Bijlage 2 Ingekomen brieven i.r.t. coalitieakkoord - deel 2
Tekst van het document
Ondernemers investeren zelf veel in preventie en weerbaarheid: zij werken samen in collectieve veiligheidsinitiatieven, delen signalen, versterken hun digitale beveiliging en maken afspraken over sociale veiligheid in win- kelgebieden en horecagebieden. Via onder meer Keurmerk Veilig Ondernemen-trajecten en samenwerking binnen het Platform Veilig Onder- nemen nemen zij actief verantwoordelijkheid voor een veilige omgeving. Zij kunnen dit maat- schappelijke probleem echter niet alleen aan. Alleen in goede samenwerking tussen gemeente en onder meer politie kan criminaliteit effectief worden teruggedrongen en kan de binnenstad veilig en aantrekkelijk blijven. WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Zorg voor zichtbare handhaving en borg snelle opvolging van meldingen. } Binnen de Veiligheidsregio helpen uniformering van de aangifte, prioritering van afhandeling én voldoende capaciteit bij politie en Openbaar Ministerie. } Brede samenwerking in het Platform Veilig Ondernemen met een uitvoerbaar jaarplan. } Ondermijning: ga gesprekken aan met ondernemers over de ontwrichtende werking van ondermijning (dit uit zich o.a. door afpersing, geweld en explosieven).
} Ontwikkel samen een weerbaarheidsplan specifiek voor de binnenstad met aandacht voor bewoners, ondernemers en bezoekers, gebaseerd op de landelijk opgestelde handreiking voor de diverse scenario’s (bijvoorbeeld uitval van stroom of dataverkeer). } Zet in op maatwerk bij handhaving: pak overlast in de openbare ruimte aan, maar leg de nadruk niet op kleine administratieve fouten van ondernemers. } Verbeter veiligheid via verlichting en herinrichting van donkere of onoverzichtelijke plekken. 6 11-puntenplan | 17 7. Arbeidsmarkt en onderwijs Werk betekent meer dan alleen inkomen. Het geeft mensen eigenwaarde, zelfstandigheid en een actieve rol in de samenleving. In een inclu- sieve maatschappij heeft iedereen de kans om te werken, op een passend niveau en in een geschikte functie. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol, samen met ondernemers. Juist lokaal gewortelde ondernemers met een winkelambacht (kapper, bakker, slager, of bijvoorbeeld schoen- herstellers) leiden jongeren via het beroepsonder- wijs (BBL -trajecten) op tot een startkwalificatie die kansen biedt op de arbeidsmarkt. Er is echter een mismatch tussen vraag en aan- bod op de arbeidsmarkt. Vooral bij ondernemers in de retail en gastvrijheid liggen kansen voor werkzoekenden. Versterk daarom de aansluiting tussen onderwijs, werkgeversdienstverlening en ondernemers.
Houd regelingen en subsidies eenvoudig en toegankelijk: duidelijke, overzichtelijke ondersteu- ning helpt kandidaten én werkgevers. Vooral kleine werkgevers raken nu de weg kwijt in hun zoektocht naar de juiste ondersteuning. WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Laat Werkgevers Service Punt en UWV kennismaken met de ondernemers in de retail en gastvrijheids - sector zodat een stevige relatie ontstaat. } Zet in op zij- en herinstromers en stem af met (beroeps)onderwijs dat er meer dan twee instroom - momenten per jaar zijn. } Houd regelingen en subsidies eenvoudig en toegankelijk. } Maak werkzoekenden goed vindbaar voor ondernemers. } Zorg dat de profielen en vaardigheden van mensen in de kaartenbakken van de gemeente goed in beeld gebracht zijn voor werkgevers. 7 18 | VNO-NCW en MKB-Nederland 8. Redelijke lokale lasten De winstgroei in het mkb daalt al jaren en is voor bedrijven tot 50 werknemers – en dat zijn veruit de meeste - het laagst. Ondernemers kunnen de hogere kosten, van energie, lonen, huur en grondstoffen, niet volledig doorberekenen in hun prijzen. Het is belangrijk hier als gemeente rekening mee te houden bij het vaststellen van de lokale belastingen, leges en heffingen (toeris- tenbelasting, retributiebelasting, reclamebelas- ting, precario, OZB en parkeerbelasting). Ondernemers investeren graag mee in goed onderhouden winkel- en horecagebieden.
Maar in binnensteden zijn veel kleine bedrijven gevestigd, waar hard gewerkt wordt om het hoofd boven water te houden. Wentel tegenvallende inkom- sten daarom niet af op ondernemers, maar op het eigen apparaat door doelmatiger te werken. Voorkom zoveel mogelijk de stijging van lokale lasten voor een robuuste lokale economie. Dat wordt ook sterker van een op het MKB gericht passend inkoop -en aanbestedingsbeleid: koop zoveel mogelijk lokaal/regionaal in. WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Voorkom lastenverhogingen en stem lasten regio - naal af. } Oormerk opbrengsten zoals reclamebelasting via BIZ-constructies en centrummanagement. } Overweeg het afschaffen van inefficiënte heffingen die veel uitvoeringskosten kennen (zoals afzonderlijke precario-, reclame- of kleine vergunningheffingen). } Maak duidelijke meerjarenafspraken over leges en tarieven voor vergunningen voor bijvoorbeeld bouwaanvragen, terrassen, parkeren, reiniging; verhoog deze niet boven inflatie en zorg dat ondernemers weten waar ze aan toe zijn. 8 11-puntenplan | 19 9. Verduurzaming die haalbaar is De klimaat- en energietransities behoren tot de grootste uitdagingen van de komende jaren. Samenwerking maakt meer mogelijk. Voer de energietransitie daarom samen met ondernemers uit, zonder lokale koppen op landelijk beleid.
Groene initiatieven kunnen de aantrekkelijkheid van de binnenstad en buurt- en wijkwinkelcentra vergroten. Het combineren van praktische winkel- behoeften met duurzame stadsplanning draagt bij aan zowel de ecologische als de sociale duurzaamheid van een wijk of binnenstad. WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Stel geen extra lokale eisen bovenop landelijke afspraken. } Ondersteun mkb-ondernemers net als inwoners bij verduurzaming: zorg dat ondernemers in onder meer horeca of winkelstraat toegang hebben tot gemeen - telijke ondersteuning, zoals energiescans en subsidies. } Neem ondernemers met vastgoed in de straat mee in de gebiedsgerichte gemeentelijke verduurza - mingsaanpak (van isolatie tot en met warmtenet of elektrificering). } Ontwikkel een versnelde procedure voor vergunnin - gen die bijdragen aan versterking van het stroomnet (zoals voor transformatorhuisjes). Zorg dat zoveel mogelijk procedures gelijktijdig verlopen om tempo te kunnen maken. } Versoepel regels en procedures voor duurzame initiatieven die het stroomnet ontlasten. } Houd de kosten voor een Omgevingsvergunning – noodzakelijk voor de verduurzaming van panden – beperkt. } Faciliteer ruimte voor statiegeldwinkels en inlever - locaties om onnodig zwerfafval te voorkomen. } Goed afgestemd afvalbeleid en reiniging pakt ongewenst ongedierte en knaag- en plaagdieren aan.
Samenwerking met controle-instanties en ondernemers helpt om deze gezamenlijke last aan te pakken. 9 20 | VNO-NCW en MKB-Nederland 10. Toegankelijke binnenstad voor iedereen Ondernemers willen gastvrij zijn, voor iedereen. Ze investeren in fysieke en digitale toegankelijk- heid en passen voorzieningen aan waar mogelijk. Ze doen hun best om hun locatie zo toegankelijk mogelijk te maken, maar lopen hierbij tegen regels, kosten en afstemming aan. Mensen die slechtziend, doof of rolstoelgebonden zijn willen, net als iedereen, zo zelfstandig mogelijk genieten van de binnenstad of dorpskern. Dit kan door samen met ondernemers een toegankelijke (winkel/horeca-) route voor hen te realiseren. De MKB Toegankelijke Routes komen voort uit het programma MKB Toegankelijk van VNO-NCW en MKB-Nederland. WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Maak toegankelijkheid integraal onderdeel van binnenstadbeleid. } Zorg voor een Toegankelijke Route via https://www.mkbtoegankelijk.nl/ } Zorg voor soepele vergunningverlening voor toegankelijkheidsaanpassingen aan winkel- en horecapanden. } Stel een stimuleringsbudget beschikbaar voor toegankelijkheidsaanpassingen. 10 11-puntenplan | 21 11. Behoud voorzieningen in grensgemeenten Nederland kent een lange grens van ruim 1000 kilometer met Duitsland en België.
Ondernemers in de grensregio’s kampen door de stijgende verschillen in de indirecte belastingen zoals btw, accijnzen, verbruiksbelasting en specifiek Neder- lands beleid met een ongelijk speelveld. Vanwege de grote prijsverschillen doen Nederlandse consumenten hun dagelijkse inkopen over de grens en gaan niet meer naar een hotel of vakan- tiepark in eigen land. Door de veel hogere btw op logies zien hotels ook het aantal toeristen uit Duitsland en België al teruglopen. Dat heeft ook impact in de keten: bijvoorbeeld op non-food winkels, restaurants, fietsverhuurders. Ondernemers in tal van sectoren zien zo hun omzetten steeds verder onder druk komen te staan. De aanwezigheid van (levensmiddelen) winkels, horeca en een benzinepomp is echter van groot belang voor de leefbaarheid van gemeenten, zodat mensen er blijven wonen of komen wonen. Hiermee blijven ook andere voorzieningen behouden zoals scholen, zorg en kinderopvang. Hoewel de landelijke overheid nu aan zet is om de grote verschillen in accijnzen en BTW te beperken kunnen grensgemeenten hun centrumfunctie koesteren door samen met ondernemers te investeren.
Bijvoorbeeld door te anticiperen op het aanstaande Gemeenschaps- fonds Het nieuwe Kabinet richt een Gemeenschaps- fonds op om voorzieningen zoals buurthuizen, verenigingsgebouwen en dorpswinkels te realise- ren en te behouden, samen met overheid, samen- leving en bedrijfsleven. WAT VRAGEN WIJ AAN GRENSGEMEENTEN } Om te voorkomen dat essentiële en maatschappelij - ke voorzieningen verdwijnen uit de grensregio’s vragen wij samenwerking met ondernemers en de inzet van regionale investeringsagenda’s voor de grensregio. } Houd lokale lasten voor bedrijven laag, en beperk de regeldruk (ook kosten) tot een minimum. Dit helpt ook om ondernemers in de benen te houden. } Koop lokaal! Zet een Bedrijvenregister op. Dit register is een hulpmiddel om de juiste lokale bedrijven te vinden bij inkoop- en aanbestedingspro - jecten. } Bied lokale ondernemers, inclusief franchisenemers, zoveel mogelijk kansen. Neem in het inkoop- en aanbestedingsbeleid op dat – waar mogelijk – bij enkelvoudig en meervoudig onderhandse aanbeste - dingen een lokale ondernemer uitgenodigd wordt om een offerte in te dienen. } Erken het belang van buurt -en wijkwinkelcentra als essentiële basisvoorzieningen voor leefbaarheid en sociale cohesie. 11 Ondernemers in de Retail sector zijn van grote waarde voor ons land.
Winkels, web- shops, filialen, franchisesamenwerkingen, zelfstandigen, ambachten en ambulante handel in de food en non-food, behoren tot de ondernemingen die het meest op dagelijkse basis worden bezocht. Ze zijn onderdeel van het maatschappelijk cement tussen burgers onderling en met het bedrijfs- leven en het hart van hun lokale samenleving. BIJDRAGE VAN DE RETAIL SECTOR IN CIJFERS 81.790 FYSIEKE WINKELS 94.570 WEBWINKELS 169.000 ONDERNEMINGEN €165 MILJARD totale omzet 3,5% BIJDRAGE BBP VAN 2 16% PRIMAIR ONDERWIJS 28% SECUNDAIR ONDERWIJS zonder startkwalificatie 45% MBO OPLEIDINGSNIVEAU MEDEWERKERS 11% HBO/WO 397.000 ONDER DE 24 JAAR OUD 123.455 ONDERNEMERS 883.000 WERKENDEN Bron: Retailinsiders retailinsiders.nl en Platform DNWS Platform De Nieuwe Winkelstraat SEO, Transitieuitdagingen voor de Nederlandse retailsector , 2024 vindt dat ondernemers hun stad of dorp levendiger maken. MEER DAN VAN DE NEDERLANDERS 60% * VIER OP DE TIEN werkt samen met onderwijsinstellingen of lokale netwerken DE HELFT doet donaties aan goede doelen TWEE OP DE DRIE steunen lokale evenementen of verenigingen MAATSCHAPPELIJKE WAARDE VAN HET MKB Bron: Onderzoek dag vd ondernemer 2024 - panteia.nl/actueel/nieuws/onderzoek-de-maatschappelijke-waarde-van-het-mkb1 1 2
Ondernemers in de gastvrij heidssector zij n van grote waarde voor ons land. Geen fl orerende maatschappij , geluk en Dit is Gastvrij | gezondheid zonder toerisme-, recreatie- en evenementensector. Wie zij n die ondernemers die zorgen Nederland | voor ontspanning, cultuur, recreatie, ontmoeting, reizen en zakelij k bezoek? Gastvrij Nederland heeft dit in kaart gebracht. Gastvrij Nederland is gelieerd aan: 2023 | 2023 Totale omzet | 790.000 toeristische banen €104,9 miljard 6,9% van de totale werkgelegenheid* *Gastvrij Nederland is mede initiator van het Hospitality Pact en de Arbeidsmarktmonitor Gastvrij heidsector.
Toeristische bestedingen in Nederland /Euro.069 34,5 miljard | /Euro.069 57,4 miljard | /Euro.0696,4 miljard | /Euro.0693,7 miljard Inkomend | Binnenlands | Uitgaand | Overige toerisme | toerisme | toerisme | bestedingen | 2023 3,8% | Internationale van het bruto | verblij fsbezoekers binnenlands product (bbp) 20,3 29,1 miljoen | miljoen | waarvan binnenlandse | totaal | 5,2 miljoen verblij fsbezoekers | zakelij ke %% | 2023 | 2023 | 2023 | verblij fsbezoekers Bron: Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC), 2023Bron: Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC) 24 | VNO-NCW en MKB-Nederland Colofon Titel 11-puntenplan Voor vitale stads- en dorpscentra Vormgeving en coverfoto Anoeska Kruithof, vormgeving@vnoncw-mkb.nl Dit 11-puntenplan Voor vitale stads- en dorpscentra is mede tot stand gekomen door inbreng van leden van Platform Gastvrij Nederland en de Nationale Winkelraad van MKB-Nederland en VNO-NCW. Voor meer informatie: Platform Gastvrij Nederland Catherine Meijeraan, Meijeraan@vnoncw-mkb.nl Nationale Winkelraad Petra Tiel, tiel@vnoncw-mkb.nl © VNO-NCW en MKB-Nederland, maart 2026 2600007 Dit is een uitgave van: © VNO-NCW en MKB-Nederland Maart 2026
Durft Boxtel knopen door te Hakken? De verkiezingen komen er aan, partijen geven aan wat ze willen bereiken de komende bestuursperiode. Het gaat dan vaak over Woningbouw, Sportvoorzieningen, Oplossingen voor verkeersknelpunten, Cultuurvoorzieningen en hoe we omgaan met Duurzaamheid. In deze bijdragen kijk ik naar waar staan we op lange termijn strategisch gezien. Kijken we naar de Gemeentes in Noord- Oost- Brabant en blijven we daar nog een rol spelen. Om volwaardig mee te kunnen praten is een omvang nodig ± 80.000 inwoners of we kunnen het voorbeeld van Boekel volgen. Boekel is nu de kleinste gemeente van Noord-Oost Brabant en is zelfstandig waarbij ze uitgaan van ‘ De kracht van Boekel’. Niet kiezen heeft een risico in zich dat we tussen de wal en het schip in vallen met alle gevolgen van dien. Los van de inzet van medewerkers binnen de Gemeente Boxtel waar druk op zit en blijven doen wat nodig is blijven belangrijke vraagstukken liggen. Durft Boxtel knopen door te hakken dat is de vraag, 9 jaar geleden was het begin van de ambtelijke fusie binnen Boxtel en Sint- Michielsgestel “ MijnGemeenteDichtbij “ Het wordt tijd dat er ook een bestuurlijke samenwerking het daglicht ziet, of we stoppen met deze constructie. Er zijn twee mogelijkheden of een bestuurlijk samengaan of zelfstandig blijven zonder ambtelijke fusie.
Beide uitkomsten zijn goed voor de toekomst en geven duidelijkheid. Dus na de verkiezingen in Maart een besluit nemen binnen het nieuwe College in Boxtel voor deze keuze, als Sint- Michielsgestel niet wil kunnen we in Boxtel ons concentreren op een kwalitatieve ontwikkeling en groei en werken aan een ideale grote van de Gemeente Boxtel “ Nee “ is ook een te respecteren antwoord van Sint- Michielsgestel. Naast de vele Regionale samenwerkingsverbanden binnen Noord-Oost Brabant en een kerntaken discussie van wat de Gemeente Boxtel zelf moet blijven doen geeft een keuze tussen zelfstandig of niet duidelijkheid richting de toekomst. Boxtel is te mooi om Verweesd te raken of Failliet te gaan. Ton Jonkers Kattenburgerstraat 5 tel: +31 (0)20 3080567 IBAN: NL50ABNA0490685897 openstate.eu 1018 JA Amsterdam contact@openstate.eu KVK: 02094171 Aan: de formerende partijen Betreft: opname invoering lobbyregister in gemeentelijk coalitieakkoord Amsterdam, 31 maart 2026 Geachte heer/mevrouw, Twee weken geleden waren de gemeenteraadsverkiezingen. De inwoners van uw gemeente hebben gesproken. Maar ook de komende vier jaar willen zij graag betrokken blijven. Bestuurders hebben voortdurend contact met inwoners, bedrijven en organisaties die belangen naar voren willen brengen. En inwoners willen weten wie er is gehoord en wie allemaal invloed proberen uit te oefenen.
Daarover moeten overheidsorganisaties en dus ook uw gemeente helderheid verschaffen. Transparantie is essentieel voor een vitale democratie en voor het vertrouwen van burgers in die democratie. Gemeenten kunnen die transparantie organiseren door een lobbyregister in te stellen. Het Nationaal Burgerberaad Klimaat kwam in zijn advies afgelopen december met een algemene aanbeveling die door 87% werd aangenomen: Het invoeren van een verplicht ‘lobbyregister’ , zoals in veel andere Europese landen, zodat alle Nederlanders kunnen zien wie invloed heeft gehad en wie betrokken is bij welke beslissing. Ook het coalitieakkoord van het nieuwe Kabinet-Jetten stelt: We voeren een lobbyregister in. Daarbij zorgen we er voor dat dit praktisch en werkbaar is voor zowel overheid als belangenbehartigers. Wij van Open State Foundation, een non-profit organisatie die zich inzet voor een transparante overheid, pleiten al jaren voor openheid rondom lobbyen. We hebben naar internationale voorbeelden gekeken, ook bij steden. Op basis daarvan hebben we definities uitgewerkt en een online demo-lobbyregister ontwikkeld. Uitgangspunt is dat het makkelijk moet zijn voor burgers, lobbyisten en ambtenaren, en tegelijkertijd wel waardevol inzicht biedt. Wij hebben inmiddels onze kennis gedeeld met de gemeenten Amsterdam, Den Haag en Eindhoven en willen dat ook graag met uw gemeente doen.
Wij roepen u op om de invoering van een lobbyregister op te nemen in het gemeentelijk coalitieakkoord waaraan u nu werkt. Om daarmee transparantie en vertrouwen te vergroten. Graag geven wij nadere toelichting. Met vriendelijke groet, Serv Wiemers Directeur Open State Foundation
Formatiebrief: jongeren en de lokale democratie Geachte formateur, Wij vragen uw aandacht voor een onderwerp dat belangrijk is voor een toekomstbestendige lokale democratie: de actieve betrokkenheid van jongeren. Met onze stichting zetten wij ons in om de afstand tussen jongeren en (lokale) democratie te verkleinen. Momenteel zijn wij nog niet actief in uw gemeente, maar wij willen u via deze route wel al wat meegeven. Stichting Tienskip adviseert u om in het coalitieakkoord expliciet ruimte te maken voor het versterken en benutten van de democratische vaardigheden van jongeren. Vanuit onze ervaring in diverse gemeenten laten wij zien dat dit niet alleen nodig is, maar ook direct uitvoerbaar. Wij doen hiervoor twee aanbevelingen. 1. Versterk de democratische vaardigheden die jongeren in staat stelt om in de praktijk mee te doen 2. Stimuleer dat alle jongeren deze vaardigheden actief inzetten, vooral op beleidsthema’s die hen raken 1. Versterk de democratische vaardigheden die jongeren in staat stelt om in de praktijk mee te doen. In het onderwijs is er veel aandacht voor de verkiezingen en het uitleggen van (politieke) instituten. Echter, democratie is veel meer dan dat. Het is iets dat je moet ervaren en moet leren om te doen. In de praktijk merken wij dat jongeren de vaardigheden missen om echt mee te doen in de (lokale) democratie.
Door jongeren na te laten denken over hoe zij zelf een probleem kunnen oplossen, bouwen wij aan de alledaagse democratie. Dit betekent: zelf initiatief nemen en samen keuzes maken. Daarom bevelen wij van harte aan om de democratische vaardigheden van jongeren in uw gemeente te versterken. Op die manier stelt u jongeren in staat om actief mee te doen in uw gemeente, ook buiten de verkiezingen om. Uit onze ervaring in de organisatie van evenementen met duizenden deelnemende jongeren zien we dat jongeren juist enthousiast worden van deze praktische democratische ervaring. 2. Stimuleer dat alle jongeren deze vaardigheden actief inzetten, vooral op beleidsthema’s die hen raken Juist op lokale schaal kunnen jongeren deze democratische vaardigheden actief benutten. Uit onderzoek van de Vereniging van Rekenkamers blijkt dat jongeren maar weinig worden meegenomen in het vormen van plannen. 1 Daarnaast blijkt uit onderzoek van UNICEF dat 62% van de jongeren het idee hebben dat hun mening niet telt bij de gemeente. 2 Dat kan anders. Daarom bevelen wij aan om als gemeente te stimuleren dat jongeren de democratische vaardigheden kunnen inzetten. Wat ons betreft is dit tweeledig. Bied jongeren ten eerste ruim baan om zelf met een maatschappelijk initiatief te komen en ondersteun hen hierin.
Betrek ten tweede de grote diversiteit aan jongeren, vooral bij het maken van beleidsstukken over thema’s die hen raken. De afgelopen tien jaar heeft Tienskip met meer dan 15.000 jongeren het gesprek gevoerd. De thema’s die het vaakst terugkwamen in deze gesprekken zijn: betaalbaar wonen, intimidatie & veiligheid, openbaar vervoer & bereikbaarheid en activiteiten in de leefomgeving. 2 UNICEF Nederland, ‘Participatie van jongeren in gemeentes’ , maart 2026. 1 Vereniging van Rekenkamers, ‘Veel gedaan, genoeg te doen’, april 2025.
Tot slot Met onze Tienskipdagen en het bijbehorende vervolgtraject beschikt u over een concrete en bewezen manier om invulling te geven aan deze ambities. Bij behoefte aan nadere toelichting, zijn wij te benaderen via onderstaande contactgegevens. Wij wensen u veel succes en wijsheid in deze formatieronde. Met vriendelijke groet, Jeppe Kok Kristan IJkema directeur relatiemanager *** Over Stichting Tienskip Stichting Tienskip is een organisatie voor en door jongeren, die zich inzet om de afstand tussen jongeren en (lokale) democratie te verkleinen. Tijdens de Tienskipdagen gaan jongeren, onder begeleiding van gespreksleiders, actief aan de slag met het bedenken van oplossingen voor vraagstukken in hun eigen leefomgeving. In een optioneel vervolgtraject ondersteunen we hen bij het daadwerkelijk realiseren van deze initiatieven. Met behulp van een sterk vrijwilligersnetwerk en samenwerking met gemeenten in zeven provincies, maken we jaarlijks ruim 15.000 jongeren wegwijs in de alledaagse democratie. Bekijk hier het overzicht van onze evenementen: https://tienskip.nl/evenementen Contactgegevens: Jeppe - jeppe@tienskip.nl of 0622052660 Kristan - kristan@tienskip.nl of 0620538302
Gemeentes moeten nu kiezen voor digitale autonomie 9 april 2026 Geachte informateur, geachte formateur, Ook gemeentes hebben direct te maken met de dreiging van oneigenlijke buitenlandse inmenging. Nationaal wordt er veel verantwoordelijkheid gelegd bij veiligheidsregio’s en gemeentes. We moeten een transitie maken die veel impact heeft op de gemeentelijke dienstverlening. Denk aan de software waarmee ambtenaren werken, de manier waarop er wordt omgegaan met data, en de platformen waarop de gemeente communiceert met inwoners. Alle overheidsorganisaties, dus ook uw gemeente, zijn afhankelijk geworden van niet-Europese technologieproducten en digitale diensten. Die afhankelijkheid brengt risico’s: leveranciers kunnen eenzijdig de voorwaarden wijzigen, gevoelige data van inwoners komt terecht bij buitenlandse partijen en uitval of overname raakt direct de dienstverlening. Dit zijn niet alleen risico’s op het gebied van cyberveiligheid of databescherming, het is ook een bedreiging van onze vrijheid en democratie. Gemeentes moeten nu investeren in digitale autonomie. In deze brief geven wij u de huidige stand van zaken, de keuzes die de komende raadsperiode moeten worden gemaakt, en onze suggesties voor het komende bestuursakkoord. 1.
Verklein de afhankelijkheid van buitenlandse tech aanbieders Het Rijk komt met een Nederlandse Digitale Dienst die de IT-kwaliteit van overheden bewaakt. Momenteel werkt staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) aan een handreiking digitale autonomie voor lagere overheden. Het is van belang dat die handreiking na publicatie voortvarend wordt opgepakt, maar u hoeft niet te wachten op sturing vanuit Den Haag. De coalitie wil strategische afhankelijkheden in cloud, data en kritische systemen afbouwen en overstappen naar Europese digitale infrastructuur en aanbieders. Ook gemeentes moeten hiermee aan de slag. Het overstappen op Europese en opensourcealternatieven is een investering. Ambtenaren moeten leren werken met nieuwe systemen die anders werken dan ze gewend zijn. Daarom is het belangrijk om de noodzaak van de overstap goed uit te leggen in het bestuursakkoord. De overstap vergt inspanning, maar levert uiteindelijk veel op. Wat er de komende raadsperiode moet gebeuren: ➢ Breng de technologische afhankelijkheden in kaart én prioriteer vervolgstappen. ➢ Leg in het bestuursakkoord vast dat bij nieuwe ICT-aanbestedingen de voorkeur uitgaat naar open source-oplossingen en Europese aanbieders, en dat vendor lock-in contractueel wordt voorkomen. ➢ Zoek de samenwerking met andere gemeentes om geleerde lessen te delen en gezamenlijke inkoopkracht in te zetten.
Samen kunnen gemeentes bij techbedrijven meer afdwingen op het gebied van data-autonomie, veiligheidsstandaarden en transparantie dan elke gemeente afzonderlijk. ➢ Ontwikkel een noodplan bij uitval van kritieke digitale diensten. 2. Bestrijd desinformatie en polarisatie Desinformatie bedreigt onze lokale democratie. Burgers worden via sociale media blootgesteld aan nepnieuws over lokale kwesties, algoritmen versterken polarisatie en niet iedereen heeft de vaardigheden om hier kritisch mee om te gaan. Op Europees niveau wordt gewerkt aan het European Democracy Shield, dat capaciteit voor factchecking, aanpak van buitenlandse beïnvloeding en bescherming van vrije verkiezingen moet bundelen. Op gemeentelijk niveau wordt er steeds vaker gecommuniceerd via commerciële platformen die polariserende algoritmen gebruiken. Hierin moeten gemeentes keuzes gaan maken. Wat de gemeente kan doen: ➢ Ondersteun lokale journalistiek. Een sterke lokale pers is de beste tegenkracht tegen desinformatie over gemeentelijke zaken. ➢ Stel een communicatiestrategie vast waarin de gemeente bepaalt op welke platformen zij wel/niet actief is. Niet alleen op basis van bereik en toegankelijkheid maar ook met meewegen van achterliggende machthebbers en polarisatie. ➢ Zorg dat gemeentelijke informatie altijd primair op de eigen website staat, en niet uitsluitend via sociale media.
➢ Betrek burgers door digitale vaardigheden via scholen en bibliotheken aan te bieden. Wie wij zijn Deze brief is een gezamenlijk initiatief van Voor Ons Nederland, Justice for Prosperity, Stichting Weerbare Democratie, en Bits of Freedom. Vanuit verschillende invalshoeken werken wij aan digitale autonomie, democratische weerbaarheid en de bescherming van publieke waarden in een digitaliserende samenleving. Marietje Schaake is bestuurslid van Voor Ons Nederland en daarnaast beleidsdirecteur aan Stanford University's Cyber Policy Center en auteur van het boek The Tech Coup. Voor Ons Nederland is een stichting die zich inzet voor een sterke democratie en een verbonden samenleving. Jelle Postma is directeur van Justice for Prosperity . Jelle heeft meer dan tien jaar ervaring in de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidssector bij de AIVD, NCTV en de VN. Met zijn stichting legt hij bloot hoe georganiseerde desinformatie en maatschappelijke manipulatie democratieën binnendringen. Stichting Weerbare Democratie versterkt de democratische rechtsstaat door onderzoek, expertnetwerken en financiering van veelbelovende initiatieven die aanpakken wat ontbreekt. Bits for Freedom komt op voor internetvrijheid door de online grondrechten op communicatievrijheid en privacy te beschermen.
De stichting doet onderzoek naar digitale misstanden, voert campagne, en bewaakt onze maatschappelijke ruimte tegenover Big Tech. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via: noel@vooronsnederland.nl