Water- en rioleringsplan gemeente Boxtel- Bijlage 1 Water- en rioleringsplan

Water- en rioleringsplan Gemeente Boxtel 29 oktober 2025 - Confidential

1

Contactpersoon ARCADIS Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland

Afbeelding voorblad: foto van website gemeente Boxtel

2

Inhoudsopgave 1 INLEIDING

6

4.5 DRINKWATER

28

4.6 BODEM

28

4.7 PROFESSIONEEL BEHEER

29 32

5 MAATREGELENPAKKET

1.1 WATER EN RIOLERING IN BOXTEL

7

1.2 BELANG VAN HET WRP

7

5.1 PLANVORMING EN ONDERZOEK

33

1.4 RAAKVLAKKEN

7

5.2 BEHEER EN ONDERHOUD

33

1.5 PARTICIPATIE

8

5.3 VERVANGINGSMAATREGELEN

34

1.6 LEESWIJZER

9

5.4 FACILITAIR/OVERIG

34

2 BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE

10

35

6 MIDDELEN

2.1 AREAAL EN TOESTAND

11

6.1 PERSONELE MIDDELEN

36

2.2 INVULLING ZORGPLICHTEN

12

6.2 FINANCIËLE MIDDELEN

36

3 VISIE EN AMBITIE

15

42

7 BIJLAGEN

3.1 OMGEVINGSVISIE BOXTEL

16

BIJLAGE A WETTELIJK KADER (WATER EN RIOLERING) 43

3.3 PROFESSIONEEL BEHEER

18

3.4 BASIS OP ORDE

19

BIJLAGE B TAKEN EN BEVOEGDHEDEN (WATER EN RIOLERING)

4 STRATEGIE

20

4.1 STEDELIJK AFVALWATER

21

4.2 HEMELWATER / KLIMAATADAPTATIE

22

4.3 GRONDWATER

26

4.4 OPPERVLAKTEWATER

27

3

Colofon

48

45

SAMENVATTING

•

Riolering en water zijn belangrijk voor een fijne plek om te wonen Vaak denken we er niet aan, maar riolering heeft ons leven in de afgelopen 150 jaar veel beter gemaakt. Goede zorg voor de riolering blijft nodig, zodat het systeem ook in de toekomst goed werkt. Riolering hoort bij het hele watersysteem in Boxtel.

•

Bouwsteen voor Programma Klimaatadaptatie en Water De gemeente Boxtel wil dat iedereen prettig en duurzaam kan wonen, ook als het klimaat verandert. Dit nieuwe Water- en Rioleringsplan (WRP) legt uit wat de gemeente doet voor schoon water, droge voeten en het omgaan met regenwater. We zorgen goed voor de riolering en andere voorzieningen boven en onder de grond. Het plan sluit aan op eerdere plannen en vormt een basis voor het nog te ontwikkelen Programma Klimaatadaptatie en Water, waar het Water- en rioleringsplan (WRP) onderdeel van gaat uitmaken. Inhaalslag nodig De afgelopen jaren hebben we vooral gezorgd voor het onderhoud van wat er al was. Door wisseling en uitval van personeel konden we minder doen dan gepland. Daardoor lopen we achter op onze planning van het vorige rioleringsplan. Met dit nieuwe Wateren Rioleringsplan (WRP) laten we zien welke stappen we nemen om weer goed overzicht te krijgen en te houden. Vroeger richtten we ons vooral op oplossingen onder de grond tegen wateroverlast. Nu bereiden we ons voor om verbeteringen en vervangingen in de hele openbare ruimte aan te pakken. Ten opzichte van het vigerende plan zetten we onze beleidskoers op hoofdlijnen voort. Wel hebben we de ambities vanuit de Strategie Klimaatadaptatie 2023-2030 in dit plan overgenomen en verder uitgewerkt.

•

Hemelwater infiltreert zoveel mogelijk in de bodem op de plek waar het valt.

4

• •

•

Hemelwater wordt zoveel mogelijk lokaal verwerkt, vastgehouden en zo mogelijk (hygiënisch verantwoord) hergebruikt om het afvoeren van hemelwater naar de riolering te verminderen; Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoals nieuwbouw, herinrichting en reconstructies dienen hydrologisch positief te worden ontwikkeld. Dit betekent dat hemelwater afkomstig van het nieuwe/te vernieuwen verharde oppervlak zoveel als mogelijk op eigen terrein moet worden verwerkt; Inwoners, bedrijven en woningcorporaties worden gestimuleerd om af te koppelen; Bij toename van bebouwing en verharding wordt waterberging gecreëerd van 70mm per m² verharding in plaats van de huidige 60mm per m². Deze eis gaat gelden vanaf 50 vierkante meter aan toename verharding; De vitale en kwetsbare functies blijven functioneren en bereikbaar bij zeer hevige neerslag.

Om doelmatige maatregelen te kunnen treffen willen we meer inzicht krijgen in hoe het systeem werkt en wat de staat ervan is. Door een betere en meer geplande aanpak kunnen we goed bijdragen aan het klimaatbeleid van Boxtel en werken we volgens de omgevingsvisie Boxtel. Onze ambitie is om het beheer en onderhoud beter te organiseren. Daarom brengen we onze gegevens op orde. Met goede en betrouwbare data kunnen we betere keuzes maken. Als we ook onze oude modelberekeningen vernieuwen, krijgen we meer grip en inzicht in wat er nodig is. Zo kunnen we effectiever werken en weten we beter hoe ons systeem ervoor staat.

Onze huidige groep medewerkers is te klein voor al het werk dat erbij komt. Er wordt

Maatregelenpakket Voor de komende jaren hebben we gemiddeld €4,7 miljoen per jaar gepland om uit te geven. We gebruiken dit geld voor acties zoals: • het verbeteren van de opvang van regenwater, • het beter onderhouden van ons water- en rioleringssysteem, • het aanpassen aan het veranderende klimaat. Zo leggen we bijvoorbeeld greppels en sloten aan en koppelen regenwater los van het riool. Hierdoor wordt de kans op wateroverlast bij zware regen kleiner. Ook wordt de openbare ruimte groener. Hierdoor wordt Boxtel nog aantrekkelijker en gezonder om in te wonen. Al deze acties zijn belangrijk om de kwaliteit van het water goed te houden, wateroverlast te voorkomen en Boxtel klaar te maken voor de toekomst. Hemelwaterbeleid Voor de gemeente Boxtel gelden regels voor het afvoeren van regenwater naar het riool. Bij ruimtelijke ontwikkelingen groter dan 50 m2 moet de perceelseigenaar zorgen voor waterberging op het eigen terrein. De omvang en de voorwaarden zijn in dit WRP vastgelegd. Formatie-uitbreiding Onze riolering wordt ouder en we krijgen vaker te maken met extreem weer. De opgave voor de riolering verandert van water snel afvoeren naar vasthouden waar mogelijk. Door de energietransitie komen er ook nieuwe kabels en leidingen bij in de grond. Om

kosten te besparen en mee te kunnen koppelen met andere ingrepen in de openbare ruimte stemmen we de werkzaamheden af via het Integraal Meerjarenplan Openbare Ruimte (IMOR). We werken aan verduurzaming en uitbreiding van ons systeem. Hierdoor hebben we meer mensen nodig.

5

steeds meer gevraagd van ons team. We willen de personele capaciteit daarom uitbreiden. Daar houden we rekening mee in de berekening van de kosten in dit plan. Om in 2027 aan deze regels van de Europese Kaderrichtlijn Water te voldoen zijn extra maatregelen nodig. De Brabantse waterschappen doen al meer om de waterkwaliteit te verbeteren. Aan gemeenten wordt gevraagd om zich ook extra in te spannen. Hoe en wat is nog niet bekend en dat vraagt mogelijk om extra inzet en middelen boven op de al benodigde formatie-uitbreiding.

Ontwikkeling riool en waterzorgheffing Volgens onze berekeningen blijft de riool- en waterzorgheffing de komende jaren bijna hetzelfde. We moeten de heffing wel elk jaar aanpassen aan de prijsstijgingen (indexeren), dus deze kan nog iets omhooggaan. Dit is mogelijk omdat we het geld uit de reserve (egalisatievoorziening) gebruiken. Ook verwachten we dat er meer huishoudens en bedrijven zullen zijn die de heffing betalen. Hierdoor stijgen onze inkomsten.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

1

3 Visie en ambitie

INLEIDING

Boxtel is een fijne plek om te wonen, werken en leven. We willen dat dit zo blijft. Daarom zorgen we dat ons watersysteem in het dorp en buitengebied sterk genoeg is voor de toekomst. We gaan voor een duurzame en klimaatbestendige gemeente. Ons nieuwe Water- en Rioleringsplan (WRP) helpt ons om dit te bereiken. Het WRP laat zien hoe we werken aan een stevig en flexibel riool- en watersysteem. Dit plan is ook een belangrijke stap voor ons nog op te stellen Programma Klimaatadaptatie en Water. Het WRP helpt ons mee te gaan met nieuwe ontwikkelingen, zoals: • extremer weer door klimaatverandering, • veranderingen in de samenwerking tussen overheid, inwoners, bedrijven en organisaties, • nieuwe wetten en regels. Elke vier jaar evalueren we dit plan waarin staat wat we de komende jaren gaan doen om onze riolering goed te houden. We werken hierbij samen met onze waterpartners, zodat de kwaliteit van het riool goed blijft.

6

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

1.1 WATER EN RIOLERING IN BOXTEL De omgeving van Boxtel is rijk aan fraai groen en water. De Dommel speelt een centrale rol in het gebied te midden van de driehoek Tilburg, Eindhoven en ’s-Hertogenbosch. Het landschap wordt verder gekenmerkt door beekjes, vennen en parken, waar water belangrijke functies vervult, zoals het bergen en afvoeren van regenwater.

1.2 BELANG VAN HET WRP Riolering en (schoon) water zijn belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Het is echter niet altijd even goed bekend wat de riolering voor onze leefomgeving en levenstandaard heeft betekend. In anderhalve eeuw heeft de riolering onze levenstandaard en leefomgeving aanzienlijk verbeterd. Zo is onze omgeving schoner geworden en zijn we gemiddeld een stuk ouder en gezonder geworden. We hebben zelfs een deel van onze lichaamslengte aan het riool te danken, die in de stedelijke gebieden in 150 jaar is gestegen van gemiddeld 160cm naar 185cm. Dit komt mede door de verbeterde hygiëne en minder ziekten zoals cholera en dysenterie. Met een goed functionerend water- en rioleringssysteem blijven we zorgen voor een gezonde leefomgeving. Met het huidige WRP focussen we (verder) op een robuust watersysteem. De gevolgen van klimaatverandering zullen ook aan Boxtel niet voorbijgaan en vraagt om een integrale benadering. Aansluitend op dit WRP starten we met het opstellen van het zogenoemde Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Met dit overzicht hebben we een goed inzicht in het functioneren van ons water- en rioleringssysteem onder normale en meer extreme omstandigheden.

Voorliggend plan beschrijft hoe we hieraan willen bijdragen vanuit de wettelijke watertaken voor afvalwater, grondwater en hemelwater en onze ambities met betrekking tot klimaatadaptatie en duurzaamheid. Dit plan dient als bouwsteen voor het overkoepelende (nog te ontwikkelen) Programma Klimaatadapatie en Water.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Dit WRP gaat in per 1 januari 2026 met een onbepaalde looptijd. Om de vier jaar evalueren we het beleid en bepalen we of een eventuele actualisatie nodig is. Het kostendekkingsplan actualiseren we elke twee jaar.

1.4 RAAKVLAKKEN Het water- en rioleringsbeleid heeft raakvlakken met andere omgevingsgerelateerd beleid zoals het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) en de Droogteagenda (‘zonder water geen later’). Voor dit plan zijn het beleidsakkoord, de omgevingsvisie, de klimaatadaptatiestrategie en de watertransitie van het waterschap meest van belang.

Beleidsakkoord 2021-2026 Klimaatadaptatie is een belangrijk onderdeel in het Beleidsakkoord, waarbij Boxtel inspeelt op de gevolgen van wateroverlast, droogte, hitte en bodemdaling. De gemeente zet hier in op een robuust watersysteem en rioolstelsel om grote fluctuaties in neerslag op te vangen. Zo wordt hemelwater niet direct afgevoerd, maar wordt er zoveel mogelijk ingezet op vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren. Het beleid focust bijvoorbeeld op het afkoppelen van hemelwater, meer groen, wadi's, sloten en watergangen.

Omgevingsvisie Boxtel In de Omgevingsvisie Boxtel is veel aandacht voor een aangename en klimaatadaptieve inrichting van de gemeente. De visie is opgedeeld in vier thema’s: Aangenaam Leven, Verbindend Netwerk, Krachtige Economie en Inclusieve duurzaamheid. Met name de thema’s Aangenaam Leven en Inclusieve duurzaamheid hebben raakvlakken met dit plan.

Strategie Klimaatadaptatie 2023-2030 Boxtel Vanwege de verwachte klimaatscenario's en (inter)nationale afspraken hebben we als gemeente Boxtel de opgave om in 2050 een volledig klimaatbestendige gemeente te zijn.

In 2019 hebben we, in het kader van klimaatadaptatie, een klimaatstresstest laten 7

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

uitvoeren. Hieruit is gebleken dat bij extreme regenval wateroverlast kan ontstaan op verschillende straten en tuinen en in het bijzonder rondom bedrijventerrein Ladonk en het tuincentrum. In de Strategie Klimaatadaptatie hebben we de ambitie opgenomen dat op publiek en privaat terrein minimaal 70 mm hemelwater geborgen dient te worden, zonder schade aan gebouwen of vitale infrastructuur. Ook neemt in onze hele gemeente de kans op droogtestress toe als gevolg van klimaatverandering. Vooral bij de Kampina en Landgoed Venrode is er een verhoogd risico.

Watertransitie Waterschap De Dommel Het nieuwe Waterbeheerplan 2022-2027 van Waterschap de Dommel biedt een handelingsperspectief voor de zogenoemde ‘beekdalen’, ‘hoge koppen’ en ‘flanken’. Met de optimalisatie wil het waterschap onder meer bereiken dat zoveel mogelijk water infiltreert op de hoge zandkoppen, de grondwatervoorraad structureel toeneemt en de afvoer naar regionaal oppervlaktewater afneemt. Op de koppen is de meeste winst te halen. Kwelstromen kunnen namelijk vanaf de hoge koppen de flanken en beekdalen van grondwater voorzien (deze worden dan weer natter). Om dit te kunnen realiseren moeten op de hoge koppen de waterpeilen van de watergangen omhoog.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Hoogwater Aanpak Brabant Oost (HowaBo) In de regio van ’s-Hertogenbosch neemt de kans op overstromingen door klimaatverandering toe. De waterschappen, gemeenten, provincie Noord-Brabant en Rijkswaterstaat werken aan plan met oplossingen om het gebied te beschermen tegen extreem hoogwater. Mogelijke oplossingsrichtingen zijn bijvoorbeeld bovenstrooms meer water vasthouden en hanteren van een hoger maatgevend waterpeil (tijdens een extreme hoogwatersituatie). Howabo doorloopt een MER procedure (Milieu Effect Rapportage). De eerste stap bestaande uit de Notitie Reikwijdte en Detailniveau is inmiddels gereed.

KRW-Impuls De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt eisen aan waterkwaliteit van al het oppervlakte en grondwater. Waterbeheerders (rijk, provincie, waterschappen en gemeenten) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het halen van deze eisen (doelen) in 2027. Maatregelen zijn nodig om de doelen van KRW te halen. De Brabantse waterschappen nemen extra maatregelen om de waterkwaliteit verder te verbeteren. Om de doelen te halen is extra inzet nodig, ook van gemeenten. Denk hierbij aan ruimtelijke instrumenten, vergunningverlening, toezicht en handhaving.

1.5 PARTICIPATIE Het WRP is in overleg met interne afdelingen zoals Duurzaamheid en Klimaat en met Waterschap De Dommel tot stand gekomen. De beoogde watertransitie van Waterschap De Dommel hebben we geïntegreerd in de beleidskoers. Omdat participatie voor water en riolering op projectniveau in praktijk beter werkt dan participatie in de fase van beleidsvorming en er geen grote beleidswijzingen zijn, is gekozen voor dit participatieniveau.

Figuur 1: handelingsperspectief voor de beekdalen 8

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

1.6 LEESWIJZER Hoofdstuk 2:

Beeld van de huidige situatie Evaluatie afgelopen planperiode en beeld van areaal en toestand

Hoofdstuk 3:

Visie en ambities Omschrijving wat we de komende periode en op lange termijn willen bereiken

Hoofdstuk 4:

Strategie Hoe we de ambities gaan realiseren, bijbehorende beleidskaders en een vooruitblik op de wenselijkheid van juridische verankering

Hoofdstuk 5:

Maatregelenpakket riolering De maatregelen voor de komende periode

Hoofdstuk 6:

Middelen Benodigde personele en financiële middelen, evenals onderbouwing van de riool- waterzorgheffing (Kostendekkingsplan)

9

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

2

3 Visie en ambitie

BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE

Om de juiste dingen goed te doen, moeten we goed weten: • hoe ons gebied zich ontwikkelt, • wat de staat is van onze riool en waterobjecten, • hoe het hele systeem werkt. Door terug te kijken op wat we de afgelopen jaren hebben gedaan, zien we wat goed gaat en wat beter kan. We leren van het vorige plan en van onze ervaringen. Hieruit halen we punten waar we extra aandacht aan geven in het nieuwe Water- en Rioleringsplan (WRP). Zo weten we waar we de komende jaren mee aan de slag moeten.

10

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

2.1 AREAAL EN TOESTAND In Boxtel ligt in totaal ca. 226 km aan rioolleidingen, waarvan 93% vrijverval en 7% mechanisch. Van dit vrijvervalsysteem is een deel gemengde riolering (één buis voor de afvoer van schoon en vuil water) en een deel gescheiden stelsel riolering (twee aparte buizen voor de afvoer van schoon en vuil water). Ook zijn infiltratieriolen aangelegd. Dit zijn waterdoorlatende leidingen met een poreuze wand op kleine openingen voor infiltratie van hemelwater in de bodem. Bij vrijverval riolering wordt het afvalwater getransporteerd door de zwaartekracht. Wanneer de leidingen te diep komen te liggen wordt het water met grotere gemalen omhoog gepompt. Bij mechanische riolering wordt het afvalwater getransporteerd door drukverschillen. Om ervoor te zorgen dat tijdens extreme neerslag het water goed wordt afgevoerd, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten, hemelwaterlozingspunten en diverse (bovengrondse) watervoorzieningen. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI) Boxtel, in beheer bij Waterschap De Dommel.

Objecten Aantal kolken

Hoeveelheid

Eenheid

13.070

Stuks

Lengte vrijvervalriolering

179

Km

… vuilwater

33

… hemelwater

40

… gemengd

106

Lengte persleiding (excl. drukrioolstelsels)

16

Km

6 Middelen

Lengte drainage

11

Km

Oppervlak wadi's, bodempassages

6

Ha

Lengte IT-riool/DIT-riool

20

Km

Aantal overige voorzieningen hemelwater

17

Stuks

Lengte lijn- en roostergoten

1

Km

Aantal gemalen droge opstelling en randvoorzieningen

5

Stuks

Aantal gemalen natte opstelling

52

Stuks

Aantal pompunits mechanische riolering

432

Stuks

1

Stuks

175

Km

Aantal IBA's, decentrale zuiveringen, septic tanks Lengte watergangen in beheer

Tabel 1: Areaal riolering

11

5 Maatregelenpakket

Een overzicht van de lozingspunten nemen we op in het nog op te stellen Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Het beheer en onderhoud van duikers en sloten wordt verzorgd door de cluster groen. Riolering en Water draagt hieraan bij. De kwaliteitstoestand van het rioleringsstelsel in Boxtel is van goede kwaliteit en goed in beeld. Het stelsel is bijna volledig geïnspecteerd en beheren we met gebruikmaking van een rioolbeheersysteem. Pompstoringen worden tijdig gesignaleerd en gemonitord door middel van het telemetriesysteem I-View. De toestand van ons areaal houden we in de gaten met reguliere (jaarlijkse) inspecties. Bewoners kunnen problemen melden via het servicepunt Fixi en de Fixi-app. Door het rioolbeheersysteem, het Systeemoverzicht Stedelijk Water, meetgegevens en meldingen, verkrijgen we inzicht in het functioneren van het afvalwatersysteem.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

De leeftijdsopbouw van de riolering is weergegeven in figuur 2.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Zorgplicht stedelijk afvalwater Riolering is belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Het beschermt de volksgezondheid en zorgt ervoor dat de bodem en oppervlaktewater niet worden vervuild. Gemeenten hebben wettelijk gezien een zorgplicht afvalwater. Zorgplicht afvalwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeente heeft een zorgtaak om stedelijk afvalwater van binnen de bebouwde kom in te zamelen. Dit staat in artikel 2.16 van de Omgevingswet. De gemeente hoeft het lozen van bedrijfsafvalwater en vloeibare afvalstoffen op het openbaar vuilwaterriool niet toe te staan. De gemeente is verantwoordelijk voor aanleg en beheer van vuilwaterriolering binnen de bebouwde kom. En ook voor het transport van het afvalwater naar een zuiveringtechnisch werk, bijvoorbeeld een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi).

Figuur 2: Leeftijdsopbouw riolering (aantal km vrijvervalriolering en periode van aanleg)

2.2 INVULLING ZORGPLICHTEN In de Omgevingswet - Artikel 2.16 (gemeentelijke taken voor de fysieke leefomgeving) zijn de wettelijke watertaken van de gemeente opgenomen. Het betreft de zorgplicht stedelijk afvalwater, de zorgplicht hemelwater en de zorgplicht grondwater (zie bijlage 1). Om de koers, indien nodig, te kunnen bijstellen of de aandacht te verleggen, blikken we aan de hand van de wettelijke watertaken uit het vorige plan terug op de afgelopen periode. Samengevat bestaat het volgende beeld:

12

Eigenlijk geldt ook buiten de bebouwde kom (het buitengebied) de gemeentelijke taak voor de inzameling van huishoudelijk afvalwater. Soms is er sprake is van locaties waarbij huishoudelijk afvalwater vrij kan komen met minder dan 2000 inwonerequivalenten. Als de aanleg van een vuilwaterriool dan niet doelmatig is, dan hoeft de gemeente deze taak niet in te vullen. Bij het beoordelen van doelmatigheid spelen milieubelangen ook een rol. Met de nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater is de ondergrens verlaagd van 2000 naar 1000 inwonerequivalenten. In plaats van riolering kan een gemeente of een waterschap ook besluiten om een IBA, een Individuele Behandeling van Afvalwater, te (laten) installeren. Voorwaarde is wel dat het milieu net zo goed wordt beschermd als bij lozing in een vuilwaterriool. Als er geen aansluiting mogelijk is op een vuilwaterriool en als de gemeente de zorgplicht niet anders invult, dan hebben inwoner en bedrijf een eigen verantwoordelijkheid als lozer van (huishoudelijk) afvalwater. In Boxtel zijn de IBA’s in beheer bij de gemeente. Met het waterschap is een overeenkomst afgesloten voor het onderhoud ervan.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Zorgplicht hemelwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De afgelopen planperiode zijn meerdere meldingen binnengekomen via Fixi. Daarvan gingen de meeste meldingen over verstopping, wateroverlast en stankoverlast. Een terugkerend probleem voor verstoppingen lijkt zich vooral voor te doen in rioolputten en rioolleidingen. Ook zijn er herhaalde klachten over water dat niet goed wegloopt. Dit leidt tot water in de straten, tuinen, huizen en bedrijfspanden. Voor de oorzaken van de overlast komen twee onderwerpen naar voren. Er zijn diverse meldingen die wijzen op bladeren en ander vuil dat de afvoer blokkeert. Daarnaast zijn er meldingen van wortelgroei dat tot verstoppingen in riolen leidt. Als gevolg van de verstoppingen ervaren inwoners soms stank. In een enkel geval is sprake van schade aan eigendommen. De problemen doen zich vooral voor op privégrond, maar de oorzaken worden vaak toegeschreven aan verstoppingen in openbare riolen of wortelgroei van gemeentelijke bomen. Het belangrijkste oppervlaktewater in de gemeente Boxtel is De Dommel. Deze heeft de functie van waternatuur en Ecologische verbindingszone. Naast de Dommel is er nog een aantal beken met specifieke kwaliteitsdoelstellingen, waaronder het Smal Water, Grote Waterloop, Koppelloop, de Heerenbeekloop, de Essche Loop, de Beerze en de Kapelloop. Deze zijn allen in beheer bij het Waterschap De Dommel.

Op een aantal locaties zijn er gemengde overstortlocaties. Ten tijde van langdurige en/of hevige regenval lozen deze overtollig water op oppervlaktewater. Er zijn ter plaatse geen structurele knelpunten in de waterkwaliteit bekend, maar dit verdient de komende periode wel de nodige aandacht.

Zorgplicht hemelwater Riolering en stedelijk water zijn ook belangrijk voor een veilige leefomgeving. Het zorgt ervoor dat straten begaanbaar blijven tijdens regenbuien. Als gemeente hebben we een zorgplicht hemelwater.

13

De gemeentelijke zorg voor hemelwater heeft betrekking op het doelmatig inzamelen en verwerken van afstromend hemelwater van openbaar terrein. De eigenaar van het terrein waarop het hemelwater valt is primair verantwoordelijk voor de verwerking van het hemelwater. De gemeente hoeft het hemelwater afkomstig van particulier terrein niet te ontvangen. Alleen voor zover de perceeleigenaar kan aantonen dit niet redelijkerwijs te kunnen verwerken (in de bodem of het oppervlaktewater brengen) is afvoer via een gemeentelijke voorziening toegestaan, op kosten van perceeleigenaar of projectontwikkelaar.

Om een verbeterd inzicht te krijgen in het functioneren van onze stelsels en systemen hebben we in 2019 een klimaatstresstest uitgevoerd en zijn we gestart met het actualiseren van het bestaande rekenmodel. Niet alleen het afvoerend verhard oppervlak en de afmetingen en hoogteligging zijn inmiddels gewijzigd, ook de rekenmethoden hebben zich de afgelopen tijd sterk ontwikkeld als gevolg van het willen inspelen op klimaatverandering. De noodzaak voor de inzet van meer nauwkeurige rekenmodellen vertaalt zich door in een sterke behoefte aan volledige en betrouwbare basisgegevens. Op dit punt is een inhaalslag nodig. Waar voorheen de focus lag op de buizen in de grond is nu ook informatie nodig over de bovengrond. Bij extreme buien gaat het immers, naast de ondergrondse afvoercapaciteit ook om de bovengrondse verwerkingscapaciteit van overtollige neerslag. De afgelopen jaren zijn we doorgegaan met afkoppelen van verhard oppervlak bij aanpassingen in de openbare ruimte.

Zorgplicht grondwater Te hoge grondwaterstanden kunnen leiden tot natte kruipruimten en optrekkend vocht in de woning. Dit kan gezondheidsschade tot gevolg hebben. Naast de extreem natte periode in 2023-2024 hebben we ook te maken gehad met langdurige perioden

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

van droogte. Hierdoor kan schade ontstaan aan funderingen en gebouwen, aan groenvoorzieningen en mogelijk ook aan infrastructuur. Daarnaast zijn tijdens perioden van droogte aanvullende kosten nodig voor het bewateren van de beplanting. Ook neemt de kans op schade aan de natuur en waterkwaliteitsproblemen toe. Zorgplicht grondwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeente draagt zorg voor het in openbaar gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover dit doelmatig is en geen taak van het waterschap of de provincie.

De afgelopen planperiode is er geen grondwateroverlast gemeten. Door de bodemopbouw en waterhuishouding in Boxtel zijn er geen structurele grondwaterproblemen. Onder structureel bedoelen we een situatie waarbij de minimaal benodigde ontwateringsdiepte regelmatig wordt overschreden, voor langere tijd geldt en waarbij geen incidentele situatie ten grondslag ligt (zoals overlast na extreme neerslag). In Boxtel-Oost zijn maatregelen getroffen om de kans op grondwateroverlast te verkleinen. Of deze maatregelen afdoende zijn gaan we onderzoeken. In combinatie met rioolvervanging is verdere optimalisatie mogelijk.

14

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3

3 Visie en ambitie

VISIE EN AMBITIE

In dit hoofdstuk vertellen we wat we willen bereiken met water en riolering in Boxtel. We bouwen verder op de Omgevingsvisie, het Bestuursakkoord, klimaatstresstesten en plannen van Waterschap De Dommel. We staan voor grote uitdagingen, terwijl we niet alles kunnen veranderen en onze middelen beperkt zijn. Samen met onze partners willen we hier op een verstandige manier mee omgaan. Het is belangrijk dat we ons hiervan bewust zijn. We hebben in ons werkveld te maken met twee grote onzekerheden: • De betrouwbaarheid van onze basisgegevens en rekenmodellen. • De mogelijke veranderingen in het klimaat. Voor de eerste onzekerheid kunnen we zelf zorgen voor een goede en betrouwbare basis. Voor de tweede onzekerheid, zoals het tempo van klimaatverandering en extreme weersituaties, kunnen we ons voorbereiden door onze leefomgeving zo goed mogelijk waterrobuust en klimaatbestendig te maken.

15

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

3.1 OMGEVINGSVISIE BOXTEL In de gemeente Boxtel is het prettig wonen én goed werken. De gemeente heeft een rijke cultuurhistorie, prachtige natuurgebieden en een landelijk gebied met karakteristieke dorpen, die grotendeels met elkaar verbonden zijn door de meanderende Dommel, de Essche Stroom en de Beerze. Elk dorp heeft een eigen identiteit met bijbehorende voorzieningen. Ook zorgt het rijke en diverse verenigingsleven voor veel saamhorigheid. Deze belangrijke kwaliteiten willen we in de toekomst behouden en versterken. Tegelijkertijd bieden we ruimte aan belangrijke trends en ontwikkelingen die op ons afkomen. De uitstekende ligging van de gemeente midden in de stedendriehoek Den Bosch, Tilburg en Eindhoven willen we hierbij nog beter benutten. Het ondernemershart van de gemeente Boxtel moet ook in de toekomst blijven kloppen.

Aangenaam leven

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Zorgplicht afvalwater Huishoudelijk afvalwater dat vrijkomt binnen de bebouwde omgeving zamelen we in en transporteren het naar het overnamepunt van Waterschap De Dommel. We streven via afkoppelen van hemelwater naar een zodanige samenstelling van het afvalwater dat het waterschap de afvalstoffen zo efficiënt mogelijk kan terugwinnen op de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Het streven is gericht op 15% minder water naar de RWZI. Afvalwater in het buitengebied verwerken we op een zo doelmatig mogelijke wijze. De keuze tussen centrale of decentrale verwerking is locatiespecifiek en wegen we op transparante wijze af in samenspraak met het waterschap. Zorgplicht grondwater We streven, waar nodig, naar een beheersing van grondwaterstanden om de kans op structurele grondwateroverlast én -onderlast te beperken. Vanuit onze zorgplicht dragen we bij aan bescherming van de grondwaterkwaliteit, onder andere door ongewenste lozingen tegen te gaan.

De natuur en groene kwaliteit van Boxtel wordt behouden en versterkt. Dit gaat om het groen binnen de dorpen, het groen buiten de dorpen en de verbinding daartussen. Bodem en water zijn sturend bij ontwikkeling. Er zijn veel plaatsen met een rijke cultuurhistorie, zoals de landgoederen en de historische gebouwen in de dorpen. Deze worden gekoesterd en een nieuwe ontwikkeling staat in dienst van het behoud van de cultuurhistorische waarde. Voor andere gebieden kan ontwikkeling juist leiden tot nieuwe kwaliteiten, zoals woningen in combinatie met de aanleg van waterberging.

Zorgplicht hemelwater We willen hemelwater zoveel als mogelijk lokaal verwerken, daar waar het kan. Op deze wijze dragen we ook bij aan de droogtebestendigheid van groen. Onze voorkeur gaat uit naar bovengrondse oplossingen die we kunnen combineren met groen. Hierbij houden we wel oog voor verkeersveiligheid en toegankelijkheid (bijvoorbeeld in relatie tot goten). We gaan door met afkoppelen van op de riolering aangesloten verhard oppervlak om de vuilemissie te reduceren, de kans op wateroverlast te beperken en verdroging tegen te gaan.

Groen en water zijn robuust, verbonden en beleefbaar in ons landschap aanwezig. Groenstructuren en erfgoed, bijvoorbeeld oude bomenrijen en sloten, zijn versterkt en met elkaar verbonden. Dat geldt ook voor natuurgebieden en het groen binnen en buiten de bebouwde kom. Het gaat hierbij om de hoeveelheid en de kwaliteit van het groen en water. Er is meer aandacht voor het behouden, uitbreiden, beschermen en verbeteren van de kwaliteit van de natuurgebieden, landgoederen, monumenten en beekdalen. Dit is zowel voor de natuur (biodiversiteit) als voor de toegankelijkheid en beleving van inwoners. (Bron: Omgevingsvisie Boxtel 2040).

Het oppervlak in Boxtel is grotendeels in particuliere handen. Onze inwoners, ondernemers, ontwikkelaars en woningbouwcorporaties zien we als medeinvesteerders voor een aangename woonomgeving. We stimuleren een duurzame omgang met water, bijvoorbeeld door hemelwater af te koppelen van de riolering.

16

Oppervlaktewater Ter bevordering van de waterbeleving in de woonomgeving zetten we in op een bovengrondse verwerking van hemelwater met behulp van waterpartijen en wadi's/greppels/waterlopen en voorzien we waterpartijen van natuurvriendelijke

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

oevers. Waterlopen en waterpartijen in woon- en werkgebieden dragen bij aan versterking van de groenstructuur. Drinkwater Omdat voldoende en schoon drinkwater geen vanzelfsprekendheid meer is, willen we in eerste instantie inzetten op een proces van bewustwording en hiermee een gedragsverandering (niet onnodig drinkwater verbruiken en zo mogelijk regenwater hygiënisch verantwoord hergebruiken). Mogelijk volgt vanuit landelijke regelgeving in de toekomst, bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, een verplichting tot hergebruik van hemelwater. In hoeverre dit wenselijk en haalbaar is wordt op ministerieel niveau onderzocht.

Inclusieve duurzaamheid De gemeente draagt bij aan de doelen van het klimaatakkoord en er wordt bij woningen en bedrijven rekening gehouden met het milieu. Het groen en het water draagt bij aan de biodiversiteit. Het vasthouden van regenwater zorgt voor vergroening en verkoeling in de zomer. Er is sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water. De ondergrond (de bodem en watersystemen) speelt een belangrijke rol bij het maken van keuzes voor de inrichting van de leefomgeving. We houden rekening met de effecten van ontwikkelingen op de kwaliteit van de bodem en het watersysteem. We stemmen het bovengronds-gebruik beter af op de (on)mogelijkheden die de ondergrond biedt. Wateroverlast, hittestress en verdroging gaan we zoveel mogelijk tegen met maatregelen. Water krijgt meer ruimte binnen de gemeente. Dat gaat niet alleen over de beekdalen, maar er is bijvoorbeeld ook meer afwisselend en passend groen dat we gebruiken om water op te vangen en langer vast te houden. Er is minder verhard oppervlak. Dat is goed voor de biodiversiteit en het draagt bij aan verkoeling in warme periodes. Door goede voorlichting weten bewoners hoe je om kan gaan met klimaatadaptie en kiezen ze steeds vaker voor groene daken en groene tuinen die regenwater opvangen. Ruimtelijke ontwikkelingen worden standaard klimaatbestendig uitgevoerd.

17

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Klimaatadaptatie We dragen vanuit de zorgplicht hemelwater bij aan een klimaatbestendig(er) Boxtel in 2040. We zorgen ervoor dat we zowel pieken als tekorten kunnen opvangen. Daarbij voorkomen we afwenteling van problemen van bebouwd naar buitengebied. Wateroverlast Bij hevige buien willen we overlast zo veel mogelijk voorkomen. We kunnen ons echter niet wapenen tegen alle buien die vallen. Dit is een onbetaalbare opgave. We accepteren daarom hinder als gevolg van water-op-straat en werken planmatig aan het beperken van de kans op wateroverlast. We willen ervoor zorgen dat de druk op ons water- en rioolsysteem niet verder toeneemt en tegelijk verdroging tegengaan. We dragen via bovengrondse wateropvangvoorzieningen bij aan een groenere inrichting, ontharden waar mogelijk en brengen geen verhardingen terug als dat niet nodig is. Hiermee willen we ook als gemeente het goede voorbeeld geven. Een klimaatbestendig(ere) omgeving kunnen we alleen samen met andere partners bereiken. Bij (her)ontwikkeling kunnen we hierin verder gaan dan in bestaand gebied. We gaan door met het ontwikkelen van te stellen normen voor waterrobuustheid, waarbij het voldoen aan de landelijke maatlat ‘Groene en klimaatbestendige bebouwde omgeving’ leidend is voor nieuwbouw. We kiezen voor ‘groene’ in plaats van ‘grijze’ oplossingen.

Rondom de droogteopgave en het grondwaterdossier spelen belangrijke ontwikkelingen in Noord-Brabant. Met het Grondwaterconvenant 2021-2027 sloten 13 Brabantse (water)partijen een overeenkomst om samen te werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans. In september 2022 bracht de adviescommissie Droogte met het rapport “Zonder water, geen later” voorstellen uit voor de aanpak van droogte in Brabant. De acties uit het Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) en het adviesrapport (gericht op lange termijn 2040) zijn gecombineerd tot een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Deze agenda hebben we als gemeente Boxtel nog

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

niet ondertekend. De komende periode zal hierover meer duidelijkheid ontstaan. Er komt een droogte/kansenkaart voor de regio van Boxtel.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

3.2 DOELEN We streven met ons water- en rioleringsbeleid de volgende lange termijn doelen na:

We willen bij ruimtelijke ontwikkelingen onze kennis inbrengen met betrekking tot kwetsbare wateroverlastlocaties, wateropvang bij hevige regenval en wateropslag om langdurig droge perioden beter te kunnen overbruggen.

Tabel 2: Lange termijn doelen

Werkveld

Lange termijn doelen

Op landelijk niveau is gewerkt aan de uitwerking van het principe Water en Bodem Sturend bij ruimtelijke ordening. Provincie Noord-Brabant heeft binnen dit kader vijf leidende principes opgesteld voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting: ▪ Niet meer gebruiken dan is aangevuld ▪ In hoge gebieden water infiltreren ▪ Lage gebieden zijn natter ▪ Het systeem kan omgaan met extremen ▪ De waterkwaliteit is op orde

Stedelijk afvalwater

1. 2.

Hemelwater

3. 4.

Ook deze leidende principes van de provincie omarmen we als gemeente en hebben we in het hoofdstuk strategie op hoofdlijnen verder uitgewerkt.

Oppervlaktewater

Grondwater

5. 6. 7. 8.

Verder vraagt de provincie aandacht voor de volgende punten: • Risicobeoordeling bij infiltratie van hemelwater bij op locatie met historische bodemverontreiniging. Deze risicobeoordeling is voor Boxtel uitgevoerd en de risicoplekken zijn bekend. In Boxtel zijn ter plaatse van risicovolle gebieden dichte riolen aanwezig in plaats van infiltratiebuizen. • Inachtneming instructieregel direct lozen in grondwater. De naleving van de instructieregel is een belangrijk aandachtspunt. Dit stemmen we af met de Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) als uitvoerende partij. • Emissie en droogte beperken overeenkomstig met KRW. Droogte krijgt nog niet de aandacht die het nodig heeft binnen onze gemeente. Het waterschap brengt de opgave met betrekking tot waterkwaliteit in beeld.

18

Doelmatig inzamelen van stedelijk afvalwater; Transport van het stedelijk afvalwater naar een geschikt lozingspunt; Doelmatig Inzamelen van overtollig hemelwater; Lokaal verwerken en zo mogelijk hergebruiken van ingezameld hemelwater; Inspelen op klimaatverandering; Op doelmatige wijze grondwateroverlast en grondwateronderlast voorkomen of beperken; Waterlopen en waterpartijen als drager voor groene structuren; Mede invulling geven aan de doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW);

3.3 PROFESSIONEEL BEHEER De riolering en watergangen in Boxtel willen we planmatig beheren. We houden via inspecties een vinger aan de pols met betrekking tot de toestand en het functioneren, anticiperen op nieuwe ontwikkelingen, werken doelmatig samen met het waterschap en andere waterpartners en groeien toe naar een structureel beheer van alle water- en rioleringsobjecten. We beschermen de volksgezondheid, beschermen tegen (grond)wateroverlast, beschermen het milieu en dragen bij aan een gezonde leefomgeving. Om blijvend

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

invulling te kunnen geven aan de zorgplichten riolering zorgen we dat we de data op orde brengen en houden. Zo ontwikkelen we een betrouwbare basis voor professioneel beheer. De levensduur van de riolering willen we zover mogelijk oprekken om kosten te besparen en mee te kunnen koppelen met andere ingrepen in de openbare ruimte. Voor een doelmatige werking van het rioleringssysteem werken we samen met onze partners in de waterketen. Afstemming van werkzaamheden vindt plaats via het Integraal Meerjarenplan Openbare Ruimte (IMOR).

te voorkomen. Dit wil dus niet zeggen dat er nooit meer overlast of schade op kan treden. Met actuele en betrouwbare data, in combinatie met praktijkkennis van onze systemen, zijn we beter in staat om onderbouwde keuzes te maken voor onder andere investeringen, onderhoudsstrategieën en een doelmatige inzet op klimaatadaptatie. De komende periode zetten we daarom een stap richting data-gedreven beheer, als basis voor toekomstige afwegingen met betrekking tot te hanteren beschermingsniveaus en doelmatige oplossingsrichtingen.

3.4 BASIS OP ORDE

Onze ambitie voor de komende periode is om het investeringsvolume op peil te brengen, het beheer en onderhoud van water en riolering meer planmatig in te richten en de benodigde gegevens en informatie compleet te maken en te uniformeren. In combinatie met het actualiseren van onze verouderde hydraulische modelberekeningen krijgen we hiermee meer grip op en inzicht in de benodigde middelen en vergroten we het inzicht in de toestand en het functioneren van ons areaal. Om dit alles te kunnen realiseren dient de personele capaciteit op orde te worden gebracht en dienen investeringen te worden geoptimaliseerd in afstemming met andere projecten binnen IMOR.

We zijn op weg, maar moeten de basis op orde brengen om ook toekomstbestendig te kunnen worden. Dit is noodzakelijk vanwege allerlei nieuwe ontwikkelingen: het klimaat verandert, er komen nieuwe kabels en leidingen bij in de ondergrond vanwege de energietransitie, we gaan duurzamer om met grondstoffen en er zullen de nodige in- en uitbreidingen plaatsvinden in het kader van de woningbouwopgave. Ook raakt de riolering steeds verder op leeftijd en groeit het areaal aan te onderhouden voorzieningen als gevolg van in- en uitbreidingen. Voorliggend Water- en Rioleringsplan (WRP) laat zien welke stappen we moeten en willen zetten voor een gezonde en veilige leefomgeving. Waar de focus in de afgelopen periode lag op het treffen van met name ondergrondse maatregelen tegen wateroverlast is het nu zaak om ons goed voor te bereiden op het zoveel als mogelijk kunnen integreren van vervangings- en verbetermaatregelen in de gehele openbare ruimte. Met meer inzicht in de toestand en het functioneren en een meer planmatige benadering van de water- en rioleringszorg kunnen we een doelmatige bijdrage leveren aan onder andere de ‘Strategie Klimaatadaptatie’ en beter werken in lijn met de ‘Omgevingsvisie Boxtel’. Om toe te kunnen groeien naar een waterrobuust en klimaatbestendig Boxtel speelt de beschikbaarheid van data een belangrijke rol.

Onder een klimaatbestendig en waterrobuust Boxtel verstaan we het zo goed mogelijk voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. We accepteren hinder, beperken overlast en proberen schade 19

We voorkomen met deze inspanning desinvesteringen en zijn beter in staat om toekomstgerichte, maatschappelijk verantwoorde, maatregelen te nemen. Ondertussen zetten we onze huidige werkzaamheden met betrekking tot beheer en onderhoud en de ingezette koers, voor wat betreft klimaatadaptatie, door en optimaliseren deze waar nodig als onderdeel van het totale beheer van de openbare ruimte.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

4

3 Visie en ambitie

STRATEGIE

We maken niet alleen mooie plannen, maar laten ook zien hoe we dit gaan doen. In dit plan vertellen we welke keuzes we maken en hoe we de regels voor water, riolering en klimaatadaptatie sterker willen vastleggen. Dit is nodig zodat deze onderwerpen altijd goed meegenomen worden bij nieuwe ontwikkelingen in Boxtel. We willen onze gegevens (brondata) in onze systemen beter maken en onze berekeningen en beleid updaten. Hierdoor kunnen we betere en goed onderbouwde beslissingen nemen. Zo verbeteren we onze onderhouds- en vervangingsplannen en geven we onze visie voor de toekomst verder vorm. Voor goede dienstverlening aan inwoners, ondernemers en woningcorporaties is het belangrijk dat we genoeg personeel hebben. We zorgen ervoor dat onze kennis en ervaring behouden blijft.

20

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Met de uitvoering van de gemeentelijke watertaken (zorgplichten afvalwater, hemelwater en grondwater) dragen we bij aan een aangename leefomgeving, waaronder ook een goede kwaliteit van het oppervlaktewater en drinkwater. Omdat water geen grenzen kent zijn er veel raakvlakken, waardoor al snel sprake is van overlap. We hebben ervoor gekozen om de strategieën te ordenen naar de verschillende verschijningsvormen van water en hebben daar ook bodem aan toegevoegd.

4.1 STEDELIJK AFVALWATER ❖ Aanleg van nieuwe riolering Bij aanleg van nieuwe riolering scheiden we vuilwater van schoon hemelwater. Op termijn vervangen we ook de gemengde riolering zoveel als mogelijk op deze wijze. Bij kleinschalige in- en uitbreidingen is aansluiting op het bestaande (gemengde) rioolsysteem acceptabel. In het buitengebied wordt nieuwbouw in principe aangesloten op drukriolering of een individuele behandeling voor afvalwater (IBA). De lozing van hemelwater hierop is niet toegestaan.

❖ Perceelaansluitingen Alle percelen waar afvalwater vrij komt zijn aangesloten op (druk)riolering. Dit betekent dat er geen ongezuiverde afvalwaterlozingen meer plaatsvinden. Of een perceelaansluiting verplicht is hangt onder andere af van de afstand van het perceel tot het riool en het aantal inwonersequivalenten. Is die afstand te groot dan bieden we particulieren in dat geval een alternatief in de vorm van een IBA. Het beheer en onderhoud van de bestaande IBA’s blijft bij de gemeente, dit pakken we in regionaal verband op. In dit plan hebben we rekening gehouden met een noodzakelijke verhoging van het onderhoudsbudget. Bij particulieren bieden we dan een alternatief in de vorm van een individuele behandelingsinstallatie voor afvalwater (IBA) aan. Als de lozer niet kiest voor

21

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

ontzorging moet deze voldoen aan de lozingsvoorschriften in het Besluit activiteiten leefomgeving. De aanlegkosten van een aansluiting op een voorziening zijn voor rekening van de aanvrager/initiatiefnemer.

❖ Bedrijfslozingen In geval van bedrijfswater dient de lozer zelf een adequate voorziening aan te leggen in het geval we er niet voor kiezen om het afvalwater in te zamelen. Voor een toekomstbestendige situatie is het wenselijk om de kwantiteit van de lozingen in het buitengebied en de kwaliteit van de lozingen in de bebouwde omgeving beter te reguleren.

❖ Zwembadwaterlozingen De gemeentelijke drukrioleringspompen hebben te weinig capaciteit om de lozingen van zwembaden te verwerken. We willen toe naar een situatie waarbij zwembaden gebufferd lozen op drukriolering tijdens daluren. Dit werken we de komende periode verder uit.

❖ Voorkeursvolgorde lozingen Voor een duurzame omgang met afvalwater hanteren we de voorkeursvolgorde: ▪ ▪ ▪

voorkomen/beperken van het ontstaan van afvalwater; gescheiden houden; inzamelen en transporteren.

We staan welwillend tegenover eventuele initiatieven om afvalwater decentraal en op duurzame wijze te verwerken. Hiervoor trekken we samen op met het waterschap en kijken we bij andere gemeenten om van hun ervaringen te leren.

❖ Foutieve aansluitingen Foutieve aansluitingen zijn aansluitingen waarbij afvalwater op een hemelwaterleiding of hemelwater op een afvalwaterleiding is aangesloten. Dit kan negatief doorwerken op de werking van het rioolsysteem, de rioolwaterzuiveringsinstallatie en/of de

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

kwaliteit van het oppervlaktewater. In het geval hier aanleiding toe is, bijvoorbeeld door meldingen of waarnemingen, voeren we onderzoek uit en gaan over tot herstel mits doelmatig.

❖ Verstoppingsregeling In het geval van een verstoppingsprobleem met de riolering dan moet de perceeleigenaar de verstopping zelf (laten) verhelpen als deze op eigen grond zit. Een verstopping op grond van de gemeente wordt door de gemeente verholpen.

❖ Emissiereductie Alle riooloverstorten van het gemengde rioleringssysteem zijn voorzien van registratieapparatuur voor het meten van overstortfrequenties en -volumes. Dit geeft ons inzicht in de werking van het systeem in praktijk. De resultaten rapporteren we aan Waterschap De Dommel. Met het oog op de huidige actualisatie van de Europese richtlijn stedelijk afvalwater en de toekomstig strengere eisen aan lozingen op relevante locaties gaan we door met deze praktijkmetingen.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

van schadelijke stoffen naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie kan in het zuiveringsproces problemen veroorzaken.

4.2 HEMELWATER / KLIMAATADAPTATIE Onze voorkeur voor de verwerking van hemelwater gaat uit naar bovengrondse oplossingen die we kunnen combineren met groen en open water. We houden hierbij rekening met de groenstructuur en dragen inhoudelijk bij aan de procedure ‘weging van het waterbelang’ bij elke ruimtelijke ontwikkeling. We sturen mee op het voorkomen van bouwen in ‘natte’ gebieden en adviseren over ontwateringsmaatregelen en de bouwwijze. Bij ontwikkelplannen denken we als gemeente mee over een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting en brengen onze kennis in met betrekking tot kwetsbare wateroverlastlocaties, wateropvang bij hevige regenval en wateropslag om langdurig droge perioden beter te kunnen overbruggen. Daarbij hanteren we een bredere blik dan het plangebied. Wanneer hier mogelijkheden voor zijn bij nieuwbouwprojecten kijken we ook naar mogelijkheden om knelpunten in het omringende gebied op te lossen.

❖ Vergunningen/lozingsregels We coördineren samen met het waterschap de handhaving van meldingen en vergunningen in het kader van de Omgevingswet. Deze handhaving omvat ook de lozingen op de riolering. De Omgevingsdienst Brabant Noord controleert en handhaaft namens de gemeente. Vergunningen verleend door het waterschap worden gemeld aan de gemeente. In de komende periode continueren, en zo mogelijk intensiveren, we de samenwerking met het waterschap en de omgevingsdienst. Beleidsregels met betrekking tot lozingen leggen we vast in het omgevingsplan.

❖ Voorkeursvolgorde verwerking hemelwater Vertrekpunt is het principe dat stedelijk afval- en hemelwater gescheiden worden ingezameld. Bij bedrijventerreinen en evenemententerreinen is over het algemeen sprake van grote dakoppervlakken en veel terreinverharding. De voorkeur voor dergelijke bedrijventerreinen gaat uit naar rechtstreekse lozing van dakwater op oppervlaktewater of indien mogelijk met behulp van plaatselijke infiltratie in de bodem. Indien sprake is van een hoge vervuilingsgraad hanteren we een verbeterd gescheiden stelsel als uitgangspunt.

❖ Optreden bij calamiteiten Voornamelijk in gebieden met een gescheiden rioolstelsel kan tijdens calamiteiten en incidenten via de riolering verontreiniging van het oppervlaktewater optreden door lozingen van chemische stoffen, brandstoffen en afstromend bluswater. Ook de afvoer

22

Voor het gebruik van een duurzame verwerking van hemelwater hanteren we de voorkeursvolgorde hergebruik, vasthouden/infiltreren, bergen, afvoeren naar oppervlaktewater en afvoeren naar riolering. Met betrekking tot hergebruik van hemelwater volgen wij de landelijke ontwikkelingen. Waterschap de Dommel heeft het

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

project de Waterbank voor het gezamenlijk opslaan van schoon proceswater voor bijvoorbeeld bluswater, koelwater etc.). Dit is een kansrijke ontwikkeling. Als wijkreconstructies en rioolvervanging/verbetering aan de orde zijn, onderzoeken we voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. De initiatiefnemer dient de trits te doorlopen en te beargumenteren voor welke optie wordt gekozen. Als hergebruik en (volledige) infiltratie niet mogelijk is, resteert afvoer naar oppervlaktewater/riolering. In dit geval dient hemelwaterberging te worden aangebracht overeenkomstig de beleidsregels van het waterschap (lozing op oppervlaktewater) of van de gemeente (lozing op riolering). Het lozen van hemelwater op drukriolering is niet doelmatig en daarom niet toegestaan binnen onze gemeente.

❖ Afkoppelen van verhard oppervlak We gaan de komende periode door met afkoppelen van op de riolering aangesloten verhard oppervlak. Dit doen we op basis van een doelmatige afweging en met name bij wijkreconstructies en rioolvervanging/rioolverbetering. Onze afkoppelkansenkaart gaan we de komende periode uitbreiden met infiltratiemogelijkheden. We stimuleren vanuit het werkveld duurzaamheid afkoppelen en/of ontharden door middel van voorlichting, acties en subsidie. De subsidieregeling voor afkoppelen van verhard oppervlak loopt in 2026 af. Deze regeling gaan we de komende periode evalueren en zonodig aanpassen. Als stimuleren van afkoppelen van verhard oppervlak onvoldoende effectief blijkt, kunnen we op termijn overgaan tot het verplicht afkoppelen van verhard oppervlak. Dit nemen we dan op in het Omgevingsplan en werken we uit in wijk/gebiedsgerichte plannen. Het college van Burgemeester en Wethouders kan dan wijken/gebieden aanwijzen waarvoor de verplichting geldt. Dit wordt gekoppeld aan een redelijke termijn waarop dit dient te gebeuren.

23

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

❖ Hydrologisch neutraal/positief ontwikkelen Een klimaatbestendige(re) omgeving kunnen we alleen samen met inwoners, ondernemers en woningcorporaties bereiken. Bij (her)ontwikkeling kunnen we hierin verder gaan dan in bestaand gebied. Waterschap De Dommel hanteert bij ruimtelijke ingrepen het principe van hydrologisch neutraal bouwen. Dit betekent dat er niet meer water het plangebied uitgaat dan in de onbebouwde situatie. Door klimaatverandering en het optreden van weersextremen ontstaat er een dilemma tussen de wens om te ‘vernatten’ en te ‘verdrogen’. De komende periode gaan we samen met het waterschap verkennen hoe we hier als gemeente Boxtel beter op kunnen inspelen. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoals nieuwbouw, herinrichting en reconstructies dienen hydrologisch positief te worden ontwikkeld. Dit betekent dat hemelwater afkomstig van het nieuwe/te vernieuwen verharde oppervlak zoveel als mogelijk op eigen terrein moet worden verwerkt. Uitgangspunt hierbij is het niet ‘grijs’ oplossen, oftewel het hemelwater op een zo natuurlijk mogelijke wijze opvangen en laten infiltreren in de bodem, mits de lokale omstandigheden dit toelaten. Een dergelijke duurzame omgang met hemelwater is in lijn met de maatlat ’Groene klimaat adaptieve gebouwde omgeving’. Maatwerk is alleen mogelijk na goed overleg.

❖ Compenserende hemelwaterberging Waterschap De Dommel schrijft bij nieuwe lozingen vanaf verhard oppervlak en lozingen van afgekoppeld bestaand verhard oppervlak op oppervlaktewater via de keur het aanbrengen van hemelwaterberging voor. Voor Gemeente Boxtel geldt het volgende beleidskader voor lozing op de riolering: Bij vergunningplichtige nieuw- en herbouw situaties (uit- en inbreidingen) dient de perceelseigenaar 70 mm compenserende hemelwaterberging aan te brengen op eigen terrein, conform de Strategie Klimaatadaptatie van Boxtel (2023-2030). In incidentele gevallen, zoals in bestaand stedelijk gebied en/of in lokaal minder geschikte geohydrologische omstandigheden (hoge grondwaterstand en/of slechte

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

doorlatendheid) kan hemelwaterafvoer via een openbare voorziening een doelmatigere oplossing vormen. De afweging hiervoor maken we als gemeente.

4 Strategie

In openbaar gebied brengen we robuuste voorzieningen aan voor het bufferen van overtollig hemel- en grondwater. We kijken over de plangrenzen heen en streven naar een zoveel mogelijke bovengrondse en natuurlijke inrichting van watercompensatiemaatregelen. Waar mogelijk integreren we water en riolering met ingrepen vanuit andere programma's zoals Wonen, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en het waterbeheerplan van Waterschap de Dommel. We gaan de komende periode aan de slag om dit hemelwaterbeleid concreet uit te werken en juridisch te verankeren.

❖ Beperken van wateroverlast De weersomstandigheden worden extremer, waarbij de temperaturen hoger worden en de buien extremer. Wateroverlast kunnen we echter nooit helemaal voorkomen. We proberen het wel zo veel mogelijk te beperken. Wateroverlast is er in verschillende gradaties:

24

6 Middelen

Hinder Hinder heeft de volgende kenmerken: • Kortdurend beperkte hoeveelheden ‘water op straat’, met een duur in de orde van 15-30 minuten.

Bij sloop en herbouw dient de perceelseigenaar 70 mm compenserende hemelwaterberging aan te brengen voor het nieuwe verharde oppervlak. Bij verbouw en het aanbrengen van nieuwe verhardingen groter dan 50 m2 dient de perceelseigenaar 70 mm compenserende hemelwaterberging aan te brengen voor de toename van het verharde oppervlak. Bij minder dan 50 m 2 geldt alleen de algemene zorgplicht hemelwater.

5 Maatregelenpakket

Ernstige hinder Ernstige hinder heeft de volgende kenmerken: • Forse hoeveelheden ‘water op straat’, ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksels, met een duur in de orde van 30-120 minuten.

(Water)schade (Water)schade heeft één van de volgende kenmerken: • Langduriger en op grotere schaal ‘water op straat’, water in winkels, woningen met materiële schade en mogelijk ook ernstige belemmering van het (economische) verkeer.

Hinder vinden we vanuit economisch oogpunt en gelet op de effecten van klimaatverandering acceptabel. Het is van korte duur. We gaan ervan uit dat weggebruikers hun gedrag hierop aanpassen en langzaam rijden om hekgolven te voorkomen. In geval van ernstige hinder onderzoeken we met welke doelmatige maatregelen we de overlast in de toekomst kunnen beperken. We treffen als gemeente bij de uitvoering van reconstructiewerken zodanige maatregelen, dat de kans op het optreden van ernstige hinder aanmerkelijk kleiner wordt. Bijvoorbeeld door aanpassingen van het dwarsprofiel van de weg.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Waterschade willen we niet, maar is niet altijd te voorkomen. Onze ambitie is om toe te groeien naar een waterrobuuste en klimaatbestendige gemeente Boxtel, die is ingericht om de extreme neerslag het hoofd te kunnen bieden. In geval van waterschade treffen we eerst tijdelijke bovengrondse kostenefficiënte maatregelen om het acute risico op schade te beperken. Op de lange termijn onderzoeken we, ter voorkoming van structurele overlast, de oorzaken en mogelijke oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig (kosten-baten), ten uitvoer.

jaar. Beide buien worden gebruikt om rioolstelsels op de ondergrondse afvoercapaciteit te toetsen.

Volgens de meest recente klimaatscenario’s van het KNMI zal hevige neerslag in de toekomst vaker voorkomen. Vanuit de stedelijke wateropgave met betrekking tot hemelwater streven we ernaar om de effecten van hevige neerslag zo goed mogelijk in te schatten, hier hebben we met het Systeemoverzicht Stedelijk Water en de klimaat stresstest goede handvatten voor in huis. Hiermee wordt inzichtelijk op welke locaties hardnekkige knelpunten kunnen optreden.

Voor nieuwe stelselontwerpen (HWA-stelsels) hanteren we als ontwerpeis voor de ondergrondse afvoercapaciteit bui 9 met 30 cm waakhoogte (maximale waterpeil in riool blijft 30 cm onder straatniveau).

Het is niet mogelijk om extreme neerslag volledig ondergronds te verwerken. De capaciteit van het rioolstelsel is hiervoor ontoereikend en het is bovendien erg kostbaar. We zoeken de oplossing daarom vooral in slimme bovengrondse maatregelen, zoals berging in groenvoorzieningen, sloten en greppels en het stroomlijnen van oppervlakkige afvoer. De uiteindelijke keuze voor de wijze van omgaan met afvloeiend hemelwater bepalen we op lokaal niveau op basis van een integrale afweging. In het kader van klimaatbestendigheid leggen we onszelf duidelijk hanteerbare normen op. Hierbij maken we een uitsplitsing tussen ondergrondse afvoercapaciteit en bovengrondse verwerkingscapaciteit.

❖ Toetsing ondergrondse afvoercapaciteit Bui 8 is een ontwerpbui uit de Kennisbank Stedelijk Water van de Stichting Rioned met een herhalingstijd van 1 keer per 2 jaar. Bui 9 heeft een herhalingstijd van 1 keer per 5

25

Bestaande rioolstelsels toetsen we hydraulisch op bui 8. Hierbij is de norm geen water op straat. Bij maatregelen aan bestaande systemen is de ambitie om bij het ontwerp van de maatregel rekening te houden met bui 9 met 30 centimeter waakhoogte (waterstand blijft 30 cm onder straatniveau).