03 Memo presidium procesafspraken voorbereiding verkiezingen en (in)formatieproces 2026

Memo Onderwerp: Activiteiten en procesafspraken ter voorbereiding op raadsverkiezingen 18 maart 2026, introductie nieuwe raad en erop volgend (in)formatieproces Voor: presidium 24 november 2025 Van: Paul Depla & Wijnand Smulders Status: ter kennisname

Inleiding: De ervaringen van vorige verkiezingen leert dat het verstandig is om vroeg afspraken te maken over een aantal zaken rondom de raadsverkiezingen en de vorming van een nieuw college. Vandaar deze memo in het presidium. Naast het presidium dienen ook de afdelingsbesturen van de aan de verkiezingen deelnemende partijen geïnformeerd te worden, De onderwerpen in deze memo vallen uiteen in een aantal categorieën: a. verkiezingen en nieuwe raad b. bijzonder aandachtspunt: tijdelijke auditcommissie c. proces benoeming kandidaat-wethouders d. (in-)formatieproces: ambtelijke ondersteuning en andere praktische afspraken e. informatiepositie burgemeester a. Verkiezingen

Met name Publiekszaken (zeer behulpzaam is de gedetailleerde kalender welke inmiddels met alle partijen is gedeeld) en de Griffie zijn al enige maanden bezig met de voorbereidingen voor de verkiezingen aan de hand van een projectplan waarbij de burgemeester de rol van bestuurlijk opdrachtgever vervult. • Algemene voorbereidende aangelegenheden: i. Bewustwordingscampagne gemeenteraadverkiezingen (geen opkomstbevordering), diverse vormen, diverse doelgroepen; 1. Kieswijzer Breda lanceren (Prodemos), input partijen d.m.v. stellingenavond 2. Verkiezingskrant (BredaVandaag) 3. Proefstemmen (samenwerking met De Nieuwe Veste) 4. Flyers op strategische plekken in de stad 5. Betrekken groepen begrijpelijke taal 6. etc ii. Uitslagenavond

1

iii. Transitie oude naar nieuwe raad 1. Deelsessievoorzitterstraining direct na 16 mrt tbv vliegende start 2. ‘’wasstraat’’; registratie, ICT, vergoedingen, foto’s 3. Inwerkprogramma nieuwe raad over praktische werkwijze raad, hoofdlijnen bestuursrecht etc.. Vanzelfsprekend houdt de griffie hierbij rekening met de uitkomsten van de evaluatie van voorgaande verkiezingen. iv. Na 100 dagen een korte herhaling van instrumenten voor de raad èn de raad een compacte set kennismakingsstages aanbieden bij de verschillende organisatie-onderdelen op het Stadskantoor. b. Bijzonder aandachtspunt: tijdelijke auditcommissie In voorgaande raadsperiodes stopten alle werkgroepen en commissies vanaf de datum van de verkiezingen. Reden hiervoor was dat de verdeling van de posities in de politieke gremia onderdeel uitmaakt van het leggen van de formatiepuzzel zoals de wethoudersposten. We konden pas doorgaan met de benoeming van personen in commissies nadat het bestuursakkoord bekend was. Dat gaf een onwenselijke situatie: in de periode dat wordt onderhandeld wordt ook de Jaarrekening behandeld. Die werd, bij ontbreken van een Auditcommissie, dus rechtstreeks op de agenda van een onervaren gemeenteraad geplaatst. Voorstel: we verzoeken alle in de raad gekozen fracties om medewerking te verlenen aan de benoeming van een tijdelijke auditcommissie direct na de verkiezingen.

De tijdelijke auditcommissie bestaat uit ervaren raadsleden/ raadsleden die aantoonbaar affiniteit met overheidsfinancien hebben. Die heeft dan als enige taak het adviseren van de raad over de aangeboden Jaarrekening. Deze commissie kan in eerste instantie bestaan uit drie of vier personen, maar mogen er ook meer zijn. c. Proces benoeming kandidaat-wethouders (relevant voor presidium èn afdelingen) 1. sinds 2014 werkt Breda met integriteitsscans bij de benoeming van wethouders. Het oordeel over integriteit van wethouders wordt daarbij niet aan de commissie Geloofsbrieven overgelaten. Die commissie is alleen voor formele vereisten van kandidaat-raadsleden en -wethouders. Het aspect integriteit heeft subjectieve en politieke elementen zodat dit een zaak is voor de raad. Mbt wethouders: de raad debatteert over de onderzoeksresultaten inclusief de daarin opgenomen adviezen over beheermaatregelen. Dat gebeurt besloten, vòòr de officiële voordracht van een kandidaat-wethouder in een openbare raad. Kandidaten en hun partijen weten dan hoe gedacht wordt over hun kandidatuur. Beiden kunnen nog hun conclusies trekken voordat namen bekend worden.

2

Proces integriteitsrapport? De integriteitsrapporten worden onder verantwoordelijkheid van de burgemeester, die vanuit de gemeentewet de zorg heeft voor bestuurlijke integriteit, door een extern bureau opgesteld. De burgemeester krijgt de rapporten pas nadat er een gesprek is geweest tussen bureau en de kandidaat en nadat is besloten het rapport door te sturen aan hem. Daarna volgt er een gesprek tussen de burgemeester en elke kandidaat. De burgemeester spreekt dus alleen kandidaten die bewust hebben besloten dat het integriteitsrapport kan worden ingezien door hem en raadsleden. Overigens wordt alleen dat deel van de rapporten geheim gemaakt waarin gegevens staan die niet via openbare bronnen te vinden zijn. Daarna wordt een besloten raadsbijeenkomst belegd. Verantwoording over vervolg op de aanbevelingen uit de scans? De raad wil voor de benoemingen zicht hebben op wat voor beheermaatregelen worden genomen. Echter: die worden pas genomen na de eerste vergadering van het nieuwe college. Op basis van zijn gesprekken met kandidaten geeft de burgemeester de raad vooraf alvast een doorkijkje op mogelijke maatregelen. Na de benoemingen koppelt het college actief de besluiten over de portefeuilleverdeling terug aan de gemeenteraad. d.

(in)formatie-proces: ambtelijke ondersteuning en andere praktische zaken Partijen mogen procesafspraken maken over de periode van informeren en formeren. Die afspraken zullen ook ter kennis worden gebracht aan de partij-/ en afdelingsbesturen. Omdat de nieuwe raad er zelf over gaat, is dit dus niet meer dan een gentlemen’s agreement. -

Formateur en kosten Partijen kunnen bij informatie / formatie een externe procesbegeleider inschakelen. Sommigen vragen daar een vergoeding voor, anderen niet. Partijen kunnen vooraf afspreken om kosten samen te dragen en als raad een formateur te benoemen en betalen, zoals in de Tweede Kamer. Voordeel van zo’n afspraak vooraf is dat er achteraf geen verrassingen zullen zijn.

-

Ambtelijke ondersteuning formatieproces De informatiefase wordt ondersteund door de griffie zolang met alle partijen gesproken wordt. Vanaf het moment dat niet alle partijen meer aan tafel zitten, gaat de ondersteuning van het proces logischerwijs over naar de (staf van de) gemeentesecretaris. Zo blijft de griffier ‘van de hele raad’ en de secretaris ‘van het nieuwe college’.

3

-

Openbaar duidingsdebat Op veel plaatsen start het (in-)formatieproces met een duidingsdebat waarin fracties commentaar geven op de uitslag en een advies geven hoe het verder kan verlopen. Voordeel hiervan kan zijn daft er duidelijkheid ontstaat over waar het initiatief ligt.

-

Debat en besluitvorming in de raad over bereikte onderhandelingsresultaat Een college- of raadsprogramma wordt vastgesteld door de raad. Dat geeft uitdrukking aan het feit dat de raad de hoofdlijnen van beleid bepaalt. Het voorstel komt weliswaar van de onderhandelaars maar wordt besproken, evt. geamendeerd en bekrachtigd door de hele raad. Hierdoor kunnen alle raadsleden bijdragen aan de hoofdlijnen van beleid voor deze raadsperiode.

e. Betrokkenheid burgemeester bij (in)formatie Volgens de Gemeentewet wordt “de burgemeester geïnformeerd over de uitkomsten van de college-onderhandelingen. Hij wordt dan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken.” Hierin worden de volgende stappen gevolgd: • direct na de verkiezingsuitslag een eerste gesprek tussen informateur en burgemeester. • Tijdens de formatie gesprekken over de afstemming van de bevoegdheden waarover de burgemeester als bestuursorgaan beschikt met overige portefeuilles; • meerdere tussentijdse bijpraatsessies waarin de (in)formateur de burgemeester op de hoogte stelt van de algemene voortgang; • voorafgaande aan de opvulling van wethoudersposten neemt de burgemeester kennis van de kandidaten zodat hij als verantwoordelijke voor het bevorderen van bestuurlijke integriteit met hen kan spreken.

4