Betoog INbox

Betoog eerste termijn – INbox Boxtel – Begroting 2026 Voorzitter, We behandelen vandaag de tweede bestuursrapportage 2025 en de begroting 2026. Deze klinkt op het eerste gezicht als goed nieuws: we houden onder aan de streep geld over, hebben een solide buffer, en een OZB die alleen met de algemene prijsstijgingen in de samenleving meestijgt. Als je het zo bekijkt, zou je bijna denken: ‘Boxtel doet het prima, niks aan de hand.’ Maar zoals we bij INbox graag zeggen: een gezonde bankrekening is mooi, maar het gaat erom wat je ermee doet. En, als we dieper kijken, zien we dat er grotere investeringen op ons af komen waarvoor we nog onvoldoende reservering doen. En daarnaast zien we dat er geld beschikbaar is, maar dat het niet altijd wordt uitgegeven. En dan rijst de vraag: is het gewoon over? Óf, krijgen we het gewoon niet uitgegeven? De ambities richting 2040 - 2050 zijn niet mals – we willen verduurzamen, bouwen, verbinden en vernieuwen. Maar is dat realistisch, zijn hiervoor de juiste mensen beschikbaar of hebben we vooral last van procedures en bezwaren? Ik hoor graag van het college waarom zij denken dat het beschikbare geld niet tot besteding komt?

Van ravijnjaar naar begrotingsoverschot: hoe zit dat? Het jaar 2026 werd lang gezien als het gevreesde ravijnjaar voor gemeenten, ook voor Boxtel. We waren tot voor kort druk doende ons voor te bereiden op te komst van een jaar waarin het gemeentefonds fors zou terugvallen en gemeenten massaal in het rood zouden duiken. De zorgen kwamen voort uit het wegvallen van tijdelijke Rijksbijdragen (zoals voor jeugdzorg en corona), een herverdeling van het Gemeentefonds, en het aflopen van het oude financierings-

systeem. Daarbovenop kwam het structurele te kort van met name het sociaal domein. Gemeenten moesten rekening houden met een miljardenkorting. Het college heeft hierop scherp gestuurd: alle uitgaven zijn tegen het licht gehouden en er is voorzichtig begroot. Maar toen de septembercirculaire onverwacht extra middelen bracht, sloeg het verwachte te kort om in een overschot. Het ravijn lijkt voorlopig gedempt – al blijft de structurele onzekerheid bestaan. Het ravijn lijkt daarmee eerder op een verkeersdrempel: vooraf heel veel bezwaren en zorgen, maar in de praktijk rijden we er met een schokje overheen. Hebben we niet te veel bezuinigd?

Wat heeft Boxtel gedaan?  Vanwege deze vooruitzichten is het college zeer terughoudend geweest in de uitgaven! En met een positieve bijstelling van het gemeentefonds betekende dit voor Boxtel dat het verwachte tekort voor 2026 omsloeg in een overschot van ruim €4 miljoen. Maar: het overschot is geen reden tot achteroverleunen Hoewel het overschot een opluchting is, zijn er belangrijke kanttekeningen:  Het gaat grotendeels om incidentele meevallers, geen structurele verbetering.  Er zijn nog tal van ongedekte investeringsopgaven voor scholen, wegen, verduurzaming enz.  De kosten in het sociaal domein blijven stijgen, en de uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie staat onder druk.  Vanaf 2028 dreigt opnieuw een structureel tekort van €3 miljoen, zoals eerder benoemd in de meerjarenraming. Gaan we nu weer “onnodig” bezuinigen?

Welke aandachtspunten ziet INbox Duurzaamheid, wonen en leefbaarheid: goed op papier, nu nog in de praktijk We zijn blij met de plannen voor vergroening, energiebesparing en circulaire economie. Ook de inzet op wonen en zorg sluit aan bij onze visie. Maar zonder voldoende uitvoeringskracht blijven deze ambities steken in beleidsnota’s. En daar kun je geen geveltuin mee aanleggen. De inzet op klimaatadaptatie – met regentonnen, groene schoolpleinen en geveltuinen – is prachtig. Maar als het werkbudget vanaf 2027 wordt verlaagd, dan vragen wij ons af: hoe gaan we dat dan doen? Gaan we straks met een gieter langs de wijken om de droogte te bestrijden? Ook op het gebied van wonen zien we goede intenties: (flex)woningen, tiny houses, mantelzorgwoningen. Maar de uitvoering blijft helaas nog steeds achter. En dat is zorgelijk, want de woningnood is geen abstract probleem – het is een realiteit voor starters, ouderen en gezinnen. Tegelijkertijd moeten we waken voor een reflex waarbij bouwen automatisch, ten koste gaat van het groen in onze openbare ruimte. Wonen is belangrijk, maar spelen, recreëren, parkeren en gewoon prettig leven zijn dat ook. Daarom pleit INbox voor zorgvuldige afwegingen: waar kunnen we bouwen in de hoogte, zodat we de ruimte op de grond behouden wat Boxtel leefbaar houdt.

Heeft de wethouder daarover nagedacht? Als we het hebben over duurzaamheid, dan kunnen we niet om de energietransitie heen. Boxtel heeft zich via de Regionale Energiestrategie (RES) gecommitteerd aan stevige doelen. Maar tegelijkertijd heeft de raad recent besloten om drie van de vier voorgestelde zonnevelden niet aan te leggen. Dat is een duidelijk signaal waar INbox niet achter stond. INbox begrijpt wel de zorgen over de landschappelijke inpassing, gebruik van landbouwgrond en draagvlak, maar dan rijst wel de vraag: welke maatregelen gaan we dan wél

nemen om onze RES-doelen te halen? Hoe ziet de wethouder dit? Ambitie is mooi, maar zonder alternatieve routekaart blijven we stilstaan op het kruispunt van klimaatbeleid. INbox roept het college op om met een realistisch en gedragen plan te komen dat laat zien hoe we onze energieafspraken alsnog gaan waarmaken – zonder dat we de rekening doorschuiven naar de volgende generatie.

Onderbesteding: geld op de plank, maar geen uitvoering We zien dat er projecten zijn die vertraging oplopen. Het lijkt soms alsof we een ambitieuze menukaart hebben, maar de keuken te klein is om alles te bereiden. En dat is zonde, want onze inwoners verlangen naar betaalbare woningen, een groene leefomgeving, en toegankelijke zorg. Financieel gezond, maar maatschappelijk onder presterend?

Ambities vragen om realistische randvoorwaarden Het is goed dat we als gemeente ambitie tonen. Ook INbox wil vooruit: bouwen aan een duurzame toekomst, investeren in leefbaarheid, en het aanpakken maatschappelijke opgaven. Maar ambitie zonder bijpassende randvoorwaarden is als een elektrische auto zonder laadpaal: je komt een eind, maar niet ver genoeg. We zien dat er veel wordt gevraagd, terwijl de nodige capaciteit en expertise niet altijd meebewegen. De prestatiedruk is hoog, specialistische kennis is schaars. Als we nu al moeite hebben om de plannen van 2026 uit te voeren, hoe gaan we dan de ambities van 2040 of 2050 realiseren? Bestuurlijke verantwoordelijkheid betekent ook: zorgen dat de organisatie het tempo aankan. Anders blijven we steken in beleidsdocumenten die prachtig klinken, maar in de praktijk niet van de grond komen.

De begroting lijkt solide, we hebben voldoende buffer, en een OZB die alleen met de algemene prijsstijgingen in de samenleving meestijgt. Maar als we structureel geld overhouden omdat we het niet uitgegeven krijgen, dan moeten we ons afvragen: zijn we financieel gezond, maar lopen we maatschappelijk vast? Hoe gaat het college de middelen (geld én personeel) beter afstemmen op de ambities?

Tot slot INbox ziet in deze begroting veel herkenbare elementen. Maar we blijven kritisch op de uitvoerbaarheid van beleid, de capaciteit van onze organisatie, en de mate waarin onze inwoners daadwerkelijk iets merken van ons beleid. Uiteindelijk gaat het niet om de cijfers in een Excel-sheet, maar om de impact in de straat, de wijk en het leven van onze inwoners. En daar blijven wij als INbox ons voor inzetten – met visie, met realisme, en met een gezonde dosis Boxtelse nuchterheid. Dank u wel.