Gebiedsgericht programma Boxtel Noordwest, Gebiedsvisie- Bijlage Concept gebiedsvisie
Tekst van het document
Type V. Beekdallandschap
Kampenlandschap
Essenlandschap
52
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Droge heideontginning
Beekdallandschap
53
5.2 Diverse karakters binnen het raamwerk Landschappelijke uitgangspunten vormen de basis voor het ontwikkelen van verschillende milieus.
Type II. Kampenlandschap
WONEN OP DE VELDEN
WONEN OP DE ERVEN
Type III. Droge heideontginning
ERVEN
WONEN IN (BOS)KAMERS
BOS
BEEKDAL
Type IV. Natte heideontginning
WONEN IN DE NATTE NATUURKAMER
KAMER
ERVEN Type V. Beekdallandschap
BEEK
54
VELDEN
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Type I. Essenlandschap
55
Type II. Kampenlandschap
Type III. Droge heideontginning
Type IV. Natte heideontginning
Type V. Beekdallandschap
bolle ligging
licht golvend tot vlak
zandvlakte - soms geëgaliseerd
zandvlakte - soms geëgaliseerd
getrapte oever / geleidelijk talud
dikke bovenlaag (mest en plaggen)
dikke bovenlaag
diepe sloten
diepe sloten
brede waterloop
grootschalig en kronkelend
kronkelend
rechte wegen
rechte wegen
wegen parallel aan waterloop
agrarisch gebruik
agrarisch gebruik
bouwland - oorspronkelijk bosbouw
grasland en bouwland
bouwland op de hoge delen
laanbeplanting, solitaire bomen en clumbs
houtwal, singel en lanen
landschapselementen, lanen en erfbeplanting
bomenrijen en erfbeplanting
singels, hagen en bosjes
56
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Type I. Essenlandschap
57
5.3 Type I. Essenlandschap Wonen op de velden
gebruik ontstaan. Het is een oud cultuurlandschap. Door het eeuwenlang ophogen met mest en potstallen zijn de bolle akkers (essen) een hoger gelegen deel in het landschap. Kenmerken: •
Variatie aan schaalgroottes.
•
Onregelmatige verkaveling.
•
Kromme wegen en zandpaden.
•
Bolle ligging en open karakter.
•
Diversiteit aan verkaveling en bebouwing langs
Onregelmatige landschapsstructuur
Open landschap
(Bron: Topotijdreis, 1885)
Het Essenlandschap is onder invloed van menselijk
(Bron: Henk Landlust, 2011)
Essen: open en bolle akkers
de historische wegen, in diverse richtingen. •
Akkerbouw op de es.
•
Landschapelementen als singels, houtwallen,
Essenlandschap
wegbeplanting, kleine bosjes. •
Solitaire boom op een es.
Kansen voor ontwikkeling: •
Terugbrengen reliëf en glooiingen.
•
Houtwallen als raamwerk waarbinnen veel
bolle akkers (essen) liggen hoger in het landschap
mogelijk is. •
onregelmatige verkaveling
Landschapselementen: singels, lanen, kruidenrijke stroken en heggen.
•
Bebouwing kan een erf zijn direct aan de weg op op afstand liggen als een entiteit / gehucht
open
•
Erfbeplanting rondom bebouwingsclusters.
WONEN OP DE VELDEN
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
58
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
in het landschap.
59
Nord Architects
SJÆLLANDSK MULD
Type I. Essenlandschap Wonen op de velden
Vergezichten op momenten
GRØNNE KILER MED OPHOLD OG UDSIGT
De større landskabskiler der strækker sig længere ind mellem klyngebebyggelserne beplantes med forskellig spiselige træer, buske og planter.
Ud fra klyngerne skabes der landskabskiler med lav vegetation i form af en blandet engbeplantning for at bevare udsigten. Her etableres mindre siddenicher til at nyde udsigten og solen.
Her kan man finde en lund af blandet frugtbærende træer og buske, så som æble, pære, blommer, bær osv.
Visse steder kombineres opholdsnicherne med et vandspejl, der fylder efter større regnskyl, der giver en helt særlig stemning når der klarer op.
Compacte buitenruimtes
Langgerekte schuren
Kjellander Sjöberg
MIX Architectuur
Happel Cornelisse Verhoeven
SPISELIG BEPLANTNING
Dorpse hogere dichtheid in de velden
28
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
Wonen op de Velden – Leven met het landschap Stel je voor: wonen op voormalige landbouwgronden, waar de tijd het landschap heeft gevormd tot een unieke woonplek. Wonen op de Velden betekent leven met ruimte, licht en vrijheid. De buurt is open en uitnodigend, met weidse uitzichten die zorgen voor een gevoel van rust en verbondenheid met de natuur.
Compacte tussenruimtes
Kjellander Sjöberg
MIX architectuur
Happel Cornelisse Verhoeven
Hoewel deze nieuwe wijk zich in de punt van Boxtel-Noordwest bevindt, voelt ze als een vanzelfsprekend onderdeel van het landschap. De doordachte landschappelijke opzet en de bijzondere toegang tot de wijk maken dit geen standaard dorpsuitbreiding, maar een eigentijdse, natuurlijke manier van wonen. Het woningaanbod is divers: zowel koopwoningen als huurwoningen van de woningbouwcorporatie maken deel uit van deze nieuwe buurt, waardoor er plek is voor een brede groep bewoners.
Open en uitzicht
Routes door de velden
60
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Kleinschalig gestapeld wonen
61
5.4 Type II. Kampenlandschap Wonen op de erven
Kleinschalig landschap doordat individuele boeren de hogere gronden ontgonnen voor akkerbouw. Een omheind perceel werd ‘kamp’ genoemd. Kenmerken: •
Kleinschaligheid.
•
Onregelmatige verkaveling.
•
Oude bebouwingslinten / kronkelige wegen.
•
Percelen werden in het verleden omgeven door
kamers gevormd door houtwallen
(Bron: Topotijdreis, 1885)
Het kampenlandschap is een oud cultuurlandschap.
(Foto: Theo Bauhuis, 2020)
Kampen: agrarisch coulissen
houtwallen om het vee buiten de akkers op de graslanden te houden. •
Karakteristieken zijn niet altijd meer prominent aanwezig, het landschap heeft een schaalvergroting gekregen.
•
Kampenlandschap
Structuurrijk en gradientrijk; afwisseling van akkers, graslanden, houtwallen en opgaande begroeiing en poelen.
•
Verspreide bebouwing met erfbeplanting.
omheinde percelen zijn ‘kampen’
onregelmatige verkaveling
beschutte kamers
Kansen voor ontwikkeling: Schaalverschil en kleine schaal terugbrengen.
•
De erfconstructie leent zich qua schaal ook goed voor bijvoorbeeld CPO.
•
kleinschaligheid
Houtwallen als raamwerk waarbinnen veel
open
mogelijk is. •
Landschapselementen: singels, lanen, kruidenrijke stroken en heggen.
•
Bebouwing toevoegen langs de weg / het lint en bijgebouwen op het achtererf.
•
Erfbeplanting / singel rondom bebouwingsclusters.
COMPACTE ERVEN kleine kamers
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
62
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Een omheind perceel werd ‘kamp’ genoemd
•
63
Zone aan het erf als privé ruimte
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
Wonen op de erven – leven op het erf, met oog voor elkaar Langs het lint ontstaan kleinschalige woongroepen die het beste van twee werelden combineren: de rust en ruimte van het platteland met de verbondenheid van een hechte gemeenschap. Deze woonvorm grijpt terug op het traditionele boeren erf, maar geeft er een eigentijdse invulling aan. Bewoners delen niet alleen de ruimte, maar ook het leven. Je kijkt naar elkaar om, helpt waar nodig en deelt soms zelfs een tuin, een schuur, een boomgaard of deelauto. Parkeren gebeurd zoveel mogelijk geclusterd op het erf, in het groen of in een schuur.
Tomsgårdsvej
Wonen op het erf betekent zelfstandig leven met de zekerheid van nabijheid. Een vorm van samenleven waarin contact vanzelfsprekend is – zonder verplichtingen, maar met een warm gebaar als het nodig is.
Beheren en delen van voorzieningen
Kenmerkende landschapselementen van het boeren erf
64
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Lucid B-architecten
Kleinschaligheid van het erf zorgt ervoor dat je je buren goed kent, samen woon je op 1 erf
Lucid B-architecten
Erven met doorzichten, los van elkaar.
Odin Landschapsontwerpers
Kleinschalige erven ca. 5-15 huishoudens
B+B
LVGO Woongemeenschap
Type II. Kampenlandschap Wonen op de erven
65
(Bron: Bob Luijks / Natuurportret
5.5 Type III. Droge heideontginning Wonen in de (bos)kamers
Heideontginning droog De systematische indeling van het landschap is ontstaan doordat het ontginnen van droog en nat heidelandschap om een gestructureerde aanpak vroeg. Een rationele en rechtlijnige verdeling van
Kenmerken: •
Grootschaligheid en de openheid.
•
Rationele blokverkaveling, begrensd door singels, houtwallen en struwelen.
•
Rechte wegen.
•
Landbouwpercelen, zowel akkers als weide.
•
Bebouwing langs wegen.
(Bron: Topotijdreis, 1885)
(Bron: www.landschapsbeheergroningen.nl)
kavels, verdeeld door paden en sloten.
Heideontginning
Kansen voor ontwikkeling: •
Verschijningsvorm: randen van de ontginningen beplanten als robuuste dragers van het landschap: brede laan / houtwal.
•
rechte wegen
Kamerstructuur herintroduceren; tussenmaat
grootschalig landschap
tussen de historisch - moderne landbouw. •
Landschap met een lager (natter) en hoger
greppels en natte gronden op lage delen
(droger) gelegen deel. •
bospercelen op droge delen
Voorkomen van direct afwateren vanaf de kop van een B-waterloop: robuuste waterbuffer ontwikkelen op laagst gelegen delen. Bebouwing voegt naar het hoogteverschil in het landschap, lage extensieve zones voor
openheid
natuurwaarden en de hogere delen voor natuurerven.
WONEN IN DE (BOS)KAMERS
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
66
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
•
67
Max Hart Nibbrig Speels geheel met het landschap, gebruik van natuurlijke materialen
Individueel terras is compact
Kurt Hoerbst
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
Wonen in de (bos)kamers – Leven tussen de bomen
Beschutte en verscholen ligging biedt privacy aan de buitenzijde
Droom je van wonen midden in de natuur? Hier groeit het bos letterlijk tot aan je voordeur. Geen strak gemaaide gazons of keurig gesnoeide hagen, maar een levendig, wild groen dat de woningen omarmt. De huizen liggen speels verspreid tussen de bomen, alsof ze er altijd al stonden. Dit is een plek voor avontuurlijke geesten, natuurliefhebbers en rustzoekers – voor wie het buitenleven geen luxe, maar een levensstijl is.
Studio Gugger
Into the Woords, Forge
Wonen in een bos betekent thuiskomen in de natuur. Elke dag opnieuw. eigentijdse, natuurlijke manier van wonen.
Samen thuiskomen aan de binnenzijde, stimuleren van spontane ontmoetingen
Bosomgeving als speelaanleiding
Auto op afstand en landschappelijk ingepast
68
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Bos loopt door tot in het cluster
MVRDV, foto: Daria Scagliola
Opgroeiend gemengd loofbos met inheemse soorten
Studio Gugger
MIX Architectuur
Type III. Droge heideontginning Wonen in de (bos)kamers
69
(Bron: Bob Luijks / Natuurportret
5.6 Type IV. Natte heideontginning Wonen in de natte natuurkamer
Heideontginning nat De systematische indeling van het landschap is ontstaan doordat het ontginnen van droog en nat
van kavels, verdeeld door paden en sloten. In het plangebied ligt een droog en nat deel. Het nattere deel ligt richting het beekdal Het natter deel is lager gelegen en heeft kans op natuurlijke overstromingen. Kenmerken: •
Grootschaligheid en de openheid.
•
Rationele blokverkaveling, begrensd door singels, houtwallen en struwelen.
•
Rechte wegen.
•
Landbouwpercelen, zowel akkers als weide.
•
Bebouwing langs wegen.
•
beplanten als robuuste dragers van het
voor verschillende woonvormen. Een landschappelijke
landschap: brede laan / houtwal. •
Het biedt ruimte om aan de slag te gaan; met een
greppels en natte gronden op lage delen
bospercelen op droge delen
Kamerstructuur herintroduceren; tussenmaat tussen de historisch - moderne landbouw.
•
het land, boomgaarde of dieren.
Landschap met een lager (natter) en hoger (droger) gelegen deel.
•
Voorkomen van direct afwateren vanaf de kop van een B-waterloop: robuuste waterbuffer
openheid
ontwikkelen op laagst gelegen delen. •
Bebouwing voegt naar het hoogteverschil in het landschap, lage extensieve zones voor natuurwaarden en de hogere delen voor natuurerven.
WONEN IN DE NATTE NATUURKAMER
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
70
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
bloemenpluktuin, kleinschalig verbouwen van producten op
rechte wegen
Verschijningsvorm: randen van de ontginningen
buurtjes. Die kunnen variëren in grootte. Dit biedt kansen woonvorm met meer vrijheden en ruimte voor ontplooiing.
Heideontginning
grootschalig landschap
Kansen voor ontwikkeling: De landschappelijk omlijste kamers maken verschillende
(Bron: Topotijdreis, 1885)
vroeg. Een rationele en rechtlijnige verdeling
(Bron: www.landschapsbeheergroningen.nl)
heidelandschap om een gestructureerde aanpak
71
SLA Privé buitenruimte loopt over in het collectieve erf
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
Wonen in de natte natuurkamer - Wonen met vrijheid en karakter In deze buurt vormen groene kamers het decor van het dagelijks leven. Elk buurtje is uniek – intiem of juist ruim opgezet – omringd door een natuurlijk landschap dat verbindt én inspireert. Dit is geen standaard woonwijk, maar een levendige woonvorm waarin vrijheid centraal staat. Parkeren gebeurd op afstand in daarvoor bestemde groene parkeerkoffers. Hier krijg je de ruimte om te dromen én te doen. Begin je eigen bloemenpluktuin, verbouw verse producten op je stukje land, onderhoud een boomgaard of verzorg dieren... alles in je eigen tempo.
Lucid B-architecten
Boschveld, Den Bosch
Landschappelijk wonen betekent wonen met de seizoenen, met vrijheid, en vooral: met mogelijkheden.
Collectieve binnenplaats biedt ruimte voor activiteiten
Samen moestuinen
72
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Plekken in de kamer om terug te trekken
Auenweide, Hertha Hurnaus
drogere en nattere kamers
MVRDV, foto: Daria Scagliola
Opgroeiend gemengd loofbos met inheemse soorten
B+B
EVA Lanxmeer
Type IV. Natte heideontginning Wonen in de natte natuurkamer
73
5.7 Type V. Beekdallandschap Beek
Beekdal:
droge koppen, met een laag overstromingsrisico.
Beekdalen vormen het natuurlijk fundament van het
•
Flauwe oevers langs de waterloop
Wegenpatroon: lint loopt parallel aan het water.
landschap en zijn cruciaal voor het watersysteem. Ze fungeren als overstromingsgebieden en maken vaak deel
Kansen voor ontwikkeling:
uit van beschermde zones zoals de NNB (Natuurnetwerk
•
Natuurlijke processen terug in de hoofdrol.
Brabant) en EVZ’s (ecologische verbindingszones). Het
•
De beek krijgt de ruimte om afvoerpieken als gevolg
beekdal blijft vrij van woningen. Kenmerken:
Landgebruik past zich aan op de natuurlijke
(Bron: Nigel Rainton)
•
processen als overstroming.
•
Meanderende beek met oeverzone.
•
Afwisselend en kleinschalig landschap: half open en
zuiveringsgewassen, broekbossen voor schoon
kleinschalig, hooilanden, weilanden, bosjes.
water.
•
Nieuwe extensieve ‘natte’ teelten;
•
Lijnvormige beplanting loodrecht op beken.
•
Ecologisch waardevol door de vochtige
landschapselementen loodrecht op de beek;
omstandigheden en eeuwenlang zijn natuurlijke
houtwallen, singels, knotbomenrijen, heggen..
•
(Bron: www.ecoplan.nl)
van klimaatextremen op te vangen.
Vergroenen van het beekdal door
processen in de hoofdrol geweest. •
Door menselijk toedoen is de bedding en de daarbij horende gradiënten vernauwd, oevers Parallel loop vaak een historisch lint.
•
Bebouwingsarme zone (weinig tot geen bebouwing)
(Bron: www.wandel.nl)
•
door de natte structuur. bebouwing enkel op de
meanderende beek met oeverzone
grasland
wandelroutes
(Bron: Topotijdreis, 1885)
Beekdal
rechtgetrokken, sloten aangelegd.
lint parallel aan de beek
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
onregelmatige percelen
*in 2011 heeft een deel van de Kleine Aa zijn meanderend karakter teruggekregen
Bovenstaande afbeelding is geen concrete verkaveling maar een inspiratiebeeld
74
75
Bijlage ANALYSE
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Gebiedsanalyse en themakaarten
76
77
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Boerderij Tongeren 17, Foto BHIC, nr. 1901-008411
78
79
Analyse Gebiedsanalyse en themakaarten Om een gebied goed te begrijpen en duurzame keuzes
3. Bovenste laag: Occupatielaag (gebruik en
Thema Historische schets
Na de Tweede Wereldoorlog vond er een ingrijpende
te maken, analyseren en inventariseren we het gebied
functies)
Tongeren en Esch, en het buitengebied van Boxtel
schaalsprong plaats. De groeiende bevolking
systematisch vanuit drie samenhangende lagen: de
De bovenste laag richt zich op de actuele invulling en
Noordwest, zijn geworteld in een rijke historische
en veranderende economie leidden tot nieuwe
onderste laag (historie en fysieke ondergrond), de
beleving van het gebied, oftewel wat er gebeurt op de
context waarbij het landschap altijd een bepalende rol
woonwijken en infrastructuur die het traditionele
middelste laag (netwerk) en de bovenste laag (gebruik
plek zelf. We inventariseren en analyseren:
speelde. Oorspronkelijk gevormd door kleinschalige
landschap aanzienlijk veranderden. Waar voorheen
agrarische structuren, waren deze dorpen nauw
kleinschaligheid en natuurlijke patronen domineerden,
Wonen: woongebieden, typen woningen en
verbonden met het omringende kampen- en
ontstonden nu grotere, planmatige structuren. Deze
dichtheid.
beekdallandschap. Dit landschap bood niet alleen
schaalvergroting bood kansen voor ontwikkeling,
Recreatie en voorzieningen: plekken voor
voedsel en leefruimte, maar bepaalde ook de sociale
maar hield minder rekening met het landschap en
ontspanning, sport, horeca en andere voorzieningen.
en economische patronen van de gemeenschap.
behoud van de kernkwaliteiten die Tongeren en Esch
en functies). • 1. Onderste laag: Historie en fysieke ondergrond Deze laag vormt de basis van ons gebiedsbeeld en
•
bestaat uit twee belangrijke onderdelen: • •
Historie (cultuurhistorie): Hierin brengen we de rijke geschiedenis van de plek in kaart. Dit gaat verder
gebruiken, inclusief cultuur en sociale activiteiten. •
dan alleen harde data over bodem en landschap; het geeft context, vertelt het verhaal van het gebied
kenmerken.
Beleving: hoe mensen het gebied ervaren en Agrarische functies: de aanwezige landbouwactiviteiten en hun invloed op het gebied.
•
Milieuaspecten: zoals geluid, luchtkwaliteit,
en maakt de cultuurhistorische waarden zichtbaar.
spuitzones en andere milieubelastingen die het
Deze historie biedt een waardevolle tegenhanger en
gebruik en de leefomgeving beïnvloeden.
verdieping bij het fysieke aspect. •
Fysieke ondergrond: Deze laag heeft de langste
Door deze drie lagen integraal te onderzoeken,
ontstaansgeschiedenis en is het fundament van het
krijgen we een compleet beeld van het gebied: van
gebied. We onderzoeken bodem- en watersystemen
haar oorsprong en natuurlijke fundament, via haar
en het biotisch systeem (flora, fauna, ecosystemen).
verbindende infrastructuur, tot aan het dagelijkse
Omdat deze natuurlijke waarden kwetsbaar
gebruik en de beleving. Dit vormt een solide basis
zijn, vragen grote veranderingen of herstel vaak
voor toekomstgerichte plannen die passen bij de
langdurige aandacht, soms meer dan een eeuw.
karakteristieken en waarden van het gebied.
speciale bescherming. 2. Middelste laag: Netwerklaag
1850
1900-1930
1930-1950
1975-heden
Bovenste laag: occupatielaag
Deze laag gaat over de verbindingen en de dynamiek van het gebied. Het netwerk staat nooit stil en is gevoelig voor knelpunten die de leefbaarheid of
Middelste laag: netwerklaag
bereikbaarheid kunnen beïnvloeden. Belangrijke elementen die we in kaart brengen zijn: Infrastructuur en verkeer: wandel- en fietsnetwerken, openbaar vervoer en wegen. •
Energievoorziening: hoe energie wordt opgewekt, verdeeld en gebruikt binnen het gebied.
Analyse en inventarisatie van een gebied aan de hand van drie lagen
80
Bron: Topotijdreis
•
Onderste laag: historie en fysieke ondergrond
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Sommige waarden zijn onvervangbaar en verdienen
81
Themakaart Historie
Legenda Gemeente grens Landgoederen Verwachtingswaarde archeologie Complex van cultuurhistorisch belang Archeologische waarde Onderzoeksgebied archeologie
Kwaliteit/waarde • Boxtel en Esch zijn oude kernen, met een historische stedenbouwkundige structuur. • Omgeving van landgoederen, beekdalen, en natuur (Kampina). • Rijkdom in erfgoed: verschillende verdwenen vennen, oude Redouten, rijksmonumentale boerderij en rijksmonumenten. • Historische assen en routes, historische zandpaden. • Esch: cultuurhistorische zichtrelatie (oude molen). Geen functie meer voor de windvang. Tevens heeft Esch een cluster aan historische bebouwing. • Aangenzend aan focusgebied: landgoed Sparrenrijk.
Monumentenkaart archeologie Cultuurhistorisch groen Redoutes Rijksmonumenten Cultuurhistorisch groen Historische vennen - verdwenen Bouwkunst historie Zichtrelaties (oa. molenbiotoop) Stedenbouwkundige structuur
Waarde: hoog Waarde: gemiddeld
Historische geografie Overige historische routes Oude zandpaden
Kansen • Randen van de Esch: waarborgen landschappelijke overgang. • Terugbrengen cultuurhistorische beemden/hagenstructuur aan de Essche stroom/ Kleine Aa. • Historische geografie in het focusgebied leidend laten zijn: oude (zand)wegenstructuur als basis. Uitdagingen • Behoud van de landelijke uitstraling van het focusgebied. • Huidige landelijke oude wegenstructuur staat geen grote extra verkeersbelasting toe. • Historische hoofdstructuren en structuurdragers herkenbaar maken en opnemen en behouden i.r.t. woningbouwopgave.
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Historische laanbeplanting Gestelse weg
Knelpunten • Historische structuren zoals een van de redoutes niet meer zichtbaar in het landschap. • Historische zandpaden zijn (deels)verdwenen. • Overige historische geografie verdient bescherming.
82
83
Thema Landschap en bodem (abiotisch) Het buitengebied van Boxtel, met daarin het buurtschap
De kampen – kleine landbouwpercelen omzoomd door
Tongeren en het dorp Esch, is gevormd door duizenden
houtwallen – zijn kenmerkend voor deze streek en geven
jaren van natuurlijke processen. Dit heeft geleid tot
het landschap zijn karakteristieke kleinschalige structuur. Bodemvlakken
een rijk en gevarieerd landschap, met beekdalen, kampenland en kleinschalige akkers. De bodem bestaat
Dit traditionele cultuurlandschap is van grote waarde
voornamelijk uit vruchtbare zand- en lössgronden, die
vanwege zijn biodiversiteit, cultuurhistorische betekenis
van oudsher uitermate geschikt zijn voor landbouw en
en de hechte relatie tussen mens en natuur. Hoewel
veeteelt.
het gebruik van het landschap door de tijd heen is
GOOREERDGROND
veranderd, blijven bodem en landschap een onmisbare Het beekdallandschap, met zijn natte en voedselrijke
basis voor de identiteit en leefkwaliteit van Tongeren,
gronden, bood een gunstige leefomgeving voor flora en
Esch en het omliggende buitengebied.
HOGE ZWARTE EERDGROND
BEEKEERDGROND
fauna en speelde een belangrijke rol in de agrarische inrichting van het gebied.
VELDPODZOLGROND LAGE ENKEERDGROND
Geomorfologie BEEKOVERSTOMINGSVLAKTE
BEEKDALBODEM
VLAKTE VAN TEN DELE VER-SPOELDE DEKZANDEN OF LÖSS
+ 8,70 m + 4,80 m
UITBLAZINGSKOM
+ 5,50 m
LANDDUINEN
Archeologische landschappen + 6,30 m
Bron: Actueel Hoogtebestand Nederland
BEEKDALBODEM
+ 7,80 m + 7,40 m + 5,90 m + 8,40 m
DEKZANDVLAKTE
DEKZANDRUG
Kampina
+ 12,40 m
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
DALVORMIGE LAAGTE
DROOGDALBODEM
84
85
Thema Water Het plangebied bevindt zich op de flank aan het beekdal
Door de kleine vertakkingen zijn er verschillende landschappen en bodemsoorten. Natuurgebied Kampina vormt de dichtstbijzijnde kop. • Streven is om op de hoge koppen water vast te houden en het grondwater aan te vullen. Hiervoor moet de natuurlijke sponswerking van de bodem worden hersteld. • Op de flanken is er een watervoorraad om lange droge periodes te overbruggen. In natte periode vertraagd afvoeren. • In omgevingsplannen moet er aandacht zijn voor de bergingsfunctie van beekdalen.
FOCUSPUNTEN •
Vasthouden en infiltreren van regenwater op hoge gronden;
•
Vasthouden en bergen van regenwater op de lage gronden;
•
Voldoende ruimte voor water;
•
Waterkwaliteit op orde.
Bron: Watervisie 2050 Waterschap De Dommel
Bron: Watervisie Waterschap de Dommel
BEEKDALEN
VLAKTE VAN TEN DELE VER-SPOELDE DEKZANDEN OF LÖSS
86
FLANKEN KAMPINA KOPPEN
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
van de Essche stroom en de vertakking van de Kleine Aa.
87
Themakaart Water
Legenda Gemeente grens Regionale waterkering Oppervlakte water Hoofdwaterloop Ruimte voor wateropvang piekmomenten Oude heidegrond Zone laaggelegen Zone waterberging Attentiezone waterhuishouding
Kwaliteit/waarde • Beekdalen van de Essche stroom en Kleine Aa vormen een belangrijk onderdeel van de ondergrond. • Waterbergingszones binnen focusgebied (ruimte voor behoud van het beekdallandschap). • Natuurlijke overstromingszone binnen focusgebied. Knelpunten • Laagst gelegen deel van Boxtel. • Een groot deel van het focusgebied beslaat (attentiezone) waterhuishouding: rekening mee houden. • Waterschap stelt voor een groot deel van het gebied: onvoldoende drooglegging voor woningbouw. (zie kaart)
Hoog gelegen gronden Zone overstromingsrisico klein Zone onvoldoende drooglegging woningbouw Zone natte teelt + onvoldoende drooglegging woningbouw
Beleid • Ruimte maken voor wateropvang piekmomenten, geen functies die dit doel belemmeren. • Water en bodem sturend ontwikkelen. • Waterberging en attentiezones waarborgen. • Water zoveel mogelijk lokaal en bovengronds afvoeren en infiltreren. (Bron: watervisie Waterschap de Dommel)
Natuurlijke overstromingszone
GHG (Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand) hoog
Kansen • Beekdalvegetatie toepassen. • Bouwen met ruimte voor water, bv. bovengrondse waterberging en wonen op palen. • Klimaatrobuuste inrichting (bv. opvangen van piekbuien en lange periodes van droogte). Uitdagingen • Attentiezones en beschermde gebieden. • Hoofdwaterlopen en hun bescherming. • Mogelijk sprake van grondwaterpeil verhoging en toename van wateroverlast (keuze Waterschap). • Bodem en water als sturend element, is bepalend voor laadvermogen van de plek, te realiseren aantallen volgens woningbouwambitie. • Vernatting mag niet leiden tot vermindering draagkracht van het spoor.
88
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
GLG (Gemiddeld Laagste Grondwaterstand) hoog
89
Thema Ecologie
Het maken van verbindingen een groene schakel
Boxtel ligt in een gebied met grote verstedelijkingsdruk én unieke natuurwaarden. De ontwerpvisie grijpt deze dynamiek aan om Boxtel via een recreatieve zone te verbinden met het landschap. Door een groene recreatieve zone aan te leggen tussen Park Molenwijk, recreatiepark De Langspier en Esch, ontstaat een robuuste verbinding die via de beekdalen verder reikt naar waardevolle natuurgebieden als de Kampina en Sparrenrijk.
Venrode Esschestroom
Deze zone vervult een dubbele functie: ze biedt ruimte voor recreatie en versterkt tegelijk de ecologische structuur, in lijn met de doelen van de Gebiedsgerichte Aanpak Kampina & Oisterwijkse Vennen en het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG). Binnen deze visie zijn herstel van hydrologie, verlaging van stikstofemissies en het verweven van landbouw en natuur in overgangszones ter ondersteuning van de natuurdoelstellingen van de Kampina.
Sparrenrijk Molenwijk - Langspier
Door natuurinclusieve maatregelen te combineren met toegankelijkheid voor bewoners, draagt deze groene zone bij aan een klimaatbestendig, biodivers en gezond leefgebied waarin Boxtel een sleutelrol speelt als schakelpunt tussen dorp en landschap. Doelen recreatieve en ecologische verbinding Boxtel – Kampina – Sparrenrijk
• • • • • •
Versterken van de recreatieve verbindingen en beleving “dicht bij huis” - ommetjes om recreatiedruk in de Kampina te verlagen. Ecologisch herstel en versterking van biodiversiteit Hydrologisch herstel van het landschap Terugdringen van stikstof- en nutriëntenbelasting Verweving van natuur en natuurinclusieve landbouw Ruimte voor rust en natuurbeleving Bijdragen aan klimaatadaptatie Park Stapelen
Kampina
90
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
•
91
Themakaart Ecologie
Legenda Gemeente grens Natuurnetwerk Brabant* Groen-blauwe mantel Wateroverlast bij piekbui Ecologische verbindingszones
Kwaliteit/waarde • Boxtel Noord kent natuur die valt binnen de NNB en binnen de Groenblauwe mantel. • Beekdalzone kleine Aa meandert natuurlijk • Aangrenzend gebied Kampina valt binnen de Natura 2000-zone. • Ecologische verbindingszones en belangrijke groenstructuren lopen door het plangebied.
Aandachtsgebied hittestress
Bomenstructuur secundair Risico ondergrondverdichting en moeilijke infiltratie Natura 2000 zone
* NNB wordt binnenkort gecorrigeerd nabij Dennenoord.
Knelpunten • Agrarisch gebied is veelal monotoon geraakt; met een relatief lage biodiversiteit. • Natuur vraagt om voldoende rust en ruimte en geschikte habitats (natuurtypen) om te kunnen functioneren. • Infrastructuur vormt onneembare barrières voor fauna. Kansen • Natuurinclusieve vormen van landbouw met voldoende landschapselementen kunnen als robuuste ecologische verbindingen functioneren. • Robuuste landschappelijke inpassingen en recreatieve verbindingen kunnen de biodiversiteit verhogen, het landschap beleefbaar maken en recreatieve druk op N2000 gebieden ontlasten. • Ecologische verbindingszones tussen Kampina, Boxtel Noordwest en Sparrenrijk laten aansluiten. • Groenblauwe mantel volledig ecologisch inrichten, alleen natte teelten of uitfaseren van grootschalige landbouw in dit gebied. • Bosrevitalisering door middel van hydrologisch herstel. Eventueel toevoeging van loofboomsoorten en grondwaterstandsverhoging. • Deel van de doelstellingen voor Kampina ook in dit gebied toepassen, zoals venherstel en (natte)heide voor extra waterbuffering en ecologisch herstel. Uitdagingen • Behoud, herstel en bescherming van waardevol groen. • Versterken van ecologische verbindingen . • Klimaatbestendig bouwen. • Biodiversiteit bevorderen . • Kampina beter beschermen: stikstofdeposities in aangrenzend gebied aanpakken. • Grote opgaves in de toekomst rondom wateroverlast.
• Risico op hittestress als er teveel verharding wordt toegepast. • Afwegen: openheid vs. bebouwing. • Toename van grondwaterpeil (ruimteclaim waterschapsbeleid). • Overstromingen bij hoogwater. • Weersextremen opvangen . • Veranderend klimaat t.a.v. keuze in boom- en plantensoorten in de openbare ruimte.
92
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Hoofdstructuur bomen
93
Thema Mobiliteit en recreatie
Legenda
De A2 is de grote ontsluting. Echter vormt het spoor een barrière, met een aantal dwarsverbindingen.
• •
•
Fietsnetwerk incl. knooppunten langs focusgebied. Nog kansen voor uitbreiden wandelnetwerk in focusgebied, mogelijk inclusief natuurontwikkeling langs de kleine Aa. Tevens snelfietsroute gepland aan het zuidwestelijk deel van het plangebied (zie vastgesteld mobiliteitsplan 2040)
e
jkj
di
al
Sm eg w se ijk
w en
ol
M
na rge Ne
94
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Legenda
95
Themakaart Mobiliteit en recreatie
PHS maatregelen
S
Station, inzetten als HUB Autoweg Snelfietspad (gepland) Hoofdfietsroute Vaarroutes (ongemotoriseerd/gemotoriseerd)
Fietsnetwerk Wandelnetwerk Spoortunnel nieuw (komst en precieze locaties nader bepaald)
B
Kano in/uitstap
Deelauto Recreatie-locatie
B B B
Busstation Startpunt meting bereikbaarheid (focusgebied) 5, 10 min wandelen vanaf onderzoeksgebied 5,10 min wandelen vanaf station 5,10 min fietsen vanaf onderzoeksgebied 5,10 min fietsen vanaf station
Kwaliteit/waarde • Veel recreatieve wandel/fietsroutes, een sterke verbinding met het ommeland. • Recreatiemogelijkheden binnen het onderzoeksgebied. Knelpunten • Barrière werking van het spoor. • Slechte ontsluiting van de noordwestzijde van Boxtel. • Ontbrekende schakels in het fietsnetwerk. • Onzekerheden rond project hoogfrequent spoor. • Tunnels en nieuwe ontsluiting PHS moeten, maar op welke termijn zijn deze gereed? Beleid • Meer inzetten op deelauto’s en laadpalen. • Nieuwe verbindingsweg Ladonk, autoverkeer naar de ‘randen’. • Aanpassingen spoorweg kruisingen. • Bereikbaarheid en kwaliteit van station verbeteren, ontwikkelen als HUB. • Fietser als ordenend principe voor de hoofdontsluiting. • Verlagen van de parkeernormen stimuleren, transitie naar andere vormen van vervoer. Kansen • Driepoot en nieuw snelfietspad in het zuidelijk deel van het focusgebied kan als uitgangspunt gekozen worden. • Nieuwe ontwikkelingen fietsvriendelijk inrichten, met een mogelijke hoofdrol voor de historische geografie. • Deelvervoer stimuleren, individueel autobezit omlaag. • Koppelkansen met het landelijk gebied en reeds aanwezige recreatie. Uitdagingen • Geluidsoverlast, trillingen en externeveiligheid i.r.t. het spoor, wordt verder geïntensiveerd. • Gedragsverandering nodig: bevorderen (of stimuleren) van actieve en schone vervoerwijzen.
• Voorkomen dat er vervoersarmoede ontstaat: eventuele nieuwe bebouwing clusteren en vervoersoplossing mee-ontwerpen.
96
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Legenda
97
NERGENA
TONGEREN
BREUKELEN
Incidentele clusters van boerenerven, of langs het lint van Tongeren
98 CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Brugje de Smalle Vonder, BHIC, 1901-004051
Tongeren 50 in 1980, Wies van Leeuwen, collectie BHIC, PNB001009665
ca. 1959, BHIC, nr. 1901-006623
Boerderij Tongeren 17, Foto BHIC, nr. 1901-008411
Thema Wonen
Clusters van boerenerven omringd door het ommeland
Kleine buurtschappen in landschap, zoals Nergen[s]a, Tongeren, en Breukelen
99
Themakaart Wonen en omgevingsvisie
Legenda Landbouwtransitie Klimaatadaptieve inrichtig
Kwaliteit/waarde • Bewoners van Boxtel waarderen het landschap hoog. • Goede waardering wat betreft leefbaarheid volgens Leefbaarometer. • Inwoners van Boxtel voelen zich betrokken bij de buurt. • Inwoners van Boxtel zijn begaan met duurzaamheids thema’s.
Aandachtszone seniorenhuisvesting
Aandachtsgebied sociale samenhang Wandelgebieden verbinden met wijk Zoekgebied windenergie
Zoekgebied woninguitbereiding Ruimte geven aan het water
Te onderzoeken ontsluitingsfunctie Fietsverbinding Voorzieningenniveau laag Zorg Supermarkt Bushalte (ov)
Station (ov)
100
Knelpunten • Vergrijzing en een toenemende passende woningvraag voor senioren vormen de grootste opgave voor Boxtel. • Voorzieningenniveau is een aandachtspunt, zeker in kleinere kernen zoals Esch. • Vraagontwikkeling woonproducten voor senioren: onvoldoende aanbod geschikte woningen. • Veel ouderen wonen in een niet-aanpasbare woning. Kansen • Doorstroom op gang brengen in de woonketen door ouderenwoningen bij te bouwen; dan kunnen ouderen nietaanpasbare (ongeschikte) woningen verlaten. • Bijbouwen van corporatiewoningen om de balans te herstellen: ongeveer de helft van de bewoners van Boxtel valt immers binnen de corporatie doelgroep. Toch is er te weinig voor deze groep gebouwd. • Bouwen voor jongeren en ouderen brengt bovendien kans om de sociale opgave een plek te geven. Bijvoorbeeld door jong en oud samen te laten wonen aan een gemeenschappelijk erf. • Goedkope en middeldure koop een plek geven: er is de grootste vraag naar deze segmenten. Uitdagingen • Betaalbaarheid van de woningen, voldoende sociale huur bouwen. • Geschikte woningen voor senioren, zorgvraag zal in de toekomst toenemen. • Geschikte woningen voor starters. spoedzoekers en arbeidsmigranten. Nieuwbouw en toevoeging van sociale huurwoningen en woningen die bijdragen aan evenwichtige bevolkingsopbouw.
• Naast de bereikbaarheid van de voorzieningen in het centrum, moet ook goed worden nagedacht over de voorzieningen en de fasering daarvan in Boxtel Noord-West zelf. Welke voorzieningen nodig zijn, hangt af van het aantal te bouwen woningen en van de doelgroepen waarvoor wordt gebouwd. Met name de geschiktheid van het gebied voor ouderen speelt hierbij een belangrijke rol, omdat dit mede bepaalt welke doelgroepen in welke fase gefaciliteerd kunnen worden. • Het spoor vormt nu een barrière in de bereikbaarheid: dit zou ook de bereikbaarheid van voorzieningen onder druk kunnen zetten voor bewoners van Boxtel Noordwest. • Voldoende doorstroom op gang brengen om ouderen in een zorggeschikte woning onder te kunnen brengen. • Sociale opgave goed verankeren binnen de woonopgave. Geen traditionele bouw, maar bouwen voor gemeenschappelijkheid.
CONCEPT Gebiedsvisie Boxtel Noordwest
Groen verbinden
101