Inspreektekst dhr. J. Nouwens

Ik spreek mede namens Ton van Boxtel en Gerard Schraverus. Wij putten uit eigen ervaringen en overleg met anderen in de afgelopen 10 jaar. We hebben, met de blik vooruit, nadrukkelijk ook het beeld uit de achteruitkijkspiegel gehanteerd. Boxtel kies voor de toekomst – tijd voor een volwassen besluit! Boxtel is een prachtige gemeente. Een gemeenschap met een rijke historie, sterke lokale identiteit en betrokken inwoners. Mensen voelen zich hier thuis en zetten zich met hart en ziel in voor hun straat, buurt of vereniging. Dat is iets om trots op te zijn – en juist daarom moeten we nu het eerlijke gesprek voeren over de toekomst van onze gemeente. Want achter die trotse gemeenschap schuilt een realiteit die steeds moeilijker te negeren is. Boxtel loopt vast als zelfstandige gemeente. De gemeentelijke organisatie is al jaren te klein om alle taken goed en tijdig uit te voeren. De samenleving verandert snel, de wetgeving wordt ingewikkelder, en de opgaven waar we voor staan – op het gebied van woningbouw, zorg, duurzaamheid en veiligheid – zijn te groot geworden voor een kleine organisatie. We zien dat terug in de dagelijkse praktijk. Vacatures blijven lang open, ambtenaren vertrekken, en daarmee verdwijnt ook cruciale kennis. Eén uitvaller kan betekenen dat een heel dossier stilvalt. De afhankelijkheid van dure externe inhuur groeit, maar levert geen duurzame versterking op.

Externe krachten komen binnen voor een opdracht, leveren een rapport op, en verdwijnen weer – zonder dat onze organisatie daar structureel wijzer van wordt. De ambtelijke samenwerking met Sint-Michielsgestel onder de vlag van ‘MijnGemeenteDichtbij’ was bedoeld om die kwetsbaarheid op te vangen. Maar de afgelopen jaren hebben laten zien dat deze constructie de fundamentele problemen niet oplost. De aansturing is complex, de schaal nog steeds beperkt, en de slagkracht onvoldoende. Het vertrek van de ‘founding fathers’ van de samenwerking (Buijs en Pommer) heeft effect op coachend draagvlak.1 Tijdelijke lapmiddelen bieden geen structurele uitweg.

1

https://www.binnenlandsbestuur.nl/carriere/ambtelijke-samenwerking/ambtelijke-samenwerkingen-onder-de-loep

Breder probleem, landelijk erkend Onze situatie staat niet op zichzelf. Gemeenten van vergelijkbare omvang met precies dezelfde uitdagingen. Zo stelde de provincie Utrecht in het ontwerp voor de herindeling van Hilversum en Wijdemeren dat “de huidige schaal van Wijdemeren onvoldoende is om adequaat te kunnen inspelen op de maatschappelijke en bestuurlijke opgaven”. De organisatie werd als kwetsbaar en versnipperd gekenschetst; samenwerking bood geen uitkomst meer – alleen een fusie bood perspectief. Hetzelfde geluid klinkt in het herindelingsvoorstel voor Duiven en Doetinchem, waar ook wordt vastgesteld dat de bestuurskracht, uitvoeringskracht en dienstverlening van de kleinere gemeente (Duiven) structureel onder druk staan. Daar wordt geconcludeerd dat een duurzame, toekomstbestendige gemeentelijke organisatie alleen kan ontstaan door samen te gaan in een grotere, goed gepositioneerde gemeente. Dichter bij huis In de fusieverkenning van Best en Oirschot – ‘Bouwstenen voor een toekomstbestendige gemeente’ – worden vier voorwaarden benoemd die essentieel zijn voor goed lokaal bestuur: 1. Voldoende bestuurskracht Bestuurders moeten sturen op complexe opgaven en kunnen opereren binnen netwerken in regio en provincie. Daarvoor is een stevig bestuur én een sterke organisatie onmisbaar. 2. Een veerkrachtige ambtelijke organisatie Kleine gemeenten zijn te kwetsbaar.

Eén vertrek of uitval heeft directe gevolgen. Een grotere organisatie zorgt voor continuïteit, specialisatie en kennisopbouw. 3. Betere dienstverlening en bereikbaarheid Inwoners verwachten een benaderbare en oplossingsgerichte overheid. Met voldoende schaal wordt het mogelijk te investeren in moderne, klantvriendelijke dienstverlening – digitaal en fysiek. 4. Regionale slagkracht en positionering

In regionale netwerken telt schaal mee. Een grotere gemeente heeft meer invloed en wordt serieuzer genomen bij verdeling van middelen en verantwoordelijkheden. Kansen benutten of aansluiting verliezen Een belangrijk strategisch argument vóór een fusie betreft de regionale ontwikkeling van Brainport Eindhoven. Deze economische topregio groeit explosief en beïnvloedt ook Boxtel rechtstreeks – op het gebied van woningbouw, infrastructuur, arbeidsmarkt en mobiliteit. De druk op voorzieningen, ruimte en besluitvorming neemt toe. Tegelijkertijd ontstaan er kansen: meer werkgelegenheid, investeringen in bereikbaarheid en innovatie, en samenwerking met kennisinstellingen. Kansen door zichtbaarheid en invloed in de regio. Kleine gemeenten worden in zulke strategische netwerken vaak niet serieus genomen. Geen capaciteit om volwaardig aan tafel te zitten, laat staan om regie te voeren.2 Zonder schaal, geen stem. En zonder stem, geen invloed op wat er over ons gebied wordt besloten. We zijn dan toeschouwer in onze eigen regio. Een fusie met omliggende gemeenten kan Boxtel de bestuurskracht en legitimiteit geven om actief deel te nemen aan Brainport en regionale besluitvorming. Anders gezegd: wie klein blijft, wordt geleid door anderen. Wie samenwerkt in een sterke structuur, bepaalt mee.

Een structurele keuze is nodig Onze schaalgrootte sluit niet meer aan bij de complexiteit van het bestuur en het vertrouwen onder de burgers brokkelt af. Doorgaan als zelfstandige gemeente betekent doorgaan met lapmiddelen. Wij pleiten daarom voor een fusie met omliggende gemeenten, tot een robuuste organisatie van ≥100.000 inwoners – een schaal zoals nu ook elders wordt nagestreefd.3 Fusie is geen doel op zich, maar een middel om onze inwoners beter van dienst te zijn met kennis, beleid, dienstverlening en betrokkenheid. En vooral: om onze lokale gemeenschap toekomst te geven binnen een sterke bestuurlijke structuur. Onze identiteit zit niet in het aantal

2

https://www.bd.nl/meierijstad/meierijstad-schuift-definitief-aan-bij-metropoolregio-eindhoven-wat-betekent-dat~a4f81782/

3

Boxtel + Vught + St.Michielsgestel = 34000+33000+30000= 97000 (plm 33e plaats). Met dB +160000= 257000 (5e plaats boven Ehvn)

inwoners, maar in de waarden die we samen uitdragen – die blijven behouden, juist als we ze goed organiseren. De gemeente denkt en werkt stap voor stap, zonder vaak te kijken of plannen nog kloppen. Maar de samenleving verandert juist steeds sneller. Wat vandaag nieuw is, kan morgen al verouderd zijn. De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 lijken ons hét moment om hierover het gesprek met onze inwoners te voeren. Een volwassen gesprek, zonder taboes, over wat Boxtel nodig heeft om mee te kunnen in de wereld van morgen. Op het speelveld of vanaf de zijlijn. De reden dat wij dit nu met u delen is omdat we in allerlei rollen gedurende jaren ervaringen hebben opgedaan met bestuur en ambtelijke organisatie. U trok ons over de streep toen voor de zoveelste keer een project werd opgestart voor het opstellen van een ‘Visie gemeenschapshuizen’, een kopie van eerdere versies.4 En, jawel, met inzet van 1 externe projectleider en 1 externe adviseur . Dat is zelfs een minachting voor alle zeer betrokken Boxtelaren die al vele malen als bestuurder of vrijwilliger met grote inzet hebben bijgedragen aan uitgebrachte rapporten. Een voorbeeld van het ontbreken van lerend vermogen in Boxtel! Wij wensen de gemeenteraadsleden veel wijsheid. Voor onze kinderen. Voor de toekomst van Boxtel. Jac Nouwens

4

https://boxtel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/View/b44d2852-fc6a-42e4-8ab2-8d544f6c7741

18 044 027

50 Roosendaal

77 721

1 Amsterdam

934 526

51 Vlaardingen

77 260

2 Rotterdam

672 960

52 Gouda

76 514

3 's-Gravenhage

568 945

53 Hoorn

76 036

4 Utrecht

376 757

54 Almelo

74 776

5 Eindhoven

249 035

55 Voorne aan Zee

74 527

6 Groningen

244 441

56 Assen

70 392

7 Tilburg

230 357

57 Veenendaal

70 352

8 Almere

229 574

58 Bergen op Zoom

70 194

9 Nijmegen

189 007

10 Breda 11 Arnhem

169 364

59 Velsen Capelle aan den 60 IJssel

70 026

188 779 168 743

61 Katwijk

67 089

12 Haarlem

168 551

62 Nieuwegein

66 788

13 Apeldoorn

165 255

63 Zeist

66 671

14 Haarlemmermeer

163 298

64 Stichtse Vecht

66 130

15 Amersfoort

162 828

65 Lansingerland

66 064

16 Zaanstad

162 317

66 Westerkwartier

64 841

17 Enschede

161 530

67 Hardenberg

63 415

18 's-Hertogenbosch

133 810

68 Barneveld

63 152

19 Zwolle

130 638

69 Vijfheerenlanden

62 554

20 Leiden

129 973

70 Midden-Groningen

61 387

21 Leeuwarden

129 862

61 210

22 Zoetermeer

71 Roermond

125 563

72 Gooise Meren

61 003

23 Maastricht

124 214

73 Rijswijk

60 717

24 Ede

122 796

74 Doetinchem

60 049

25 Dordrecht

116 916

75 Maashorst

59 671

26 Westland Alphen aan den 27 Rijn

76 Altena

58 726

77 Oosterhout

58 380

28 Alkmaar

112 896

78 Pijnacker-Nootdorp

58 126

29 Delft

110 173

79 Krimpenerwaard

57 798

30 Emmen

109 678

80 Smallingerland

57 084

31 Deventer

104 301

81 Hoogeveen

56 906

32 Venlo

103 984

82 Den Helder

56 662

33 Helmond

96 551

83 Kampen

56 547

34 Purmerend

95 912

84 Terneuzen

55 653

35 Amstelveen

95 822

85 Woerden

53 976

36 Oss

95 239

86 West Betuwe

53 253

37 Hilversum

94 393

38 Land van Cuijk 39 Sittard-Geleen

92 491

87 De Fryske Marren Goeree88 Overflakkee

52 235

92 817 90 747

89 Heerenveen

51 863

40 Hoeksche Waard

90 747

90 Weert

51 355

41 Dijk en Waard

90 534

91 Waalwijk

51 241

42 Súdwest Fryslân

88 341

44 Heerlen

87 522

92 Houten Utrechtse 93 Heuvelrug

50 945

43 Nissewaard 45 Lelystad

84 713

94 Noordoostpolder

50 788

46 Meierijstad

84 711

95 Middelburg

50 152

47 Hengelo (O)

83 655

96 Harderwijk

50 042

48 Schiedam Leidschendam49 Voorburg

82 232

97 Hollands Kroon

49 982

78 318

98 Zutphen

49 028

257000 BVG+dB

115 773

97000 B+V+sM

68 624

52 185

50 945

99 Overbetuwe

48 945

149 Castricum

36 618

100 Zuidplas

48 726

150 Maassluis

36 436

101 Barendrecht

48 550

151 Meppel

36 271

102 Schagen

48 378

152 Hellendoorn

36 213

103 Het Hogeland

48 178

153 Leudal

36 108

104 Soest

47 999

154 Bronckhorst

36 012

105 Ridderkerk

47 999

155 Coevorden

35 860

106 Lingewaard

47 684

156 Beekdaelen

35 824

107 Veldhoven

47 601

157 Hof van Twente

35 660

108 Waadhoeke

46 857

158 Berg en Dal

35 558

109 Heusden

46 365

159 Waddinxveen

35 031

110 Medemblik

45 934

35 011

111 Noordwijk

45 929

112 De Ronde Venen

45 921

160 Tynaarlo Schouwen161 Duiveland

45 881

162 Lochem

34 316

113 Peel en Maas

45 864

163 Boxtel

34 241

114 Noardeast-Fryslân

45 755

164 Twenterand

34 113

115 Vlissingen

45 720

165 Midden-Drenthe

34 021

116 Nijkerk

45 716

166 Epe

33 469

117 Steenwijkerland

45 490

167 Deurne

33 387

118 Kerkrade

45 457

168 IJsselstein

33 339

119 Etten-Leur

45 363

169 Aalsmeer

33 250

120 Molenlanden

45 215

33 228

121 Zevenaar

170 Diemen

44 856

171 Oisterwijk

33 108

122 Dronten

44 807

124 Eemsdelta

44 795

172 Vught Hendrik-Ido173 Ambacht

33 010

123 Venray 125 Zwijndrecht

44 669

174 Tytsjerksteradiel

32 821

126 Horst aan de Maas

44 242

175 Bernheze

32 606

127 Berkelland

43 917

176 Papendrecht

32 299

128 De Bilt

43 792

177 Echt-Susteren

32 269

129 Rheden

43 782

178 Uithoorn

32 115

130 Beverwijk

43 040

179 Stadskanaal

32 038

131 Wageningen

42 790

180 Oldenzaal

32 021

132 Tiel

42 575

181 Valkenswaard

31 955

133 Wijchen

41 836

182 Leusden

31 911

134 Huizen

41 196

183 Noordenveld

31 751

135 Geldrop-Mierlo

40 754

184 Best

31 652

136 Goes

40 120

185 Gemert-Bakel

31 541

137 Oldambt

39 586

186 Renkum

31 490

138 Oude IJsselstreek

39 499

187 Halderberge

31 347

139 Heemskerk

39 380

188 Zaltbommel

30 412

140 Gorinchem

38 842

30 281

141 Rijssen-Holten

38 836

189 Culemborg Sint190 Michielsgestel

142 Raalte

38 623

191 Oost Gelre

30 048

143 Teylingen

38 411

144 Moerdijk Bodegraven145 Reeuwijk

38 273

146 Edam-Volendam

37 140

147 Montferland

36 996

148 Landgraaf

36 839

37 209

34 412

32 859

30 176