op politieke voorkeuren gebaseerde argumentenwisseling bevat. De inzet van fractiebudget kan concreet aan deze doelen bijdragen door • Een fractie-ondersteuner die informatie verzamelt voor het raadslid, assisteert bij het opstellen van technische vragen, en die de planning van de fractie op de diverse onderwerpen beheert • Het opzetten van een systeem van raadplegen van/ communicatie met de politieke achterban van de fractie • Raadsleden en burgerraadsleden te trainen in onderzoeks-, schriftelijke en debatvaardigheden.

5. Hoe wordt het fractiebudget in de praktijk ingezet? Bredase fracties gebruiken in de praktijk het budget niet altijd op de manier die het beste is voor het functioneren van de fractie. Uit de analyse van de besteding over de afgelopen jaren blijkt dat: - Een onevenredig groot deel van het budget opgaat aan diner- , lunch- en drankrekeningen; - Fracties naarmate ze groter zijn, naar verhouding meer besteden aan representatie en minder besteden aan personeelslasten van een fractie-ondersteuner; - De allerkleinste (eenmans-)fracties er in het geheel niet in slagen fractieondersteuners aan zich te binden, omdat hun budget te klein is om een professionele kracht in te huren; - Slechts een klein deel wordt besteed aan opleidingen en trainingen en bovendien dat dit niet structureel gebeurt.

6. Wat is de speelruimte voor de raad Om scenario’s te kunnen presenteren moeten we eerst weten wat de ruimte is binnen de wettelijke grenzen. Het blijkt dat er best veel ruimte is om zaken lokaal, naar eigen smaak, in te richten. De gemeentewet stelt in artikel 33 slechts dat “de raad en elk van zijn leden recht hebben op ambtelijke bijstand (eerste lid) en dat de in de raad vertegenwoordigde groeperingen (de fracties) recht hebben op ondersteuning (tweede lid). Met betrekking tot de ambtelijke bijstand en de ondersteuning van fracties moet de raad een verordening vaststellen die ten aanzien van de ondersteuning regels over de besteding en de verantwoording bevat (derde lid).

Omdat er zoveel ruimte is, is het aantal uitgewerkte scenario’s in theorie onuitputtelijk. Beter is het daarom om de knoppen te definiëren, oftewel de aspecten waarop gevarieerd kan worden. Hier komt ook de vergelijking met andere grote steden van pas. Knoppen waaraan een gemeenteraad kan draaien zijn: • de hoogte van het totale budget dat beschikbaar gesteld wordt voor fractieondersteuning; • de wijze van verdeling van het budget over de fracties en de principes die daaraan ten grondslag liggen; • de vrijheid in bestedingsdoelen voor fracties;

Knop 1: de hoogte van het totale budget Vergeleken met andere grote Brabantse steden en de provincie maakt Breda een klein budget vrij voor ondersteuning van de fracties. Waar andere steden minimaal een euro per inwoner spenderen, zit Breda daar onder. • • • • •

provinciale Staten Brabant: gemeenteraad Tilburg: gemeenteraad Eindhoven: gemeenteraad Den Bosch: gemeenteraad Breda:

€ 534.500,€ 469.000,€ 289.000,€ 200.000,€ 150.000,-

Knop 2: de verdeling over de fracties Bij alle grote steden bestaat het bedrag per fractie uit 2 onderdelen: de vaste voet (vast bedrag per fractie) en een bedrag per raadslid. Door deze opbouw wordt er rekening mee gehouden dat a) elke fractie, ongeacht de omvang, ondersteuning verdient voor het functioneren op een basisniveau. Elke fractie moet noodzakelijke basisuitgaven kunnen doen om een website, een mailbox, agendabeheer, een minimaal niveau van communicatie te kunnen onderhouden. Ons mooie systeem van evenredige vertegenwoordiging komt niet uit de verf als gekozen raadsleden in een kleine fractie vervolgens vier jaar lang vleugellam zijn. b) Grotere fracties meer budget nodig hebben voor gezamenlijke trainingen, teambuilding, faciliteiten, afstemming/ coördinatie van woordvoerderschappen etc.

Breda heeft een van alle andere onderzochte steden afwijkende verdeelsleutel. 1Overal in het land is de vaste voet een flink bedrag, groter dan het bedrag per raadslid. Alleen bij ons is dat andersom. Gevolg hiervan is dat de ‘normale’ ongelijkheid in slagkracht die tussen fracties toch al bestaat door de verkiezingsuitslag verder wordt vergroot: een grote fractie kan al meer werk verzetten doordat het werk onder meer leden verdeeld kan worden, maar omdat het bedrag aan fractiebudget per raadslid zo hoog is kan er ook meer ondersteuning worden ingehuurd. Een maatregel zou dus kunnen zijn dat de verhouding tussen vaste voet en bedrag per fractielid wordt omgedraaid. De verkiezingsuitslag zou tot uitdrukking moeten komen in de stemverhouding, niet in de mate waarin een fractie zich al dan niet in het politieke debat kan mengen.

Knop 3: meer regie op de bestedingsdoelen en de bestedingsgraad Raadsfracties besteden hun geld in alle steden volgens ongeveer hetzelfde patroon: ongeveer driekwart gaat op aan personeelskosten en de rest aan representatiekosten, kantoorartikelen, vergaderkosten, opleidingen. In Breda vallen daarbij twee zaken op. Ten eerste besteden kleine fracties juist heel weinig aan ingehuurd fractiepersoneel. Navraag bij hen leert dat ze met de beperkte hoeveelheid geld geen mensen met de juiste capaciteiten kunnen vinden. Er lijkt dus een minimale kritische omvang van het fractiebudget te zijn. Ten tweede wordt er relatief veel uitgegeven aan de post ‘verbeteren communicatie’ in de vorm van café- en restaurantbezoek2. Waar andere steden communicatie veel enger gedefinieerd hebben, is dat in Breda een verzamelpost geworden. Er zijn steden, zoals Tilburg, maar ook de Staten van de provincie Brabant waar keihard is uitgesproken dat het budget grotendeels naar de inhuur van fractiemedewerkers moet gaan. Dat zorgt voor de meest tastbare verbetering van het functioneren van een fractie. Die medewerkers zorgen nl. niet alleen de administratie van de fractie maar verzamelen ook informatie voor het politieke werk van de fractieleden. In Tilburg is zelfs bij verordening vastgelegd dat een fractie 80% van het budget aan personeelskosten moet besteden.

Ten derde hebben in de afgelopen twee raadsperiodes slechts 2 fracties het budget ingezet voor extern advies of contra-expertise inzake een aan de raad voorliggend dossier. Wat in Breda tenslotte opvalt is dat, behalve in het jaar voor de verkiezingen, er over het algemeen raad breed sprake is van onderbenutting. Dat roept twee vragen op: 1) zijn de budgetten van met name de grotere fracties nu niet te ruim en 2) worden budgetten in het jaar voorafgaande aan verkiezingen niet tegen de regels ingezet voor verkiezingen?

Onderzoek rekenkamer Breda 2023 naar de ondersteuning van de gemeenteraad https://rekenkamerbreda.nl/ondersteuning-gemeenteraad-breda-maart-2023-2/ 1

2

Vaststelling van accountantsbureau Deloitte n.a.v. de accountantscontrole over 2023

Denkbare maatregelen zijn om in de verordening vast te leggen dat minimale percentages worden besteed aan de inzet van fractiemedewerkers en/of extern advies en dat een nauwere definitie van het bestedingsdoel communicatie wordt vastgelegd.

7. Welk scenario past het beste bij Breda Samengevat leiden bovenstaande overwegingen tot het volgende advies. Ik adviseer u om de regels op de financiële fractieondersteuning in Breda als volgt aan te passen: a. Een lichte ophoging van het totale fractiebudget met € 30.000, tot € 210.000,b. Het opnemen van een minimum percentage van 75% van het fractiebudget dat elke fractie dient te besteden aan de inhuur van fractiemedewerkers of het inkopen van extern advies over politieke dossier. Overweging daarbij is dat er aanleiding is voor meer regie op een effectieve en efficiënte besteding. c. Een andere verdeelsleutel voor de verdeling van het totale budget over de fracties, waarbij de vaste voet groter is dan de vergoeding per fractielid. Overweging hierbij is dat de huidige verdeelsleutel als ongewenst neveneffect heeft dat kleinere fracties in verhouding minder goed ondersteund worden De gevolgen van deze maatregelen, indien als 1 pakket ingevoerd, voor de hoogte van de budgetten per raadsfractie zijn zichtbaar gemaakt in de tabel opgenomen als bijlage 4.

Breda, 1 augustus 2024 Paul Piket

Bijlage 1: Fractievergoeding en -uitgaven 2021 + 2022 Q1 Fractie

Vergoeding

Uitgaven

%

50Plus

14.089,50

2.521,98

17,9

Breda Beslist

5.547,12

7.819,56

140,97

CDA

32.220,9

42.212,57

131,01

D66

23.673,35

36.063,24

152,34

GroenLinks

18.474,55

39.045,52

211,35

PvdA

21.757,1

20.738,41

95,32

SP

10.342,19

15.507,65

149,95

VVD

57.770,06

69.432,82

120,19

Lijst Huong

3.822,27

4.886,67

127,85

Totaal

187.695,04

238.228,42

127,43 (gemiddelde)

: Fractie

% personeelskosten t.o.v. eigen vergoeding

% personeelskosten t.o.v. eigen uitgaven

% communicatiekosten t.o.v. eigen vergoeding

% communicatiekosten t.o.v. eigen uitgaven

50Plus

13,31

74,35

0

0

Breda Beslist

32,45

23,02

73,08

51,85

CDA

81,07

61,88

43,58

33,26

D66

107,98

70,88

35,18

23,09

GroenLinks

124,26

58,79

45,77

21,66

PvdA

75,71

79,43

0

0

SP

95,91

63,97

18,32

12,22

VVD

30,01

24,97

65,88

54,82

Lijst Huong

94,18

73,67

13,17

10,3

Gemiddelde

73

59

33

23

DEZE CIJFERS MOETEN WORDEN VERVANGEN DOOR IRENE BETTING, DIE DE CIJFERS VAN DEZE RAADSPERIODE GAAT SAMENSTELLEN

Bijlage 2, rapportage werkgroep Uitwerking Motie Opdracht aan Onszelf

Hoe verder vanaf hier: Wat beter dan bespreking van deze notitie in de BOB structuur. Daarbij hebben we een behandeling voor ogen die het midden houdt tussen het ophalen van zienswijzen in de lijn van een voorhangprocedure en de reguliere behandeling van een bespreeknotitie. Meer concreet dus een beeldvormende en oordeelsvormende ronde. Daarbij zullen de voorzitters van de werkgroep de rol op zich nemen van initiatiefnemers. Zij zullen namens de werkgroep de notitie toelichten, vragen beantwoorden en verdedigen. De behandeling moet uitmonden in een raadsbesluit dat na de oordeelsvorming wordt opgesteld. Daarin wordt duidelijk gemaakt van welke delen tijdens de oordeelsvorming is gebleken dat ze breed gedragen worden en welke delen een specifieke keuze van de raad vragen. Na dit besluit heft de werkgroep zichzelf op. Op een aantal aspecten uit de motie zijn we er als werkgroep niet goed uitgekomen: • Ondersteuning fractie • Ondersteuning raadsleden • Griffieplan We stellen voor hierin de griffie de opdracht te geven om ‘’maatregelen om de politieke rol van fracties, raadsleden te versterken’’ in kaart te brengen en te verkennen op basis van voorbeelden en keuzes uit andere grote gemeenten. Niet te lang over doen, geen grote studie van maken. Dit kan als input dienen voor de eerstvolgende ronde van de monitoringsgroep.

Het griffieplan zal door de werkgeverscommissie verder worden uitgewerkt.

Bijlage 3, Vergelijking fractiebudgetten oude en nieuwe situatie NB: TABEL IS GEBASEERD OP RUUD’S EXCELL SHEET, MAAR MOET WORDEN AANGEPAST

Fractievergoeding

2018

vast

1250

1250

variabel

3750

3750

stel totaal omhoog met

50000 Fracties

VVD

D66

GL

PvdA

CDA

BB

SP

PVDD

LPF

50Plus

FVD

10

7

5

4

4

2

2

2

1

1

1

38750

27500

20000

16250

16250

8750

8750

8750

5000

5000

5000

25,6%

17,9%

12,8%

10,3%

10,3%

5,1%

5,1%

5,1%

2,6%

2,6%

2,6%

24,2%

17,2%

12,5%

10,2%

10,2%

5,5%

5,5%

5,5%

3,1%

3,1%

3,1%

VVD

D66

GL

PvdA

CDA

BB

SP

PVDD

LPF

50Plus

FVD

tota

38750

29613

23521

20475

20475

14384

14384

14384

11338

11338

11338

2100

100%

108%

118%

126%

126%

164%

164%

164%

227%

227%

227%

3045,7746 variabel

3046

8292 vast

8292

1600