Bijlage 1 - Begroting 2025 Sint-Michielsgestel

Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenramingen 2026-2028

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ...................................................................................................................... 2 Inleiding begroting 2025 ........................................................................................................ 3 Begroting in Beeld ................................................................................................................. 6 Algemeen .............................................................................................................................. 8 Leeswijzer begroting 2025 .................................................................................................

9 Financiële samenvatting ...................................................................................................11 Overzicht grotere projecten ...............................................................................................13 Portefeuilleverdeling .........................................................................................................14 Programma's ........................................................................................................................15 Duurzaamheid ..................................................................................................................16 Meedoen...........................................................................................................................24 Leefomgeving ...................................................................................................................37 Ontspanning en Economie ................................................................................................44 Ruimtegevend bestuur ......................................................................................................50 Paragrafen ...........................................................................................................................56 Lokale heffingen

...............................................................................................................56 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................................66 Kapitaalgoederen ..............................................................................................................72 Financiering ......................................................................................................................78 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................82 Verbonden partijen ...........................................................................................................85 Grondbeleid ......................................................................................................................96 Financiën..............................................................................................................................99 Uitgangspunten en grondslagen begroting 2025 en meerjarenramingen 2026-2028 ......100 Samenvattend overzicht ontwikkeling begrotingssaldo ...................................................101 Meerjarig overzicht van baten en lasten en de resultaatbestemming per programma .....102 Incidentele baten en lasten op programmaniveau

...........................................................104 Stand van zaken te realiseren taakstellingen en restant stelposten ................................108 Reserves ........................................................................................................................110 Voorzieningen .................................................................................................................114 Nieuw beleid, gehonoreerde wensen ..............................................................................115 Investeringen ..................................................................................................................116 Meerjarig overzicht balans ..............................................................................................118 Overzicht van baten en lasten en presentatie structureel begrotingssaldo ......................119 Bijlagen ..............................................................................................................................121 Lijst van afkortingen ........................................................................................................122 Begrippenlijst ..................................................................................................................125

2 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Inleiding begroting 2025 Voor u ligt de Programmabegroting 2025, de Financiële begroting 2025 en de meerjarenramingen 2026-2028 (hierna genoemd de Begroting 2025) van de gemeente SintMichielsgestel. Een begroting in een nieuwe opzet, zoals in juni 2024 besloten is door onze gemeenteraad. In deze begroting schrijven we voor het eerst niet meer op beleidsproductniveau maar op programmaniveau. De nieuwe opzet gaf ons ook de kans om de begroting in een compleet nieuw jasje te steken. Moderner, korter en bondiger, met meer gebruik van beelden om onderwerpen uit te leggen. Zo zijn niet alleen de vaste werkzaamheden per programma in een infographic gegoten, ditzelfde hebben we ook gedaan met de met de samenvatting van alle cijfers. U krijgt daarmee op twee pagina's de baten en lasten van onze gemeente gepresenteerd. Wat niet veranderd is, is de doelstelling van de begroting. Nog steeds is de begroting een nadere uitwerking van de door onze gemeenteraad vastgestelde Voorjaarsnota. Om de vergelijking maar door te trekken: de Begroting heeft een nieuwe, moderne slanke snit, maar is nog steeds gemaakt van een kwalitatieve stof. En met de wintermaanden in het verschiet, is het college ervan overtuigd dat hij zal passen als een warme jas. Bestuursakkoord Zoals u weet hebben we in 2022 een ambitieus Bestuursakkoord vastgesteld en uitgewerkt in een college werkprogramma.

In de eerste helft van onze bestuursperiode hebben we al veel zaken voor onze inwoners kunnen realiseren. De resterende punten gaan we komende jaren oppakken. U leest daar meer over in onze begroting. Waar mogelijk proberen we de ambities uit ons Bestuursakkoord uit te breiden met nieuwe (beleids)wensen. In deze begroting geven we u een overzicht van de huidige stand van zaken en de (financiële) ontwikkelingen. We laten zien hoe we, ondanks de uitdagingen die we zien, blijven werken aan belangrijke projecten zoals woningbouw, verkeer, onderwijshuisvesting, sportvoorzieningen en de ontwikkelingen in het buitengebied. Ons beleid is erop gericht om de leefbaarheid en het welzijn van onze inwoners te verbeteren. Door te investeren in woningbouw zorgen we voor betaalbare en geschikte woningen voor alle doelgroepen. Verbeteringen in het verkeer en de infrastructuur maken onze gemeente veiliger en beter bereikbaar. Daarnaast zorgen we voor goede onderwijshuisvesting en sportvoorzieningen, zodat onze kinderen en jongeren zich optimaal kunnen ontwikkelen. De ontwikkelingen in het buitengebied dragen bij aan een duurzame en aantrekkelijke leefomgeving, waarbij de ontwikkeling van nieuwe natuur niet alleen bijdraagt aan duurzame doelstellingen, maar onze gemeente ook aantrekkelijker maakt om te wonen en recreëren.

Kloof van 2026 In de Voorjaarsnota 2024, hebben we u een (financiële) doorkijk gegeven naar de jaren 2025 en verder. We hebben daarbij ook aangegeven dat vanaf het jaar 2026 de problemen op ons af dreigen te komen. Het ravijnjaar 2027 is door het vorige kabinet nog deels gedicht, maar de kloof tussen de Rijksinkomsten en de begrootte uitgaven in 2026 en verder blijft voor veel gemeenten bestaan. Ook voor de onze. We hopen dat het nieuwe kabinet op Prinsjesdag met goed nieuws komt voor de Nederlandse gemeenten en daarmee ook voor Sint-

3 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Michielsgestel en haar inwoners. We hopen op een extra bijdrage vanuit het Rijk die een brug kan slaan over de kloof van 2026 naar een financieel gezonde toekomst. Ondanks de financiële uitdagingen waarmee we te maken hebben, streven we ernaar om voor de toekomst een duurzaam financieel evenwicht te bereiken. We proberen daarbij een stijging van de lasten voor onze inwoners zoveel mogelijk te voorkomen. Verder blijven we ons ook de resterende twee jaar van deze bestuursperiode inzetten om de ambities uit ons bestuursakkoord te realiseren. Voor nu, voor later én voor elkaar. 24 september 2024 Het college van Burgemeester en Wethouders van Sint-Michielsgestel.

4 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

5 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Begroting in Beeld

6 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

7 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Algemeen

8 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Leeswijzer begroting 2025 Met de vaststelling van de Begroting 2025 autoriseert de gemeenteraad het college om het beleid voor 2025 tot uitvoering te brengen en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Deze begroting is opgebouwd uit een aantal onderdelen: Algemeen Dit onderdeel is de inleiding op deze begroting, waarin de belangrijkste punten zijn weergeven en een samenvatting is opgenomen van het financiële resultaat. Programma's De Begroting 2025 kent 5 programma’s en de gemeenteraad autoriseert de baten en lasten per programma. De opbouw van een programma ziet er als volgt uit:  titel van het programma  algemene beleidsdoelstelling  maatschappelijk effect  regulier werk (weergegeven in een infographic)  ambities bestuursakkoord  dit kost het  beleidsindicatoren. De ambities vanuit het bestuursakkoord zijn weergegeven met concrete thema's. Per thema beantwoorden we de vragen:  wat willen we bereiken?  wat gaan de daarvoor doen?  hoe kunnen we dat meten?1 Per programma is een financiële toelichting opgenomen van de belangrijkste ontwikkelingen tussen de begroting 2024 na wijziging en de nieuwe begroting 2025. Aangezien bij alle programma's sprake is van prijsindexering en ontwikkeling bijdrage inzet MijnGemeenteDichtbij, lichten we deze daar niet afzonderlijk toe. Bij ieder programma is verder een overzicht opgenomen van de begrote en voorgenomen investeringen.

Tenslotte zijn per programma de verplicht voorgeschreven BBV beleidsindicatoren opgenomen. Deze beleidsindicatoren zijn voor alle gemeenten gelijk en kunt u raadplegen op www.waarstaatjegemeente.nl. Dit maakt het mogelijk onze gemeente te vergelijken met andere gemeenten. In dit overzicht staan ook de landelijke cijfers. Paragrafen De paragrafen gaan in op financiële en bedrijfsmatige onderwerpen die meerdere programma’s raken. Alle paragrafen zijn wettelijk verplicht. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente.

1 Dit onderdeel is nog niet bij alle thema’s volledig uitgewerkt. Dit werken we in de komende periode

verder uit.

9 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Financiën Dit onderdeel bevat een uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente SintMichielsgestel. De meeste overzichten zijn wettelijk voorgeschreven. We gaan onder andere in op:  de ontwikkeling van het financiële begrotingsbeeld  de geprognosticeerde balans in meerjarenperspectief  het meerjarig overzicht van baten en lasten  de investeringsplanning  een overzicht van reserves en voorzieningen. Bijlagen Deze begroting wordt gecompleteerd met een aantal bijlagen, waarvan een deel is opgenomen in het afzonderlijk bij deze begroting behorend bijlagenboek.

10 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Financiële samenvatting Vanaf het begrotingsjaar 2025 is het autorisatieniveau gewijzigd van beleidsproduct- naar programmaniveau. Samenvattend geeft de begroting het volgende beeld: Financiële samenvatting (x € 1.000l)

begroting begroting begroting begroting begroting 2024

2025

2026

2027

2028

Duurzaamheid

11.703

7.473

7.014

7.091

6.861

Meedoen

5.633

4.734

5.002

4.702

4.702

Leefomgeving

4.998

6.885

3.074

2.759

2.646

Ontspanning en Economie

1.811

542

546

549

553

Ruimtegevend bestuur

64.311

65.375

64.387

65.765

67.358

Totaal baten

88.455

85.011

80.023

80.866

82.120

Baten programma:

Lasten programma: Duurzaamheid

14.012

9.841

9.154

9.270

9.090

Meedoen

35.063

34.395

33.952

33.758

33.610

Leefomgeving

22.715

22.282

19.117

19.177

19.368

Ontspanning en Economie

6.651

6.430

6.345

6.790

7.134

Ruimtegevend bestuur

10.758

10.882

11.321

12.147

12.972

Totaal lasten

89.199

83.830

79.888

81.141

82.173

-744

1.180

135

-275

-54

Saldo van baten en lasten Mutaties reserves programma: Duurzaamheid

168

111

39

Meedoen

1.079

775

397

367

Leefomgeving

2.700

-329

79

177

177

230

227

Ontspanning en Economie

-828

175

171

Ruimtegevend bestuur

-1.519

-1.949

-816

Mutaties reserves

1.599

-1.216

-130

774

403

Begrotingssaldo

856

-36

5

499

350

af: Saldo incidentele baten en lasten

-1.257

-1.352

-383

202

Structureel en reëel begrotingsbeeld

2.112

1.316

387

297

350

Uitgangspunten begroting De begroting 2025-2028 is opgesteld op basis van de uitgangspunten zoals vastgesteld in de Voorjaarsnota 2024-2028. Deze uitgangspunten zijn in deze begroting opgenomen in het hoofdstuk Financiën (uitgangspunten en grondslagen begroting 2025 en meerjarenramingen 2026-2028). Samengevat is dit:  Ontwikkeling loonkosten De loonkosten zijn gebaseerd op de huidige cao gemeenten. Deze cao heeft een looptijd tot 1 april 2025. Vanaf 2025 gaan we uit van een jaarlijkse trendmatige indexering van 3,5%.  Inflatie (exploitatie)budgetten De prijsgevoelige uitgaven en prijsgevoelige inkomsten compenseren we voor de jaarlijkse begrote prijsstijging. Deze indexering is gebaseerd op het 11 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028







prijsstijgingspercentage van de netto materiële overheidsconsumptie (septembercirculaire 2023) en is voor 2025 bepaald op 1,6%. Inflatiecorrectie belastingen en tarieven Voor de inflatiecorrectie voor belastingen en tarieven hanteren we een gewogen percentage. Deze bestaat uit 1/3 prijsmutatie budgetten en 2/3 voor overige ontwikkeling loonkosten. De index voor 2025 is 2,9%. Rente De renteontwikkeling is gebaseerd op de actuele ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt. Op basis van onze liquiditeitspositie zijn de gevolgen voor onze begroting tot 2028 nihil. Omslagrente kapitaallasten en grondexploitatie De rekenrente die we als kapitaallasten toerekenen voor de gerealiseerde investeringen en grondexploitatie is gebaseerd op de werkelijke rentekosten en onze vermogenspositie. Het percentage voor de begroting 2025 en volgende jaren is gebaseerd op de realisatie 2023 en is berekend op 1,43%.

De begroting is verder gebaseerd op de mutaties zoals meegenomen met de op 4 juli 2024 vastgestelde Voorjaarsnota 2024-2028. Daarbij zijn ook de gevolgen van de meicirculaire 2024 verwerkt in de begroting. Sluitende meerjarenbegroting In overeenstemming met de uitgangspunten vanuit het bestuursakkoord sluit de begroting in structurele zin met een positief begrotingssaldo. Toch zijn er zorgen naar de toekomst. Zo hebben we met de Voorjaarsnota een belangrijk deel van onze reserves ingezet om nieuw beleid te realiseren en is en blijft de impact van het 'ravijnjaar 2026' met een daling van onze algemene uitkering met € 2,1 miljoen groot op onze begroting. Dit in combinatie met mogelijke bezuinigingen op Rijksniveau en het risico op de doorrekening tweede tranche herverdeling gemeentefonds, maakt dat we zorgen hebben naar de toekomst. We hopen dat we in de aanloop naar de begroting 2026 hier meer duidelijkheid over hebben. Provinciaal toezicht De provincie beoordeelt onze begroting en toetst hierbij of de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Om te beoordelen of de structurele lasten in de begroting worden gedekt door structurele baten wordt het begrotingssaldo gecorrigeerd met de incidentele baten en lasten. Hieruit volgt het structureel en reëel begrotingsbeeld.

Conclusie is dat onze begroting zowel voor het begrotingsjaar 2025 als het structurele begrotingsjaar 2028 voldoet aan deze toets. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is voor deze begroting bepaald op 2,4. We streven naar een minimale norm van 1,0 en dus kan worden geconcludeerd dat ons weerstandsvermogen voldoende is. Het weerstandsvermogen geeft aan of en in welke mate we in staat zijn om risico's met financieel gevolg op te vangen vanuit de bestaande weerstandscapaciteit. Voor een uitgebreide toelichting hierop verwijzen we u naar de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing'.

12 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Overzicht grotere projecten Hieronder zijn de grotere projecten te vinden waar we de komende tijd aan werken. Per project is een indicatie gegeven van de planning. Fase indeling:

Initiatief (van idee naar plan, bijvoorbeeld de gewenste functies bepalen); Definitie (van plan naar project, bijvoorbeeld het programma van eisen vaststellen); Ontwerp (planuitwerking naar definitief ontwerp, inclusief vergunningen); Voorbereiding (voorbereidingen voor realisatie, bijvoorbeeld aanbesteden uitvoering); Realisatie (uitvoeren van de werkzaamheden, bijvoorbeeld de aanleg van een weg).

Project

2024

2025

Domein aan de Dommel, Sint-Michielsgestel

Definitie & Ontwerp

Ontwerp & voorbereiding

Centrumplan, Sint-Michielsgestel

Voorbereiding & realisatie

Voorbereiding & realisatie

Gebiedsontwikkeling Heidelust, Sint-Michielsgestel De Huif, Sint-Michielsgestel

Definitie Ontwerp

Flexwoningen Venkant, Sint-Michielsgestel Duurzame revitalisering Theereheide (IMOR), Sint-Michielsgestel Nieuwbouw Elde College, SintMichielsgestel Nieuwbouw Kindcentrum De Bolster, Sint-Michielsgestel De Rietstok, Gemonde Sint-Lambertusweg, Gemonde EVZ Beekschewaterloop, Gemonde VV Irene kleedlokalen/kantine, Gemonde Blauwe Scholk, Den Dungen

Ontwerp

Wonen op den Donk, Den Dungen Beekveld, Berlicum Laar – Nieuw Laar, Berlicum

2026

2027/2028

Ontwerp, voorbereiding & realisatie Realisatie

Voorbereiding & realisatie

Ontwerp

Voorbereiding

Realisatie

Ontwerp & Voorbereiding Voorbereiding

Voorbereiding

Realisatie

Realisatie

Voorbereiding

Voorbereiding & realisatie

Voorbereiding & realisatie

Definitie & Ontwerp Definitie & Ontwerp

Ontwerp & Voorbereiding Ontwerp & Voorbereiding

Realisatie

Voorbereiding Voorbereiding Definitie

Realisatie Realisatie Ontwerp

Realisatie

Realisatie

Definitie & ontwerp Definitie & ontwerp Realisatie Ontwerp

BMC kleedlokalen/kantine, Berlicum Laarzicht, Middelrode

Voorbereiding

Zonneparken

Ontwerp

Energiebespaarcoalitie

Ontwerp en voorbereiding

Ontwerp

Voorbereiding & realisatie

Realisatie

Voorbereiding & Realisatie

Realisatie

Ontwerp

Voorbereiding

Realisatie

Ontwerp

Voorbereiding

Realisatie

Realisatie Ontwerp & voorbereiding Realisatie

Realisatie Voorbereiding

Realisatie

Ontwerp & voorbereiding Ontwerp & voorbereiding Realisatie

Voorbereiding

Realisatie

Voorbereiding

Voorbereiding & realisatie

Realisatie

13 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Portefeuilleverdeling Eiko Smid | Burgemeester | Portefeuille: Openbare orde en veiligheid, brandweer, crisisbeheersing en rampenbestrijding Bevolking, burgerlijke stand en verkiezingen Opvang vluchtelingen en huisvesting statushouders MijnGemeenteDichtbij Handhaving Algemeen juridische zaken en rechtsbescherming Crisiscommunicatie, interne communicatie en representatie ICT & informatieveiligheid Human Resources Rekenkamer, controlfuncties en bedrijfsvoering Bestuurlijke vernieuwing Intergemeentelijke samenwerking Internationale betrekkingen Deelnemingen e.d. Peter Raaijmakers | Wethouder + 1e locoburgemeester | Portefeuille: Financiën en belastingen Omgevingsvisie en herijking Zieners 2025 Erfgoed (inclusief BHIC) Wmo Jeugd (zorg) Participatiewet, minimabeleid Welzijn en doelgroepenbeleid Armoedebeleid Volksgezondheid Onderwijs en onderwijshuisvesting Arbeidsmarkt Inburgering Lianne van der Aa | Wethouder + 2e locoburgemeester | Portefeuille: Ruimtelijke ordening Vergunningverlening Transitie buitengebied Omgevingswet Verkeer en mobiliteit Openbare ruimte en inrichting Milieu en water Sam Goossens | Wethouder + 3e locoburgemeester | Portefeuille: Volkshuisvesting Duurzaamheid en energietransitie Natuur & Landschap Afval Grondexploitaties Communicatiebeleid Inwonerparticipatie en initiatieven Bert van Druenen | Wethouder + 4e locoburgemeester | Portefeuille: Maatschappelijk

vastgoed Gemeenschapshuizen Sport, verenigingen en subsidies Economie, waaronder arbeidsmigranten, kermissen en markten Toerisme en recreatie Kunst en cultuur

14 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Programma's

15 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Duurzaamheid

Algemene beleidsdoelstelling Sint-Michielsgestel is in 2040 een duurzame en klimaatneutrale gemeente. We vinden het belangrijk om onze bijdrage te leveren aan een gezonde en duurzame leefomgeving voor iedereen. We zetten daarom in op verduurzaming en beter en bewuster omgaan met de beperkte beschikbaarheid van duurzame energie en grondstoffen. Daarnaast zullen we ons ook voor moeten bereiden op een veranderend klimaat, waar we nu al de eerste gevolgen van ondervinden. Dat betekent dat we maatregelen moeten nemen voor perioden met veel neerslag en hoge waterstanden, maar net zo goed met perioden van hitte en droogte. Die maatregelen moeten zorgen voor veerkracht, zodat we ook in de toekomst een fijne en gezonde leefomgeving kunnen bieden aan onze inwoners.

Maatschappelijk effect In het programma Duurzaamheid willen we de volgende maatschappelijke effecten realiseren:  een klimaatneutraal en duurzaam Sint-Michielsgestel in 2040;  een gezonde en duurzame leefomgeving die veerkrachtig is en daarmee voorbereid op een veranderend klimaat;  we hebben robuuste landschappen, vitale natuur en sterke groenstructuren in de dorpen, allemaal rijk aan biodiversiteit;  we hebben een circulaire economie waarin we bewust omgaan met de beperkte beschikbaarheid van duurzame energie en grondstoffen;  we dragen bij aan een duurzame landbouw.

16 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Regulier werk De afbeelding hieronder geeft een indicatie van de vaste werkzaamheden die we uitvoeren binnen het programma Duurzaamheid.

Ambities bestuursakkoord Thema 1 Sint-Michielsgestel wordt klimaatneutraal Wat willen we bereiken? Sint-Michielsgestel wil in 2040 klimaatneutraal zijn. Daarom zetten we in op het terugdringen van de uitstoot in onze gemeente en het beter en bewuster omgaan met de beperkte beschikbaarheid van duurzame energie. Dat betekent dat we verbruik van energie terugdringen, het zo bewust en efficiënt mogelijk gebruiken en zoveel als mogelijk zelf duurzaam proberen op te wekken. In deze opgave werken we zoveel mogelijk samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijk organisaties. Maar werken we ook nauw samen met andere gemeenten en provincie Noord-Brabant. Zoals bijvoorbeeld in de Regionale Energie Strategie, waarin we in Noordoost Brabant voor 2030 1,5 TWh aan duurzame opwek willen hebben gerealiseerd. Wat gaan we daarvoor doen? Energietransitie We stimuleren zon op dak en objecten en de realisatie zonneparken zodat we kunnen gaan voldoen aan de RES Noordoost Brabant opwekopgave voor 2030.

17 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

We verstevigen de samenwerking met Enexis om de uitbreiding van het elektriciteitsnet te versnellen. Daarmee realiseren we uiteindelijk extra transformatiehuisjes en middenspanningsstations. Realisatie van het Uitvoeringsprogramma warmtetransitie (isolatie en aardgasvrij) met behulp van de SPUK-uitkeringen die voor de Aanpak Energiearmoede en Lokale aanpak isolatie zijn verstrekt. Het gaat hierom plaatsen van o.a. warmtepompen en isolatie. We schakelen hierbij Buurkracht in om in verschillende wijken burgers te mobiliseren en te stimuleren om energie te besparen. Bij de isolatieaanpak hebben we rekening te houden met de flora- en faunawetgeving. Daarom stellen we een gemeentelijk Soortenmanagementplan (SMP) vast. Via het accommodatiebeleid geven we uitvoering aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. Hierbij zullen met verenigingen en maatschappelijke organisatie afspraken gemaakt worden over de financiering van deze verduurzaming. Om de acties uit het Uitvoeringsprogramma warmtetransitie uit te kunnen voeren is extra ambtelijke capaciteit nodig. Deze financieren we met behulp van de SPUK-uitkering CDOKE. Hoe kunnen we dat meten? Energie De realisatie opwek en energiebesparing (in procenten) meten we regionaal via de jaarlijkse RES monitor. De voortgangsrapportage 2023, waarin de monitor 2023 is opgenomen is hier2 te vinden.

Thema 2 Sint-Michielsgestel heeft een gezonde leefomgeving Wat willen we bereiken? De kwaliteit van onze leefomgeving draagt in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van leven. Op weg naar een duurzaam en klimaatneutraal Sint-Michielsgestel, dat ook voorbereid is op een veranderend klimaat, werken we aan de verbetering en versterking van de leefomgeving. Niet alleen door de leefomgeving aan te passen aan een veranderend klimaat, maar ook negatieve gezondheidseffecten zo veel mogelijk te beperken. Denk aan hittestress, luchtkwaliteit en geluidshinder. Daarom zetten we, onder andere, in op het versterken en uitbreiden van natuur en onze landschappen en het verbeteren en verrijken van de biodiversiteit. Daarbij zien we een belangrijke rol voor onze agrariërs, die we ondersteunen in de verduurzaming en transitie van de landbouw. Daarbij is het binnen onze dorpen ook belangrijk om ruimte te maken voor meer groen, water en biodiversiteit. De ambities en activiteiten binnen dit thema dragen inhoudelijk ook bij aan de ambities en activiteiten van thema 8 ‘Sint-Michielsgestel zorgt voor een beter bewoonbaar buitengebied'.

Wat gaan we daarvoor doen? Uitvoeringsprogramma Natuur, Landschap en Biodiversiteit In 2025 bieden we het Uitvoeringsprogramma Natuur, Landschap en Biodiversiteit ter vaststelling aan en starten we met de uitwerking en uitvoering van de verschillende projecten die daarin worden benoemd.

2

https://www.energiewerkplaatsbrabant.nl/werkgroepen/res+noordoost+brabant/publicaties+en+rapport en+overzicht/voortgangsrapportage+2023/default.aspx#folder=2469205

18 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Vitaal landelijk gebied Met het programma Vitaal Landelijk Gebied werken we aan de economische en ruimtelijke vitaliteit van het buitengebied, met ruimte voor bedrijven en respect voor natuur en milieu. Dit draagt bij aan aantrekkelijk vestigingsklimaat, fijn wonen en een stevige sociale structuur. Het programma geeft uiteindelijk ook weer hoe we de doelen en opgaven gaan realiseren in de vorm van gebiedsgerichte programma’s, projecten en acties. We stellen hier, onder andere, een accountmanager agrarische bedrijven voor aan. Landelijke beëindigingsregeling veehouderij We willen een passend perspectief bieden voor veehouders die in het kader van de Landelijke Beëindigingsregeling veehouderij met hun huidige activiteiten willen stoppen. We benoemen hiervoor een contactpersoon die de veehouders begeleidt en adviseert in de planologische procedure. VAB-beleid (vrijkomende agrarische bebouwing) In 2025 starten we met de uitvoering van het VAB-beleid. Met het VAB-beleid willen we de transformatie van agrarische bedrijven helpen en een andere invulling mogelijk maken. In voorkomende gevallen kan dit leiden tot extra woningbouw. Het VAB-beleid gaat onderdeel uitmaken van het programma Vitaal Landelijk Gebied. Programma Water en Riolering In 2025 stelt de gemeenteraad het nieuwe programma Water en Riolering vast, als vervanger van het Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan (VGRP).

Onder de Omgevingswet wordt het VGRP een programma Water en Riolering. Klimaatadaptatie We volgen de vastgestelde strategie en voeren de maatregelen uit zoals opgenomen in de vastgestelde Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Hierbij kan onder andere gedacht worden aan het afkoppelen van regenwater en het opstellen van een hittestressplan. Voor de uitvoering van maatregelen heeft Waterschap de Dommel cofinanciering ter beschikking gesteld. Waterschap Aa en Maas stelt subsidies ter beschikking, waar inwoners zelf een beroep op kunnen doen. Geluidssanering We gaan door met de geluidsanering van woningen die in aanmerking komen voor maatregelen vanwege wegverkeerslawaai. Schone Lucht Akkoord We nemen actief deel aan het Schone Lucht Akkoord en benutten de kansen voor de verbetering van de luchtkwaliteit. We geven voorlichting over het stoken van hout en maken gebruik van stookwijzer.nu en het stookalert om inwoners te informeren over wanneer beter niet gestookt wordt. Met de gemeenten in de RNOB wordt daarnaast ingezet op de thema's landbouw, mobiliteit en mobiele werktuigen (bijvoorbeeld graafmachines, hijskranen, e.d.), industrie en meten/participatie. Hoe kunnen we dat meten? Klimaatadaptatie In 2025 ontwikkelen we een dashboard klimaatadaptatie met indicatoren.

19 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Natuur We zetten in op uitbreiding van onze natuur. Jaarlijks meten we hoeveel hectare nieuwe natuur is ontwikkeld. Ruimte voor water, robuust rioolstelsel Een robuust rioolstelsel is cruciaal voor een gezonde leefomgeving. We monitoren de volgende onderdelen: lengte vrijvervalriool, aantal klachten/meldingen van storingen drukriool en rioolverstoppingen, % afgekoppelde panden en aantal illegale hemelwateraansluitingen.

Thema 3 Sint-Michielsgestel gaat voor een circulaire economie Wat willen we bereiken? We zijn ons er steeds meer van bewust dat de beschikbaarheid van grondstoffen beperkt is. Daarom zullen we beter en bewuster om moeten gaan met materialen en producten. Afval bestaat niet meer. Het zijn in onbruik geraakte producten en grondstoffen die opnieuw gebruikt kunnen worden. We willen de hoeveelheid verspilde grondstoffen (afval) terugdringen en inzetten op het maximaal hergebruiken ervan. Dit doen we niet alleen bij de huishoudelijke grondstoffenstromen. We stimuleren bijvoorbeeld ook het circulair bouwen in onze gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? Circulaire economie: Circulair en lokaal Conform het Rijksprogramma Nederland Circulair streven we naar een volledig circulaire economie en 50% minder primaire grondstoffen in 2050. In 2025 ontwikkelen we hiervoor lokaal beleid. Afval en Grondstoffen Met ons afvalbeleid geven we uitvoering aan het tegengaan van verspilling in een belangrijk deel van de keten, namelijk het afval dat vrijkomt bij onze inwoners. Het afvalbeleid is in transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Op dit moment bevinden we ons in de hergebruik economie.

20 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

In 2025 geven werken we verder aan uitvoeren van het meerjarig uitvoeringsprogramma Afval en Grondstoffen. Hoe kunnen we dat meten? Afval en grondstof Voortgang wordt gemeten naar de gestelde doelen uit het beleid Afval en Grondstoffen. Eenheid 2030 Minder restafval kilogram per < 30 kg Hoeveelheid ongescheiden, niet inwoner per jaar herbruikbaar afval / aantal inwoners Meer % gescheiden > 90 % Hoeveelheid gescheiden ingezameld afvalscheiding ingezameld herbruikbaar afval / totaal afval Meer hergebruik % hergebruik > 60 % Hoeveel hergebruikt grondstoffen materiaal / totaal afval

21 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Dit kost het Duurzaamheid

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting

Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Riolering

2.048

2.607

2.672

2.695

2.778

2.731

387

2.256

603

101

101

1

Afval

4.007

4.166

4.113

4.122

4.131

4.126

Milieu

97

167

2

2

2

2

Plattelandsvernieuwing

48

2.507

84

94

79

0

Totaal baten

6.587

11.703

7.473

7.014

7.091

6.861

Riolering

2.048

2.607

2.672

2.695

2.778

2.731

734

2.963

1.427

734

741

650

Afval

4.007

4.166

4.113

4.122

4.131

4.126

Milieu

1.047

1.310

1.183

1.213

1.242

1.276

619

2.967

446

389

379

306

Totaal lasten

8.455

14.012

9.841

9.154

9.270

9.090

Saldo van baten en lasten

-1.869

-2.309

-2.368

-2.140

-2.180

-2.229

Onttrekkingen aan reserves

237

336

111

39

0

0

Stortingen in reserves

159

168

0

0

0

0

Mutaties reserves

79

168

111

39

0

0

-1.790

-2.141

-2.257

-2.101

-2.180

-2.229

Klimaatadaptatie en energietransitie

Klimaatadaptatie en energietransitie

Plattelandsvernieuwing

Resultaatbestemming:

Saldo van baten en lasten

Ontwikkeling begroting

-116

Toelichting Ten opzichte van de begroting 2024 stijgt het nadelige resultaat op dit programma met € 116.000. De ontwikkelingen met een afwijking van meer dan € 50.000 zijn:  Toevoegen van € 100.000 budget Soorten Management Plan voor het jaar 2025;  Toevoegen van € 50.000 budget programma vitale plattelandsontwikkeling voor de jaren 2025, 2026 en 2027. De overige afwijkingen bestaan uit afwijkingen kleiner dan € 50.000, prijsindexering, kapitaallasten, bijdrage MGD, administratieve mutaties en incidentele budgetten in 2024.

22 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Investeringen Investeringen programma Duurzaamheid

begroting begroting begroting begroting

(x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

1.990

1.502

1.478

1.390

1.990

1.502

1.478

1.840

begrote investeringen: Rioolinvesteringen op basis van vGRP-6 voorgenomen investeringen: Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

450

Totaal begrote en voorgenomen investeringen

Beleidsindicatoren Indicatoren programma Duurzaamheid Omvang huishoudelijk restafval Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit

Eenheid

Periode

Nederland Sint-Michielsgestel

kg per inwoner

2020

170,7

110,0

%

2022

41,3

35,6

23 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Meedoen

Algemene beleidsdoelstelling We willen dat Sint-Michielsgestel een gemeente is waarin iedereen kan meedoen. Dit is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Mensen kennen diverse belemmeringen om echt mee te kunnen doen in de samenleving. Dit zijn onder andere inwoners met diverse gezondheidsproblemen, onvoldoende financiële mogelijkheden, dan wel een afstand tot de arbeidsmarkt of jongeren met problemen. Ons beleid is erop gericht om met name de inwoners die hulp nodig hebben, te ondersteunen. We kijken daarbij ook naar wat de inwoner zelf en zijn of haar netwerk kan bijdragen. Het zetje in de rug kan niet alleen door de gemeente gegeven worden. Dat is financieel niet houdbaar en er is geen menskracht voldoende om dit te organiseren. Daarom werken we samen met maatschappelijk partners en inwoners aan een sterke sociale basis. Hierin zien mensen in onze dorpen naar elkaar om, ondersteunen elkaar en kennen geen bestaansonzekerheid. Zo is iedereen in staat om mee te doen, verbinding met elkaar aan te gaan en daarmee bij te dragen aan en mee te doen in onze samenleving.

Maatschappelijk effect In het programma Meedoen willen we de volgende maatschappelijke effecten teweegbrengen:  Sint-Michielgestel is een gemeente waarin voor iedereen plek is en iedereen mee kan doen.  Onze dorpen hebben een sterke sociale cohesie, met een goede sociale infrastructuur,

24 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

 

Onze inwoners met een hulpvraag ervaren dat ze duurzaam goed geholpen worden, op basis van de hulpvraag die zij hebben. De inwoners van Sint-Michielsgestel zijn in beter staat om gezond te leven en zich te ontwikkelen.

Regulier werk De afbeelding hieronder geeft een indicatie van de vaste werkzaamheden die we uitvoeren binnen het programma Meedoen.

Ambities bestuursakkoord Thema 4 Sint-Michielsgestel heeft stevige sociale basisvoorzieningen Wat willen we bereiken? De dorpen in de gemeente Sint-Michielsgestel kennen een sterke sociale cohesie met een veelheid aan actieve verenigingen en netwerken. De dorpen hebben daarnaast sociaalmaatschappelijke voorzieningen waar de inwoners gebruik van kunnen maken. We denken hierbij aan onderwijs, zorg en gemeenschapshuizen. Dit geeft een goed uitgangspunt om te werken aan versterking van de veerkracht van onze dorpen en inwoners. Veerkracht houdt in dat inwoners samen met elkaar en waar nodig met ondersteuning van maatschappelijk organisaties in staat zijn om problemen op te pakken. Inwoners helpen elkaar om mee te kunnen (blijven) doen in de samenleving. We stimuleren 25 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

de onderlinge verbindingen. Zo werken we actief aan het tegengaan van eenzaamheid en armoede. Veerkrachtige inwoners zijn in staat om, al dan niet met ondersteuning, hun eigen hulpvragen duurzaam op te lossen. Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen. De gemeente organiseert sterke sociale basisvoorzieningen om de veerkracht te versterken. We bouwen hierbij voort op de al aanwezige voorzieningen in de dorpen. Dit vullen we aan met maatschappelijk werk en welzijnsactiviteiten. Deze zijn ook in de toekomst het fundament voor de lokale gemeenschappen. We werken hierbij samen met onze primaire partners Bint Welzijn, MEE, GGD, WSD en Farent, zoals ook met andere maatschappelijk partners en sociale verbanden. Wat gaan we daarvoor doen? Visie sociaal domein In 2024 ontwikkelen we een visie op het sociaal domein, die in 2025 ter vaststelling aangeboden zal worden. De visie heeft net als de omgevingsvisie een horizon tot 2040. Het opstellen gebeurt ook in afstemming met elkaar. Met het opstellen van de visie zijn we niet klaar. Het ‘echte’ werk zit in de uitvoering ervan. Om te voorkomen dat de visie een zogeheten papieren tijger wordt, wordt een uitvoeringsplan toegevoegd aan de visie en gelijktijdig vastgesteld. Daardoor kunnen we samen met onze partners gelijk aan de slag met de uitvoering. Los daarvan pakken we werkende weg ook onderwerpen op.

Wijkgericht werken We werken met wijkanalyses die we opstellen op basis van beschikbare data. We bouwen voort op datgene wat al aanwezig is in de wijk, te denken valt aan inwonersinitiatieven en inzet maatschappelijke partners. Wijkanalyses vullen we aan met informatie van onze inwoners. Zij weten immers als geen ander wat er speelt in hun wijk. Op deze manier kunnen we onze data toetsen en verrijken met de beleving van de inwoners. Vervolgens stellen we in gezamenlijkheid een actieplan voor de wijk op. Vergrijzingstafel Aan de vergrijzingstafel Sint-Michielsgestel hebben partijen op het gebied van wonen, welzijn en zorg voor ouderen zich verenigd. De vergrijzingstafel heeft als doel om onze gemeente voor te bereiden op de toenemende vergrijzing. In mei 2023 is vanuit de Vergrijzingstafel het stuk ‘Samen wonen, samen leven, samen zorgen – Gezond ouder worden in SintMichielsgestel' vastgesteld, met daaraan een uitvoeringsprogramma gekoppeld. Vanuit het uitvoeringsprogramma is in 2024 een aantal van de seniorenverenigingen gestart met een bewustwordingscampagne rondom het ouder worden, gekoppeld aan de thema's wonen, welzijn en zorg en is de ouderenkrant gepubliceerd. Dit zetten we in 2025 voort. Projecten die we in 2025 uitvoeren zijn  Buurters: hierin worden netwerken voor laagdrempelige burenhulp opgezet en uitgebreid.

 De Huiskamer Den Dungen: hier werken we aan sterke sociale basisvoorzieningen en de veerkracht van de samenleving. Dit doen we door de dagbesteding en welzijnsdagbesteding anders in te richten: een indicatieloze dagbesteding. Hierin werkt de zorg en het voorliggend veld samen om een fijne daginvulling te bieden voor de inwoners op een laagdrempelige manier. Voor wie dat nodig heeft is er zorg in de buurt. We doen dit in de vorm van een pilot, dat we bij ook in de andere dorpen kunnen uitvoeren.  Valpreventie: een programma gericht op het inventariseren van risico’s op vallen bij ouderen en het nemen van maatregelen om dat tegen te gaan. Dit doen we samen met Bint, fysiotherapeuten en seniorenverenigingen. 26 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028



Netwerksamenwerking in Kloosterhof en Berlerode in Berlicum: op deze locatie werken we samen met Bint en Vivent aan verschuiving van zorg naar welzijn. Met het Kloosterhof bouwen we aan een levendige, veilige woonomgeving waar bewoners met en voor elkaar langer zelfstandig kunnen blijven wonen, waar mantelzorgers een grote rol spelen en waar het netwerk een belangrijkere rol heeft. Uitgangspunt daarbij is een mix van inwoners met een langdurige hulpvraag, kortdurende hulpvraag en zonder hulpvraag. Om bewoners van het Kloosterhof zo zelfstandig mogelijk en in eigen regie thuis te kunnen laten wonen, ligt hier, naast het leveren van noodzakelijke zorg, een cruciale rol in de samenwerking met Bint.

Integraal Zorgakkoord Het doel van het Integraal Zorgakkoord is de zorg toegankelijk en bereikbaar te houden. We nemen actief deel aan de regionale samenwerking en voeren daarnaast lokale projecten uit, zoals het genoemde Berlerode/Kloosterhof. Ook werken we in 2025 in subregionaal verband aan de ontwikkeling van een mentaal gezondheidsnetwerk. Over het algemeen zal de druk vanuit het medisch/zorg-domein op het sociaal domein toenemen door de verschuiving van zorg naar welzijn. Welzijn op Recept In Welzijn op Recept verwijst de huisartsen mensen met psychosociale problematiek naar een sociaal werker van Bint. In 2025 breiden we Welzijn op Recept uit naar alle huisartsenpraktijken binnen gemeente Sint-Michielsgestel. De doelgroep voor Welzijn op Recept is 18 jaar en ouder. In de praktijk zien we tot nu toe dat de doelgroep ouderen vooralsnog het meeste gebruik maakt van deze dienst. Lokale Inclusie Agenda In 2024 hebben we de focus gehad op het formeren van een project- en/of klankbordgroep, het in beeld brengen van waar we nu staan door middel van een nulmeting en het opstellen van de Lokale Inclusie Agenda. De focus ligt in de jaren 2025 tot en met 2027 op de realisatie hiervan. Met het maken van expliciet beleid, zorgen we ervoor dat de behoeften van alle burgers, inclusief kwetsbare groepen, worden erkend en aangepakt.

Dit draagt bij aan een maatschappij waarin iedereen gelijke kansen heeft op werk, onderwijs, en sociale participatie. Het bevordert cohesie en voorkomt uitsluiting, wat leidt tot een stabielere en veiligere gemeenschap. We kiezen voor een meerjarig programma om te borgen dat de doelstellingen en bijbehoren acties die we in de Lokale Inclusie Agenda opneme ook daadwerkelijk tot realisatie komen. Thuis in de wijk In 2022 zijn we van start gegaan met het lokale uitvoeringsprogramma ‘Thuis in de wijk’. Volwassenen met psychische en/of psychosociale problematiek, verslavingsproblematiek en/of licht verstandelijke beperking die een beroep doen op beschermd wonen, wonen zo zelfstandig mogelijk ‘Thuis in de wijk’ en niet meer in ‘intramurale settings’. Hiervoor is een lokaal en integraal aanbod van voorzieningen voor deze doelgroep nodig. Het gaat hierbij om Goed wonen; Gezonde financiën; Waardevolle daginvulling; Passende ondersteuning en Fijne leefomgeving. Voor 2025 is het realiseren van de laagdrempelige inloopvoorzieningen een belangrijk speerpunt.

27 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Dak- en thuisloosheid In 2022 is het Nationaal Actieplan Dakloosheid gelanceerd. Het doel van dit actieplan is dat iedereen in 2030 een dak boven zijn/haar hoofd heeft. Naar aanleiding van dit actieplan is in de regio Meierij en Bommelerwaard een telling gedaan om dak- en thuisloosheid in beeld te brengen. De uitkomsten van deze telling zijn in najaar van 2023 bekend gemaakt. In oktober 2024 ligt er een regionaal actieplan voor aan de colleges van deelnemende gemeenten. Op basis hiervan werkt iedere gemeente een lokaal actieplan voor de komende jaren uit. We gaan in 2025 een hertelling uitvoeren voor onze gemeente, omdat we een beter beeld willen hebben hoe we het doen. Herijking subsidiebeleid We zijn gestart met de herijking van het subsidiebeleid. Hierin beschrijven we de visie op subsidieverstrekking en bijbehorende uitgangspunten. In de subsidieregelingen maken we nieuwe afspraken over berekeningsgrondslagen en werken we toe naar een passend prijspeil. Hiermee sturen we op een breed aanbod voorzieningen met een preventieve werking. Besluitvorming hierover zal eind 2024 plaatsvinden, waarna we in 2025 de uitvoering starten. Bureau Sociaal Raadslieden Bureau Sociaal Raadslieden (BSR) van BINT biedt inwoners informatie, advies en hulp bij vragen over geld en recht.

Inwoners kunnen er terecht met vragen over wet- en regelgeving rondom uitkering, werk, belasting, wonen, consumentenzaken, juridische kwesties, personen- en familierecht, onderwijs, gezondheid en welzijn. Met de in de voorjaarsnota toegekende middelen verruimen we de openstelling van het loket structureel. Sport en bewegen We zetten in op het verbeteren van de samenwerking tussen sport- en beweegaanbieders. Dit moet leiden tot een sterk gemeentelijk netwerk op het gebied van sport en bewegen. Onderdeel hiervan is het Sportakkoord. Hieraan geven we verder uitvoering. Dit doen wij in samenwerking met het Kernteam Sportakkoord, daarbij ondersteund door Bint Welzijn. Via het kernteam Sportakkoord worden nieuwe initiatieven op het gebied van sport en bewegen ontwikkeld. Hiervoor is in 2024 een regeling vastgesteld. In 2025 willen wij het gebruik van deze regeling verder stimuleren. Daarnaast willen wij binnen de gemeente meer aandacht voor gehandicaptensport. Hiervoor gaan wij meer samen werken met onze buurgemeenten. Het project Uniek Sporten speelt hierbij een belangrijke rol. Taakstelling huisvesting statushouders Ieder halfjaar moeten we vanuit het rijk een bepaald aantal statushouders van woonruimte voorzien. In het 3e kwartaal 2024 en het 2e kwartaal 2025 horen we hoeveel statushouders we in totaal in 2025 moeten huisvesten.

We verwachten dat het aantal in 2025 ongeveer gelijk is aan de opgave van 2024, namelijk 60 – 65 statushouders. Dit is opnieuw een forse uitdaging. Daarom gaan we door met het zoeken en benutten van woonoplossingen buiten de reguliere kaders. Omdat we in 2024 de taakstelling mogelijk niet behalen en dit soort woonoplossingen om tijd vraagt, houden we rekening met het scenario dat de provincie ons onder actief toezicht stelt.

28 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Hoe kunnen we dat meten? Jaarlijks publiceren we de monitor sociaal domein. Hierin worden de ontwikkelingen in het sociaal domein weergegeven. In 2025 ontwikkelen we ook een dashboard voor het sociaal domein, waarin beleidsindicatoren opgenomen worden. Omschrijving indicator/kengetal Taakstelling huisvesting statushouders Realisatie taakstelling

Realisatie Verwachting 2023 2024 49 6

Doel 2025

Doel 2028

Verwachting 60-65

Nog niet bekend

Thema 5 In Sint-Michielsgestel bieden we effectieve, wijkgerichte ondersteuning op maat Wat willen we bereiken? Inwoners kunnen via Wegwijs voor hulp en ondersteuning een beroep doen op het sociaal domein. Met sterke sociale basisvoorzieningen proberen we zoveel mogelijk te voorkomen dat dit beroep nodig is. Daar waar ondersteuning vanuit de gemeente wel nodig is, bieden of organiseren wij die dichtbij via onze wijkteams. We baseren de ondersteuning op basis van het concept positieve gezondheid. Dit houdt in dat we breed kijken naar de behoeften, maar ook naar de eigen mogelijkheden van deze inwoners en hun netwerk. We streven er daarbij naar om de benodigde ondersteuning zo snel en effectief mogelijk in te kunnen zetten. We hebben hierbij ook oog voor de financiële houdbaarheid van het sociaal domein. Bij het oplossen van hulpvragen werken we nauw samen met maatschappelijk partners zoals thuiszorg- en GGZ-aanbieders, huisartsen en woningcorporaties. De migratie-opgave blijft ook de komende jaren groot. Asielzoekers, statushouders en Oekraïense vluchtelingen maken ook deel uit van onze samenleving en vangen we zo goed mogelijk op. Voor huisvesting, goede zorg en ondersteuning werken we ook samen met organisaties die in deze keten werkzaam zijn, zoals het COA en Vluchtelingenwerk.

Wat gaan we daarvoor doen? Sterke sociale wijkteams We zijn bezig met de doorontwikkeling van het wijkgericht werken met als doel het inzetten van gerichte ondersteuning, afgestemd op de behoefte in de wijk of kern en het dicht bij de inwoner organiseren van deze ondersteuning. Daarnaast is het vormen van sterke basisteams een opdracht vanuit de Hervormingsagenda Jeugd. In de gemeente zijn twee integrale wijkteams actief, die hulpvragen van inwoners oppakken. Het realiseren van de doelen m.b.t. wijkgericht werken vraagt ook een verandering van de gemeentelijke dienstverlening. Hiervoor organiseren we interne inspiratiesessies. We gaan de dienstverlening laagdrempelig(er) en dicht(er)bij de inwoners organiseren. We bieden hulpverlening vanuit de wijkteams en/of onze maatschappelijke partners. Onafhankelijke cliëntondersteuners Met ingang van 2025 coördineert Bint de inzet van de vrijwillige onafhankelijke cliëntondersteuners. Zij ondersteunen inwoners om hun weg te vinden in het sociaal domein. Veiligheid in afhankelijkheidsrelaties (VIA) In 2025 geven we verder uitvoering aan het implementatieplan van VIA, de werkwijze wordt gefaseerd geïmplementeerd binnen de wijkteams. Door integraal aan het werk te gaan willen 29 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

we dat huiselijk geweld en kindermishandeling langdurig gaat stoppen. Samen met het gezin maken we hiervoor een plan. Project Uitstroom Jongeren in Verblijf 16-27 jaar In 2025 zetten we een gestandaardiseerde aanpak in, waarbij we werken met toekomstperspectiefplannen gebaseerd op de BIG 5: ondersteuning, huisvesting, onderwijs en werk, inkomen en welzijn. Dit bevordert de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van jongeren die (sneller) uitstromen uit verblijfsinstellingen. Daarnaast trainen we de consulenten die betrokken zijn bij het project in de JIM-methode (Jouw Ingebrachte Mentor). Versnellen en realiseren woonopgaven 16-27 jaar In het Programma Volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg 2023-2027 hebben we op toekomstige uitdagingen voor specifieke doelgroepen beschreven, waaronder jongvolwassenen die uitstromen uit intramurale voorzieningen zoals Beschermd Wonen en Jeugdhulp met verblijf. Het project ‘versnellen en realiseren woonopgaven 16-27 jaar’ heeft tot doel fysieke huisvesting te realiseren. In 2024 hebben we dit voorbereid en hebben een aanvraag ingediend voor regionale jeugdzorgmiddelen. In 2025 starten we de uitvoering, afhankelijk van de uitkomsten van de aanvraag.

Regionaal Uitvoeringsprogramma Jeugd 2024-2028 Binnen de regio Noordoost-Brabant werken we samen met jongeren, ouders/verzorgers, gemeenten en zorgpartners aan de uitvoering van het Regionaal Beleidsprogramma Jeugdhulp 2024-2028. In 2025 zetten we ons in voor de lokale bijdrage in projecten en activiteiten binnen het uitvoeringsprogramma. Pilot vechtscheidingen Het aantal vechtscheidingen neemt toe. Kinderen kunnen daarvan de dupe worden waarvoor in veel gevallen jeugdhulp ingezet moet worden. We voeren daarom een pilot vechtscheidingen uit, waarbij door vanuit het sociaal domein preventief inzet wordt geleverd om bij een scheiding te voorkomen dat deze een complexe scheiding wordt. In het geval toch een complexe (vecht)scheiding ontstaat, zijn onze consulenten getraind om hier effectief mee om te gaan. Aan ouders wordt hulp en informatie geboden. Normverhoging minimaregelingen van 120% naar 125% In de voorjaarsnota is verhoging van de inkomensgrenzen voor minimaregelingen van 120% naar 125% per 2025 opgenomen. Bij de behandeling van de voorjaarsnota heeft uw raad een motie aangenomen om de mogelijkheden voor verdere verhoging naar 130% te onderzoeken en een voorstel te doen voor dekking van de extra kosten. Conform de motie nemen we dit mee in de najaarsnota.

Participatiewet in balans Op het moment van schrijven is het wetsvoorstel 'Participatiewet in Balans' in behandeling bij de Tweede Kamer. Het doel van de wet is om in de dienstverlening aan mensen met een bijstandsuitkering meer uit te gaan van vertrouwen. Ook moet de uitvoering voor gemeenten eenvoudiger en kunnen professionals meer rekening houden met wat er speelt in iemands leven. De beoogde ingangsdatum voor de Participatiewet in Balans is vastgesteld op 1 juli 2025.

30 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Vroegsignalering We zijn in 2023 gestart met de vroegsignalering van schulden. Deze kosten worden nu betaald uit het AGR/Dividend vanuit de WSD. Voor 2025 en verdere worden deze kosten opgenomen in de gemeentebegroting. Het inzetten van vroegsignalering is een effectief in het voorkomen van grote schulden. Door vroegtijdig hulp te bieden voorkomen we dat de inwoners in verdere problemen komen en zijn ze eerder in beeld. Opvang Oekraïense ontheemden In lijn met de wens van veel gemeenten heeft het kabinet besloten dat werkende Oekraïners die in een gemeentelijke opvanglocatie verblijven, vanaf uiterlijk 1 januari 2025 een eigen bijdrage moeten gaan betalen. De gemeenten zijn belast met de uitvoering van de inning. Implementatie- en uitvoeringskosten die gemeenten maken, worden vergoed door het Rijk. Wij zullen vanaf 1 januari 2025 uitvoering geven aan deze regeling. Statushouders in de zorg We merken dat vrouwen met een migratieachtergrond relatief lang in de Participatiewet blijven zitten. Zij hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt en de samenleving. We starten een nieuw project om deze vrouwen te plaatsen in de huishoudelijke hulp. Deze vrouwen worden dan opgeleid door Koning Willem 1 College en krijgen een leer-werkplek bij een van de zorgverleners in de aanbesteding.

Hierdoor kunnen deze vrouwen re-integreren en worden de wachttijden voor de huishoudelijke hulp verminderd. De ambitie is om dit opleidingstraject in het eerste kwartaal van 2025 te starten. Hulpmiddelen Het huidige contract met Medipoint loopt af per 31-12-2024. In 2024 zijn we gestart met een aanbesteding. Op het moment van schrijven zijn de uitkomsten zijn nog niet bekend. We moeten wel rekening houden met prijsstijgingen als gevolg van de gestegen kosten. De structurele omvang is afhankelijk van de inkoop. Bovendien voorzien we een stijging in verstrekking als gevolg van de vergrijzing. De exacte omvang van de verwachte kostenstijging is nog niet te bepalen. Daar komen we bij de 1e berap van 2025 op terug. Consulent Participatie Inburgering Vanwege de hoge asielinstroom verwachten we dat er structureel relatief veel statushouders doorgeplaatst worden naar de gemeenten. Vanuit de wet inburgering zijn statushouders verplicht om in te burgeren en naar vermogen mee te doen, liefst via betaald werk of een opleiding. Daarom start in 2025 een extra consulent Participatie-inburgering. Hiervoor zetten we 0,44 fte in (in totaal 1fte binnen MGD). Als statushouders eerder aan de slag gaan of maatschappelijk meedoen, levert dat op veel vlakken iets op. Ze leren de taal sneller, voelen zich van betekenis en worden minder afhankelijk van een uitkering.

Regionale inkoop toezicht en handhaving Wmo en Jeugdhulp Er is behoefte aan toezicht en handhaving op het gebied van rechtmatigheid bij aanbieders van Wmo en Jeugdzorg. Uit landelijke onderzoeken is gebleken dat hier besparingen door kunnen worden gerealiseerd en er gaat een preventieve werking vanuit richting aanbieders. Daarbij draagt het bij aan kwalitatief goede zorg. In de Wmo en de Jeugdwet staat ook dat gemeenten verplicht zijn toezicht en handhaving te organiseren. Tot nu toe gaven onze consulenten dit vorm. Dit is echter niet effectief vanwege het ontbreken van expertise en capaciteit en dat organisaties vaak ook regionaal werken. We hebben regionale afspraken gemaakt om toezicht en handhaving door de gemeente ’s-Hertogenbosch te laten uitvoeren.

31 ____________________________________________________________ Programmabegroting 2025 en financiële begroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Hoe kunnen we dat meten? Jaarlijks publiceren we de monitor sociaal domein. Hierin worden de ontwikkelingen in het sociaal domein meer in detail weergegeven. In 2025 ontwikkelen we ook een dashboard voor het sociaal domein, waarin beleidsindicatoren opgenomen worden. Omschrijving indicator/kengetal Statushouders met werk (%)

Realisatie Verwachting 2023 2024 42 39

Doel 2025 42

Doel 2028 44

Statushouders met bijstand (%)

44

47

46

45

Statushouders (18-30 jaar) die onderwijs volgen (%) Geslaagden in burgering (%)

12

8

9

12

39

40

40

42

Aantal inwoners met een Wmo voorziening

1.618

1.761

1.900

2.040

Percentage Wmo-gebruikers met 1 of 2 voorzieningen

86%

85%

86%

88%

210

210

210 --

Aantal uitkeringen Participatiewet/loaw/loaz per 1 januari Aantal klanten met een lopend traject

280

275

275

Aantal reguliere werkgevers aan wie loonkostensubsidie wordt verstrekt t.b.v. een werknemer

17

25

25

Thema 6 In Sint-Michielsgestel stimuleren we ontwikkeling Wat willen we bereiken? Gezondheid is een groot goed. Als je iemand vraagt naar wat hij/zij het belangrijkst vindt, is de kans groot dat het antwoord 'gezondheid' luidt. We definiëren gezondheid op basis van het concept positieve gezondheid. Het accent ligt niet op ziekte. Maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Een goede gezondheidsinfrastructuur is een essentiële randvoorwaarde. Een goede gezondheid is niet vanzelfsprekend. Uit onderzoek blijkt dat er een heel sterke samenhang is met de sociaaleconomische situatie van mensen. We streven er daarom naar de oorzaken van gezondheidsverschillen weg te nemen. Jong geleerd is hierbij oud gedaan. We bieden onze jongeren daarom volop mogelijkheden om hun talenten te ontwikkelen. Nauwe samenwerking met het onderwijs is hiervoor noodzakelijk. Maar ook buiten de school investeren we in mogelijkheden voor jongeren. We ondersteunen Bint en lokale verenigingen om activiteiten voor jongeren te organiseren. Denk hierbij aan de inzet van jongerenwerk en onze buurtsport- en cultuurcoaches.