Bijlage 6.2 - Bijlage bij regels - Gebiedsvisie Venstraat
Tekst van het document
Gebiedsvisie Venstraat 1 en 2 12 april 2024 gew: 12-08-2024 1
2
INHOUD INLEIDING 4 aanleiding 4 locatie 4 HISTORIE VAN HET GEBIED 6 topografische historie 6 hoogteligging 9 dijken 9 linie 1629 10 RUIMTELIJKE KARAKTERISTIEK 11 foto’s huidige situatie 11 bebouwing 16 bestaande bomen 17 BELEID EN PLANNEN 18 bestemmingsplan buitengebied 18 structuurvisie 20 natuurnetwerk brabant 21 natuurontwikkeling Wolfsdreef 22 RUIMTELIJKE ANALYSE 23 kwaliteiten en knelpunten 23 UITGANGSPUNTEN 27 PLAN 30 plankaart 30 beplantingen 31 retentie en ecologie 33 BOUWEN EN BEELDKWALITEIT bouwvlakken bijgebouwen referenties schuurwoningen referenties achterhuis
34 35 36 38 39
BIJLAGE bomeninventarisatie
40 40
COLOFON 41 3
Dooibroek
INLEIDING AANLEIDING De door de Marggraaf Stichting opgerichte Vennootschap Marrobel heeft het initiatief genomen om de monumentale boerderij Venstraat 2 en de bijbehorende schuur met monumentale balkenconstructie te restaureren en beide geschikt te maken voor bewoning. Daarnaast is de wens om in het bestaande bosje aan de noordzijde van de Wolfsdreef de bestaande schuur te slopen en daarvoor in de plaats een nieuwe schuurwoning te realiseren.
Plein
Haanwijk Hemelrijk
Aan de oostzijde van de Venstraat is de geitenboerderij Venstraat 1 gelegen. Achter het pand Venstraat 1 is het pand Venstraat 1a gelegen, wat op dit moment niet als woning, maar als schuur in gebruik is. De eigenaar van de boerderij heeft geen opvolger en wenst het boerenbedrijf te beëindigen. Via de Ruimte voor Ruimte regeling kan het schurencomplex afgebroken worden. Het streven is om in plaats van het schurencomplex 2 nieuwe schuurwoningen te realiseren, het pand Venstraat 1 te spiltsen in twee woningen en het pand Venstraat 1a op te waarderen tot volwaardige woning. Met de beëindiging van de geitenboerderij vervalt in principe ook de belemmering voor wonen op Venstraat 2.
Ruimel Halder Luchtfoto met de ligging van het buurtschap ‘Plein’. Een stukje van Sint Michielsgestel is rechtsonder zichtbaar.
LOCATIE Venstraat 1
De locatie is gelegen in het buurtschap Plein in het buitengebied van de gemeente Sint Michielsgestel . Venstraat 1 en 1a betreft een terrein van ruim 7000 m2 en de beide kavels van Venstraat 2 zijn samen ruim 6000 m2 groot.
Venstraat 1a
Venstraat 2
Luchtfoto van de huidige situatie met de plancontour. 4
V
EN
ST
AT A R
er
hu
isj
e
Bo Ve erd ns er tra ij at 1
Stalling
Ki
pp
en
sc
Sch
M bo onu Ve erd men ns eri ta tra j le at 2
Sc
hu
ur,
sc
ho
pe
nb
ak
hu
is
uu
r/s
tal
Ac
ht
W OL FS DR EE F
Geitenboerderij/schuren
hu
VE
NS
TR
AA T
ur
Bestaande situatie
HILBERINKBOSCH architecten & OSLO
371 378
SO 06 SO02
Venstraat 2, Sint-Michielsgestel Bebouwingsstudie Venstraat
5 SITUATIE lOcatie beStaand BESTAANDE
schaal 1:100 1:500
06-12-2021 26-08-2020
HISTORIE VAN HET GEBIED TOPOGRAFIE Op de minuutplan van begin 1800 zijn de boerderijen Venstraat 1 en Venstraat 2 en de schuur van Venstraat 2 reeds aanwezig. De kavels kennen een onderverdeling in percelen.
Minuutplan 1811-1832 6
1864
Op de topografische kaart van 1864 zijn enkele bijgebouwen op de kaart verschenen: het bakhuisje bij Venstraat 2 en een schuur bij Venstraat 1.
1900
1956
De kaart van 1900 laat een weggetje zien tussen boerderij en schuur van Venstraat 2. De kavel van Venstraat 1 is onderverdeeld met houtwallen. Op onderstaande foto van omstreeks 1900 is de schuur van Venstraat 1 te zien en de kop van de boerderij is nog net zichtbaar.
7
In 1956 is het weggetje weer verdwenen, evenals de tussenkavel grenzen.
1978
1998
2019
In 1978 is er een extra verbinding tussen de Wolfsdreef en de Venstraat waardoor er een driehoek is ontstaan. De bijgebouwen zijn uitgebreid: De schuur van Venstraat 1 is naar achter toe groter geworden. Aan de noordzijde van de Wolfsdreef is een schuur gebouwd en het bakhuisje is opgenomen in een reeks schuurtjes. Onderstaande foto’s zijn van 1980.
In 1998 is de extra verbinding weer van de kaart verdwenen. De schuren van Venstraat 1 zijn fors uitgebreid.
Op deze kaart het huidige schurencomplex van Venstraat 1. De boerderij zelf is intussen flink verbouwd waarbij de authentieke elementen verloren zijn gegaan. De boerderij Venstraat 1 heeft geen monumentale waarde.
Boerderij Venstraat 2
Beeld vanaf de Wolfsdreef op het buurtschap
Boerderij Venstraat 1. Op de foto uit 1980 is de kopgevel aangepast maar er zijn nog veel authentieke elementen aanwezig.
8
HOOGTELIGGING
Dooibroek
De hoogtekaart maakt op een fraaie manier de occupatiegeschiedenis van het gebied inzichtelijk. De grijze streep in de onderzijde van de kaart is de Dommel. En de blauwe slinger Dooibroek is een vroegere loop van de Dommel, die dus ooit tussen Haanwijk en Plein heeft gelopen. Sint Michielsgestel is gelegen op de hogere gronden rechtsonder op de kaart. Op de hoger gelegen zanddonken in het gebied zijn buurtschappen en landgoederen ontstaan. Buurtschap Plein ligt aan de noordzijde van een langgerekte donk. De Venstraat vormt de overgang tussen hoog en laag gelegen gebied. Voor de oplettende toeschouwer is dat hoogteverschil aan beide zijden van de Venstraat subtiel waarneembaar. Op de noordkop van de donk is het hoogteverschil ook waarneembaar op de druivenakker.
Plein
DIJKEN
Haanwijk
Het gebied ligt aan de rand van het vroeger veel grotere Bossche Broek, het laag gelegen gebied waar de Dommel en de Aa bij elkaar komen en uitstromen in de Maas. In vroeger tijden traden de Dommel en de Aa regelmatig buiten hun oevers. Er werden daarom dijken aangelegd om gronden en bezittingen te beschermen. Zo werd Haanwijk helemaal omdijkt en loopt er een dijk tussen de buurtschappen Plein en Hemelrijk: de Pleinse dijk. Die dijk sluit precies aan de hogere donk ter plekke van het plangebied.
Hemelrijk
Ruimel Halder Hoogtekaart met vroegere loop van de Dommel en hooggelegen donken. Dooibroek
Plein
Haanwijk Hemelrijk
Ruimel Halder
In rood de dijken in het gebied. 9
LINIE 1629 Een deel van de hoger gelegen donken en dijken werden door Frederik Hendrik gebruikt om in 1629 de stad Den Bosch te belegeren door een wijde cirkel van aanvalswerken rondom de stad aan te leggen, het natte gebied droog te leggen met rosmolens en uiteindelijk de stad te veroveren. De donk waarop Plein is gelegen was onderdeel van deze linie. De huidige Venstraat loopt min of meer op de route van de linie. Net ten oosten van het plangebied lag een klein aarden verdedigingswerk.
Uitsnede van de linie van 1629 op de bodemkaart. Het plangebied is gelegen in de gele cirkel.
Kaart met de linie 19629 10
RUIMTELIJKE KARAKTERISTIEK De ruimtelijke karakteristiek wordt beschreven aan de hand van foto’s onderverdeeld in kwaliteiten en in knelpunten.
KWALITEITEN
Kop van de fraaie boerderij Venstraat 1 gelegen in het groen.
Kop van het stalgedeelte.
Roodgekalkte muren verbergen authentieke schuur.
Kop van de schuur fraai gelegen aan de driesprong.
Achterzijde van de schuur.
Boerderij en schuur liggen dicht bij elkaar in een fraaie compositie. 11
Achterzijde van de boerderij.
Fraai bakhuisje achter de boerderij
Authentieke kippenschuur.
Ligging aan Venstraat met fraai bochtig verloop en grote bomen.
Met mooie hagen.
Zijtuin die als een fraaie ruimte afstand schept tot de buren.
Fraai achtererf.
Verborgen in het groen achter de boerderij oude laanbeplanting.
Weitje achter de kippenschuur.
12
Fraaie ligging aan driesprong Venstraat - Wolfsdreef
Zicht vanuit de groene Wolfsdreef naar de Venstraat.
Zicht vanuit de Venstraat naar de Wolfsdreef.
Bolle druivenakker met weids uitzicht naar het noorden.
Ter plekke van de driesprong zorgt het bosje fraai voor intimiteit..
..en na het bosje opent het landschap zich weer.
In het bosje aan de Wolfsdreef begint de Pleinse Dijk.
De Venstraat onderbreekt de Pleinse Dijk.
Pleinse Dijk met zicht op ovale akker.
13
Tuin van Venstraat 1 ligt fraai aan de ovale akker en zicht op dijk.
Vanaf dijk geen fraai beeld schuren, maar wel mooi achterhuis 1a.
Fraai achterhuis Venstraat 1a.
Fraai zicht op zuidoostelijke open ruimte.
Het aantrekkelijke gebied is opgenomen in wandelroutes.
Ligging op de Linie van 1629.
Fraaie ligging boerderij Venstraat 1.
De boerderij is vernieuwd zonder veel behoud van authenticiteit.
Zijtuin met kop boerderij.
14
KNELPUNTEN
Aanbouwsels aan bakhuisje zonder kwaliteit.
Vervallen stalling in het bosje aan de overzijde van de Wolfsdreef.
Lelijke coniferen aan de rand van het veldje.
Schuren bij boerderij Venstraat 1 zonder ruimtelijke kwaliteit.
Zicht vanuit het landschap op de schuren.
Weinig ruimte tussen schuren venstraat 1 en boerderij in de ovaal.
Mede door ontbrekende erfbeplanting oogt opslag rommelig.
Voormalige schuur en opslag achter het achterhuisje.
Aan Venstraat staat wel erfbeplanting, maar van matige kwaliteit.
15
BEBOUWING De boerderij Venstraat 2 en het bijbehorende bakhuisje zijn beiden Rijksmonumenten. In februari 2020 heeft onderzoeks- en adviesbureau BAAC een bouwhistorische verkenning uitgevoerd. Bijgaande tekening laat zien dat onderdelen van het bakhuisje en de boerderij een hoge een hoge monumentale waarde hebben. Datzelfde geldt voor de waterput en de spanten van de schuur. Overge onderdelen hebben een positieve monumentale waarde.
stalling
De boerderij Venstraat 1 is zodanig verbouwd dat deze geen monumentale waarde heeft.
schuur
bakhuisje
55
boerderij
54
kippenschuur
ris ch e sto
De w
aa rd
er in
ve rk en ni n
gs
g
ka ar t.
put
16
boomsoorten
BESTAANDE BOMEN boomsoorten
Ac Acer campestre Veldesdoorn Ap Acer pseudoplatanus Gewone Esdoorn Bp Betula pendula Ruwe Berk Jr Juglans regia Walnoot Pc Pyrus communis Peer Qr Quercus robur Zomereik Te Tilia x europaea Hollandse Linde
In februari 2022 Ac heeft Cobra Groeninzicht een bomenonderzoek Acer campestre uitgevoerd. Het merendeel van de 34 onderzochte bomen bestaat Veldesdoorn uit Zomereik. Ap Acer pseudoplatanus Gewone Esdoorn Zestien van de onderzochte bomen staan op de gemeentelijke Bp Betula pendula bomenlijst van waardevolle bomen. Allen zijn Zomereiken van Ruwe Berk omstreeks 90 jaar oud. Van deze Zomereiken staan er 6 op geJr Juglans regia meentelijk terrein (geleWalnoot cirkels) en 10 op particulier terrein (rode cirkels). Pc Pyrus communis Het merendeel van de bomen Peer heeft een toekomstverwachting van meer dan 15 jaar.QrDeQuercus bomenrobur op de Pleinse dijk aan de Wolfsdreef zijn kwetsbaar: een van Zomereik de Eiken die op de bomenlijst staan is in Te Tilia x europaea(kruisje op de kaart); een boom het recente verleden verwijderd Hollandse Linde is slecht met een levensverwachting van 5 tot 10 jaar (oranje boomkroon); en 1 boom heeft gebreken en behoeft nader onderzoek.
Qr
Te Qr
Qr Qr
X
Legenda Projectgrens
Ap
Qr
toekomstverwachting
Ap
Ap
Toekomstverwachting [34]
>> 15 15 jaar jaar [28]
Qr
10 10 -15 - 15jaar jaar [4]
Qr
Qr
55 -10 - 10jaar jaar [1]
Qr
nader Nader onderzoek onderzoek [1]
Qr
Qr
Qr
overige Overige bomen bomen
Bp Bp Bp
Qr
Qr
De lijst met inventarisatiegegevens is in de bijlage opgenomen. Projectgrens
toekomstverwachting
Toekomstverwachting [34]
>> 15 15 jaar jaar [28]
Qr
Qr
Legenda
Jr
Qr
10 10 -15 - 15jaar jaar [4] 55 -10 - 10jaar jaar [1] nader Nader onderzoek onderzoek [1] overige Overige bomen bomen
bomenlijst waardevolle bomen op gemeentegrond Opdrachtgever Marrobel BV
waardevolle bomen Bomenonderzoek op particuliere grond
Pc Ac
Qr
Pc
bomenlijst
Venstraat 1 en 2, Sint- Michielsgestel
Themakaart Toekomstverwachting
waardevolle bomen op gemeentegrond Opdrachtgever
Qr Qr
Referentienr: 30 3886 Datum: 4- 2- 20 22 Schaal: Formaat: A3
Marrobel BV
waardevolle bomen
Bomenonderzoek op particuliere grond Venstraat 1 en 2, Sint- Michielsgestel
Qr Qr
Themakaart Toekomstverwachting
Qr
Referentienr: 30 3886 Datum: 4- 2- 20 22 Schaal: Formaat: A3
17
BELEID EN PLANNEN BESTEMMINGSPLAN BUITENGEBIED In het bestemmingsplan buitengebied, vastgesteld in 2013, heeft het gebied de bestemming ‘Agrarisch met natuur en landschapswaarden’. De donk heeft archeologische waarden, evenals de linie 1629. Het gebied heeft de gebiedsaanduiding ‘historisch landschappelijk gebied’ en ‘beschermingsgebied natte natuurparel’ en is leefgebied van dassen, amfibieën, reptielen struweelvogels en andere kwetsbare soorten. Het gebied ten noorden van de Wolfsdreef is onderdeel van het bestemmingsplan ‘De Wolfsgaard’, vastgesteld in 2017. Hierin is onder andere een specifieke vorm van agrarisch gebruik, namenlijk wijnboerderij, aangegeven. Bestemmingsplan buitengebied, 2013.
Bestemmingsplan De Wolfsgaard, 2017. 18
Bestemmingsplan buitengebied, bebouwingsconcentratie.
Alle bestaande bebouwing aan Venstraat en Wolfsdreef.
In het bestemmingsplan buitengebied is een ‘bebouwingsconcentratie’ aangegeven. Deze bebouwingsconcentratie heeft betrekking op woningenen een niet agrarisch bedrijf aan de Wolfsdreef, terwijl van oudsher het buurtschap Plein zich concentreert aan de Venstraat. De gewenste nieuwe woningen op de kavel Venstraat 2 liggen binnen de bebouwingsconcentratie, de kavel ten noorden van de Wolfsdreef ligt half in de bebouwingsconcentratie.Venstraat 1 is een agrarisch bedrijf en ligt niet in de bebouwingsconcentratie. Het archeologische waardevolle gebied van de linie 1629 ligt in het oostelijk deel van de kavel van Venstraat 1.
Bestemmingsplan buitengebied, archelogogisch waardevolle linie 1629. 19
STRUCTUURVISIE BUITENGEBIED In de Structuurvisie Buitengebied is dezelfde bebouwingsconcentratie ter weerszijden van de Wolfsdreef aangegeven. Op de uitwerking op plankaart van de Wolfsdreef zijn de bebouwingsmogelijkheden globaal te zien. Er staan contouren van achterrooilijnen getekend (de witte bolletjeslijn). De voorgestelde woningen in de schuren van Venstraat 2 vallen binnen deze contouren. Deze contouren zijn alleen getekend aan de bebouwingsconcentratie Wolfdreef en niet aan de Venstraat. Daarmee vallen de voorgestelde woningen van Venstraat 1 - de geitenboerderij - strikt genomen buiten de contouren. Ten aanzien van de geitenboerderij wordt in de visie gesteld dat dit ‘grote bedrijf met veel verschillende opstallen en aaneengesloten verharding qua korrelgrootte niet goed past in het kleinschalige landschap’. Deze geclusterde grote opstallen en aaneengesloten verharde gebieden worden aangegeven als ‘verstoringen in de ruimtelijke kwaliteit’. In de visie wordt aangegeven dat’ ter compensatie van de sloop van de agrarische opstallen nieuwe woningen denkbaar zijn’. In de visie worden vier mogelijkheden tot versterking van de ruimtelijke kwaliteit genoemd: Ontstening van agrarische bedrijven / verkleinen van de korrelgrootte van bedrijfskavels. Herstellen zichtrelatie Wolfsdreef / Venstraat door middel van sloop grote opstallen.
Het eventueel toevoegen van nieuwe woningen met behoud van zichtrelatie naar het achterland. Op vrijkomende agrarische kavels kan ten allen tijde gebruik gemaakt worden van de regeling ‘ruimte-voor-ruimte’ of de regeling ‘ruimte-voor-ruimte-verbreed’.
20
NATUUR NETWERK BRABANT Aan de westzijde van de locatie zijn het natte gebied van het Dooibroek en de aansluitende hoge beboste gebieden opgenomen in het Natuur Netwerk Brabant.
21
e
tig hooiland
en- en faunarijke akker
en-, eiken-, beukenbos
NATUURONTWIKKELING WOLFSDREEF
enzen
In het westelijk gelegen natuurgebied wat opgenomen is in het Natuurnetwerk Brabant heeft Marrobel BV een aantal kavels. In 2021 is het Natuurontwikkelingaplan Wolfsdreef opgesteld waarin 7,7 hectare landbouwgrond wordt omgevormd tot natuur met de volgende natuurdoeltypen: Op locatie 1 Dennen-, Eiken- en Beukenbos; op locatie 2 Kruiden- en Faunarijke Akkers en op locatie 3 Vochtig Hooiland of Nat Schraalland.
1
Meie
Sin t
ht
-M ic
ug
hi e
ls g
es
Ber nhe ze
te l
's-Hertogenbos ch
2
a ri js t d
Boxtel
3 3
ype
at um:
Schaa l:
17.11.2020 1:4.000
Ligg en d n st Ka da ste r, A pel doo rn. ri, K ad aster, CB S en Ri jksw aterstaa t.
DVIES
Victor Mattart info@oo lde ra dvies.nl
teu rsrechte n, w elke u it drukkelijk zijn voo rb eho uestem ming is het de g ebruiker van deze kaart n ie t ijk te verve elvoud ig en en/o f op enb aar te ma ke n. vorme n ee n ind ica tie ve w eerga ve van de en wo rde n o ntlee nd. e s\ 12 Op drachtg evers\011 VHN O\1 722 21 M arggraf - M arro bel\0 2 ArcM ap \201117 Wolfsdree f N atuu rb ehe ertype.m xd
Meter Esri Nederland, Community Map Contributors 0 50 100 200
22
KNELPUNTEN op grotere schaal
RUIMTELIJKE ANALYSE De ruimtelijke kwaliteiten en knelpunten van de locatie en de omgeving worden op de op luchtfoto gelokaliseerd en kort toegelicht.
beperkte open ruimte tussen bebouwing geen fraaie schuren die vol in het zicht liggen
23
KWALITEITEN op grotere schaal
prachtige PleinseDijk met beplanting fraaie bolliggende druivenakker
mooi bosje benadrukt begin van de dijk. ruimtelijk fraai als intieme onderbreking van het zicht naar het noordelijke open gebied
fraai zicht op huisje
prachtige ovale kavel met fraaie rand aan noord en oostzijde
intiem weitje tussen de bebouwing Bijzonder fraai ensemble van historische bebouwing en grote bomen aan in driehoek aan de wegsplitsing
stevige bosrand op achtergrond
het landschap opent zich
het landschap opent zich subtiel toont zich het hoogteverschil
weids open gebied
mooi slingerend verloop van de wegenr
24
kwaliteiten
KWALITEITEN ingezoomd
bijzonder fraaie driesprong met schuur en bomen
verborgen in het groen: 4 monumentale eiken die het vroegere weggetje begeleiden
intiem weitje maakt subtiele ruimte in de Plein-cluster
fraai smal huisje
fraaie compositie van boerderij en schuur
prachtige monumentale eiken intieme tuin geeft fraaie opening tussen de twee boerderijen
25
KNELPUNTEN ingezoomd
vervallen schuur
prachtige schuur met lelijke muren
berkenbosje ontneemt weliswaar wat van het zicht op de schuur maar heeft vanzichzelf weinig kwaliteit
lelijke uitgegroeide rij coniferen aanbouwsels van lage kwaliteit schuren zonder ruimtelijke kwaliteit vol in het zicht
weitje onttrekt zich aan het zicht door bosschages de fraaie ruimtelijkheid toont zich daarom niet
rommelige opslag op het erf vol in het zicht
26
UITGANGSPUNTEN
Dooibroek
Het voornemen is om de boerderij van Venstraat 2 en de bijbehorende schuur te restaureren en geschikt te maken voor bewoning en de stalling aan de noordzijde van de Wolfsdreef te vervangen door een schuurwoning. Met het saneren van de geitenboerderij van Venstraat 1 wordt milieuwinst gemaakt en kan het landschap verbeterd worden. Met het omvormen van het bedrijf naar wonen in het landschap kan deze transitie bekostigd worden.
Plein
Haanwijk Hemelrijk
Het streven is uiteraard dat het landschap van deze transitie profijt heeft door het versterken van de karakteristeken die bij dit landschap behoren.
Ruimel Halder
In het omliggende landschap is de vroegere loop van de Dommel duidelijk herkenbaar in het Dooibroek. Rondom Plein zijn grote en kleinere landschappelijk open ruimtes herkenbaar. Het streven is om die open ruimtes ook open te houden.
Venstraat 2 heeft al zeer grote landschappelijke kwaliteiten. Hier gaat het vooral om het behoud door restauratie van de monumenten, de transitie van de bouwvallige schuur in het bosje aan de Wolfsdreef naar een schuurwoning. Maar ook om het verwijderen van landschapsvreemde beplanting zoals de uitgeschoten coniferenrij en vervolgens het terugbrengen van landschappelijke beplanting plus gericht onderhoud van het waardevolle bomenbestand. Een oude laanstructuur kan weer zichtbaar gemaakt worden. Verder het aanhelen van verdwenen stukjes van de Pleinse dijk en het versterken/verjongen van het bosje aan de Wolfsdreef. De landschappelijke kwaliteit van Venstraat 1 is in de huidige situatie zeer beperkt door het schurencomplex en de grote hoeveelheid verhard oppervlak. Hier valt veel landschappelijke winst te behalen door het verwijderen van schuur en verharding, maar ook door ruimte op de achterkavel te maken waardoor zichtrelaties met het achterland herstelt worden en door het toevoegen van landschappelijk passende erfbeplantingen. Bij Venstraat 1 wordt door de afbraak van het schurencomplex tezamen met het open houden van de achterzijde van de huidige kavel veel landschappelijke ruimte gewonnen en worden zichtlijnen herstelt.
Dooibroek
Plein
Haanwijk Hemelrijk
Ruimel Halder
In het landschap zijn de zichtrelaties, hier weergegeven met gele lijnen, tussen de open ruimtes onderling belangrijk. Daarmee wordt samenhang in het landschap verkregen. Ook zichtrelaties vanaf de wegen het landschap in zijn van wezenlijk landschappelijk belang. Het is daarom belangrijk die zichtrelaties te behouden en waar mogelijk te herstellen.
27
Inzoomend grenst er aan Plein de noordelijke grote open ruimte. Ter plekke van het buurtschap wordt die openheid even onderbroken door het bosje aan de Wolfsdreef waardoor intimiteit van Plein versterkt wordt. Als de schuren van de geitenboerderij worden afgebroken wordt de open ruimte naar het achterland vergroot en worden zichtlijnen herstelt zoals bijvoorbeeld het zicht vanaf de Pleinse dijk de open ruimte naar het zuiden in.
Op de topografische kaart van 1900 is een laantje te zien aan de achterkop van de boerderij van Venstraat 2. De begeleidende bomen staan er nog steeds. Het uitgangspunt is om dit laantje weer zichtbaar te maken en te gebruiken als gezamenlijke entree vanaf de Venstraat. Het is niet mogelijk om op het achtererf het pad van het laantje te herintroduceren omdat het graven van een fundering grote negatieve gevolgen voor de monumentale bomen teweeg zou brengen. Wel kan hier eenvoudig onverhard wandelpaadje aangebracht worden.
Op deze foto van omstreeks 1900 is boerderij Venstraat 1 te zien tezamen met de schuur. De oude schuur is de inspiratiebron voor de nieuwe schuurwoningen.
Op het achtererf van Venstraat 1, zijn in 1900 twee houtwallen parrallel aan de Venstraat gelegen. Het uitgangspunt is om deze houtwallen weer terug te laten komen. De achterkavel wordt daarmee een open veld gelegen tussen twee houtwallen.
De monumentale bomen van het historische laantje 28
Vanuit de Pleinse dijk gezien is duidelijk dat het schurencomplex plus bijbehorende opslag de zichtrelatie in het landschap belemmerd. Met het slopen van de schuren wordt de open ruimte breder en de zichtrelatie versterkt. Het fraaie achterhuis samen met de restanten van de kippenschuur wordten tezamen gebruikt om een eigentijdse woning van de maken.
Op deze tekening de bestaande gebouwen en opstallen. Bij Venstraat 2 worden niet behoudenswaardige bouwsels verwijderd zodat bakhuisje en kippenschuur vrij komen te staan. Bij Venstraat 1 wordt het schurencomplex verwijderd.
Op deze tekening de nieuwe situatie met in grijs de te behouden gebouwen, in oudroze woningen in bestaande bouwvolumes. In rood de nieuw toegevoegde bebouwing met een boerderijvolume met de lange gevel liggend aan de straat en een terugliggend schuurvolumemet de kop naar de straat.
Het boerderij-ensemble van Venstraat 2 wordt behouden en versterkt door een gezamenlijke entree ter plekke van het voormalige laantje tussen de boerderij en de schuur. Het erf van het ensemble wordt niet verdeeld met erfgrenzen maar blijft ongedeeld. Door het aanbrengen van erfbeplanting wordt voor elke woning een natuurlijkeprivate ruimte gecreeerd. Parkeren vind plaats op het achtererf, van oudsher de werkzone van boerderijen. Ook boerderij Venstraat 1 wordt een boerderij-ensemble met de boerderij en het achterhuisje/kippenschuur. Dit ensemble krijgt een gezamenlijke toegang waarmee tevens een achterliggende landbouwperceel wordt ontsloten. Ter plekke van het huidige schurencomplex komt een nieuw ensemble bestaande uit een boerderijwoning en een schuurwoning, eveneens met een gezamenlijke entree. Privaat parkeren dient plaats te vinden via een smalle inrit het eigen terrein op, nooit direct aan de straat. Parkeren tussen en achter de bebouwing. Alleen bij het nieuwe ensemble vindt een deel van het parkeren plaats aan de voorzijde in een nieuwe boomgaard, achter een haag.
29
PLAN
Lorem ipsum
N
0
30
10
20
30
40
50
BEPLANTINGEN Alle bomen blijven behouden behalve de Berken en de zaailing van de Walnoot op Venstraat 1. Deze bomen, aangegeven met de rode ovaal, hebben weinig ruimtelijke kwaliteit en worden verwijderd. De Zomereiken met paarse kroon heeft gebreken en de Zomereik met oranje kroon heeft verminderde vitaliteit. Deze bomen moeten gemonitord worden en indien blijk dat ze een veiligheidsrisico vormen dan is het verstandig om ze te vervangen door nieuwe bomen. Het verwijderen van verharding en schurencomplex van Venstraat 1 maakt ruimte voor het planten van nieuwe bomen: aan de Venstraat worden nieuwe Zomereiken toegevoegd waardoor de laanbeplanting wordt gecompleteerd. Ook de gaten op de Pleinse dijk aan de Wolfsdreef worden aangevuld met Zomereiken. Daarnaast worden op de erven boerderijbomen toegevoegd zoals Walnoot, Kers, Tamme Kastanje en Linden. Legenda Projectgrens Op het achterveld van Venstraat 1 worden de houtwallen die op Toekomstverwachting [34]zijn herstelt. Niet als een oude topografische kaarten zichtbaar 15 landschappelijke jaar [28] gesloten singels, maar> in groepjes waardoor zichtlijnen naar het achterland 10 - 15mogelijk jaar [4] blijven. Het achterveld blijft open. Dit veld krijgt een agrarische functie of kan worden gebruikt 5 - 10 jaar [1] als paardenweitje. Dat geldt ook voor het weitje aan de westzijde Nader onderzoek [1] van Venstraat 2. Overige bomen
Ook op de erven zelf worden nieuwe houtwallen ingeplant met inheemse struiken. Op deze manier ontstaan op een ongedwongen wijze verschillende buitenruimtes die als tuinen voor de verschillende woningen gebruikt kunnen worden. Verschillende erven aan de Venstraat, ook bij Venstraat 2, zijn aan de voorzijde afgezoomd met hagen. Aan de wegen wordt dit landelijke beeld doorgezet door nieuwe hagen te planten van Beuk Opdrachtgever en van Haagbeuk. Op de BV noordelijke achtererfgrens bij Venstraat Marrobel 1 wordt de bestaande haag doorgetrokken met een gemengde Bomenonderzoek boerenhaag. Venstraat 1 en 2, Sint- Michielsgestel Themakaart Toekomstverwachting Referentienr: 30 3886 Datum: 4- 2- 20 22 Schaal: Formaat: A3
31
Nieuwe bomen Ap: Acer pseudolatanus Gewone Esdoorn Cs: Castanea sativa Tamme Kastanje Jr: Juglans regia Walnoot Pa: Prunus avium Zoete Kers Pp: Prunus padus Gewone Vogelker Qr: Quercus robur Zomereik Tc: Tilia cordata Winterlinde HgFr: Hoogstam fruitbomen, robuuste oude rassen
Cb Qr Ap
Tc
Ap Qr Fs
Jr
Qr
Gb Pa
Qr
Lorem ipsum
Fs
Tc
Pp Ap
Pp Fs
Qr
Nieuwe bosschages Acer campestre Amelanchier lam. Corylus avellana Crataegus mon. Malus sylvestris Prunus spinosa Rhamnus frangula
Fs
Cs
Lv Fs Jr
Veldesdoorn 30% Krent 20% Hazelaar 10% Eenstijlige Meidoorn 10 % Wilde Appel 10% Sleedoorn 10% Sporkehout 10%
HgFr Nieuwe hagen Fs Fagus sylvatica Cb Carpinus betulus Lv Ligustrum vulgare Gb Gemende boerenhaag: Acer campestre Crataegus monogyna Cornus mas Ligustrum vulgare
Jr
25% 25% 25% 25%
Bestaand groen Infiltratievoorzieningen N
0
32
10
20
30
40
50
RETENTIE EN ECOLOGIE Bij Venstraat 2 en de Wolfsdreef wordt het gebouwde oppervlak iets kleiner en zal het oppervlak van de verharding iets stijgen in vergelijk met de huidige situatie. Per saldo zal het totale verharde oppervlak verharde oppervlak hier ongeveer gelijk blijven. Bij Venstraat 1 vermindert het totale verharde oppervlak aanzienlijk door afbraak van de stallen en opbreken van de huidige verhardingen. Het uitgangspunt bij de ontwikkelingen is dat het hemelwater op het eigen terrein in de bodem kan inzijgen.
Voor de verschillende gebieden worden hier verschillende oplossingen gerelateerd aan de specifieke situatie ingezet. Venstraat 1 is laaggelegen. Hier wordt tussen het bebouwde gebied en de lege achterkavel een nieuwe sloot gegraven met verbredingen in de tuin. De sloot is niet gekoppeld aan de bestaande sloten. De sloot wordt met natuurvriendelijke oevers aangelegd. Tezamen met de nieuwe inheemse beplanting ontstaat hier een interessant ecologisch biotoop. Venstraat 2 is hooggelegen en heeft veel beplanting. Sloten zijn hier minder passend. Op het veld wordt een verlaging gemaakt,
die als wadi fungeert. Afhankelijk van de diepte van het grondwater kan dit ook een poel worden die verwijst naar een brandput. Ook hier wordt ecologische betekenis toegevoegd. Bij de Wolfsdreef staat veel beplanting en er is geen ruimte voor wadi’s of waterpartijen. De retentie wordt hier in kratten onder de nieuwe verharding opgelost. Ook alle nieuwe houtwallen dragen bij aan het vergroten van de ecologische betekenis. De twee velden worden uitgevoerd met een ecologisch waardevol kruidenrijk mengsel.
Wolfsdreef totaal verhard oppervlak ± 300 m2 te bergen 18 m3 in kratten onder parkeerverharding: 45 m2 x 0,4 meter
Lorem ipsum
Venstraat 2 totaal verhard oppervlak ± 1000 m2 te bergen 60 m3 in verlaagde kom op het veldje komoppervlak 120 m2: te bergen hoogte 50 cm.
Venstraat 1 totaal verhard oppervlak ± 1600 m2 te bergen 96 m3 in ecologische sloot met verbredingen in de tuin wateroppervlak 300 m2: te bergen hoogte 32 cm.
33
BOUWEN EN BEELDKWALITEIT ALGEMEEN Rondom de bestaande bebouwing op de splitsing van de Venstraat en Wolfsdreef, worden een aantal nieuwe woningen ontwikkeld. Deze woningen zullen de bijzondere ruimtelijke kwaliteiten van deze locatie ondersteunen. De bestaande boerderijen dienen daarin leidend te zijn, dit zijn de dragers waaromheen en waarbij nieuwe bebouwing kan ontstaan. De positie van zowel de boerderij op Venstraat 1 als Venstraat 2 zijn al te vinden op een kaart uit 1769, als onderdeel van de Haanwijkse Akkers.Van Venstraat 2 is bekend dat de boerderij, zoals in de huidige vorm aanwezig, dateert uit 1569. Hoewel deze boerderij een aantal wijzigingen kent, heeft de boerderij en het interieur, een hoge monumentale waarde. Ook de gehele setting van erf met de bij een boerderij passende erfgebouwen, kent een hoge monumentale waarde. Van de boerderij op Venstraat 1 is geen historisch onderzoek uitgevoerd maar de boerderij met de huidige afmetingen, is terug te vinden op de Minuutkaart uit 1832. Deze boerderij is echter een aantal malen aangepast en verbouwd waardoor zij, buiten de hoofdvorm, weinig authentieke kenmerken meer heeft. Nog kenmerkend voor de huidige boerderij is het achterhuis en een aantal bijgebouwen, waaronder een moderne geitenstal. Er zijn drie nieuwe woningen rondom deze historische boerderijen geprojecteerd.
de historie. Nieuwe toevoegingen zijn dan ook niet toegestaan. Dakkapellen worden bij voorkeur vermeden, en indien nodig, zijn ze alleen toegestaan op de achterzijde van het voormalige woongedeelte van de boerderij. Nieuwe gevelopeningen dienen passend te zijn bij het historische karkater en voormalige functie. Zo zijn grote openingen in de vorm van staldeuren, alleen toegestaan in het voormalige bedrijfsgedeelte.
BESTAANDE BOERDERIJ VENSTRAAT 1
De positie van de schuurwoning is op de plankaart excentrisch op het kavel gelegen waardoor er aan een zijde een ruime zijtuin gecreëerd kan worden. De entree van de woning bevindt zich aan de zijde van de inrit (niet het parkeerveldje). Op tekening zijn de bouwvlakken waarbinnen de woningen gerealiseerd moeten worden aangegeven.
De bestaande boerderij zal in twee wooneenheden gesplitst worden. Bij deze splitsing moet het historische verschil tussen een woon- en bedrijfsgedeelte als leidraad dienen. In de boerderij op Venstraat 1 bevindt het historische woondeel zich in het noordelijke deel van het bestaande pand, en het bedrijfsgedeelte aan de zuidzijde daarvan.Van oudsher is deze laatste functie gericht op het erf en de straat. In de mogelijke aanpassing van het bestaande pand - in volume dan wel architectonische verschijningsvorm - zal dit historische verschil herkenbaar moeten blijven. Het bestaande volume dient zich als een architectonische eenheid te tonen, met respect voor
SCHUURWONINGEN De nieuwe schuurwoningen aan de Venstraat en Wolfsdreef worden gekenmerkt door een helder, eenvoudig en niet samengesteld volume. Deze nieuwe woningen kennen een duidelijke lengterichting waarbij de woning minimaal 1,6 keer zo lang als breed is. De twee woningen ter plekke van het huidige schurencomplex worden als ensemble ontworpen. Kleine verschillen zijn mogelijk maar beide woningen behoren duidelijk tot dezelfde ‘familie’. De woning is een of anderhalve laag hoog met een kap in de vorm van een zadeldak. De nok van de woning mag niet hoger zijn dan 10 meter. De goothoogte ligt op maximaal 4,5 meter. Het zadeldak is redelijk stijl en heeft een hellingshoek van minimaal 47 graden. De gootlijn van het zadeldak wordt niet onderbroken. Dakkapellen zijn niet toegestaan.
De woningen dienen ondergeschikt te zijn aan de bestaande historische boerderijen. De bebouwing dient een sober en terughoudend karakter te hebben, zowel in bouwmassa, als in de toegepaste materialen, detailleringen en kleuren. Monumentale en historiserende architectuur is niet toegestaan.
34
BIJZONDERE WONING ACHTER VENSTRAAT 1 De woning achter Venstraat 1 betreft een bijzondere woning. Deze woning bestaat uit het bestaande achterhuis welke uitgebreid wordt op de plek van de fundering van de vervallen betonplaten schuur. Tussen het bestaande achterhuis en het nieuwe volume wordt een tussenlid gerealiseerd. Dit tussenlid is max 3 meter hoog en plat afgedekt. De nieuwe aanbouw kan zich openen naar het landschap. Deze nieuwe aanbouw is eenlaags en is plat afgedekt dan wel met een eenvoudige zadelkap. Bij toepassing van de zadelkap is de helling gelijk aan het achterhuis waarbij de goot max. 3 meter hoog is. Dakkapellen zijn niet toegestaan en de gootlijn mag niet worden onderbroken. Indien de aanbouw plat wordt afgedekt kan deze max. 4,5 meter hoog zijn. De nieuwe aanbouw kent een open karakter met grote glazen puien, in tegenstelling tot het bestaande achterhuis. BIJGEBOUWEN Bergingen dienen zoveel mogelijk te worden opgenomen in het woningvolume. Eventuele bijgebouwen dienen een ondergeschikt karakter te hebben en in verschijningsvorm, materialisering en detaillering passend te zijn bij het nieuwe hoofdgebouw. Bijgebouwen dienen los van het hoofdgebouw te worden geplaatst, minimaal 3 meter achter de gevel aan de straatzijde. Een uitzondering geldt voor de woning aan de Wolfsdreef, waar een vrijere plaatsing is toegestaan. De goothoogte van de bijgebouwen is max.
3 meter waarbij de nok max 5 meter is. Indien bijgebouwen op een plek gebouwd gaan worden waar op de plantekening waterretentie is aangegeven, zal de benodigde waterretentie elders op de kavel gerealiseerd moeten worden. Venstraat 2 is een Rijksmonumentale boerderij. Bijgebouwen zullen voorgelegd moeten worden aan de monumentencommissie. Op tekening zijn de gebieden waarbinnen geen bijgebouwen zijn toegestaan aangegeven.
BOUWVLAKKEN
5 5 5 kroon projectie
kroon projectie
5 2
3 3
3
Lorem ipsum
8
7 5
1,5 3
15
1,5 3
5
8
bouwenveloppe Hierbinnen maximaal te bebouwen oppervlak woning (inclusief aanbouwen) 200 m2. Maximale inhoud 1.000 m3. Maximale goothoogte 4,5 meter, maximale nokhoogte 10 meter. N
Verplichte rooilijn 5
Afstand tot de perceelsgrens Binnen de kroonprojectie van bomen, die als waardevol zijn aangemerkt in de gemeentelijke bomenlijst, mag niet gebouwd worden.
35
0
10
20
30
40
50
BIJGEBOUWEN
Lorem ipsum
Bijgebouwen Oppervlak maximaal 100 m2. Goothoogte maximaal 3 meter. Nokhoogte maximaal 5 meter. Zones waarin geen bijgebouwen gebouwd mogen worden: * In de zone van de voor-erfgrens tot 3 meter achter het verlengde van de voorgevel. * Afstand bij erfgrenzen aan openbare ruimte en open terreinen minimaal 3 meter. * Afstand tot tussen-erfgrenzen minimaal 1 meter. * Afstand aan noordzijde Wolfsdreef tot erfgrens 5 meter (dijk is cultuurhistorisch erfgoed). * Binnen de kroonprojectie van bomen met waardevolle status.
N
Zone waar bijgebouwen geplaatst kunnen worden binnen de kroonprojectie (omdat daar bebouwing stond of verhardingen aanwezig zijn) met restricties: Ontgraven tbv fundering niet dieper dan 10 cm. Dit gebied is in het bestemmingsplan aangegeven als ‘agrarisch met landschapswaarden’. Hier mag niet gebouwd worden.
36
0
10
20
30
40
50
MATERAAL, DETAILLERING WONINGEN EN BIJGEBOUWEN De toegepaste materialen zijn hoogwaardig. Hoogwaardig wil zeggen dat ze mooier worden naarmate ze ouder worden. Toepassing van kunststoffen, kalkzandsteen, betonsteen, betonplaat of betonpan, houtwolcementplaat etc. in de gevel of op het dak is dan ook niet toegestaan. Een eigentijdse toepassing van natuurlijke materialen wordt gestimuleerd. De dakbedekking is passend bij de bestaande boerderijen: een keramische pan, eenvoudige golfplaatmateriaal of zink. Zonnepanelen e.d. zijn in een aansluitend rechthoekig vlak gelegd en op een passende manier geïntegreerd in het dak. De panelen zijn donker en randloos dan wel met een donkere rand en indaks toegepast. De kleurstelling van de woningen wordt in donkere toon uitgevoerd en is terughoudend. De uitstraling van de woning wordt vooral bepaald door het uiterlijk van de toegepaste materialen en de wijze waarop ze verwerkt worden. De detaillering is passend bij een boerenerf: zoals een dun en geringe dakoverstek, en het bij voorkeur weglaten van een goot, eenvoudig. TUINAFSCHERMING EN BESTRATING De nieuwe woningen worden opgenomen in een bestaand boerenlandschap. Erf en landschap lopen vaak ongemerkt in elkaar over. Een duidelijke afbakening van het eigen terrein dient te worden voorkomen. Erfafscheidingen dienen dan ook onopvallend en passend in landschap te zijn.
Hierbij kan gedacht worden aan een eenvoudig laag hekwerk met schapengaas, ondersteund door een enkele solitaire boom, kleine boomgroepen en houtsingels. Bestrating dient tot een minimum te worden beperkt. Ook hier wordt het gebruik van natuurlijke materialen als een eenvoudige straatklinker aangemoedigd. Ook kan gedacht worden aan halfverharding of open verharding als grasstenen. Op de volgende pagina’s staan referentiebeelden voor de nieuwe schuurwoningen en achterhuis.
37
Beeldreferenties schuurwoningen. Noot: niet alle bijgevoegde referentiebeelden voldoen aan alle voorschriften. Zij dienen enkel ter inspiratie.
38
Beeldreferenties achterhuis. Noot: niet alle bijgevoegde referentiebeelden voldoen aan alle voorschriften. Zij dienen enkel ter inspiratie.
39
Inventarisatielijst
BIJLAGE Projectnummer: Bomeninventarisatie
303886
Locatie:
Venstraat 1 en 2 Sint-Michielsgestel
Datum:
2 februari 2022
Boomnr. Boomsoort Cobra wetenschappelijk
Boomsoort Nederlands
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34
zomereik Hollandse linde zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik gewone esdoorn gewone esdoorn gewone esdoorn zomereik zomereik zomereik zomereik ruwe berk ruwe berk ruwe berk gewone walnoot zomereik peer peer zomereik zomereik zomereik zomereik zomereik veldesdoorn
Quercus robur Tilia x europaea Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Acer pseudoplatanus Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Betula pendula Betula pendula Betula pendula Juglans regia Quercus robur Pyrus communis Pyrus communis Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Quercus robur Acer campestre
Standplaats
Geschatte leeftijd
Hoogte (in m)
Huidige kroondiameter (in m)
beplanting open grond beplanting beplanting beplanting beplanting beplanting beplanting beplanting beplanting verharding beplanting beplanting gras gras gras gras gras gras gras gras gras gras gras gras gras beplanting beplanting gras gras gras gras gras beplanting
60 jaar 55 jaar 40 jaar 90 jaar 90 jaar 100 jaar 90 jaar 90 jaar 90 jaar 90 jaar 90 jaar 60 jaar 60 jaar 60 jaar 25 jaar 25 jaar 25 jaar 90 jaar 25 jaar 25 jaar 10 jaar 50 jaar 50 jaar 50 jaar 30 jaar 40 jaar 100 jaar 100 jaar 40 jaar 75 jaar 70 jaar 100 jaar 40 jaar 50 jaar
15 - 20 m 15 - 20 m 15 - 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m > 20 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m > 20 m 10 - 15 m 10 - 15 m <5m 15 - 20 m 15 - 20 m 15 - 20 m 5 - 10 m 15 - 20 m 5 - 10 m 5 - 10 m 15 - 20 m 15 - 20 m 15 - 20 m > 20 m > 20 m 10 - 15 m
20 16 16 18 18 24 22 24 24 24 22 16 16 16 8 8 8 24 6 6 2 14 14 14 8 16 16 16 20 18 16 24 20 16
40
Stamdiameter (in cm) 62 56 35 73 94 99 92 61 81 62 88 61 61 61 25 25 25 91 29 25 8 62 48 53 30 40 40 35 57 76 49 110 91 51
Stamomtrek (in cm) Conditie 195 175 110 230 295 310 290 190 255 195 275 190 190 190 80 80 80 285 90 80 25 195 150 165 95 125 125 110 180 240 155 345 285 160
goed goed voldoende Slecht voldoende voldoende voldoende voldoende voldoende matig voldoende matig voldoende matig goed goed goed voldoende goed goed matig matig matig matig voldoende goed voldoende voldoende goed matig voldoende voldoende voldoende voldoende
Toekomstverwachting
Boomholten en grote nesten
> 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 5 - 10 jaar > 15 jaar Nader onderzoek > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar 10 - 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar > 15 jaar
Nee Nee Nee Ja Ja Ja Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Ja Nee Nee Ja Ja Nee Nee Nee Nee Nee Nee
COLOFON Deze gebiedsvisie is in opdracht van Vennootschap Marrobel opgesteld door OSLO Ontwerp Stedelijke en Landschappelijke Omgeving en HilberinkBosch Architecten. Berlicum, 12 april 2024
41