SP: Betoog eerste termijn

SP Betoog jaarverslag 2024, kadernota 2026 en verder. Voorzitter, Ons betoog zal uiteenvallen in een aantal delen. Om te beginnen wil ik ingaan op de jaarrekening 2024 waarna Frans Sannen het overneemt om wat dieper in te gaan op onderdelen Duurzame Transformatie en Leefbare Ruimte in de kadernota, waarna ik een en ander weer over zal nemen voor de andere onderdelen en het slot van ons betoog. De Jaarrekening 2024. Wat zullen we daar eens van zeggen? Laat ik eerst eens terug gaan naar 2021. In dat jaar hebben wij, de verenigde oppositiepartijen in Boxtel al eens aangeven dat wij grote zorgen hadden over de slagkracht van de huidige coalitie. En dat was niet ten onrechte. Een van de eerste majeure plannen dat in de raad kwam waren de woningbouwplannen In Goede Aarde. En een paar weken geleden kwam het weer op tafel, met een grote kans op een herhaling bij de Raad van State. Had het college daar nou geen betere regierol in kunnen pakken? Dan de cijfertjes: 2021: 4,4 miljoen over 2022: 8,1 miljoen 2023: 3,2 miljoen en tot slot 2024: 5,5 miljoen over Nog een paar jaar zo doorgaan en het eigen vermogen van onze gemeente vliegt het dak uit. Maar wat heeft dit betekend voor het beleid? Ik zal het kort houden: er is een kleine 2 miljoen aan werkbudgetten niet besteed. In vorige jaren ging het ook om miljoenenbedragen.

En het kan niet anders dan dat het afgesproken beleid niet is uitgevoerd. Dan een andere grote lijn. Het collegeprogramma met als titel “Samen aan de Slag”. Bekt leuk, maar wat is er in de praktijk gebeurd? Wel, de cijfertjes zoals ik die daarnet heb genoemd zeggen al iets over de laatste drie woorden. Dan de vraag: is er beleid ontwikkeld? OK, niks doen kan ook beleid zijn. Maar nieuw beleid? Daar kan nauwelijks van worden gesproken in de afgelopen jaren. Visie- of beleidsstukken hebben uitgemunt in vage omschrijvingen of een opgeklopte beschrijving van bestaande situaties of beleid. Nieuwe, structurele, keuzes werden er niet of nauwelijks gemaakt. Dat moest komen vanuit de oppositie. Of vanuit een van de twee grote coalitiepartijen ondersteund door de oppositie. Waarbij de andere grote coalitiepartij veelal tegen stemde. Voorbeelden?

De amendementen en moties bij de Omgevingsvisie. Het stemgedrag bij de zonnevelden…Hoezo Samen aan de slag? Ik laat nu graag het woord aan Frans Sannen.

Beste voorzitter, Duurzame transformatie De motivatie achter de duurzame transitie is een leefbare wereld achterlaten. Een mooie doelstelling echter zijn op besparen na, alle te ontwikkelen energiebronnen achterhaald of nauwelijks te realiseren: - Biomassa kan beter in de bodem blijven zitten voor miljoenen jaren zodat het weer steenkool of olie wordt en er blijvend CO2 uit de lucht wordt gehaald. - Waterstof is niet duurzaam als het geen blauwe- of groene waterstof is en is chemisch gezien niets anders dan een opslagstof voor energie en een energie drager. - Windenergie kan alleen nog met kleine molens in onze gemeente en er is tot op heden niets meegedaan. - Zonne-energie is door onze eigen inwoners met zoveel enthousiasme ontwikkeld dat ze nu een teruglever boete moeten betalen aan energiebedrijven. De energie bedrijven maken met dat geld de hele dag dure reclame filmpjes om vooral ook nog een thuisbatterij aan te schaffen. Ze kunnen in de toekomst uiteraard veel geld verdienen aan een batterijopslag boete. Dus alle ballen op energie besparen. Is er al een fysiek loket voor de inwoners om geholpen te worden bij het besparen? Het woud aan, gemeentelijke, provinciale en landelijke subsidies is nog aanwezig maar als ze te lang blijven liggen veranderen ze straks ook nog in steenkool.

De aller grootste winst op energie besparen zit echter bij het verduurzamen van de grootste energieverbruikers in onze gemeente. Welke resultaten worden hiermee gehaald en hoeveel CO2 uitstoot wordt hierdoor vermeden? Helaas staat dit nergens in de kadernota vermeld. Nu snap ik wel dat energie slurpers die niets doen hun privacy heel graag zo willen houden. Maar kan er niet in de kadernota worden vermeld, welke- en hoeveel maatregelen er worden genomen in het

totaal? Transparantie hierin zou kunnen betekenen dat de klimaatonrechtvaardigheid als minder groot wordt ervaren door de meeste inwoners. Aangezien de gemeente Boxtel op dit moment zoveel reserves opbouwt dat ze haar eigen navel niet meer kan zien, kan dit geld toch beter worden uitgegeven. Daarom wil ik nog afsluiten met een tip voor de wethouder. Er blijft namelijk 271.000 Euro over en Meierijstad heeft het goede voorbeeld gegeven wat je daarmee kan doen. Het duurzame energie-initiatief in de gemeente Meierijstad. Een coöperatie, waar alle inwoners van de 13 deelgemeenten (waaronder Veghel, Schijndel en Sint-Oedenrode) bij kunnen aansluiten, richt zich op het verduurzamen van de gemeente door middel van lokale energieopwekking en energiebesparing. Er zijn verschillende werkgroepen actief, zoals zon en wind, en ze bieden ook energiecoaches om het energiebewustzijn te vergroten. Daarnaast onderzoekt de gemeente Meierijstad de mogelijkheid om een eigen lokaal energiebedrijf op te richten om meer regie te nemen in de energietransitie. (Bron: AI, 26-06-25) Als we dit gaan doen in onze gemeente dan kan ze weer haar navel zien en worden onze inwoners misschien ook weer enthousiast om mee te doen aan de duurzame transformatie. Leefbare ruimte De leefbare ruimte is volgens het beleid in transformatie naar een duurzame leefomgeving.

Daarvoor zijn er een zevental speerpunten opgenomen in het beleid die ik nu niet allemaal ga opnoemen. Ik ga wel een ondergeschoven kindje, de landbouw transitie, bespreken die verder nauwelijks in de kadernota wordt benoemd en uitgewerkt. Boxtel kan trots zijn om het centrale hart van het “van Gogh Nationaal Park” te zijn. Echter de transitie naar duurzame landbouw in onze gemeente komt maar niet op gang. Met name de landbouwbedrijven in het van Gogh Nationaal Park zouden zo snel mogelijk geholpen moeten worden met verduurzaming van hun bedrijfsvoering. Echter midden in het “van Gogh Nationale Park” in Liempde zit een Lelieteler die zijn bedrijfsvoering helemaal niet hoeft te verduurzamen. Terwijl bij boeren in Frankrijk die met vergelijkbare gifcocktails werken “Parkinson” inmiddels als beroepsziekte wordt erkent, kan deze

ondernemer met zijn verwoestende activiteit op de leefomgeving gewoon doorgaan. Op vragen van nota bene de eigen fractie Combinatie’95 over de Lelieteler is het antwoord van de wethouder laks: we kunnen volgens de huidige wet en regelgeving niks doen. Door deze houding begrijp ik wel beter waarom er niets vermeld staat over de landbouwtransitie in het beleid. We doen liever niks en wachten tot de landelijke overheid ingrijpt. De gemeente zou de betreffende Lelieteler kunnen helpen door onderzoek te doen naar de giftige cocktail van stoffen op zijn erf en wijzen op de gevaren van “Parkinson”. Deze boer zou geholpen kunnen worden door een combinatie teelt met onder andere zonnebloemen te ontwikkelen voor het van Gogh nationaal park in plaats van Lelie’s produceren waar alleen Japanners in Japan met een vaas blij van worden. Voorzitter, dan geef ik nu het stokje door aan Rinze van der Veen.

Voor mij resteren er nog een aantal onderdelen. Ik wil daarbij niet ingaan op alle terreinen maar mij beperken tot de belangrijkste. Woningbouw (Zal meerdere keren zijn benoemd). Verdient een heel hoge prioriteit! Actie. Sociaal domein De grootste wijziging, afgedaan in een paar woorden: De jeugdzorg. Een jaarlijkse claim van €1,8 miljoen! Een afdoende compensatie daarvoor vanuit de Rijksoverheid die dit indertijd over de muur heeft gekieperd? Laat ik daar maar over ophouden…. Het is goed om te merken dat het college in wil zetten hulp die zo vroeg, licht en snel bereikbaar als mogelijk is. Voorzorgcircels, vroegsignalering schulden en preventiemaatregelen jeugd. Allemaal helemaal prima. Bij een aantal maatregelen willen wij toch wat kanttekeningen plaatsen. Om te beginnen de deelmobiliteit, oftewel gedeelde scootmobielen. Navraag bij een mij bekend raadslid in Vlaardingen (het voordeel van een landelijke partij) leverde op dat dit prima kan werken bij seniorenflats. Afgezien van de oplossing van een ruimteprobleem beperkt dit bijvoorbeeld ook brandgevaar en is het efficiënter. Maar: Het valt en staat met het reserveringssysteem. Het moet natuurlijk niet zo zijn dat je een paar dagen van te voren moet reserveren, want dat gaat ten koste van je vrijheid. Je moet zo’n ding kunnen pakken op het moment dat je hem nodig hebt, net als met deelfietsen.

Het moet niet zo zijn dat je mis grijpt omdat er te weinig zijn. Bij alle hulp die nodig is hoort wat ons betreft maatwerk en menselijke maat leidend te zijn! En kijkend naar de plannen en de manier waarop de zaken zijn omschreven bekruipt ons twijfel. Twijfel of de plannen dat gaan bewerkstelligen. Een voorbeeld daarvan is de formulering bij de spelregels voor woonvoorzieningen. Reden voor ons om daarover, samen met Balans, een amendement in te dienen. Een ander voorbeeld vormt de verplichte WLZ aanvraag. De manier waarop een en ander gesteld wordt is volgens ons ongelukkig. Twee citaten: 1. “Als de WLZ aanvraag onredelijk lang duurt wordt een kortdurende beschikking afgegeven”. Wanneer wordt dat bepaalt, en hoe?

2. “Een toekenning vanuit de WLZ betekent dat de zorg vanuit de WLZ beter aansluit bij de behoeften van de inwoner”. Ik zou dat anders hebben gesteld. Ik vermoed dat de bedoeling is dat er iets zou moeten staan als: “Wanneer een toekenning vanuit de WLZ beter aansluit met…”. Dat moet blijken uit een goed onderzoek. Deze twee citaten versterken dat gevoel van twijfel. Sterke twijfel. Dan de derde: Meer inzet op groepsbegeleiding. “Op basis van een nog op te stellen normenkader voor indicatiestelling verwijzen wij meer cliënten naar groepsbegeleiding in plaats van individuele begeleiding”. Uiteindelijk een besparing ven € 150.000. Dat klinkt als: “We moeten nog bedenken hoe we het gaan doen, maar zo willen we anderhalve ton bezuinigen”. En die tendens proeven wij in dit onderdeel Waar al met al onze grootste zorg naar uit gaat is het antwoord op de vraag of er de komende tijd ook echt maatwerk geleverd gaat worden. Met hulp die als dat nodig is, meteen geboden wordt. Hulp waarbij de mens centraal staat en zeker niet de regeltjes of budgettaire beperkingen. Tot slot op dit onderwerp heb ik nog twee opmerkingen: 1. Volgens ons wordt er in de kadernota op het sociale domein te gemakkelijk van uitgegaan dat de investeringen ook de genoemde bedragen aan bezuinigingen op gaan leveren.

Heeft het college er al ideeën over hoe tegenvallers opgevangen moeten worden? Of laat men dit, er komen toch verkiezingen aan, lekker over aan haar opvolgers? 2. Balans heeft/zal de motie Omarm Van Thuis Uit inleiden. U zult begrijpen dat wij die graag mee in willen dienen. Deels omdat dit, afgezien van de woonfunctie, begint te lijken op het zorgbuurthuis in Oss. Daarnaast hebben wij te horen gekregen dat een vergelijkbaar initiatief, “Tante Louise” in West Brabant mooie resultaten op levert. Meewerkend bestuur Tijdens de in - gespreksavond voorafgaand aan deze vergadering heb ik al aangegeven dat het college naar onze mening onvoldoende in heeft gezet op het genereren van meer, nieuwe of aanvullende inkomsten voor onze gemeente. Afgezien van wat, veelal boekhoudkundige, trucs en ander gevonden geld, zien wij weinig of geen ambities om structureel minder inkomsten binnen te halen. De heer De Los Hoyos kopte mijn opmerking in: het begint met een O en eindigt op ZB. Natuurlijk ga ik

daar graag even op in. In een vorige raadsvergadering hebben wij een motie ingediend om de wooncorporaties de huurverhogingen per vandaag te beperken tot de inflatie. 3,2% In plaats van 4,5%. Voor iemand die maandelijks een huur betaalt van € 500 betekent dit een verschil van ongeveer € 80 per jaar. Kennelijk vond de meerderheid van deze raad dit geen best idee en werd ons voorstel verworpen. Joost heeft bij monde van haar directeur aangegeven dat die beperking een gevaar zou opleveren voor de financiering van nieuwbouw en renovaties. Volgens ons is dat klinkklare onzin. Wanneer je de balans van Joost bekijkt zie je dat het eigen vermogen ongeveer 70% van het balanstotaal bedraagt. Cijfers van de woonbond geven aan dat corporaties jaarlijks gemiddeld € 1.300 per woning winst maken. Daarnaast komt dat die corporaties ieder jaar ook nog eens 1,5 miljard aan vennootschapsbelasting mogen aftikken. En daar horen wij Aedes en Joost niet over. Is het misschien gemakkelijker om dit maar bij de huurders uit de zak te trekken? Hoe dan ook: wij hebben sterk overwogen om die € 80 per jaar die ik eerder noemde om te zetten in een verhoging van de OZB. Dat zou een verhoging betekenen van ongeveer 20%, wat resulteert in een hogere opbrengst van € 2.000.000 per jaar in het eerste jaar. Dit zou alvast wat ruimte kunnen scheppen voor een nieuw College dat volgens jaar gaat aantreden.

En toch doen wij dat vanavond NIET! Jammer meneer De Los Hoyos! Deels omdat dit later dit jaar bij de begroting alsnog kan. Daarnaast vragen wij ons af of het opportuun is om gezien de overschotten van de afgelopen jaren een verhoging door te voeren. Tot slot biedt ook de afroming van diverse reserves naar de Algemene Reserve nog ruimte. Slot: Wij dienen de motie “”Uitvoeren van moties” graag mee in. Onze motivatie daarvoor: het college hoort uitspraken van de raad te respecteren en uit te voeren.

Tot zover onze eerste termijn.