Bijlage 3 - Omgevingseffectrapportage Sint-Michielsgestel
Tekst van het document
Aandachtspunten
Referentiesituatie
Scenario 1
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt
0
Werklocaties
0
Scenario 2
Hitte
Huidig
Autonoom
=
Beschermde natuur (Natura 2000)
Huidig
Autonoom
*
Omgevingsveiligheid
0
*
Beweegvriendelijke leefomgeving Passend woningaanbod
0
Passend voorzieningenaanbod * Bij deze aspecten is er sprake van een verdere verslechtering richting kwaliteitsniveau ‘rood’, waarmee het aandachtspunt een knelpunt kan worden.
Nieuwe knelpunten Zoals hierboven beschreven is in scenario 2 mogelijk sprake van een nieuw knelpunt voor beschermde natuur (Natura 2000) en omgevingsveiligheid. Nieuwe aandachtspunten Naast mogelijke nieuwe knelpunten zijn er mogelijke nieuwe aandachtspunten. Het gaat hier om aspecten die in de referentiesituatie oranje scoren en waarbij het nieuwe beleid tot meer risico’s dan kansen leidt (rood pijltje omlaag).
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
48
Uit Tabel 5.5 blijkt dat er bij scenario 2 er bij alle onderstaande aspecten mogelijk nieuwe knelpunten ontstaan. Bij scenario 1 is dat bij geen enkel aspect het geval, omdat er voornamelijk positieve effecten voorzien zijn, met uitzondering van verkeersveiligheid. Tabel 5.5: Mogelijke nieuwe aandachtspunten
Aandachtspunten
Referentiesituatie
Biodiversiteit
=
Groene leefomgeving
=
Verkeersveiligheid
=
Scenario 1
Scenario 2
0
Geurhinder Luchtkwaliteit
5.5
Doorkijk naar het doelbereik
De gemeente Sint-Michielsgestel heeft voor haar omgevingsvisie 15 ambities vastgesteld (zie Tabel 5.6). Deze ambities zijn verdeeld onder de vier thema’s van de omgevingsvisie: Aangenaam leven, Verbindend netwerk, Krachtige economie en Inclusieve duurzaamheid. Idealiter draagt het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie bij aan het behalen van de gestelde ambities. Op basis van de effectbeoordeling is een doorkijk gegeven of het de verwachting is dat de ambitie wel of niet gehaald wordt. Tabel 5.6: Doorkijk naar doelbereik
Ambitie 1 2
3
4
In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte. In 2040 passen de basisvoorzieningen bij de behoefte van inwoners. In 2040 stimuleert de buitenomgeving mensen tot meer bewegen en om elkaar vaker te ontmoeten.
In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig.
Beoordelingsaspect
Scenario 1
Scenario 2
Passend woningaanbod
Passend voorzieningenaanbod
Beweegvriendelijke leefomgeving
Fiets- en wandelnetwerk
Broeikasgassen
Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones
Biodiversiteit
Landschap, cultuurhistorisch erfgoed en archeologie
Omgevingsveiligheid Geurhinder Geluidhinder Luchtkwaliteit
5
6
7
In 2040 is de structuur voor groen / water robuust, zijn de cultuurhistorische waarden geborgd en versterkt en is de biodiversiteit toegenomen. In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd. In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van gedeelde
14 december 2023
Beschermde natuur (Natura 2000)
Groene leefomgeving Verkeersveiligheid Sociale veiligheid Fiets- en wandelnetwerk Duurzame en slimme mobiliteit
BH7677-MI-RP-230704-1429
49
8
9
10
11
12
13
14 15
Ambitie
Beoordelingsaspect
Scenario 1
Scenario 2
vormen van vervoermobiliteit de standaard.
Doorstroming en bereikbaarheid Verkeersveiligheid
Maatschappelijke deelname
Duurzame landbouw
Toerisme en recreatie
In 2040 zijn bedrijven en hun directe omgeving duurzamer en circulair.
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt
In 2040 is er sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water.
Bodemkwaliteit
In 2040 hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, hittestress en verdroging zoveel mogelijk tegen te gaan. In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard.
Wateroverlast Droogte
Circulariteit
In 2040 is de gemeente klimaatneutraal.
Duurzame energieopwekking
In 2040 benutten we nog beter de kracht van de samenleving door het stimuleren van lokale netwerken en (burger)initiatieven. In 2040 is er een duurzaam landelijk gebied waarbij het gebruik van het land in balans is met natuurlijke systemen (bodem, water en lucht). In 2040 sluiten de recreatieve voorzieningen en horecasector aan bij de lokale kwaliteiten en versterken de stad – land verbinding.
14 december 2023
Ontsluitingskwaliteit OV
Werklocaties Kennis en innovatie Oppervlaktewater Grondwater Hitte
Duurzame woningen
BH7677-MI-RP-230704-1429
50
6
Wat is het concept-voorkeursalternatief en wat zijn de gevolgen daarvan?
Op basis van de twee scenario’s heeft de gemeente Sint-Michielsgestel een concept-voorkeursalternatief opgesteld. Dit concept-voorkeursalternatief is op effecten beoordeeld. De resultaten hiervan zijn opgenomen in een aparte notitie (zie bijlage A4). In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste punten uit deze notitie overgenomen. De onderbouwing hoe de scenariobeoordeling gebruikt is om tot een conceptvoorkeursalternatief en vervolgens een definitief voorkeursalternatief gekomen is, is beschreven in hoofdstuk 7.3.
6.1
Totstandkoming van het concept-voorkeursalternatief
Wat is het concept-voorkeursalternatief? Het concept voorkeursalternatief (hierna: concept-VKA) is tot stand gekomen naar aanleiding van de resultaten van de beoordeling van de scenario’s. De beoordeling van effecten van de scenario’s heeft de gemeente inzicht gegeven in de consequenties van (beleids)keuzes. Met de scenario’s zijn zogenoemde ‘de hoeken van het speelveld’ onderzocht. Op basis daarvan heeft de gemeente een keuze gemaakt voor het beleid in de omgevingsvisie en dit verder aangescherpt tot een concept-VKA. Het concept-VKA is een 80% versie van het definitieve voorkeursalternatief en wordt op dezelfde manier beoordeeld als de scenario’s. In het concept-VKA staan nieuwe beleidsuitspraken per thema’s (dezelfde thema’s als bij de scenario’s). De thema’s zijn wonen, voorzieningen, natuur, mobiliteit, transitie landelijk gebied, toerisme, bedrijventerreinen en duurzame energie. Er is één nieuw thema toegevoegd in het concept-VKA; circulariteit. Waarom een concept-voorkeursalternatief? Het concept-VKA is een tussenstap tussen de scenario’s en het definitieve VKA. De beoordeling van het concept-VKA op omgevingseffecten heeft de gemeente de kans gegeven om het definitieve VKA nog verder aan te scherpen naar aanleiding van de resultaten. Hierdoor is het definitieve VKA volledig en integraal gemaakt en afgewogen.
Wat staat er in het concept-voorkeursalternatief? Zoals hierboven benoemd is het concept-VKA een 80% versie van het definitieve VKA. Dit betekent dat het concept-VKA grotendeels overeenkomt met het definitieve VKA. In het definitieve VKA zitten nog enkele aanpassingen en aanscherpingen. De aangeleverde teksten uit het omgevingsvisietraject en de beleidsuitspraken uit het concept-VKA zijn opgenomen in een aparte notitie (zie bijlage A4). Hieronder zijn op hoofdlijnen de beleidsuitspraken uit het concept-VKA samengevat. De gemeente Sint-Michielsgestel heeft in haar concept-VKA bepaalde uitspraken die algemeen gelden voor nieuwe ontwikkelingen, deze worden integraal meegenomen in de beoordeling en zijn niet opgenomen in Tabel 6.1. Het gaat om uitspraken gericht op bodem en water sturend, klimaatadaptatie, beekdalen, identiteit, cultuurhistorie en een gezonde leefomgeving. De volledige uitspraken zijn te vinden in de bijlage. Hieronder zijn op hoofdlijnen de beleidsuitspraken uit het concept-VKA samengevat.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
51
Tabel 6.1: Samenvatting van de beleidsuitspraken van het concept-VKA
Concept-VKA Wonen
Tussen 2023 en 2027 worden minimaal 1.003 woningen toevoegen in lijn met de trend van de afgelopen jaren plus een extra ambitie. Van 2028 tot 2032 worden nogmaals 682 woningen toegevoegd. Hierbij wordt gelet op de woningbehoefte.
Voorzieningen
Er wordt ingezet op voorzieningen voor jong en oud, zoals scholen, sportvoorzieningen, zorgfuncties en buurthuizen. Dat kunnen nieuwe voorzieningen zijn, maar ook het verbeteren en behouden van bestaande voorzieningen.
Natuur
De natuur en groene kwaliteit van de gemeente Sint-Michielsgestel wordt behouden en versterkt. Natuurgebieden worden op verschillende plaatsen beter met elkaar verbonden.
Mobiliteit
Er komt meer ruimte voor duurzame vormen van vervoer, zoals deelmobiliteit en laadpunten voor elektrische fietsen en -auto’s. Er wordt ingezet op twee robuuste centrale mobiliteitshubs.
Transitie landelijk gebied
Agrariërs die willen stoppen met hun agrarisch bedrijf krijgen de ruimte om onder voorwaarden van functie of verdienmodel te veranderen. Voor de gebouwen en erven ligt hierbij de nadruk op, kleinschalige recreatieve voorzieningen, duurzame energieopwekking en kleinschalige woonvormen passend binnen het dorpse karakter en het landelijk gebied. De agrarische gronden dienen zoveel mogelijk behouden te blijven voor de omslag naar natuurinclusieve landbouw.
Toerisme
De gemeente trekt meer bezoekers uit de regio en Nederland. De gemeente Sint-Michielsgestel richt zich hierbij op bezoekers die komen voor de rust en voor de natuur, met de stad ’sHertogenbosch op steenworp afstand.
Bedrijventerreinen
De bedrijventerreinen blijven vooral gericht op lokaal gebonden kleine en middelgrote bedrijven. Bij bestaande bedrijvigheid wordt duurzamere bedrijfsvoering gestimuleerd, waarbij geur, geluid en luchtemissies worden teruggedrongen. De gemeenten faciliteert de verduurzaming van de bedrijven.
Duurzame energie
Voor de energietransitie wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik, in verband met de schaarse beschikbare ruimte. De opgave om energieneutraal te worden krijgt vooral vorm door zon op daken, zonnevelden in het landelijk gebied met dubbelgebruik en mogelijk ook windenergie (na 2030).
Klimaatadaptatie
Binnen de dorpen wordt maatregelen genomen om water beter vast te houden en te bergen. In de dorpscentra van Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum worden klimaatadaptieve maatregelen genomen.
Circulariteit
In 2040 is er minder restafval per inwoner en gebruiken we hernieuwbare grondstoffen bij de inkoop en uitvoering van bouwprojecten.
In Figuur 6.1 is het beleid uit het concept-VKA visueel weergeven.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
52
Figuur 6.1: Visualisatie van het beleid uit het concept-VKA voor de gemeente Sint-Michielsgestel
Hoe is het concept-voorkeursalternatief beoordeeld? Het concept-VKA is op dezelfde manier beoordeeld als de scenario’s. Er is een effectbeoordeling gedaan en er is een doorkijk geven of het de verwachting is dat de ambities van de gemeente wel of niet gehaald wordt. De aanpak is uitgebreid beschreven, respectievelijk in paragraaf 3.5 en 3.7. Daarnaast zijn er botsproeven uitgevoerd, om te kijken of het nieuwe beleid elkaar versterkt of dat het elkaar tegenspreekt en/of knelt. De aanpak van de botsproeven is uitgebreid beschreven in paragraaf 3.6. De resultaten van de effectbeoordeling, de doorkijk naar de ambities en de botsproeven zijn opgenomen in een aparte notitie (zie bijlage A4). Hieronder zijn de belangrijkste bevindingen beschreven. Aan de hand van deze bevindingen heeft de gemeente een aanscherping gemaakt naar een definitief VKA.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
53
6.2
Belangrijkste bevindingen
6.2.1
Effecten van het concept-VKA
De effecten van het nieuwe beleid zijn weergeven in het ‘rad van de leefomgeving’. De witte stippenlijn laat zien hoe elk beoordelingsaspect uit de foto van de leefomgeving zich autonoom ontwikkelt. Daarnaast is weergegeven hoe de scenario’s zich ontwikkelen ten opzichte van deze referentiesituatie, dus of er overwegend kansen of risico’s voorzien zijn. Scenario 1 is de paarse lijn en scenario 2 de blauwe lijn. Tenslotte is het concept-VKA toegevoegd met een gele lijn. Zo is ook goed te zien hoe de scenario’s en het concept-VKA scoren ten opzichte van elkaar. Over het algemeen is te zien dat het concept-VKA veel meer kansen op positieve effecten laat zien dan scenario 1 én 2. Vergeleken met scenario 2 zijn er veel minder risico’s op negatieve effecten. Ten opzichte van scenario 2 richt het concept-VKA zich meer op toevoeging van het versterken van natuurgebieden en landgoederen, klimaatadaptatie, wateroverlast, hitte en droogte. Vergeleken met scenario 1 zijn er iets meer risico’s op negatieve effecten. Ten opzichte van scenario 1 richt het concept-VKA zich meer op wonen en mobiliteit, wat negatieve effecten veroorzaakt voor milieuaspecten. In bijlage A4 is uitgebreid toegelicht waar deze verschillen vandaan komen. De meeste kansen op positieve effecten zijn er bij de aspecten wateroverlast, hitte, beweegvriendelijke leefomgeving, droogte, biodiversiteit en sociale veiligheid.
In het concept-VKA wordt er ingezet op het voorkomen van wateroverlast, het verbeteren van de biodiversiteit en het verbinden van natuurgebieden. Daarnaast worden ontmoetingen in de dorpen gestimuleerd. Voor biodiversiteit bestaan er naast deze kansen ook risico’s op negatieve effecten, maar er is overwegend sprake van kansen. De risico’s ontstaan door de toename van stikstofuitstoot als gevolg van extra verkeersbewegingen en toepassing van windenergie bij natuurgebieden met (beschermde) soorten. Voor de aspecten doorstroming en bereikbaarheid, verkeersveiligheid en luchtkwaliteit zijn er evenveel kansen als risico. Er zijn kansen omdat er in het concept-VKA wordt ingezet op duurzame vormen van mobiliteit, er zijn risico’s door extra verkeersbewegingen. Per saldo zijn er meer risico’s voor geluidhinder. Dit komt ook door de extra verkeersbewegingen. Er zijn enkel risico’s voorzien voor geurhinder door de uitbreiding van woningen nabij gebieden waar meer geurhinder optreedt.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
54
Figuur 6.2: Rad van de Leefomgeving gemeente Sint-Michielsgestel
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
55
6.2.2
Ontwikkeling van de kwalitatieve aspecten
Een aantal beoordelingsaspecten zijn in de ‘foto van de leefomgeving’ kwalitatief ingevuld: kennis en innovatie, toerisme en recreatie, duurzame landbouw, afval en grondstoffen, bodemkwaliteit, grondwater, natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones en landschap, cultuurhistorie en archeologie. Voor deze beoordelingsaspecten was onvoldoende specifieke gemeentelijke informatie beschikbaar of kon niet gesteld worden in hoeverre de referentiesituatie er goed of slecht voor staat. Aan deze thema’s is daarom geen kwaliteitsniveau toegekend in de ‘foto van de leefomgeving’. In de effectbeoordeling van het voorkeursalternatief zijn deze kwalitatieve aspecten wel beoordeeld op kansen op positieve effecten of risico’s op negatieve effecten. In onderstaande tabel is te zien hoe deze kwalitatieve aspecten zich ontwikkelen voor het concept-VKA. De tabel geeft weer of er sprake is van overwegend kansen (groen pijltje omhoog ) of overwegend risico’s (rood pijltje omlaag ) voor de kwalitatieve aspecten. Nul (0) betekent dat er geen effecten zijn. Voor vrijwel alle kwalitatieve aspecten zijn overwegend kansen op positieve effecten voorzien. De uitzondering hierop is het aspect kennis en innovatie, waar geen effect wordt verwacht. In bijlage A4 zijn de kansen en risico’s uitgebreid toegelicht. Tabel 6.2: Ontwikkeling van kwalitatieve aspecten in het concept-VKA
Kwalitatieve aspecten
Concept-VKA
Kennis en innovatie
0
Toerisme en recreatie Duurzame landbouw Afval en grondstoffen Bodemkwaliteit Grondwater Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones Landschap, cultuurhistorie en archeologie
6.2.3
Ontwikkeling knel- en aandachtspunten ten opzichte van de referentiesituatie
In de ‘foto van de leefomgeving’ is aan de beoordelingsaspecten een kwaliteitsniveau toegekend: groen, oranje of rood. De beoordelingsaspecten die in de huidige situatie en autonome ontwikkeling beoordeeld zijn met kwaliteitsniveau ‘rood’ en ‘oranje met verslechterende trend’ zijn aangemerkt als respectievelijk knelpunt en aandachtspunt. Vanuit het belang van de kwaliteit van de leefomgeving liggen bij deze aspecten belangrijke opgaven voor de omgevingsvisie. In bijlage A4 is de ontwikkeling van knel- en aandachtspunten uitgebreid toegelicht. In onderstaande tabellen is te zien hoe deze knelpunten zich ontwikkelen voor het concept-VKA. De tabel geeft weer of er sprake is van overwegend kansen (groen pijltje omhoog ) of overwegend risico’s (rood pijltje omlaag ) voor de bestaande knelpunten. Nul (0) betekent dat er geen effecten zijn.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
56
Bestaande knelpunten In de ‘foto van de leefomgeving’ zijn de volgende aspecten aangemerkt als knelpunt: fiets- en wandelnetwerk, ontsluitingskwaliteit OV, duurzame energieopwekking, broeikasgassen, oppervlaktewater en geluidhinder. Bij bijna alle bestaande knelpunten is een kans op een positief effect te zien. Voor het aspect ontsluitingskwaliteit OV zal het knelpunt waarschijnlijk (deels) verholpen worden, want er zijn uitsluitend kansen op positieve effecten. Bij de aspecten fiets- en wandelnetwerk, duurzame energieopwekking, broeikasgassen en oppervlaktewater is het onzeker in hoeverre de kansen leiden tot een opheffing van het knelpunt. Voor de andere knelpunten bestaan ook kansen, maar het is nog onzeker in hoeverre dit kan leiden tot opheffing van het knelpunt. Dit komt omdat de beleidsuitspraken inzetten op verbetering maar ze niet concreet genoeg zijn om met zekerheid te zeggen dat het knelpunt wordt opgelost. Voor geluidhinder is er een risico op een negatief effect, waardoor de situatie mogelijk zal verslechteren en het knelpunt blijft bestaan. Tabel 6.3: Ontwikkeling van de bestaande knelpunten uit de referentiesituatie per scenario
Knelpunten
Referentiesituatie
Fiets- en wandelnetwerk
=
Ontsluitingskwaliteit OV
=
Concept-VKA
Duurzame energieopwekking Broeikasgassen Oppervlaktewater
=
Geluidhinder
Bestaande aandachtspunten en nieuwe knelpunten Naast bestaande knelpunten zijn de volgende aspecten aangemerkt als aandachtspunt: werkgelegenheid en arbeidsmarkt, werklocaties, hitte, beschermde natuur (Natura 2000), omgevingsveiligheid, beweegvriendelijke leefomgeving, passend woningaanbod en passend voorzieningenaanbod. Bij de meeste aspecten, zijn overwegend kansen voorzien. Bij de aspecten werklocaties, beweegvriendelijke leefomgeving, passend woningaanbod en passend voorzieningenaanbod bestaat de kans dat het aandachtspunt verholpen wordt. Er ontstaat geen ontwikkeling van aandachtspunten naar knelpunten. Tabel 6.4: Ontwikkeling van de bestaande aandachtspunten uit de referentiesituatie per scenario
Aandachtspunten
Referentiesituatie
Concept-VKA
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt Werklocaties Hitte
Huidig
Autonoom
Beschermde natuur (Natura 2000)
Huidig
Autonoom
Omgevingsveiligheid
0
Beweegvriendelijke leefomgeving Passend woningaanbod Passend voorzieningenaanbod
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
57
Nieuwe knelpunten Er ontstaan geen nieuwe knelpunten. Nieuwe aandachtspunten Er ontstaat mogelijk een nieuw aandachtspunt voor het aspect geurhinder. Het gaat hier om een aspect dat in de referentiesituatie oranje scoort met een positieve trend en waarbij het nieuwe beleid tot meer risico’s dan kansen leidt door het realiseren van nieuwe woningen in gebieden waar een kans is op geurhinder. Tabel 6.5: Mogelijke nieuwe aandachtspunten
Aandachtspunten
Referentiesituatie
Concept-VKA
Geurhinder
6.2.4
Botsproeven
Omdat het concept-VKA een samenhangend en integraal beeld schetst, is het van belang dat het voorgenomen beleid voldoende consistent is en niet conflicteert. Hierbij is het van belang dat de ene uitspraak voor nieuw beleid geen afbreuk doet aan een andere uitspraak, maar dat uitspraken elkaar juist versterken. Daarom zijn zogenaamde ‘botsproeven’ uitgevoerd, waarbij de onderlinge samenhang tussen beleidsuitspraken is beschouwd. Zowel inhoudelijk als in ruimtelijk zin, past het naast elkaar in de leefomgeving? In paragraaf 3.6 is de methodiek van de botsproeven beschreven. In bijlage A4 zijn de resultaten van de botsproeven uitgebreid toegelicht. In Tabel 6.6 staan de resultaten van de botsproeven. Daarvoor is zijn de volgende scores gebruikt. • Groen: er is sprake van versterking tussen de uitspraken • Oranje: er is zowel sprake van versterking als tegenstrijdigheid tussen de uitspraken • Rood: er is sprake van tegenstrijdigheid tussen de uitspraken • Grijs: er is geen sprake van versterking of tegenstrijdigheid tussen de uitspraken • Lichtgrijs: niet van toepassing/geen relatie Uit de botsproeven blijkt dat er tussen de beleidsuitspraken uit het concept-VKA veel kansen op synergie zijn. De meeste kansen op synergie zijn er bij de beleidsuitspraak wonen, welke synergie laat zien met de beleidsuitspraken voorzieningen, mobiliteit en duurzame energie.
De meeste risico’s op strijdigheid zijn er bij de beleidsuitspraak transitie landelijk gebied, welke strijdig is met de beleidsuitspraken wonen, natuur, mobiliteit en duurzame energie, en de beleidsuitspraak natuur, welke strijdig is met de beleidsuitspraken wonen, mobiliteit, transitie landelijk gebied en duurzame energie.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
58
Circulariteit
Klimaatadaptatie
Duurzame energie
Bedrijventerreinen
Toerisme
Transitie landelijk gebied
Mobiliteit
Natuur
Wonen
Beleidsuitspraken
Voorzieningen
Tabel 6.6: Resultaten van de botsproeven van het concept-VKA
Wonen Voorzieningen Natuur Mobiliteit Transitie landelijk gebied Toerisme Bedrijventerreinen Duurzame energie Klimaatadaptatie Circulariteit
6.2.5
Doorkijk naar het doelbereik
De gemeente Sint-Michielsgestel heeft voor haar omgevingsvisie 15 ambities vastgesteld. Deze ambities zijn opgenomen in paragraaf 2.1.2. Idealiter draagt het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie bij aan het behalen van de gestelde ambities. Op basis van de effectbeoordeling is een doorkijk gegeven of het de verwachting is dat de ambitie wel of niet gehaald wordt. In onderstaande tabel is te zien of het beleid uit het concept-VKA wel of niet bijdraagt aan het halen van de ambities Uit de tabel blijkt dat het beleid uit het concept-VKA bijdraagt aan het behalen van vrijwel alle ambities. Enkel ambitie 4, ‘In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig’, wordt naar verwachting niet gehaald. Het is niet aannemelijk dat ambitie 4 wordt behaald omdat er (overwegend) risico’s zijn voorzien bij de gerelateerde aspecten geurhinder en geluidhinder. Tabel 6.7: Doorkijk naar het doelbereik van het concept-VKA
Concept-
Ambitie
Beoordelingsaspect
1
In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte.
Passend woningaanbod
2
In 2040 passen de basisvoorzieningen bij de behoefte van inwoners.
Passend voorzieningenaanbod
3
In 2040 stimuleert de buitenomgeving mensen tot meer bewegen en om elkaar vaker te ontmoeten.
Beweegvriendelijke leefomgeving
Fiets- en wandelnetwerk Broeikasgassen Omgevingsveiligheid
4
In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig.
Geurhinder Geluidhinder Luchtkwaliteit
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
VKA
59
Ambitie
5
6
In 2040 is de structuur voor groen / water robuust, zijn de cultuurhistorische waarden geborgd en versterkt en is de biodiversiteit toegenomen.
In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd.
Beoordelingsaspect
7
8
9
10
11
12
In 2040 benutten we nog beter de kracht van de samenleving door het stimuleren van lokale netwerken en (burger)initiatieven. In 2040 is er een duurzaam landelijk gebied waarbij het gebruik van het land in balans is met natuurlijke systemen (bodem, water en lucht). In 2040 sluiten de recreatieve voorzieningen en horecasector aan bij de lokale kwaliteiten en versterken de stad – land verbinding. In 2040 zijn bedrijven en hun directe omgeving duurzamer en circulair.
In 2040 is er sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water.
13
In 2040 hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, hittestress en verdroging zoveel mogelijk tegen te gaan.
14
In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard.
15
In 2040 is de gemeente klimaatneutraal.
14 december 2023
VKA
Beschermde natuur (Natura 2000)
Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones
Biodiversiteit
Landschap, cultuurhistorisch erfgoed en archeologie
Verkeersveiligheid
Maatschappelijke deelname
Duurzame landbouw
Toerisme en recreatie
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt
Droogte
Circulariteit
Duurzame energieopwekking
Groene leefomgeving Verkeersveiligheid Sociale veiligheid Fiets- en wandelnetwerk
In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van gedeelde vormen van vervoermobiliteit de standaard.
Concept-
Duurzame en slimme mobiliteit Doorstroming en bereikbaarheid Ontsluitingskwaliteit OV
Werklocaties Kennis en innovatie Bodemkwaliteit Oppervlaktewater Grondwater Wateroverlast Hitte
Duurzame woningen
BH7677-MI-RP-230704-1429
60
7
Wat is het voorkeursalternatief?
In dit hoofdstuk is het definitieve voorkeursalternatief (hierna VKA) beschreven. Dit vormt de omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040. Het VKA is uitgewerkt op basis van de scenariobeoordeling en het daaropvolgende concept-VKA. Het VKA is een combinatie van beleid uit beide scenario’s en is verder aangescherpt op basis van de beoordeling van het concept-VKA. In paragraaf 7.3 is omschreven hoe de gemeente de beoordeling van de scenario’s en het concept-VKA heeft gebruikt voor het opstellen van het definitieve VKA. De omschrijving van het voorkeursalternatief is opgenomen in bijlage A5. Deze omschrijving is één op één verwerkt in de te beoordelen beleidsuitspraken. Ook is er een kaart gemaakt met daarin de ontwikkelingen op specifieke locaties in de gemeente. De gemeente Sint-Michielsgestel heeft het nieuwe beleid per hoofdthema gespecificeerd. De vier hoofdthema’s zijn: aangenaam leven, verbindend netwerk, krachtige economie en inclusieve duurzaamheid. Voor het VKA heeft de gemeente ervoor gekozen om deelgebieden te benoemen, deze zijn verwerkt in de teksten van het VKA en in de beleidsuitspraken meegenomen.
7.1
Verbeelding van het voorkeursalternatief
In Figuur 7.1 is de verbeelding van het voorkeursalternatief te zien. Hierin staat waar de deelgebieden liggen en op welke locaties welke ruimtelijke ontwikkelingen voorzien zijn. In de volgende paragraaf zijn de beleidsuitspraken die hieraan ten grondslag liggen uitgebreid beschreven.
Figuur 7.1: Verbeelding van het voorkeursalternatief
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
61
7.2
Omschrijving van het voorkeursalternatief
Voor het VKA heeft de gemeente, in tegenstelling tot de scenario’s, ervoor gekozen algemene uitganspunten te formuleren. Deze algemene uitgangspunten gelden voor alle uitspraken. Daarnaast zijn de specifiek gebiedsgerichte ontwikkelingen, zoals beschreven bij de deelgebieden, opgenomen onder de bijpassende beleidsuitspraken. Algemene uitspraken Onderstaande uitspraken zijn integraal meegenomen in de beoordeling van het VKA: • Water en bodem zijn sturend voor het gebruik van gronden en voor nieuwe ontwikkelingen. De beken krijgen de ruimte. De beekdalen en de meest natte gebieden komen niet in aanmerking voor nieuwe ontwikkeling, zoals woningbouw, vanwege de waterveiligheid. In het geval van autonome ontwikkelingen wordt er gekeken naar klimaatbestendige maatregelen, zoals hoger boven maaiveld bouwen en drijvende woningen. De meest vruchtbare gronden blijven zo veel mogelijk beschikbaar voor vormen van duurzame landbouw zoals kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Verstoring van de bodem wordt zoveel mogelijk voorkomen. • Klimaatadaptieve maatregelen, zoals het beter vasthouden van water, zijn een randvoorwaarde voor ontwikkeling in de dorpen en het landelijk gebied. Deze gaan gepaard met maatregelen om de biodiversiteit te verbeteren. Er wordt ingezet op de sponswerking van het landelijk gebied, om water te kunnen vasthouden in tijden van droogte.
Waar mogelijk wordt het peil van het grondwater hoger als buffer voor droge periodes. Ook worden er in het landelijk gebied locaties voor waterberging ingericht zodat niet alleen de gemeente, maar ook de stad ’s-Hertogenbosch droge voeten houdt. Binnen de dorpen worden maatregelen genomen om water beter vast te houden en te bergen. Bijvoorbeeld door hemelwater niet in het riool te laten gaan, maar in de bodem te infiltreren, en door groene daken. • Nieuwe ontwikkelingen waarbij verharding toeneemt, zoals woningbouw, worden niet toegestaan in beekdalen. Voor een aantal lopende ontwikkelingen wordt ingezet op waterbestendige en beschermende maatregelen. • Nieuwe ontwikkelingen houden rekening met de identiteit van de plek. Er zijn veel plaatsen met een rijke cultuurhistorie, zoals de landgoederen. Deze worden gekoesterd en een nieuwe ontwikkeling staat in dienst van het behoud en versterking ervan. Behoud en versterking van de eigenheid van de verschillende dorpen staat centraal met oog voor de kwaliteiten. • De gemeente Sint-Michielsgestel zet in op een gezonde leefomgeving. Bij ontwikkelingen wordt er altijd rekening gehouden met de gezondheidseffecten. Dit doen we door gezondheid te bevorderen en te beschermen. Het bevorderen van de gezondheid is gericht op het stimuleren van een gezonde levensstijl.
Het versterken van de groene en culturele kwaliteit heeft een positief effect op de gezondheid. De inrichting van de openbare ruimte stimuleert om zelf te bewegen. De voorzieningen dragen bij aan sport en ontmoeting en hebben daarmee ook een positief effect. Bescherming van de gezondheid is ook noodzakelijk. Klimaatadaptieve maatregelen helpen tegen hittestress. Overlast door stank, geluid en luchtverontreiniging is afgenomen. We voldoen minimaal aan de wettelijke eisen en we proberen ons op het gebied van geur, lucht- en geluidskwaliteit te verbeteren. Het beleid zoals vastgelegd in de Verordening geurhinder (2017) wordt doorgezet om de overlast door stank tegen te gaan. We geven invulling aan het Schone Lucht Akkoord door het uitwerken en uitvoeren van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Bij grootschalig onderhoud en herinrichting van drukkere wegen met een hogere geluidsbelasting op de woningen, worden geluidsmaatregelen afgewogen zoals het verlagen van de snelheid en het toepassen van geluidsreducerend wegdek. • Een gezonde leefomgeving is ook een veilige leefomgeving. Het gaat hierbij dan om het terugbrengen van risico’s tot een acceptabel niveau en om verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Voor de fysieke leefomgeving wordt bij ontwikkelingen in een zo vroeg mogelijk stadium rekening gehouden met de veiligheidsrisico’s van branden, rampen en crises.
Met name de ondergrondse buisleidingen zijn hierbij
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
62
een aandachtspunt waarbij alle hiervoor relevante ontwikkelingen worden getoetst aan de bijbehorende aandachtsgebieden voor externe veiligheid. Beleidsuitspraken definitief VKA In onderstaande tabel zijn de beleidsuitspraken opgenomen die een plek krijgen in de omgevingsvisie. Ten opzichte van het concept-VKA (de 80% versie) zijn er kleine tekstuele wijzigingen doorgevoerd, er zijn geen grote inhoudelijke wijzigingen. Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA
Wonen
De gemeente Sint-Michielsgestel levert haar bijdrage aan de woningmarkt door passende woningen in groene en duurzame dorpse in- en uitbreidingen. Tussen 2023 en 2027 willen we minimaal 1.003 woningen toevoegen in lijn met de trend van de afgelopen jaren plus een extra ambitie. Van 2028 tot 2032 zetten we in op nogmaals 682 woningen. Tussen 2032 en 2040 is het aantal woningen nog nader te bepalen, dit wordt opgenomen in het nog op te stellen woonprogramma voor die periode. Passende woningen betekent dat we ons vooral richten op woningen waar nu en in de toekomst behoefte aan is: betaalbare huur- en koopwoningen voor met name starters en woningen voor één- en tweepersoonshuishoudens in alle leeftijdscategorieën. Er wordt ingezet op groen en duurzaam. Groen doordat er veel ruimte is voor bomen, struiken, heggen en grassen in de openbare ruimte. Ook in combinatie met bebouwing, zoals groene daken. Duurzaam betekent dat er slim met de ruimte wordt omgegaan. Het toevoegen van woningen door inbreiding, herstructurering en transformatie heeft de voorkeur. Bij transformatie worden bestaande gebouwen met een andere functie binnen de kernen verbouwd tot woonlocatie, mits het voorzieningenniveau op peil blijft. Ook wordt gekeken naar het splitsen van grote woningen en percelen.
Mogelijkheden om woningen te bouwen binnen de bestaande kernen worden benut, waar mogelijk in combinatie met verduurzaming van de woningen en de openbare ruimte. Om de ambities voor wonen te behalen is er meer nodig. Daarom zijn er ook kleinschalige uitbreidingen mogelijk aan de randen van de dorpen. Deelgebied centrum In de centra van de dorpen Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum is ruimte voor nieuwe woningen. De nieuwe woningen houden rekening met het dorpse karakter. Wel is het nodig om vaker iets hoger en compacter te bouwen. Zo blijft er genoeg ruimte om te bewegen, voor groen en voor klimaatadaptatie. De uitwerking hiervan is maatwerk per centrum, omdat de centra van Sint-Michielsgestel, Berlicum en Den Dungen elk hun eigen identiteit hebben. Deelgebied vitale dorpen In ieder dorp is behoefte aan nieuwe woningen. Er is sprake van inbreiding en duurzame ontwikkeling van woonwijken. Het Kentalis-terrein is daar een goed voorbeeld van. Ook in andere wijken, zoals Theereheide in Sint-Michielsgestel en in Den Dungen zijn er kansen. Daarnaast zijn er uitbreidingen aan de randen mogelijk, op de kaart aangegeven met de zoekgebieden, zoals bijvoorbeeld locatie ‘De Bus’. Uitbreidingen moeten passen bij het eigen groene en dorpse karakter. De ontwikkelingen gaan hand in hand met maatregelen om het landschap te versterken.
En met toevoegen van groene en recreatieve verbindingen met het landelijk gebied.
Voorzieningen
14 december 2023
Bij een aantrekkelijke woonomgeving horen ook passende voorzieningen. Er wordt ingezet op voorzieningen voor jong en oud, zoals scholen, sportvoorzieningen, kunst en culturele voorzieningen, zorgfuncties en buurthuizen. Dat kunnen nieuwe voorzieningen zijn, maar ook het verbeteren en behouden van bestaande voorzieningen. Bijvoorbeeld door verduurzaming van de faciliteiten en aanpassingen waardoor meerdere functies en verenigingen er gebruik van kunnen maken (multifunctioneel gebruik). Voor Gemonde en Middelrode streven we naar het behoud van de basisvoorzieningen rekening houdend met de behoeften en het gebruik.
BH7677-MI-RP-230704-1429
63
Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA Het aantal te bouwen woningen vraagt ook om te onderzoeken of extra voorzieningen toegevoegd dienen te worden. De omgeving is zo ingericht dat iedereen deel kan nemen aan de maatschappij. De gemeente Sint-Michielsgestel stelt mensen in staat om elkaar te ontmoeten, waarbij verschillen in afkomst, leeftijd, inkomen of beperking geen rol spelen. Het verenigingsleven, evenementen en vrijwilligerswerk spelen hierin een belangrijke rol en wordt door de gemeente gestimuleerd. Daarnaast wordt de toegankelijkheid van openbare voorzieningen en de openbare ruimte verbeterd, zodat ook mensen met een beperking hier gebruik van kunnen maken. Deelgebied centrum In het centrum van de dorpen Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum staat ontmoeten centraal. Bruisende horeca, winkelvoorzieningen en de cultuurhistorie zoals de vele gemeentelijk monumenten maken dit mogelijk. In het bijzonder biedt de transformatie van het Kentalis terrein kansen om het centrum van Sint-Michielsgestel te versterken en de beide dorpshelften beter met elkaar te verbinden. Deelgebied vitale dorpen Voor vitale dorpen is het belangrijk dat voorzieningen zoals buurthuizen, scholen en sportvoorzieningen en culturele voorzieningen behouden blijven. Ontmoetingsmogelijkheden in de openbare ruimte zijn belangrijk, zoals ruimte voor parken, pleintjes, ommetjes.
Kunst in de buitenruimte en sport en spel versterken de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en stimuleren samen te bewegen. Dit versterkt het karakter van een hecht dorp. Voor een vitaal Gemonde en een vitaal Middelrode zijn het behoud van een dorpshuis, kinderopvang en basisschool belangrijk. Het nadrukkelijke streven is om deze voorzieningen voor de toekomst te behouden in beide dorpen. De natuur en groene kwaliteit van de gemeente Sint-Michielsgestel wordt behouden en versterkt. Dit gaat om zowel het groen binnen de dorpen, als het groen buiten de dorpen, en de verbinding daartussen. Ook bieden de groene verbindingen kansen om de relatie tussen de dorpen, het landelijk gebied en de stad ’s-Hertogenbosch te versterken. De groene kwaliteit wordt hoog gewaardeerd door de inwoners en draagt bij aan een aangenaam leven. Bodem en water zijn sturend bij ontwikkeling (zie algemene punten).
Natuur
Deelgebied natuurgebieden De diverse bestaande natuurgebieden zoals Herlaer, Pettelaar, Wamberg, EngelenstedeHooghe Heide worden gekoesterd en versterkt. Daarnaast worden de diverse landgoederen ten noorden van Sint-Michielsgestel als één cluster gezien: het landgoederencluster. Zo komen ze nog beter tot hun recht op de regionale schaal. Natuurgebieden worden op verschillende plaatsen beter met elkaar verbonden. Tussen de Pettelaar en Wamberg wordt nadrukkelijk ingezet op het verbinden van stad en land, met nieuwe lokale natuurontwikkeling, opwek van duurzame zonne- energie en recreatief medegebruik. Daarnaast is een grote waterbergingsopgave ten noorden van Den Dungen onderdeel van deze verbinding. Hierbij wordt gebruik gemaakt van meervoudig ruimtegebruik in nauwe samenwerking met de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Een andere verbinding tussen natuurgebieden is tussen het Dommeldal en de Geelders. Onderdeel van deze verbinding is de Beekschewaterloop uit het Natuur Netwerk Brabant (NNB). Deze verbinding wordt verder versterkt door aanleg van natuurlijk groen: zoals natuurlijke hagen, bloem- en kruidenrijk grasland, bosjes of poelen. Dit kan goed samengaan met duurzame landbouw.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
64
Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA Ook tussen Wamberg en de Engelenstede - Hooghe Heide wordt ingezet op natuurlijk groen en duurzame landbouw. Dit is onderdeel van de plannen om meer ‘stapstenen’ aan te leggen langs de Grote Wetering en zo de ecologische kwaliteiten van de twee gebieden te verbinden. De natuurgebieden en de landgoederen zijn trekpleisters voor de regio. Deze zijn, met respect voor de natuur en de biodiversiteit, zoveel mogelijk toegankelijk gemaakt en beter te beleven met wandel- en fietspaden. Dit heeft tot gevolg dat recreatie beter gespreid wordt. Deelgebied beekdalen De ligging van de dorpen heeft voor een groot deel te maken met de beekdalen. Langs de Dommel en de Aa waren de gronden vruchtbaar en groeide de gewassen goed. Dat verklaart de locatie van de landgoederen zoals Nieuw Herlaer, Haanwijk en Zegenwerp bij SintMichielsgestel en Seldensate en Molenhoek langs de Aa nabij Middelrode. Ook nu zorgen de beken voor veel beleving en kwaliteit van de dorpen. De Dommel stroomt dwars door het historische centrum van Sint-Michielsgestel en kenmerkt de vorm van het dorp. In de dorpen zorgen de beken voor de nodige verkoeling bij hitte. De Aa stroomt langs Middelrode en Berlicum en biedt hier mogelijkheden voor een ommetje. De Wambergse beek is een kleine beek ten noorden van Berlicum. Deze speelt op termijn een rol om water langer vast te houden en te bergen.
Ook de natuur zal hierbij meer de ruimte krijgen en er worden maatregelen genomen om de waterkwaliteit te verbeteren. Er komt meer ruimte voor duurzame vormen van vervoer, zoals deelmobiliteit en laadpunten voor elektrische fietsen en -auto’s. Er wordt ingezet op twee robuuste centrale mobiliteitshubs, aan de N617 bij Sint-Michielsgestel en aan de N279 bij Berlicum. De mobiliteitshubs vormen het middelpunt van duurzaam vervoer met o.a. bushaltes, fietsroutes en voorzieningen voor deelmobiliteit, passend bij het dorpse karakter van de gemeente. Een veilig en comfortabel fietsnetwerk in en tussen de kernen en de mobiliteitshubs is van belang. Bestaande fietspaden worden behouden en door aanleg van ontbrekende schakels, waar nodig aantrekkelijker en veiliger gemaakt. Waar nodig worden er fietspaden toegevoegd, onderdeel daarvan is verbetering van het (regionale) fietsnetwerk voor recreanten en woonwerk fietsverkeer. Ook goede wandelpaden, ommetjes en ontmoetingsplekken worden gerealiseerd. Mobiliteit, waaronder de ontsluitingsfunctie, is een integraal onderdeel bij de ontwikkeling van uitbreidingslocaties.
Mobiliteit
Deelgebied centrum In de centra van de dorpen Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum wordt gestimuleerd om meer te fietsen en te wandelen door voorzieningen toe te voegen zoals voldoende fietsparkeerplaatsen, zitgelegenheden en brede stoepen en door in te zetten op gedragsverandering. Inclusief ontwerpen voor ouderen en mindervaliden is hierbij van belang. Automobiliteit en parkeren wordt meer naar de randen van de centra gebracht. Deelgebied vitale dorpen Voor de leefbaarheid wordt gemotoriseerd verkeer in de kernen zoveel mogelijk geweerd. De leefbaarheid in met name de dorpen Berlicum en Middelrode wordt nog steeds beïnvloed door het verkeer dat dwars door de dorpen rijdt. Wanneer aan de noord- en oostzijde van Berlicum en Middelrode woonontwikkelingen gerealiseerd worden kan dit alleen als er onderzoek gedaan is naar nieuwe maatregelen op het gebied van mobiliteit om de extra verkeersbewegingen op te vangen. Een voorbeeld van een mogelijke uitwerking van de mobiliteitsmaatregel is de randwegfunctie, aangegeven met een stippellijn. Nader onderzoek
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
65
Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA van een passende ontsluiting zal uitwijzen hoe de mobiliteitsvraag het beste vorm gegeven kan worden. Ook in de andere dorpen is een passende ontsluiting integraal onderdeel van nieuwe woningbouwontwikkelingen. De fietsverbindingen tussen de kernen worden beter benut en waar nodig uitgebreid om bereikbaarheid en beweging te stimuleren. Tussen de kernen Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum ontstaat zo een fiets-as. Rondom Gemonde wordt ingezet op verbetering van bestaand en deels nieuwe fietspaden om de fietsveiligheid te verbeteren. Dit is belangrijk voor ouderen die bijvoorbeeld naar het centrum van Sint-Michielsgestel willen, maar ook voor de vele kinderen die zo veiliger naar school kunnen fietsen richting Schijndel of SintMichielsgestel. De agrarische sector blijft een belangrijke functie en economische drager in het buitengebied. Er zijn agrariërs die willen stoppen met hun agrarisch bedrijf. Zij krijgen de ruimte om onder voorwaarden van functie of verdienmodel te veranderen. Voor de gebouwen en erven ligt hierbij de nadruk op kleinschalige recreatieve voorzieningen, duurzame energieopwekking en kleinschalige woonvormen. Deze moeten passen binnen het dorpse karakter en het landelijk gebied. De agrarische gronden dienen zoveel mogelijk behouden te blijven voor de omslag naar duurzame landbouw.
Dit is verder beschreven onder het hoofthema inclusieve duurzaamheid. Er is ruimte voor verschillende vormen van duurzame landbouw, zoals natuurinclusieve landbouw en kringlooplandbouw, maar niet voor teelten die veel water en/of chemische gewasbestrijdingsmiddelen nodig hebben. Dit betekent dat de landbouw zich aanpast op beschikbaar (grond)water, energie en grondstoffen zonder deze uit te putten Ook worden er niet of nauwelijks kunstmest en bestrijdingsmiddelen gebruikt. De landbouw draagt bij aan de biodiversiteit. De producten worden zo dicht mogelijk bij de consument geteeld, verwerkt en verkocht.
Transitie landelijk gebied
Deelgebied landelijk gebied De toekomst van het landelijk gebied vraagt om keuzes. Dit met het oog op de grote opgaven op het gebied van natuur en biodiversiteit, klimaatadaptatie, en een goede kwaliteit van water en bodem. Evenzeer gaat het om de leefbaarheid van het landelijk gebied en perspectief voor de agrariërs. We zetten in op het behoud van onze agrariërs die vanuit nieuwe verdienmodellen omgeschakeld zijn naar duurzame landbouw, zoals kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. De landbouw past zich aan op het beschikbare areaal aan water, energie en grondstoffen zonder deze uit te putten. De grondgebonden landbouw blijft op lange termijn een belangrijke economische en landschappelijke drager. Duurzame landbouw betekent ook dat landbouw geen negatief effect heeft op de gezondheid. Ook hierin zijn bodem en water leidend. De kwaliteit van bodem en water zal moeten verbeteren om te kunnen voldoen aan de Kaderrichtlijn water. De meest vruchtbare gronden blijven zo veel mogelijk beschikbaar voor de akkerbouw en fruitteelt die in de gemeente plaatsvindt. Er is ruimte voor innovatie om te verduurzamen en voor duurzame energieopwekking op bedrijfsniveau. Een robuust bodem- en watersysteem is één van de dragers voor een duurzame landbouw en is essentieel voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening.
Dit vraagt een integrale benadering, ook in relatie tot andere beleidsthema’s. Denk aan verdroging, wateroverlast, maar ook aan de gevolgen van het gebruik van de bodem voor aardwarmte. In het bijzonder geldt dit voor de beschermingszone bij Gemonde van het grondwaterwingebied Schijndel.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
66
Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA Een andere toekomstige functie is die van agrarisch natuur- en waterbeheer. De gronden in de beekdalen en de zoekgebieden voor waterberging kunnen hiervoor worden ingezet. Het agrarisch natuur- en waterbeheer draagt ook bij aan de kwaliteit van het landschap door bijvoorbeeld natuurlijke hagen weer meer terug te brengen. Agrarisch natuurbeheer kan een alternatieve inkomstenbron vormen voor de landgoedeigenaren en agrariërs. Het landelijk gebied krijgt een nog belangrijkere recreatieve functie. Dit als ‘uitloopgebied’ voor de kernen en in relatie tot de stad ’s-Hertogenbosch. Van oudsher worden landbouwproducten uit de gemeente Sint-Michielsgestel verkocht op de markt in ‘s-Hertogenbosch. Het zo lokaal mogelijk telen en verkopen van streekproducten wordt ook in de toekomst gestimuleerd. Dit versterkt de relatie tussen het landelijk gebied, de dorpen en de stad, en draagt bij aan recreatie en (dag)toerisme. Kleinschalige recreatie en toerisme worden hiermee ook een economische drager voor een deel van het landelijk gebied. We investeren in het landschap, door behoud en versterking van cultuurhistorische waarden en het toevoegen van groen. Dit komt de aantrekkelijkheid en daarmee ook recreatie ten goede. De natuurgebieden, landgoederen en de Meerse plas leveren hierin een belangrijke bijdrage.
Het landelijk gebied heeft dus meerdere mogelijkheden voor ontwikkeling en verschillende functies krijgen er een plek. Hoe dit er precies uit komt te zien verschilt van gebied tot gebied en wordt de komende jaren nog verder uitgewerkt in het programma Vitaal Landelijk gebied. Dit doen we samen met de agrarische sector, natuur- en landschapsorganisaties, landeigenaren, inwoners, het waterschap en andere belanghebbenden. De gemeente Sint-Michielsgestel staat bekend om haar Brabantse gezelligheid, o.a. dankzij de diverse horeca, detailhandel en maatschappelijke voorzieningen. De gemeente wil deze positie behouden en versterken door te blijven investeren in aantrekkelijke dorpscentra en door de verbinding tussen stad en land te versterken.
Toerisme
De gemeente trekt meer bezoekers. De gemeente Sint-Michielsgestel richt zich hierbij op bezoekers die komen voor de rust en voor de natuur en cultuur, met de stad ’s-Hertogenbosch op steenworp afstand. Daarnaast zijn De Dommel, de Aa, de landgoederen en het landelijke gebied de belangrijkste trekkers die recreatief versterkt worden met wandel- en fietspaden, rustpunten en kleinschalige horeca. Er wordt ingezet op dagtoerisme en op een stijging in het aantal overnachtingen. In dit beeld passen nieuwe kleinschalige mogelijkheden voor overnachtingen, zoals ‘bed en breakfasts’ en boetiekhotels. Deelgebied vitale dorpen Met name Sint-Michielsgestel en Berlicum spelen een rol voor het toerisme als gastvrije kern met een divers aanbod van horeca, overnachtingsplekken, cultuur en winkels met lokale producten. Deelgebied beekdalen Belangrijk is ook de recreatieve rol van de beken. De Dommel en een deel van de Essche Stroom maken deel uit van het Van Gogh Nationaal Park. Ook de Aa biedt deze mogelijkheden. Dit biedt kansen voor kleinschalige recreatie voor de regio in balans met de natuur, zoals wandelroutes of watersportverhuur (bijv. kanoën of suppen).
Bedrijventerreinen
De bedrijventerreinen blijven vooral gericht op lokaal gebonden kleine en middelgrote bedrijven. Waardoor werken mogelijk is in de nabijheid van wonen. De kwaliteit van de huidige bedrijventerreinen, zoals Venkant wordt verbeterd door ze bereikbaar te houden en te investeren in duurzame en klimaatadaptieve maatregelen. Deelgebied bedrijfsfuncties
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
67
Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA De gemeente Sint-Michielsgestel heeft diverse kleinere bedrijventerreinen in Berlicum, Den Dungen en Sint-Michielsgestel. Het lokale bedrijfsleven zorgt voor werkgelegenheid en is een pijler onder het verenigingsleven, onder andere door de organisatiekracht en sponsorgelden. Dit wordt gekoesterd en mogelijk gemaakt. Hieronder vallen niet alleen de bedrijventerreinen, maar ook de horeca, winkels, en bedrijven aan huis. Bij bestaande bedrijvigheid wordt duurzamere bedrijfsvoering gestimuleerd, waarbij geur, geluid en luchtemissies worden teruggedrongen. De gemeente stimuleert de verduurzaming van de bedrijventerreinen. Hierbij kan gedacht worden aan de terreinen en de gebouwen te vergroenen. Bomen, bermen, perken en waterdoorlatende verharding op parkeerplaatsen zorgen ervoor dat hittestress, wateroverlast en droogte worden tegengegaan. Bedrijven verminderen hun eigen watergebruik door innovatieve wateropvang- en hergebruiksystemen. Er wordt ook ingezet op gedragsverandering waardoor werknemers en bezoekers vaker kiezen voor duurzame vervoersopties zoals fiets, openbaar vervoer en deelvervoer, waardoor er minder parkeerplekken nodig zijn. Nieuwe ontwikkelingen worden standaard klimaatbestendig ingericht. Werknemers stimuleren we zo ook een ommetje te maken. Dit alles leidt tot een fijnere, veiligere en gezondere werk- en leefomgeving.
Oudere en/of leegstaande bedrijven worden getransformeerd naar de gewenste kwaliteit van werklocaties. Combinaties met wonen zijn mogelijk als de bedrijfsfunctie het toelaat (woonwerklocaties).
Duurzame energie
Circulariteit
Voor de energietransitie wordt ingezet op meervoudig ruimtegebruik, in verband met de schaarse beschikbare ruimte. De opgave om energieneutraal te worden krijgt vooral vorm door zon op daken, zonnevelden in het landelijk gebied met dubbelgebruik en mogelijk ook windenergie (na 2030). Het dubbelgebruik kan bestaan uit recreatie, bevordering van de biodiversiteit of waterberging. Zonnevelden mogen niet ten koste gaan van de omslag naar duurzame landbouw. Zonnevelden langs de hoofdinfrastructuur hebben de voorkeur boven vrij liggende zonnevelden in het landelijk gebied. In 2040 is er minder restafval per inwoner en gebruiken we hernieuwbare grondstoffen bij de inkoop en uitvoering van bouwprojecten. Doordat er gebruik gemaakt wordt van lokale kringloopinitiatieven en steeds meer producten worden gedeeld, worden er minder nieuwe spullen gebruikt. Iedereen kan meedoen met de circulaire economie, thuis of via mogelijkheden in de wijk. We helpen inwoners en ondernemers hierbij door middel van goede voorlichting. Deelgebied centrum In de dorpscentra van Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum worden klimaatadaptieve maatregelen genomen. Door het toevoegen van bomen, plantenbakken en geveltuinen wordt de omgeving vergroend. Naast de gebouwen zijn er ook oude bomen en pleinen. Bij ontwikkelingen wordt hier rekening mee gehouden.
Klimaatadaptatie
Deelgebied vitale dorpen Binnen de vitale dorpen worden ook maatregelen genomen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen in de straten, op de daken en bloemrijke bermen. Deelgebied beekdalen Het ontstaan van de dorpen heeft voor een groot deel te maken met de ligging van de beekdalen. Langs de Dommel en de Aa waren de gronden vruchtbaar en groeiden de
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
68
Afkorting
Beleidsuitspraken definitief VKA gewassen goed. Dat verklaart mede de locatie van de landgoederen zoals Nieuw Herlaer, Haanwijk en Zegenwerp bij Sint-Michielsgestel en Seldensate en Molenhoek langs de Aa nabij Middelrode. Ook nu zorgen de beken voor veel beleving en kwaliteit van de dorpen. De Dommel stroomt dwars door het historische centrum van Sint-Michielsgestel en kenmerkt de vorm van het dorp. Naast deze landschappelijke kwaliteiten hebben de beken ook natuurwaarden die behouden en versterkt worden. Hierbij wordt ingezet op een verbetering van de waterkwaliteit. In de dorpen zorgen de beken voor de nodige verkoeling bij hitte. De Aa stroomt langs Middelrode en Berlicum en biedt hier mogelijkheden voor een ommetje. Ook dragen de beekdalen bij aan klimaatadaptatie door het regenwater te bergen en geleidelijk af te voeren na forse regenbuien. Deze functie van de beken zal worden uitgebreid en versterkt om een klimaatbestendige gemeente en regio te worden. Het klimaatbestendig inrichten van de beekdalen is ook belangrijk voor de waterveiligheid in de omgeving. De Wambergse beek is een kleine beek ten noorden van Berlicum. Deze speelt op termijn een rol om water langer vast te houden en te bergen. Ook de natuur zal hierbij meer de ruimte krijgen en er worden maatregelen genomen om de waterkwaliteit te verbeteren.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
69
7.3
Verantwoording totstandkoming VKA
In hoofdstuk 5 en 6 van dit OER zijn de resultaten van de effectbeoordeling van de scenario’s en het concept-voorkeursalternatief beschreven. De gemeente heeft deze resultaten gebruikt om tot komen tot het definitieve VKA. In deze paragraaf beschrijft de gemeente hoe ze de informatie uit de beoordelingen in het OER hebben gebruikt om het nieuwe beleid continue aan te scherpen. Het proces De gemeente Sint-Michielsgestel heeft ervoor gekozen om eerst twee scenario’s voor nieuw beleid op te stellen om op die manier ‘de hoeken van het speelveld’ te ontdekken. Scenario 1 luidt “Inzetten op excellente groenblauwe dorpse gemeente”. Scenario 2 luidt “Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio”. Aan de hand van het beoordelingskader zijn de effecten van de scenario’s in beeld gebracht. Op basis van de resultaten van de effectbeoordeling van de scenario’s, heeft de gemeente Sint-Michielsgestel een concept-voorkeursalternatief opgesteld. Daarbij zijn elementen uit de twee scenario’s samengevoegd tot één alternatief zijnde het concept-voorkeursalternatief. Deze is vervolgens ook weer op effecten beoordeeld en met de uitkomsten daarvan is als laatste stap het definitieve voorkeursalternatief opgesteld dat als basis dient voor de omgevingsvisie.
Door middel van de tussentijdse effectbeoordelingen heeft het OER bijgedragen aan een stapsgewijze opbouw, toetsing en totstandkoming van een evenwichtige omgevingsvisie waarmee de gestelde ambities naar verwachting gehaald zullen worden. De scenariobeoordeling Uit de beoordeling van scenario 1 is gebleken dat: • Dit niet of minimaal bijdraagt aan het behalen van de volgende vijf ambities: o Ambitie 1: In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte (onder het thema ‘aangenaam leven’). o Ambitie 6: In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd (onder het thema ‘aangenaam leven’). o Ambitie 7: In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van vormen van vervoermobiliteit de standaard (onder het thema ‘verbindend netwerk’). o Ambitie 11: in 2040 zijn bedrijven en hun directe omgeving duurzamer en circulair (onder het thema ‘krachtige economie’). o Ambitie 14: In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard (onder het thema ‘inclusieve duurzaamheid’). Uit de beoordeling van scenario 2 is gebleken dat: • Dit niet of minimaal bijdraagt aan het behalen van de volgende zeven ambities: o Ambitie 4: In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig (onder het thema ‘aangenaam leven’).
o Ambitie 5: In 2040 is de structuur voor groen/water robuust, zijn de cultuurhistorische waarden zijn geborgd en is de biodiversiteit toegenomen (onder het thema ‘aangenaam leven’). o Ambitie 13: In 2040 hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, hittestress en verdroging zoveel mogelijk tegen te gaan (onder het thema ‘inclusieve duurzaamheid’). o Ambitie 6: In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd (onder het thema ‘aangenaam leven’). o Ambitie 7: In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van vormen van vervoermobiliteit de standaard (onder het thema ‘verbindend netwerk’). o Ambitie 12: In 2040 is er sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water (onder het thema ‘inclusieve duurzaamheid’). 14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
70
o
Ambitie 14: In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard (onder het thema ‘inclusieve duurzaamheid’).
De verschillen tussen de ambities die niet gehaald worden in beide scenario’s zijn in grote lijnen te verklaren doordat in scenario 1 vooral ingezet wordt op verduurzaming en vergroenen van woongebieden en bedrijventerreinen, toevoegen nieuwe natuur in de vorm van verbindingszones, autonome toevoeging van woningen en geen uitbreiding van voorzieningen en bedrijvigheid. In scenario 2 staat behoud van bestaande natuur centraal, aantrekken van toerisme van buitenaf en forse toename van nieuwe woningen en uitbreiding van bedrijvigheid. Beide scenario’s zetten in op zonneparken in combinatie met natuur, waarbij scenario 2 ook een toevoeging van windenergie beslaat. Het concept-voorkeursalternatief Bij het opstellen van het concept VKA is er gebruik gemaakt van de effectbeoordelingsresultaten van de twee (uiterste) scenario’s. Hiermee is inzicht verkregen in de consequenties van (beleids)keuzes. Op basis daarvan heeft de gemeente een keuze gemaakt voor het beleid in de omgevingsvisie en dit verder aangescherpt tot een concept-VKA. Daarbij speelt ook een rol dat de woningbouwopgave hoog op de politieke agenda staat en in de omgevingsvisie van invloed is op verschillende ambities. Over het algemeen is te zien dat het concept-VKA veel meer kansen op positieve effecten laat zien dan scenario 1 én 2.
In plaats van 6 à 7 ambities per scenario die niet gehaald worden blijft er daarvan nog 1 over in het concept-VKA. Vergeleken met scenario 2 zijn er veel minder risico’s op negatieve effecten. Ten opzichte van scenario 2 richt het concept-VKA zich meer op toevoeging van natuur, groen, waterberging en duurzame vormen van mobiliteit. Vergeleken met scenario 1 zijn er iets meer risico’s op negatieve effecten. Dit komt omdat in scenario 1 enkel ingezet wordt op autonome groei van woningbouw en werkgelegenheid. In het concept-VKA is wel nieuwe woningbouw en bedrijvigheid opgenomen, waardoor er meer risico’s ontstaan. Uit de beoordeling van het concept-voorkeursalternatief is gebleken dat dit (enkel) niet bijdraagt aan het behalen van de volgende ambitie: • Ambitie 4: In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig (onder het thema ‘aangenaam leven’). Het concept-VKA zet op verschillende manieren in op het veiliger en gezonder maken van de leefomgeving. Ondanks randvoorwaarden zijn er toch enkele gevolgen van het voorgenomen beleid die leiden tot meer risico’s dan kansen. Dit geldt met name voor geurhinder en geluidhinder (door uitbreiding van woningen op bepaalde locaties en verkeersaantrekkende werking). Er zijn per saldo meer risico’s dan kansen waardoor het niet aannemelijk is dat deze ambitie vanuit het concept VKA gehaald wordt.
Het definitieve voorkeursalternatief Om het beleid meer te laten bijdragen aan de ambitie 4: De leefomgeving is veilig en gezond is in het definitieve VKA meegenomen dat: • Voor wat betreft geurhinder reeds geurbeleid is vastgesteld en dat dit wordt meegenomen in de toetsing van het definitieve VKA. • Voor wat betreft geluidhinder aanvullende maatregelen bij bestaande woningen zijn benoemd zoals geluidarmere bestrating. Ook het terugbrengen van toegestane snelheid van 50 km/u naar 30 km/u draagt bij aan het terugdringen van geluidhinder ook al is deze maatregel in eerste instantie bedoeld voor verkeersveiligheid en het centraal stellen van het fietsgebruik. • Voor wat betreft nieuwe ontwikkelingen moeten uitbreidingslocaties integraal ontwikkeld worden ten aanzien van de mobiliteit, waaronder de ontsluitingsfunctie.