Vaststelling bp De Ruiting 3, 3a, 4, 4a, 5 en 7 (1299851)- Bijlage 2b1 bij toelichting Inrichtingsplan.pdf

In de nieuwe situatie zal het totale verhard en bebouwd oppervlak sterk afnemen ten opzichte van de huidige situatie.

afbeelding 16 Het uitgewerkte inrichtingsplan van de deellocatie De Jofrahoeve (2021).

P15 (stads)landschappen

35

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

De belangrijkste inrichtingsmaatregelen zijn:    

aanpassen voormalige bedrijfswoning aan moderne woonwensen herinrichting tuin naar de wensen van de nieuwe bewoners ombouw Vlaamse schuur van boerderijwinkel naar bedrijfswoning herinrichting omgeving Vlaamse schuur conform nieuwe functie

     

bouw twee nieuwe zorggebouwen met 16 tot 18 woonunits aanpassing te handhaven schuurdeel ten behoeve van dagbesteding zorgboerderij en het houden van enkele runderen en boerderijdieren realiseren zorgterrein achter Vlaamse Schuur aanpassen te handhaven schuurdeel, verbeteren beeldkwaliteit herstel en aanpassing hooiberg aan beoogde functie ombouw bestaande bedrijfsruimte naar sanitaire voorziening

      

afbraak van niet functionele bebouwing en opbreken verhardingen aanleg nieuw parkeerterrein achterop het terrein hergebruik verharding voor nieuwe parking aanleg kabels en leidingen en realisatie nieuw schakelhuisje realisatie paden en verhardingen realisatie nieuwe beplanting en inzaaien terreinen op zorgterrein aanleg wandelpad in natuurzone

  

dempen van de sloot tussen het bezit van Van Wagenberg en Van de Sande verbreden van de greppel naast de tweede inrit verbreding van de sloot naast het wandelpad met een natuurvriendelijke oever en aanplant van knotwilgen tussen wandelpad en sloot aanpassen afwatering waar nodig (bijvoorbeeld verondiepen sloot om de afwateringsrichting te sturen) graven van een nieuwe (natuur)sloot tussen zorgterrein en Vlaamse schuur graven van een natuurvijver bij het parkeerterrein graven van twee grote poelen in de natuurstrook opdikken bestaande groensingels (aanvullen met besdragende struiken) toevoegen boomgroepen en bomenrijen (ook knotbomen) toevoegen overige opgaande beplanting (hakhoutbosjes, ‘voedselbosjes’ en gemengde bosjes met opgaande bomen) inpassen zorgterrein middels hagen richting bedrijfswoning en gewone woning aanleg grasland met bloemen op zorgterrein (middels bezaaiing) aanleg natuurgrasland op natuurterrein (middels bezaaiing) extra natuurmaatregelen gericht op de doelsoorten (vleermuiskasten) ophangen nestkasten voor vogels aandacht voor nestelmogelijkheden zwaluw geen afrasteringen met prikkeldraad i.vm. migratiemogelijkheden Ree

             

1610-B

25 oktober 2021

36

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

3.2

Deellocatie De Roudonck

Functioneel bestaan de veranderingen op deze deellocatie uit aanpassing van de bestemming van de bebouwing en het mogelijk maken van specifiek gebruik en uitbreiding ten behoeve van dat gebruik. De terreininrichting rondom de gebouwen wordt alleen aangepast bij het uit te breiden bijgebouw waar trainingen worden gegeven en aan de voorzijde van de vakantiewoning (De Ruiting 3A). De rest van het terrein, en dan met name het gebied voor en achter het monumentale huis (De Ruiting 3) blijft grotendeels ongewijzigd. Wel bestaat hier de wens een bestaande schuur tegen de erfscheiding met de vakantiewoning te vervangen door nieuwbouw (7 x 10 meter), een verdwenen bakhuisje en waterput te herbouwen, een serre aan de tuinzijde aan de woning (De Ruiting 3) te bouwen en een nieuwe carport te realiseren. Dit alles vindt plaats binnen de bestaande ruimtelijke context. De uitbreiding van het huidige bijgebouw waar trainingen worden gegeven vraagt om enige aanpassing van de directe omgeving passend binnen het huidige groene beeld. De terreininrichting is deels praktisch ingestoken en deels gericht op het verbeteren van de natuurwaarde ter plaatse. De nieuwe toegang van de vakantiewoning (De Ruiting 3a) zal door de natuurzone tussen deze deellocatie en de deellocatie De Antoniushoeve lopen.

Deze nieuwe toegang maakt de huidige ontsluiting via het erf van de naastgelegen woning (De Ruiting 3) overbodig. De verbeterde natuurwaarde is uitgewerkt door oppervlaktewater beter zichtbaar te maken en een hogere natuurwaarde te geven met natuurlijke oeverzones en beplanting in te zetten als structurerend element. De nieuwe natuur is ontworpen als één geheel met de naastgelegen strook van De Antoniushoeve en wordt ook samen gerealiseerd. De natuurstrook tussen De Roudonck en De Antoniushoeve maakt deel uit van de Rijks Ecologische Hoofdstructuur en is aangeduid als ‘nog te ontwikkelen natuur’. Het bijbehorende natuurtype is kruiden- en faunarijk grasland. Dit natuur-type is samen met vochtig hooiland en moeras dominant in de Natte Natuurparel langs de Essche Stroom. De belangrijkste inrichtingsmaatregelen zijn:       

kappen enkele bomen voor realisatie nieuwbouw (bij De Ruiting 3) mogelijke herbouw verdwenen bakhuisje en waterput bouw van carport aan voorzijde en serre tegen hoofdgebouw bouw van schuur voor opslag aanpassing en uitbreiding gebouw voor trainingen achter woning aanpassen terreininrichting rondom deze nieuwbouw aanpassen terreininrichting bij B&B als gevolg van opheffen toegang tot vakantiewoning aan deze zijde

P15 (stads)landschappen

37

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

  

aanpassen ontsluiting vakantiewoning (De Ruiting 3a) met eigen karrenspoor verleggen kabels en leidingen vakantiewoning langs karrenspoor realiseren nieuwe parkeermogelijkheden bij vakantiewoning - halfverharding

 

verbeteren van waterkwaliteit (verplaatsen of opheffen overstort) aanpassen van de sloot langs de buitenrand aan de zijde van het naastgelegen landgoed – breder maken bestaande sloot met eenzijdige flauwe oever dempen van de bestaande sloot voor de vakantiewoning realiseren van een nieuwe sloot aan de voorzijde van de vakantiewoning met een natuurvriendelijke oever en planten knotwilgen tussen halfverharding en sloot het aanbrengen van een duiker en veerooster aan het eind van de nieuwe oprit (in de vorm van een karrenspoor) aanplanten van struiken voor de vakantiewoning aanplanten van een lage groensingel naast het karrenspoor planten van een solitaire boom aan het einde van dit karrenspoor realiseren natuurgrasland op natuurterrein (middels bezaaiing)

      

afbeelding 17 Het uitgewerkte inrichtingsplan van de deellocatie De Roudonck met de nieuwe ontsluiting richting De Ruiting 3a aan de zijde van de deellocatie De Antoniushoeve en de voormalige visplas aan de oostzijde. Deze deellocatie is op basis van bezit op te delen in twee delen: De Ruiting 3 aan de noordzijde en De Ruiting 3a aansluitend ten zuiden daarvan.

1610-B

25 oktober 2021

38

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

3.3

Deellocatie De Antoniushoeve

Ook de deellocatie De Antoniushoeve is verder uitgewerkt. Dit deelproject omvat de functiewijziging van de oude bedrijfswoning tot een gewone burgerwoning, sanering van de rundveehouderij, omvorming van het voormalige stalgedeelte naar een (bedrijfs)woning en B&B-kamers, realisatie van nieuwe bijgebouwen, realisatie van een boerenterras met bijbehorende faciliteiten, aanplant van een boomgaard aan de straatzijde, herinrichting van het gehele terrein en het realiseren van nieuwe natuur. De functiewijziging wordt middels een nieuw bestemmingsplan geregeld. De gehele terreininrichting is gericht op natuur(beleving). De ligging wordt gezien als een belangrijke pull factor voor de beoogde recreatieve invulling. Functioneel en ruimtelijk is het boerenterras losgemaakt van de woningen en de verblijfsrecreatie. De bijgebouwen van de horecafunctie worden gecombineerd met het nieuwe bijgebouw bij de tweede woning in de oude boerderij. Daarbij wordt een scheiding gemaakt tussen een ingang voor leveranciers en voor bezoekers van het boerenterras. De toegang voor leveranciers wordt gecombineerd met de toegang tot het bijgebouw voor de tweede woning en de gasten van de 5 bed & breakfastkamers. Tussen het oude gebouw en het boerenterras met bijbehorende faciliteiten wordt een plukboomgaard gerealiseerd. Een korte laan met bloesembomen ontsluit de horeca (boerenterras).

Tussen de bomen wordt een gering aantal parkeerplaatsen gemaakt; het boerenterras is vooral gericht op fietsers en wandelaars en kan als centrale voorziening voor de verblijfsrecreatie aan De Ruiting dienstdoen. Het boerenterras is als het ware in de natuur gelegd, al grenst deze effectief aan twee zijden aan natuurterreinen. Dit is uitgewerkt door het boerenterras met bijbehorende faciliteiten tegen een hoge groensingel langs een natuur-strook te situeren, door een omhaagde boomgaard tussen de oude boerderij en het horecapaviljoen te leggen, door de gronden onder de bestaande sloot naar natuur om te vormen en door alle functies groen in te kaderen middels die boomgaard en een groensingel, laan en hagen. Naast het boerenterras zijn de bijbehorende faciliteiten in de vorm van een klein bijgebouw gedacht. Verder wordt er een nieuwe sloot gegraven op de kavelgrens richting De Roudonck als nieuwe ontwatering van Landgoed De Ruiting en De Antoniushoeve. De bestaande sloot wordt gedempt. De gekozen inrichting van het terrein ondersteunt de natuurbeleving ter plaatse en schermt de nieuwe horecafunctie af. De keuze voor het type nieuwe natuur is gebaseerd op de landschappelijke situatie (ruimtelijke opzet) en de ondergrond en vochtvoorziening (het type nieuwe natuur).

De natuurstrook op tussen De Roudonck en De Antoniushoeve maakt deel uit van de Rijks Ecologische Hoofdstructuur en aangeduid als ‘nog te ontwikkelen na-tuur’. Het bijbehorend natuurtype is kruiden- en faunarijk grasland. Dit natuur-

P15 (stads)landschappen

39

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

type is samen met vochtig hooiland en moeras dominant in de Natte Natuurparel langs de Essche Stroom. Hetzelfde natuurtype geldt voor de strook aansluitend op Landgoed De Ruiting tussen De Antoniushoeve en dit landgoed; ook hier wordt kruiden- en faunarijk grasland gerealiseerd. Beide natuurstroken sluiten op elkaar aan. De groensingels zullen worden uitgerasterd zodat begrazing van het grasland mogelijk is. Daarbij wordt aansluiting gezocht op het begrazingsbeheer op het landgoed. Er zal ook sprake zijn van een fysieke verbinding.

afbeelding 18 Het uitgewerkte inrichtingsplan van de deellocatie De Antoniushoeve vormt een belangrijke schakel tussen de natuurstrook bij De Jofrahoeve aan de noordwestzijde en de natuurkern van het Landgoed De Ruiting aan de zuidoostzijde. De zone tussen het boerderijterras en de functionele bebouwing is bewust groen ingericht.

Voor het deelproject De Antoniushoeve bestaan de inrichtingsmaatregelen uit maatregelen samenhangend met de functiewijziging van de (voormalige) bedrijfsbebouwing naar wonen en verblijfsrecreatie, maatregelen samenhangend met de nieuwe bedrijfsactiviteiten ter plekke (verblijfsrecreatie en horeca) en tenslotte maatregelen samenhangend met de realisatie van nieuwe natuur.

1610-B

25 oktober 2021

40

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

De belangrijkste inrichtingsmaatregelen zijn: 

herinrichting aansluitende terreinen (tuin, moestuin en boomgaard)

   

splitsen historische langgevel boerderij in een burgerwoning en bedrijfswoning aanpassen voormalig stalgedeelte tot nieuwe (bedrijfs)woning realisatie bijgebouw nieuwe (bedrijfs)woning op achterterrein aanleg tuin bij nieuwe woning

   

aanpassen voormalig stalgedeelte tot verblijfsrecreatie (logies) realisatie 5 bed & breakfastkamers in voormalig stalgedeelte realisatie bijgebouw recreatieve functies op achterterrein aanleg parkeerterrein voor verblijfsrecreatie - tevens transporthof leveranciers

    

realisatie boerenterras met bijbehorende faciliteiten aanleg parkeerplaatsen ingang horeca (boerenterras) aanleg boerderijterras aanleg fietsenstallingsplaatsen aanleg groenvoorziening recreatieterreinen (hagen, gras en bomen)

    

verwijderen lage grondwal verwijderen van de kuilvoerplaat (elementverharding) hergebruik kuilvoerplaat als puinbed onder nieuwe toegang

  

     

graven van een nieuwe sloot op de kavelgrens naar de hoek van de sloot bij de vakantiewoning (De Ruiting 3a) graven van nieuwe sloot op de kavelgrens met Landgoed De Ruiting (aan de zuidzijde) in het kader van de aanpassing van de afwatering dempen bestaande sloot bij oude locatie mestzak aanleg van een duiker voor de aansluiting tussen bestaande en nieuwe sloten (tevens functionele aansluiting op aansluitende landgoed) aanplant van knotwilgen tussen natuurzone en privétuinen opdikken en verlengen bestaande groensingel (aanvullen met besdragende struiken en extra boomvormers) toevoegen solitaire bomen en bomenrijen (de genoemde knotbomen) inplanten nieuwe plukboomgaard met een haag van veldesdoorn aanleg grasland met bloemen onder de nieuwe boomgaard (middels bezaaiing) aanleg natuurgrasland op natuurterreinen aan de zuid- en oostzijde middels bezaaiing

P15 (stads)landschappen

41

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

3.4

Deellocatie Landgoed De Ruiting

De deellocatie van het Landgoed De Ruiting omvat de kern van de bestaande natuur in de Natte Natuurparel. Het terrein is aangemerkt als landgoed onder de Natuurschoonwet 1928 (NSW). De inrichting voldoet reeds aan de voorwaarden van deze NSW al is een extra inspanning naar het realiseren van meer opgaande begroeiing gewenst. Daarnaast is de natuurwaarde van het bemeste weiland nu niet heel hoog. Aansluitend op de bestaande natuurkern (het bemeste grasland) zijn ook terreinen gelegen, die nog omgevormd moeten worden naar natuur. Naast een inzet op het verhogen van de natuur- en belevingswaarde van het landgoed (van ruim 10 hectare) zijn er ook functionele wijzigingen gewenst door de eigenaar. Daartoe is het gehele landgoed herontworpen met een verlenging van de bestaande gebogen eikenlaan, realisatie van een uitzichtpunt aan de Essche Stroom, toevoeging van dichte vochtige bosjes aan de randen, aanplant van solitaire bomen en boomgroepen, toevoeging van een nieuwe omhaagde boomgaard, vergroting van de bestaande poel en realisatie van een tweede nieuwe waterplas. Nieuwe aanplant zal worden uitgerasterd om vraatschade door vee te voorkomen. De ontwatering ter plaatse zal ook aangepast worden met het deels dempen van diepe sloten en het omleggen van de afwateringsrichting middels nieuwe sloten.

Daarnaast zal er naast de boomgaard een nieuwe onderhoudsschuur worden gebouwd, zal er een nieuwe dienstingang en tractorpad worden gemaakt en zullen de bestaande bijgebouwen worden vervangen door een ter plaatse te herbouwen historische Vlaamse schuur. De mogelijkheden tot het realiseren van een vleermuizenkelder, nestelwand voor oeverzwaluwen, nestpaal voor ooievaars en nestgelegenheid voor uilen worden nog onderzocht. De gehele terreininrichting van het landgoed is gericht op natuur(beleving). Dit is onder andere uitgewerkt door oppervlaktewater beter zichtbaar te maken en een hogere natuurwaarde te geven met natuurlijke oeverzones, door alle functies in te kaderen met groen, door aan de randen beplanting toe te voegen (de reebosjes), door de recreatieve structuur te versterken en een gedifferentieerde zonering aan te brengen voor recreanten en bewonersgebruikers. Het landgoed is nu nog een verzameling van losse functionele en ruimtelijke elementen. Deze worden in de nieuwe situatie verenigd in een totaalinrichting voor het landgoed. Zo wordt ook de natuurbeleving ter plaatse verbeterd. De keuze voor het type nieuwe natuur is gebaseerd op de landschappelijke situatie (ruimtelijke opzet) en de ondergrond en vochtvoorziening (het type nieuwe natuur).

De nieuwe natuur op het Landgoed De Ruiting vormt deels een uitbreiding op de Rijks Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en deels een invulling van nog in te richten EHS-gronden. De EHS zal moeten worden herbegrensd op de hoek van het gewijzigde erf. Daarnaast wordt de huidige ponyweide toegevoegd aan de EHS.

1610-B

25 oktober 2021

42

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

afbeelding 19 Het uitgewerkte inrichtingsplan van de deellocatie Landgoed De Ruiting. Dit deelplan sluit aan de noordzijde aan op het deelplannen De Antoniushoeve en De Roudonck. De min of meer afgeronde vorm is duidelijk te herkennen. Aan de randen worden de reebosjes ingeplant met door het midden een gebogen eikenlaan die eindigt in een verhoogd uitkijkpunt aan de Essche Stroom.

P15 (stads)landschappen

43

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Het bijbehorend natuurtype is kruiden- en faunarijk grasland. Dit natuurtype wordt aangevuld met landschapselementen waaronder boomgaard, hakhout en vochtig bos. Het natuurtype kruiden- en faunarijk grasland is samen met vochtig hooiland en moeras dominant in de Natte Natuurparel langs de Essche Stroom. Voor het Landgoed De Ruiting zijn de inrichtingsmaatregelen uit te splitsen in maatregelen samenhangend met de herbegrenzing van de woonbestemming en de toevoeging van een aanduiding ‘landgoed’ voor het geheel, maatregelen samenhangend met de wijzigingen van de terreininrichting en afwatering en tenslotte maatregelen samenhangend met de verbetering van de natuurwaarde van natuurterreinen en de realisatie van nieuwe natuur. Het padenbeloop in bovenstaand inrichtingsplan is indicatief en dient nog nader uitgewerkt te worden in samenhang met de realisatie van het nieuw wandelrondje aan de westzijde van Esch. De aanpassing van de Essche Stroom zal namelijk gevolgen hebben voor de wandelmogelijkheden en leiden tot een aanpassing van de wandelingen rondom Esch. Zie voor een weergave van mogelijke nieuwe wandelroutes ook afbeelding 25. De belangrijkste inrichtingsmaatregelen zijn:     

afbraak bouwvallige bijgebouwen vervanging bijgebouwen door oude Vlaamse schuur herinrichting terrein (tuingedeelte) dempen van de bestaande sloot om de ponyweide en achter de bestaande (bouwvallige) bijgebouwen graven van een nieuwe sloot met eenzijdige flauwe oever rondom de tuin als begrenzing richting de aanliggende natuurterreinen

   

het verwijderen van beplanting aan de rand van de huidige ponyweide het opdikken bestaande groensingel aan de straatzijde (aanvullen met besdragende struiken) realisatie nieuwe veldschuur voor onderhoud van landgoed aanplant nieuwe boomgaard met haag van veldesdoorn bij schuur realisatie (nieuwe) dienstingang bij boomgaard en schuur op eenduidige wijze markeren van alle ingangen van het landgoed

   

dempen van de diepe sloot richting Essche Stroom vergroten van de bestaande poel tot natuurplas realisatie van tweede natuurplassen in plaats van de diepe sloot aanpassen terreinhoogtes aan zijde natuurzone SBL tot peilwaarde



verlengen bestaande laan

 

1610-B

25 oktober 2021

44

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

      

realisatie uitkijkpunt op einde van de gebogen laan realisatie extra voorzieningen voor flora en fauna toevoegen boomgroepen en bomenrijen (ook knotbomen) toevoegen overige opgaande beplanting (hakhoutbosje en ‘reebosjes’ met struiken en opgaande bomen) verbetering bestaand grasland (middels bezaaiing met Ratelaar en bloemplanten) aanleg natuurgrasland op natuurterrein (middels bezaaiing) verleggen wandelpaden en uitbreiden lengte daarvan

afbeelding 20 Collage van de doelsoorten voor nieuwe natuur: Gewone koekoeksbloem (a), Moerasspirea (b), Pinksterbloem (c), Dwergvleermuis (d), Heggenmus (e), Oeverzwaluw (f) en Ree (g).

3.5

Doelsoorten nieuwe natuur

De deellocaties zijn gelegen in de buitenrand van de Bufferzone Bacterievuur Udenhout-Sint Oedenrode. Het is daarom niet toegestaan een aantal specifieke plantensoorten te telen of aan te planten. Het gaat dan specifiek om Meidoorn (Crataegus), Dwergmispel (Cotoneaster), Glansmispel (Photinia), Sierkwee (Chaenomeles) en Kweepeer (Cydonia). Voor de nieuwe natuur binnen de functiewijziging De Ruiting als geheel is een

P15 (stads)landschappen

45

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

aantal doelsoorten gedefinieerd. Dit betekent niet dat iedere doelsoort overal een plaats moet krijgen. Ook is er ingezet op redelijk algemene soorten, hoewel de slingerloop langs de Essche Stroom (aangelegd in 2006) laat zien dat er hele zeldzame flora en fauna tot ontwikkeling kan komen in dit gebied. Wat betreft de flora zijn Pinksterbloem (Cardamine pratensis), Echte koekoeksbloem (Lychnis flos-cuculi) en Moerasspirea (Filipendula ulmeria) als doelsoorten gekozen. Dit zijn soorten die groeien in natte tot drassige graslanden, kruidenruigten en lichte bossen. Deellocatie De Roudonck kent als extra ambitiesoorten Dotterbloem (Caltha palustris) en Echte Valeriaan (Valeriana officinalis). Wat betreft de fauna is gekozen voor het Ree (Capreolus capreolus), Vleermuis (ongedifferentieerd) en de Heggenmus (Prunella modularis). Landgoed De Ruiting kent als extra ambitiesoort de Oeverzwaluw (Riparia riparia). Een groene en landschappelijke inrichting vormt de kern van deze gebiedsontwikkeling. Binnen deze ontworpen groenstructuur worden de diverse nieuwe functies (zorg, wonen, (verblijfs)recreatie, horeca en natuur) ingepast en wordt de beleving voor bewoners en bezoekers gemaximaliseerd. Op deze manier wordt ook natuurwaarde gemaximaliseerd zonder in te boeten op gebruikswaarde of economische mogelijkheden.

Waar passend wordt ook ingezet op het behouden en stimuleren van stinsenflora.

afbeelding 21 Collage van verschillende stinsenplanten. Het gaat dan met name om bol- en knolgewassen die kenmerkend zijn voor buitenplaatsen en landgoederen. Denk dan aan de Boshyacint, de Sneeuwroem, de Voorjaarshelmbloem en de Boerenkrokus. Naast gele narcissen zijn er ook vormen met wit bloemdek. Verder zijn hierboven weergegeven: Vogelmelk, Kraagbloemige bosanemoon en de Prachtframboos.

1610-B

25 oktober 2021

46

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

4

Hydrologie en natuur

Het plangebied voor de Gebiedsontwikkeling De Ruiting sluit aan op, of maakt deel uit van de Natte Natuurparel De Ruiting. Hetzelfde gaat op voor het Natuurnetwerk Brabant (NNB), de opvolger van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Zo zijn er gronden aangewezen als bestaande natuur en als te ontwikkelen als nieuwe natuur binnen het NNB. Dit heeft consequenties voor de ontwikkelingsmogelijkheden van de diverse deellocaties binnen de Gebiedsontwikkeling De Ruiting.

4.1

Herinrichting Essche Stroom

Het plangebied van de gebiedsontwikkeling sluit zowel aan de oost- als zuidzijde aan op de Essche Stroom. Deze kleine rivier -die vroeger hier ook wel de Run werd genoemd- ontstaat ten oosten van Oisterwijk uit de samenvloeiing van de Voorste en Achterste Stroom. Bij Halder stroom de Essche Stroom in de Dommel. Over een lengte van 7 kilometer neemt de Essche stroom het water op van zijriviertjes en beken als de Nemer, Rosep en Aa. In 1965 werd de Essche Stroom genormaliseerd (dat wil zeggen verdiept, rechtgetrokken en tussen kades gelegd). Vroeger was het water ernstig vervuild door afvalwater van de (textiel)industrie in Tilburg, Goirle en Oisterwijk. Als resultaat van de normalisatiewerken is de Essche Stroom nu een onaantrekkelijke traag stromende beek, die een onopvallende bijrol in het landschap speelt. Bovendien kunnen er in situaties van extreem hoogwater gebieden onder water komen te staan op plekken waar dat niet wenselijk wordt geacht. Waterschap De Dommel (WDD) zoekt oplossingen voor de afvoer tijdens extreem hoogwater en wil daarnaast de Essche Stroom aanpassen, herinrichten en verbeteren. WDD wil de Essche Stroom en het omringende gebied opnieuw inrichten om zo de rivier weer beleefbaar te maken.

Het waterschap zoekt, nadrukkelijk samen met de bewoners van het gebied, naar een uitgekiende balans tussen een positieve beleving, cultuurhistorie, natuur en veilig wonen, werken en recreëren. Er is een achttal deelprojecten opgesteld voor het gehele stroomgebied. Daarvan zijn nu reeds deelprojecten 1, 2, 4 en 6 t/m 8 (De Nemer, Kasteel Nemelaar, Plan Ruiting, Landgoed Eikenhorst, Halsche Beemden en Levendig Bleijendijk) gerealiseerd. Deelprojecten 3 (Kleine Aa) en 5 (Kom Esch - De Ruiting) zijn nu in voorbereiding. Deze deelprojecten omvatten de hermeandering van de Essche Stroom tussen de Nemer en de Halsche Beemden, hermeandering van de Kleine Aa en verandering van de aansluiting op de Essche Stroom, aanleg van nieuwe kades bij

P15 (stads)landschappen

47

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

de kom van Esch in combinatie met een vispassage, hoogwatergebieden en realisatie van nieuwe natuur in samenwerking met particulieren en Stichting Het Brabants Landschap. Deze plannen zijn nog niet definitief en worden momenteel uitgewerkt door het waterschap. Er is daarom in het kader van deze gebiedsontwikkeling meermaals overleg geweest met WDD om een en ander op elkaar af te stemmen en in input te leveren voor hun planvorming. Deze afstemming blijft belangrijk in de verdere uitwerking van de plannen op De Ruiting.

afbeelding 22 Uitsnede uit de leggerkaart van het waterschap met de Essche Stroom (ES) duidelijk zichtbaar. Waterlopen in blauw zijn zogenoemde A-wateren; de overige (sloten) zijn B-wateren.

4.2

Detailafwatering plangebied

Oppervlaktewater is op en rondom De Ruiting aanwezig als sloten en in de vorm van plassen en poelen. Het grootste deel van het aanwezige oppervlaktewater bevindt zich aan de randen van het plangebied in de vorm van brede en smalle sloten. Het plangebied van de gebiedsontwikkeling grenst bij Landgoed De Ruiting en bij de voormalige visplas van De Roudonck direct aan de Essche Stroom of aan de daarlangs geplande natuurzone. De huidige afwatering is vooral gericht op de Essche stroom. Een deel van de afwatering wordt afgewikkeld in noordelijke richting naar het Helvoirts Broek. De Broekleij, die De Essche Stroom en het Helvoirts Broek verbindt via Setersheike, is een gegraven waterlossing waarvan de stroomrichting geregeld kon worden, zodat

1610-B

25 oktober 2021

48

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

het water of verder stroomde naar het Helvoirts Broek of kon afwateren naar de Essche Stroom. De afwatering is nu vooral gericht op landbouwkundig gebruik. Water wordt afgevoerd vanuit de laaggelegen terreindelen langs de hoger gelegen delen. Soms zijn daarbij hoogtes doorgraven. De afwatering van een deel van het gebied wordt over de kade in de Essche stroom gepompt; dus niet via natuurlijke afstroming. De gebiedsontwikkeling biedt een uitgelezen kans de bestaande afwateringsstructuur op punten te herzien en aan te sturen op kwaliteitsverbetering van het oppervlaktewater in en rondom het gebied. Aanpassing van de detailafwatering geldt in meerdere of mindere mate voor iedere deellocatie binnen de Gebiedsontwikkeling De Ruiting.

4.2.1

De Jofrahoeve

De ontwatering van deze deellocatie staat los van de overige deellocaties zuidelijk van de weg; er is sprake van een hydrologische scheiding. Deze situatie blijft ook in de nieuwe situatie gehandhaafd. De afwatering is zowel in noordoostelijke richting via een sloot noordelijk van de weg en in westelijke richting via een sloot die aansluit op de Broekleij. In de nieuwe situatie worden alle niet langer functionele sloten gedempt. Tevens wordt ingezet op nieuw (natuur)water dat bij voorkeur niet verbonden is met bestaande sloten en zo niet drainerend werken. Om de beoogde zorgfunctie droge voeten te laten houden zal het terrein bij de nieuwbouw licht worden opgehoogd. Dit moet in combinatie met een aanliggende natuursloot en -vijver (met drempel op GHG – Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand) voor voldoende drooglegging zorgen dat het terrein hier begaanbaar blijft. Verder krijgt de centrale sloot een aangepast natuurprofiel (eenzijdige natuurvriendelijke oever met moerasplanten) en worden er enkele poelen gerealiseerd.

4.2.2

De Roudonck

De beoogde aanleg van een vispassage en vervanging van de bestaande stuw door een nieuw kunstwerk heeft ook consequenties voor deze deellocatie. De bestaande afwatering is nu gericht op de Essche Stroom. De sloten wateren uiteindelijk af naar de verzamelsloot achter de kade. Deze verzamelsloot watert nu nog uit in de Essche Stroom bij de brug, maar zal komen te vervallen. Dit vraagt om een aanpassing van de detailafwatering. De waterkerende functie van de bestaande kade vervalt ook hier, zodat de Essche Stroom bij hoge waterstanden een breder gebied zal overstromen. Dit betekent dat oude visvijver ook onder directe invloed van de Essche Stroom komt te staan.

P15 (stads)landschappen

49

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Overstroming met beekwater kan een verslechtering van de waterkwaliteit betekenen. Momenteel wordt de waterkwaliteit van de oude visvijver reeds negatief beïnvloed door de aanwezigheid van veen in de ondergrond, belasting met meststoffen en de aanwezigheid van een sliblaag. De inschatting van het waterschap en Stichting Het Brabants Landschap is dat kortdurende overstroming met beekwater in de wintermaanden niet tot verslechtering van de waterkwaliteit zal leiden. De geplande omvorming van landbouwgronden naar natuur zal de waterkwaliteit plaatselijk sterk verbeteren. Het inlaten van water uit deze sloten zal zo ook niet leiden tot een slechtere waterkwaliteit in de plas. Zolang de bestaande overstort van het drukriool aan de weg blijft bestaan zal de waterkwaliteit in aansluitende sloten periodiek onder druk kunnen komen te staan. Deze overstort zal daarom bij voorkeur verwijderd of anders verplaatst moeten worden. Het is de ambitie de oude visvijver tot een natuurplas te maken. Er zijn reeds natuurwaarden aanwezig. Door de plas meer doorstroming te geven kunnen die waarden worden versterkt. Daarom wordt voorgesteld de bestaande en aan te passen sloten direct hierin uit te laten wateren en aan de noordzijde een nieuwe uitlaat te maken. Zo kan het water via de natuurplas langs de voet van de nieuwe steilrand en kade in noordelijke richting worden afgevoerd.

De bestaande sloot aan de zuidzijde van de plas kan daarmee komen te vervallen. Deze kan eventueel ook worden omgevormd naar een drassige laagte. Om wateroverlast in de tuinen van De Ruiting 3 en De Ruiting 3a te beperken zal de grond langs de westoever van de natuurplas plaatselijk 10 tot 40 cm moeten worden opgehoogd. Deze rand van iets hogere grond geeft zo hetzelfde hoogwaterbeschermingsniveau als de bestaande kade langs de Essche Stroom. Om de kerende werking van de hoge grond te garanderen dienen de sloten te worden voorzien van een klepduiker. Met een klepduiker is het niet mogelijk dat beekwater via de sloten de tuinen instroomt. In de detaillering zal rekening gehouden worden met de bestaande natuurwaarden achter De Ruiting 3. Dit zal worden uitgewerkt in overleg met het waterschap. Om de nieuwe toegang tot de vakantiewoning mogelijk te maken zal de sloot aan de voorzijde worden aangepast. Zie daarvoor hieronder bij De Antoniushoeve.

4.2.3

De Antoniushoeve

De afwatering rondom de De Antoniushoeve is nu gescheiden. Een deel watert langs de zuidzijde van de weg en de oprijlaan van De Roudonck af op de Essche Stroom (via natuurlijk verval). Het westelijke deel watert via de sloot op de erfscheiding met Landgoed De Ruiting af in zuidwestelijke richting en wordt dan uiteindelijk over de huidige kade in de Essche Stroom gepompt.

1610-B

25 oktober 2021

50

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

De huidige afwatering in zuidwestelijke richting komt te vervallen. Dit betekent dat de ontwatering van De Antoniushoeve moet worden omgeleid. De eenvoudigste oplossing is deze aan te sluiten op de bestaande sloot tussen De Roudonck en het Landgoed De Ruiting. Dit betekent effectief een omkering van de stroomrichting. Een nieuwe sloot maakt vanaf de bestaande sloot op de perceelsgrens met Landgoed De Ruiting de verbinding in oostelijke richting en volgt daarbij de grens tussen deze deellocatie en die van Landgoed De Ruiting. De afwatering aan de straatzijde wijzigt niet, de bestaande sloot watert nu af richting de sloot langs de laan van De Roudonck. Wel is het aan te bevelen de hier nu aanwezige overstort van het drukriool of te verplaatsen of te laten vervallen. De sloot die langs het natuurterrein tussen De Ruiting 3/3a en Ruiting 5 voert zal wel aangepast worden om enerzijds de natuurwaarde te verhogen en anderzijds het water beter zichtbaar te maken. Deze sloot zal aan de zijde van de nieuwe natuur een flauwere oever krijgen en ter plaatse van de nieuwe ingang tot de vakantiewoning (De Ruiting 3a) worden aangepast. De sloot wordt hier langer gemaakt en middels een duiker onder de nieuwe toegang doorgeleid. Aan het eind van deze verlegde sloot zal de nieuwe sloot vanaf De Antoniushoeve aansluiten.

4.2.4

Landgoed De Ruiting

De beoogde aanleg van een vispasage en vervanging van de bestaande stuw in de Essche Stroom naast Esch door een nieuw kunstwerk betekent dat de huidige kade met achterliggende verzamelsloot niet langer functioneel zullen zijn in de detailafwatering en hoogwaterbescherming. De oude meander aan de rand van het landgoed zal volgens de plannen van het waterschap weer worden aangesloten op de Essche Stroom. Dit betekent dat de huidige afwatering op de verzamelsloot achter de kade, vanwaar deze in de Essche Stroom wordt gepompt komt te vervallen. De detailafwatering zal ook hier moeten worden aangepast. Vanuit praktische en ecologische overwegingen is gekozen voor een ingrijpende oplossing. De bestaande diepe afwateringssloot komt te vervallen. Ook de aansluiting op de grenssloot tussen deze deellocatie en De Antoniushoeve, via een sloot zuidelijk van het erf en de huidige ponyweitjes, komt te vervallen. De sloot op de grens met De Antoniushoeve wordt via een nieuwe sloot aangesloten op de afwatering langs de Roudonck. Zie ook hierboven. De mogelijkheid de diepe sloot te dempen betekent dat de huidige afwatering te vervangen door een aantal grote poelen. Met de vrijkomende grond kan vervolgens de bestaande sloot gedempt worden. De huidige poel zal aldus vergroot worden om een betere verhouding tussen wateroppervlakte en inhoud te krijgen.

De nieuwe poelen krijgen telkens aan één zijde een hele flauwe oever.

P15 (stads)landschappen

51

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

De omvorming van de ponyweitjes naar nieuwe natuur en de realisatie van een veldschuur bij de dienstingang, in combinatie met een nieuwe boomgaard, betekent eveneens een aanpassing van het huidige stelsel van greppels en sloten ter plaatse. Waar de veldschuur is geprojecteerd zal een bestaande greppel worden gedempt. De afwatering zal hier plaatsvinden richting de bestaande weggreppel aan de zuidzijde van de weg. Het erf en de tuin rondom de woning (De Ruiting 7) worden eveneens aangepast. Er zal een nieuwe sloot worden gegraven, die als terugverwijzing naar de verdwenen omgrachting van dit huis, de grens vormt tussen tuin en (nieuwe) natuur. Deze nieuwe sloot volgt overigens niet een historisch tracé. Deze sloot zal afwateren naar de noordoostzijde en middels een buis worden aangesloten op de grenssloot tussen het landgoed en De Antoniushoeve. Verder zal de Essche Stroom, volgens modellen van het waterschap, door het vervallen van de functie van de bestaande kade bij hoge waterstanden de twee grote nieuwe poelen overstromen. Dit is onwenselijk vanwege de hoge potentiële natuurwaarden van deze poelen. Door een nieuwe steilrand te maken en plaatselijk het maaiveld op te hogen in de als nieuwe natuur in te richten strook kan dit worden voorkomen. Dit wordt nog nader uitgewerkt in samenspraak met het waterschap.

Alle beoogde aanpassingen aan de detailafwatering ter plaatse van alle deellocaties zijn bekend bij het waterschap en worden in hun planvorming betrokken.

4.3

Natuurimpuls De Ruiting

De beoogde situatie wijkt zowel functioneel als ruimtelijk sterk af van de bestaande situatie. Tijdens het planproces zijn de diverse gebruikswensen en mogelijkheden van het gebied verkend en onderling afgestemd. Dit heeft geresulteerd in een totaalplan, de integrale inrichtingsschets, voor het totale gebied. De schets is vervolgens uitgewerkt voor deze vier deellocaties. Op een deel van de gronden betrokken in de gebiedsontwikkeling lag al een natuurdoelstelling (Rijks Ecologische Hoofdstructuur). Ook bij andere deelprojecten is gekeken naar het integreren van nieuwe natuur in de nieuwe inrichting, om zo tot een ecologische dooradering van het gebied te komen. Daarnaast dienen enkele gebieden die nu in agrarisch gebruik zijn, maar zijn aangemerkt als natuur (deel van de Natte Natuurparel en het Natuurnetwerk Brabant), te worden omgevormd en ingericht. Verder ligt er een inrichtingsopgave om op het reeds als natuur bestemde Landgoed De Ruiting, de belevingswaarde, ruimtelijke kwaliteit en natuurwaarde te verbeteren. Dit alles tezamen is de natuurimpuls De Ruiting.

1610-B

25 oktober 2021

52

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

4.3.1

Gronden aangewezen als bestaande natuur

De kern van de bestaande natuur binnen deze gebiedsontwikkeling wordt gevormd door het Natuurschoonwetlandgoed De Ruiting van ruim 10 ha. Dit NSWlandgoed is ontstaan uit het ‘Project Ruiting’, waarin het intensieve landbouwkundig gebruik op oud bouwland werd gestaakt, een oude meander werd hier uitgegraven en een slingerlaagte achter de kade van de rechtgetrokken Essche Stroom werd aangelegd. Vooral de slingerlaagte heeft zich ontwikkeld tot een plek met bijzondere flora. Dit deel is nu in beheer bij Het Brabants Landschap. Het gehele NSW-landgoed De Ruiting is aangemerkt als bestaand natuurgebied en vormt zo de kern van de Natte Natuurparel op deze plek. Overigens is het landgoed nu ingericht volgens de minimale inrichtingseisen van de Natuurschoonwet; verder is een deel van het landgoed aangeduid als ‘nog in te richten natuur’. Het gehele landgoed zal worden heringericht om de natuurwaarde te verhogen. Ook de oude visplas achter De Roudonck is aangemerkt als bestaande natuur. Dit is overigens niet gebaseerd op een ecologische waardering, maar een programmatische aanduiding. De plas kent namelijk een lagere natuurwaarde dan de potenties van deze plek. Door het ontbreken van doorstroming slibt de plas namelijk snel dicht. De waterkwaliteit is ook niet optimaal.

In samenhang met de beoogde aanpassingen aan de Essche Stroom en de detailafwatering ter plaatse, worden mogelijkheden om de natuurwaarde ter plaatse te verbeteren verder uitgewerkt. Aansluitend op het NSW-landgoed en de visplas zijn nog meer grondstukken aangeduid als natuurgebied (al dan niet aangemerkt als ‘nog in te richten’). Een deel van deze gronden is in bezit bij Waterschap De Dommel of Het Brabants Landschap en valt buiten deze functiewijziging. Ook op de gronden aan de noordzijde wordt nieuwe natuur gerealiseerd, die aansluit op de beoogde nieuwe natuur binnen het Natuurnetwerk Brabant (NNB) langs de vispassage.

4.3.2

Gronden aangewezen als ‘te ontwikkelen nieuwe natuur’

In het plangebied is reeds opgaand groen en natuur aanwezig. De natuurwaarde van de als natuur aangewezen terreinen komt soms voor verbetering in aanmerking. Daarnaast zal er nieuwe natuur gemaakt worden. Die nieuwe natuur sluit telkens aan op bestaande of geplande natuur (WDD - herinrichting van de Essche Stroom). De omzetting naar natuur binnen het Natuurnetwerk Brabant (NNB) geldt alleen voor de gronden van De Ruiting 3a, De Ruiting 5 en De Ruiting 7, die aansluiten op het Landgoed De Ruiting. Daar het aaneengesloten percelen betreft zijn deze als

P15 (stads)landschappen

53

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

een geheel beschouwd in de inrichtingsschets. De inrichting van deze nog in te richten natuurterreinen is afgestemd op de inrichting van de rest van de gronden binnen de gebiedsontwikkeling alsook de aanliggende natuurgronden langs de Essche Stroom. Van de betrokken percelen worden 1865 en 3117 geheel en 1494, 3106, 3108, 3119 en 3126 gedeeltelijk omgezet naar natuur en ook als zodanig ingericht. Perceel 3122 is reeds afgewaardeerd en zal alleen ingericht worden als natuur. Zie bijlage B1 voor een overzicht van de kadastrale percelen. De gronden die wel als natuur worden ingericht maar -nog- geen deel uitmaken van de opgave vanuit het NNB, zijn uitgewerkt binnen de flexibilisering van het NBB. Ze worden daaraan toegevoegd, omdat ze bijdragen tot de doelen van de Natte Natuurparel en de beoogde ecologische verbindingen in het gebied.

4.4

Flexibilisering Natuur Netwerk Brabant

Een deel van de gronden die worden omgevormd naar natuur zijn niet inbegrepen in het Natuur Netwerk Brabant (NNB) en dus ook niet aangeduid op de kaarten van het natuurbeheerplan. Aan de overzijde van de straat De Ruiting zijn wel gronden aangeduid als bestaande en nog te ontwikkelen natuur. Voor een deel zijn ook tuinen en erven ingekleurd als ‘nog te ontwikkelen natuur’ binnen het NNB. Vooral de deellocatie De Jofrahoeve biedt kansen binnen de flexibilisering van het NNB. Onder andere door het bestaande netwerk uit te breiden en tevens daarmee delen van erven en tuinen, die uit het NNB worden gehaald, te compenseren. Aanpassingen van de begrenzing van het NNB zijn relevant bij de deellocaties De Antoniushoeve en Landgoed De Ruiting.

4.4.1

Herbegrenzing NNB

De natuurstrook op de locatie Jofrahoeve zal binnen de flexibilisering van het Natuur Netwerk Brabant een belangrijke rol vervullen ter versterking van de verbinding tussen de Natte Natuurparels Essche Stroom en Helvoirts Broek. De voorheen op het landgoed Setersheike ingetekende brede Ecologische Verbindingszone is door het afblazen van de realisatie van dit landgoed gereduceerd tot een strook van enkele meters breed langs de Broekleij. De natuurstrook op De Jofrahoeve, in combinatie met de natuurdooradering van het zorgterrein, voegt een extra verbinding toe. Deze bestaat uit een gevarieerde strook van grotere breedte en vormt daarmee een waardevol onderdeel van het natuurnetwerk in dit deel van Nationaal Landschap Het Groene Woud.

1610-B

25 oktober 2021

54

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Ook biedt de uitbreiding van het NNB de kans om bestaande of te ontwikkelen natuur aangeduide delen van tuinen en erven, die uit het natuurnetwerk gehaald dienen te worden, te compenseren. Die compensatie is niet een-op-een. Er wordt meer gevarieerde nieuwe natuur toegevoegd aan het NNB dan eraan wordt onttrokken om foutieve aanduidingen op de beleidskaarten recht te zetten. Daarnaast zal aansluitend op het erf van De Ruiting 7 een ponyweitje worden omgevormd naar natuur in aansluiting op aanliggende gronden binnen het NNB. Dit betreft eveneens een uitbreiding van het NNB.

afbeelding 23 De natuurstrook op de projectlocatie De Jofrahoeve (in groen) vormt een wezenlijke toevoeging op de verbinding van de twee Natte Natuurparels (NNP). De EVZ Broekleij is maar enkele meters breed en vormt daarmee slechts een smalle natte en droge verbinding. De brede natuurstrook op de Jofrahoeve sluit via de zorgboerderij (1) aan op een uitloper van de Natte Natuurparel (2). Vanaf het einde van de strook moet nog 150 m overbrugd worden (3) via een agrarisch perceel richting EVZ Broekleij. De natte verbinding (4) aan deze zijde loopt direct via een bestaande sloot.

P15 (stads)landschappen

55

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

4.4.2

Verbinding Natte Natuurparels

De natuurstrook op de deellocatie De Jofrahoeve maakt een verbinding tussen de kern van de Natte Natuurparel langs de Essche Stroom en de EVZ langs de Broekleij. Ook vormt deze strook een stapsteen richting het Helvoirts Broek, een andere Natte Natuurparel. Daarmee heeft deze natuurstrook de potentie iets toe te voegen aan het natuurnetwerk tussen Esch en Helvoirt. Om deze potentie te verwerkelijken is gekozen voor een kleinschalige inrichting die enerzijds de historische verkavelingsstructuur benadrukt en anderzijds veel structuurvariatie biedt voor zowel watergerelateerde als grondgebonden natuur. Alle genoemde percelen zijn meegenomen in de gebiedsontwikkeling en in de bijbehorende bestemmingsplanwijziging. De omzetting naar natuur geldt alleen voor de gronden bij De Ruiting 4. Daar het aaneengesloten percelen betreft zijn deze als één geheel beschouwd in de inrichtingsschets. De inrichting is ook afgestemd op de inrichting van de rest van de gronden binnen de gebiedsontwikkeling alsook de aanliggende natuurgronden langs de Essche Stroom. Van de betrokken percelen worden 3103 en 3104 geheel en 2977 gedeeltelijk omgezet naar natuur en ook als zodanig ingericht.

4.4.3

Herbegrenzing bij tuinen en erven

Ook biedt de uitbreiding van het NNB de kans om de als bestaande of te ontwikkelen natuur aangeduide delen van tuinen en erven die uit het natuurnetwerk gehaald dienen te worden, te compenseren. Die compensatie is niet een-op-een. Er wordt meer nieuwe natuur toegevoegd aan het NNB dan dat eraan wordt ontrokken om foutieve aanduidingen op de beleidskaarten recht te zetten. Er is sprake van een zeer geringe herbegrenzing bij het erf van De Ruiting 7 (rood op onderstaande afbeelding). Deze wordt ruimschoots gecompenseerd door de uitbreiding van het NNB met het huidige ponyweitje (4a op de afbeelding).

4.4.4

Hoeveelheden nieuwe natuur

Een belangrijk onderdeel van de Gebiedsontwikkeling De Ruiting is de realisatie van meer natuur (nieuwe natuur) en het verbeteren van de kwaliteit van bestaande natuur. Deze Natuurimpuls De Ruiting resulteert in nieuwe natuur op iedere deellocatie, waarbij het aandeel nieuwe per deellocatie verschillend is.

1610-B

25 oktober 2021

56

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

afbeelding 24 Alle nieuwe natuur sluit aan op de kern van het Landgoed De Ruiting (stippellijn), die bestaat uit fauna- en kruidenrijk grasland [fkg] en hooiland [h] volgens het natuurbeheerplan (hier afgebeeld). Hieraan wordt natuur toegevoegd in de vorm van een natuurstrook tussen De Roudonck en de Antoniushoeve (1). Aansluitend wordt een strook toegevoegd tussen De Antoniushoeve (2a) en landgoed De Ruiting (2b). Een natuurstrook (3) dient nog ingericht te worden. Deze sluit aan op nieuwe natuur buiten de NNB die uiteenvalt in een groot (4a) en klein (4b) deel. Zowel strook 3 als de gronden onder 4 behoren tot Landgoed De Ruiting. In rood de correctie van het NNB ter plaatse van het erf.

Op de eerste deellocatie De Jofrahoeve vindt een ingrijpende functiewijziging van veehouderij naar zorg plaats waarbij ruim 3,6 hectare nieuwe natuur wordt aangelegd. De tweede deellocatie De Roudonck betreft de functiewijziging van de oude visvijver, met een oppervlakte van 7.530 m2, van ‘Water’ naar ‘Natuur’. Deellocatie 3 De Antoniushoeve betreft wederom realisatie van nieuwe natuur binnen het NNB met een oppervlakte van bijna 7.830 m2. De vierde deellocatie Landgoed De Ruiting tenslotte bestaat reeds grotendeels uit tot ‘Natuur’ bestemde gronden binnen het NNB. Hieraan wordt bijna 1,7 ha nieuwe natuur toegevoegd. Verder wordt hier ruim een hectare aan natuur verbeterd als onderdeel van de LIR. De totale hoeveelheid nieuwe natuur die als onderdeel van de Natuurimpuls De Ruiting zal worden gerealiseerd bedraagt aldus ruim 7 ha. In de bijlagen is een totaaloverzicht voor alle deellocaties samen opgenomen.

P15 (stads)landschappen

57

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

4.5

Openstelling en toegankelijkheid

De wandelroutes die gerealiseerd worden in het kader van de Gebiedsontwikkeling De Ruiting vormen een verfijning van de bestaande wandelstructuur van het wandelknooppuntennetwerk. De huidige wandelroutes lopen vooral om de Ruiting heen. Alleen de route tussen knooppunten 4 en 6 (zie afbeelding 24) loopt door het plangebied van de Gebiedsontwikkeling De Ruiting. De nieuwe natuurstrook op De Jofrahoeve zal opengesteld worden voor recreanten. Het gaat daarbij specifiek om openstelling voor wandelaars. Voor de wandelaars zal een eenvoudig pad in gras worden aangelegd. Dit nieuwe pad volgt deels de oude gemeentegrens tussen Haaren en Esch parallel aan een natuursloot en loopt door de natuurzone. Het pad heeft tevens een functie in het beheer van de nieuwe natuur. Ter hoogte van de hooiberg maakt het pad een knik en sluit het ook aan op de padenstructuur van de naastgelegen zorgboerderij ‘Zorghoeve De Ruiting’.

afbeelding 25 De wandelknooppuntenkaart van Noord-Brabant (bron: VisitBrabant). In het kader van de Gebiedsontwikkeling De Ruiting worden er twee wandelverbindingen gerealiseerd: Grenspad (A) en Beekdalroute (B) via Landgoed De Ruiting met aansluitingen op het dorp Esch. De wandelpaden worden verder uitgewerkt door het waterschap.

1610-B

25 oktober 2021

58

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Het NSW-Landgoed De Ruiting is reeds opengesteld voor wandelaars middels een route aansluitend op het wandelpad van het waterschap langs de Essche Stroom. In de nieuwe situatie wordt het padenbeloop aangepast om het nieuw ingerichte landgoed en de aansluitende natuurgronden langs de Essche Stroom maximaal te kunnen beleven. Voor de wandelaars zal een eenvoudige pad in gras worden aangelegd. Dit pad doorsnijdt de natuurterreinen van het landgoed en voert langs bosjes, lanen, plassen en een boomgaard. De plannen van Waterschap De Dommel met de Essche Stroom hebben ook consequenties voor de toegankelijkheid. In principe stelt het waterschap de onderhoudspaden langs hoofdwaterlopen open voor wandelaars. Het waterschap zal in overleg met omwonenden aan beide zijden van de Essche Stroom ook in de toekomstige situatie toegankelijkheid voor recreanten bepalen. Een en ander dient nog nader uitgewerkt te worden. Een aantrekkelijke oplossing zou zijn wandelaars via een nieuwe brug over de Essche Stroom over het Landgoed De Ruiting te leiden om zo de nieuwe natuur te ontzien. De openstellingregels voor de EVZ zijn conform de algemene regels voor openstelling van natuurgebieden, dit wil zeggen: -

Opengesteld op wegen en paden Opengesteld van zonsopgang tot zonsondergang Verboden voor motoren en ander gemotoriseerd vervoer Verboden voor mountainbikers en fietsers Verboden voor loslopende honden Verboden de natuur te verstoren of schade toe te brengen Verboden vuil te storten

In samenspraak met de gemeente Haaren is in het kader van de gebiedsontwikkeling De Ruiting besloten tot een aanpassing van het fietsknooppuntennetwerk, zodat de doorgaande route nu over De Ruiting voert in plaats van eromheen.

P15 (stads)landschappen

59

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Bijlagen

1610-B

25 oktober 2021

60

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

B1. Kadastrale percelen

B1-1: De kadastrale kaart met daarop aangegeven in groen het projecgebied met de vier deellocaties aan De Ruiting westelijk van Esch en de Essche Stroom.

P15 (stads)landschappen

61

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

B2. Grondwater - GLG

B2-1. De Gemiddelde Laagste Grondwaterstand of GLG geeft de stand van het grondwater in de zomermaanden weer.

1610-B

25 oktober 2021

62

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

B3

Bodem

B3-1. Het plangebied van de Gebiedsontwikkeling De Ruiting geprojecteerd op de bodemkaart laat zien dat de bodemsoortgrotendeels hoge zwarte enkeerdgrond betreft. Dergelijke gronden zijn indicatief voor oude akkers en vaak ook wat hoger gelegen. De grond bestaat uit zeer humusrijk zand en is erg vruchtbaar. De overige gronden vallen binnen de gooreerdgronden (in lichtgroen op de kaart). Dit zijn leemhoudende zandgronden met een humsrijke bovenlaag. Dergelijke bodems ontstaat onder invloed van hoge grondwaterstanden, waardoor plantenresten langzaam verteren.

P15 (stads)landschappen

63

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

B4

Inventarisatie natuurwaarde De Ruiting 3

Flora Ten noorden van de woning (De Ruiting 3) is een brede strook ingeplant met een gemengde boombeplanting van Beuk (Fagus sylvatica), Zomereik (Quercus robur), Gewone es (Fraxinus excelsior), Schietwilg (Salix alba), Haagbeuk (Carpinus betulus) en Gewone Esdoorn (Acer pseudoplatanus). De ondergroei bestaat uit o.a. Hazelaar (Corylus avellana), Sporkenhout ook wel Vuilboom genoemd (Rhamnus frangula), Gelderse Roos (Viburnum opulus), Siberische kardinaalsmuts (Euonymus planipes), Krentenboompje (Amelanchier lamarckii) en Hulst (Ilex aquifolium). In een aantal eiken groeit Klimop (Hedera helix). Verder groeien hier klimplanten als Hop (Humulus lupulus), Bosrank (Clematis vitalba), Klimhortensia (Hydrangea anomala ssp. petiolaris), wintergroene Kamperfoelie (Lonicera alseuosmoides) en Witte regen (Wisteria sinensis ‘Alba’). De populieren die hier vroeger ook stonden zijn allen omgewaaid. De bewoners van De Ruiting 3 hebben middels actief beheer en aanplant de natuurwaarde op hun deel van deze deellocatie sterk bevorderd.

Op het terrein is door de huidige eigenaren een hakhoutsingel aangeplant met een grote variatie aan boomsoorten, aangevuld met voor vogels besdragende struiksoorten zoals Vlier (Sambucus nigra), Lijsterbes (Sorbus aucuparia), Prachtframboos (Rubus spectabilis), Gele Kornoelje (Cornus mas), Japanse Bottelroos (Rosa rugosa), Kardinaalsmuts (Euonymus europaeus), Zoete kers (Prunus avium) en de Vogelkers (Prunus padus). Voor het gebouw (De Ruiting 3) staan twee Tamme kastanjes (Castanea sativa). Voor de B&B staan leiperen. Naast de woning staan een driestammige Bruine beuk (Fagus sylvatica ‘Atropunicea’). In de tuin staat een grote Walnoot (Juglans regia) en zijn diverse (sier)struiken aangeplant waaronder Japanse kornoelje (Cornus kousa), Kansenboom (Clerodendrum trichotomum), Fluweelhortensia (Hydrangea aspera ssp. sargentiana), Weigelia (Weigela florida), Chinees klokje (Forsythia x intermedia), Peperboompje (Daphne mezereum) en de Althaeastruik (Hibiscus syriacus CV). De Toverhazelaar (Hamamelis mollis), Struikkamperfoelie (Lonicera fragrantissima) en de op het kale hout bloeiende Sneeuwbal (Viburnum x bodnantense ‘Dawn’) doen de tuin met hun bloei in de winter sterk geuren. Op het grote veld achter het huis zijn een vrijstaande Vleugelnoot (Pterocarya fraxinifolia) en Moerascipres (Taxodium distichum) aangeplant.

1610-B

25 oktober 2021

64

P15 (stads)landschappen

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Tussen oude stenen van een door de huidige eigenaar gestapeld muurtje aan de waterkant van het poeltje dicht bij het woonhuis groeien o.a. Muurleeuwebek (Cymbalaria muralis), Muurvaren (Asplenium ruta-muraria) en Muurpeper (Sedum acre). Aan de rand van het water groeien verder o.a. de Grote Egelskop (Sparganium erectum) en Gele lis (Iris pseudacorus). Achter op het terrein ligt een klein rietlandje met veel Dotterbloem (Caltha palustris) – een beschermde soort, Grote valeriaan (Valeriana officinalis), Moerasspiraea (Filipendula ulmaria), Poelruit (Thalictrum flavum), Bosbies (Scripus sylvaticus), Smeerwortel (Symphytum officinale) en Leverkruid (Eupatorium cannabinum). In het achterliggende grasland groeit ook veel Reukgras (Anthoxanthum odoratum), Poelruit en Zenegroen (Ajuga reptans) en hier en daar een plantje van het zeldzame Echt Duizendguldenkruid (Centaurium erythraea). In een aantal sloten komen Waterviolier (Hottonia palustris), Holpijp (Equisetum fluvatile) en Dotterbloem voor. Deze soorten gelden als indicatoren voor kwel. Langs de oevers van sloten en de visvijver komt veel Speenkruid (Ranunculus ficaria) voor. In de graslanden is in het voorjaar een rijke bloei van Pinksterbloem (Cardamine pratensis) waarop de vlinder Oranjetipje (Anthocharis cardamines) de eitjes afzet.

In de oude visvijver komen langs de oevers Riet (Phragmites australis), een aantal pollen Cyperzegge (Carex pseudocyperus), Scherpe zegge (Carex acuta), Gele lis, Bitterzoet (Solanum dulcamara) en Moeras-vergeet-mij-nietje (Myosotis palustris) voor. De zeggesoorten worden gezien als indicatoren van aanwezigheid van opwellend grondwater. Het zuidelijke deel van de vijver wordt gedomineerd door Gele Plomp (Nuphar Lutea) en Witte waterlelie (Nymphea alba). De kwaliteit van het water in de oude visvijver is sterk onderhevig aan bladval van de oude populieren, oxiderend ijzer en uitspoelend fosfaat o.a. vanuit de landbouw, wat vooral in de zomer invloed heeft op de hoeveelheid zuurstof in het water en leidt tot de versnelde afbraak van organisch materiaal in het water en in de bodem van de vijver. De oude visvijver is 1 tot 2 m diep en heeft gemiddeld een 30 cm dikke sliblaag. In het bosje dat aan de oostzijde ligt van de visvijver staan veel populieren (Populus x canadensis CV), bramen (Rubus sp.) en Grote brandnetel (Urtica dioica). De ondergroei van dit bosje bestaat uit Vlier (Sambucus nigra), Witte aalbes (Ribes rubrum CV), Grote brandnetel, Braam, Bitterzoet, Gewone kamperfoelie (Lonicera caprifolium) en enkele varensoorten.

Er is hier en langs de oevers opslag van Zwarte els (Alnus glutinosa), Hazelaar (Corylus avellana), Gelderse roos (Viburnum opulus) en Vogelkers (Prunus padus). In het bosje zijn -in overleg met Stichting Het Brabants Landschap- elzen aangeplant. Verder staan er langs de oever van het water een groot aantal oude knotwilgen (Salix alba). Aan de zuidzijde ook enkele exemplaren van de Gele treurwilg (Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’) aangeplant.

P15 (stads)landschappen

65

25 oktober 2021

1610-B

inrichtingsplan functiewijziging de ruiting

Op de gehele locatie De Roudonck staat maar liefst 85% van de in Nederland voorkomende soorten stinsenplanten (Zie boek Stinzenplanten 1985; Piet Bakker en Evert Boeve). Stinsenplanten zijn overwegend bol- en knolgewassen uit zuidelijk Europa (Apennijnen, Jura, Pyreneeën en Karpaten) en Klein-Azië. Deze gewassen zijn ooit ingevoerd als sierplant en bleken zich vooral goed te kunnen handhaven op landgoederen en buitenplaatsen. De naam komt van het Friese woord voor stenen huis stins. De grote variatie aan soorten maakt De Roudonck tot een bijzondere locatie als het gaat om stinzenplanten. Deze zijn deels aangebracht door vorige bewoners en aangevuld door de huidige bewoners.

Het gaat hier om soorten als Sneeuwklokje (Galanthus nivalis) die zich ook buiten De Roudonck zelfs tot in het dorp Esch verspreidt, Voorjaarshelmbloem (Corydalis solida), Krokus (Crocus sp.) in diverse soorten, Tulp (Tulipa) in diverse soorten, Narcis in diverse soorten (Narcissus), Witte en Blauwe druifjes (Muscari botryoides), Sneeuwroem (Chionodoxa luciliae), Oosterse sterhyacint (Scilla sibirica), Winterakoniet (Eranthis hyemalis), Kievitsbloem (Fritillaria meleagris), Gewone vogelmelk (Ornithogalum umbellatum), Blauwe anemoon (Anemone apennina / blanda), Bosanemoon (Anemone nemerosa), Gevlekte Aronskelk (Arum maculatum), Wilde hyacint (Hyacinthoides nonscripta) en Herfststijlloos (Colchicum autumnale), aangevuld met typische landgoedsoorten als Breed longkruid (Pulmonaria officinalis), Maarts viooltje (Viola odorata), Kruipend zenegroen (Ajuga reptans), Vrouwenmantel (Alchemilla speciosa), Kleine maagdenpalm (Vinca minor) in de blauwe en witte variant, Grote maagdenpalm (Vinca major), Lievevrouwebedstro (Galium odoratum), Lelietjeder-dalen (Convallaria majalis), Dalkruid (Maianthemum bifolium), Vingerhoedskruid (Digitalis purpurea) etc..

Fauna Onder de oud Hollandse dakpannen op het woonhuis zijn ieder jaar veel nesten van de Huismus (Passer domesticus) en de Spreeuw (Sturnus vulgaris), deels als standvogels (permanent aanwezig) en deels als trekvogels. Aan de bebouwingen op De Roudonck zijn nestkasten voor vleermuizen en zwaluwen opgehangen en in de hoge bomen nestkasten om nestgelegenheid voor de Gekraagde Roodstaart (Phoenicurus phoenicurus) te bieden. Verder zijn op het terrein steenhopen en houthopen aangebracht voor padden, kikkers en salamanders waarop ook mossen en paddestoelen groeien. Op De Roudonck komen verschillende amfibieën voor: de Gewone pad (Bufo bufo), Bruine Kikker (Rana temporaria), Groene Kikker (Rana esculenta) en Kleine watersalamander (Triturus vulgaris) (allen zijn beschermde soorten).

1610-B

25 oktober 2021

66

P15 (stads)landschappen