Inspreektekst dhr Vervoordeldonk m.b.t. negatieve effecten lelieteelt

Geachte voorzitter, leden van de commissie en leden van de raad, Zojuist hoorde u van Marc van den Broek dat er in toenemende mate grote zorgen zijn omtrent lelieteelt in deze gemeente. Deze zorgen zijn terecht: Lelieteelt zal de komende tijd explosief zal gaan groeien als er niet ingegrepen wordt. Wij spreken dan ook niet alleen namens onszelf, maar ook namens al die omwonenden die hiermee te maken hebben gehad en/of gaan krijgen. Velen van hen zijn hier vanavond ook. De lelieteelt groeit explosief in deze gemeente. De redenen? • • •

Gebrek aan regelgeving en regulering Een grote toename van akkerteelt door vrijkomende percelen vanwege de veestapelkrimp Maar vooral door de komst van een derde verwerkingslocatie van leliebollen in de gemeente, die deze groei mogelijk maakt en die pijnlijk genoeg door deze gemeente actief wordt gefaciliteerd.

Het gevolg: de bestaande 75 hectare lelieteelt kan worden opgeschaald naar maar liefst 225 hectare Hoe dit kan? De teler kan eenvoudig en zonder restricties elk seizoen een ander stuk land van andere boeren huren of pachten, die daar graag op ingaan vanwege de hoge verhuuropbrengst. De lelieteler kan deze hoge prijs betalen omdat lelieteelt hem minstens € 40.000 per hectare oplevert, maar liefst 15 keer meer dan mais. Door uitputting van de grond en virusdruk kunnen leliebollen slechts eens in de 7-8 jaar op een perceel geteeld worden. De teler gaat dus elk jaar op zoek naar nieuwe akkers, wat betekent dat de chemische bestrijdingsmiddelen zich over steeds meer gebieden verspreiden. U hoorde net over de enorme impact van één veld van ‘slechts’ 3,5 ha op maar liefst 50 gezinnen en de daaruit voortvloeiende rechtszaak. U hoorde over het GGD-advies, de ernstige ziektes en aandoeningen die ermee in verband worden gebracht, de grote omissies in het toelatingsbeleid van bestrijdingsmiddelen. Stelt u zich voor dat dit uw gezin overkomt en dat u en uw kinderen en/of kleinkinderen en hun vriendjes hiermee te maken krijgen en u zich niet meer veilig kunt voelen in uw eigen woonomgeving. Dit staat duizenden gezinnen in deze gemeente te wachten als er niet snel ingegrepen wordt. Helaas wonen wij ook aan een perceel waar dit mogelijk gaat gebeuren.

En grijpt de gemeente Sint-Michielsgestel in? Ondanks alle verkregen informatie over de risico’s van lelieteelt en verwerking ervan -zij het via rechtszaken, de media of onderzoeken- zijn er nog steeds geen beschermende maatregelen genomen. Omwonenden worden aan hun lot overgelaten en moeten zelf kostbare juridische procedures voeren. Terwijl ú de plicht heeft hen te beschermen. U zegt geen handvatten te hebben, maar die heeft u wel. • Neem bijvoorbeeld de handleiding Regulering bestrijdingsmiddelen, die benadrukt dat gemeenten een juridische plicht en mogelijkheid hebben om burgers te beschermen tegen bestrijdingsmiddelen. • Diverse buurgemeenten (waaronder ’s-Hertogenbosch en Heusden) hebben wel beleid gemaakt om bollenteelt op gevoelige locaties tegen te gaan. Werk samen, vind niet zelf het wiel uit. Wat heeft de gemeente wel gedaan? In oktober 2024 is -onder druk van een meerderheid in de raad- een onderzoek naar ‘de mogelijkheden’ tegen lelieteelt aangekondigd. Wij zijn inmiddels ruim vier maanden verder en wat blijkt: • De raad is inhoudelijk niet of nauwelijks geïnformeerd over dit onderzoek • Het exacte doel is niemand bekend: wat wordt onderzocht en hoe wordt dit onderzocht? • Het is niet bekend welke experts en ‘stakeholders’ erbij betrokken zijn.

Toxicologen (overigens onmisbaar voor een dergelijk onderzoek)? De GGD? Milieuorganisaties? Juristen? LTO? De teler? In ieder geval geen omwonenden. • Het is niet bekend, hoe, wanneer en met wie de resultaten worden gedeeld en wat er met die uitkomsten wordt gedaan. Voor zowel de raad, omwonenden (en zelfs de teler) blijft het allemaal in nevelen gehuld. De Omgevingswet stelt dat overheden (én bedrijven) zich moeten houden aan het voorzorgsbeginsel. Als er reden is om aan te nemen dat activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor milieu of gezondheid, moeten er maatregelen worden genomen. Bij twijfel, niet inhalen.

Het kán niet zo zijn dat deze gemeente de schreeuw om hulp en actie van haar inwoners blijft negeren. Niet wij, maar ú moet in actie komen! Gezondheid en milieu dienen uw eerste prioriteit zijn. Onze oproep sluit aan op die van de andere inspreker: • • •

Pas per direct het voorzorgsprincipe toe: geen lelieteelt of verwerking nabij woningen, scholen, sport of recreatie. Stel duidelijke eisen bij verhuur, pacht of verkoop van landbouwgrond. Pas het omgevingsplan aan door het instellen van grote buffers/spuitvrije zones en reguleer intensieve teelt.

Voor het teeltseizoen van 2025 komt het in ieder geval te laat. Wij denken een praktische en haalbare oplossing te kunnen overleggen die geen van de betrokken partijen onevenredig belast. Ik licht dit in de vragenronde graag toe. Tot slot Er zijn vanavond beweringen gedaan die de impact van bestrijdingsmiddelen die gebruikt worden lelieteelt bagatelliseren. De feiten spreken voor zich: • • • •

Omwonenden worden blootgesteld, Wetenschappelijk onderzoek toont gezondheidsrisico’s aan, De GGD adviseert ons om onze huizen hermetisch te sluiten De gemeente heeft de juridische instrumenten om dit te probleem aan te pakken.

Toch heeft de gemeente nog steeds geen beschermende maatregelen genomen. Omwonenden zijn er echt klaar mee. Tijd voor actie, u bent aan zet. Dank u.

Praktische oplossingen voor het aankomende teeltseizoen 1. Inventariseer bij de lelieteler op welke locaties hij komend seizoen gaat telen in de gemeente Sint-Michielsgestel. 2. Identificeer risicolocaties. o Breng in kaart welke percelen grenzen aan woningen, scholen, kinderopvang, sportterreinen en recreatiegebieden. o Dit kan worden geïntegreerd in het gezondheids- of milieubeleid van de gemeente. 3. Stuur een dringend verzoek aan de teler o De gemeente stuurt een schriftelijk verzoek om geen intensief bespoten gewassen zoals lelies te telen bij kwetsbare locaties. o Dit kan worden vastgelegd in een beleidsregel of convenant, zoals andere gemeenten al doen. 4. Stel een meldplicht in voor spuitmomenten. o Omwonenden worden vooraf geïnformeerd, zodat zij voorzorgsmaatregelen kunnen nemen. o Dit kan via een Gemeentelijke Verordening (APV) of een vrijwillig registratiesysteem. 5. Leg minimaal spuitvrije zones op. o Indien telers niet meewerken, stelt de gemeente spuitvrije zones in rond gevoelige locaties. o Dit kan via het Omgevingsplan of als maatwerkvoorschrift op basis van de Omgevingswet. De voordelen: o o o

Lage administratieve lasten voor de gemeente. Telers kunnen blijven produceren, maar moeten enkel rekening houden met locatiekeuzes. Omwonenden krijgen directe bescherming zonder lange juridische procedures.