Actualisatie duurzaamheidsagenda Boxtel 2022 – 2026- Bijlage 1 Duurzaamheidsagenda Boxtel 2022 – 2026.pdf

Duurzaamheidsagenda Boxtel 2022-2026

10 augustus 2022

Inhoud Voorwoord ............................................................................................... 1 Samenvatting ......................................................................................... 2 1. Van visie naar uitvoering .............................................................. 3 1.1

Leeswijzer....................................................................................3

2. Uitgangspunten ................................................................................ 4 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

De basisuitgangspunten blijven hetzelfde ..............................4 Aandacht voor duurzaamheid is niet meer vrijblijvend ........4 Communicatie en participatie zijn onze belangrijkste instrumenten ...............................................................................4 We focussen op de meest urgente duurzaamheidsthema’s ......................................................................................................5 We hanteren duurzaamheid als rode draad bij alles wat we doen .............................................................................................6 We bieden ruimte aan innovatie .............................................6

3. Communicatie, educatie en participatie ................................. 7 4. Energietransitie: besparen en naar aardgasvrij ................... 9 5. Energietransitie: grootschalige opwek van duurzame elektriciteit ............................................................................................ 12 6. Klimaatadaptatie, groen en biodiversiteit ............................ 14 7. Circulair en lokaal .......................................................................... 18 8. Duurzaamheid als rode draad in ander beleid .................... 20

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5

Duurzame gebieds- en plattelandsontwikkeling (incl. landbouw) ................................................................................. 20 Duurzame mobiliteit ................................................................ 21 Bouwen en wonen ................................................................... 22 Economie................................................................................... 23 De gemeente als ‘bedrijf’ ........................................................ 24

9. Organisatie en participatie ......................................................... 25 9.1 9.2 9.3

Uitvoeringsorganisatie en participatieafspraken ................. 25 Tussentijdse verslaglegging en bijstelling, inclusief monitoring ................................................................................. 25 Benodigde middelen ................................................................ 26

Bijlagen ................................................................................................... 28 I. II. III.

Totstandkoming ....................................................................... 28 Afkortingenlijst ......................................................................... 29 Begrippenlijst ............................................................................ 29

Voorwoord

Maar dit is nog niet genoeg voor de transitie naar een duurzame samenleving. Uit de meest recente rapporten blijkt dat klimaatverandering veel sneller gaat dan eerder werd aangenomen en dat de gevolgen daarvan steeds duidelijker merkbaar worden. Ook bij ons. Dit betekent dat we de komende periode meer en sneller moeten inzetten op het beperken van de uitstoot van broeikasgas om klimaatverandering te beperken. We krijgen ook steeds vaker te maken met de gevolgen van klimaatverandering: hitte, extreme regenbuien of juist langdurige droogte. Onze gemeente klimaatbestendig maken vraagt dan ook meer dan onze aandacht.

Als wethouder Duurzaamheid ben ik blij dat ik u deze Duurzaamheidsagenda Boxtel voor de jaren 2022-2026 mag presenteren. Het uitvoeren van concrete acties is namelijk urgenter dan ooit en we moeten sneller en grootschaliger aan de slag. In 2017 hebben we met de Duurzaamheidsvisie 2030 bepaald hoe we in Boxtel gaan werken aan een duurzame samenleving. Maar met een visie alleen komen we er niet. We zullen allemaal onze schouders eronder moeten zetten om een duurzaam Boxtel te realiseren. Een Boxtel waarin het heel prettig wonen, werken en recreëren is. Nu, voor de huidige inwoners van Boxtel, maar ook voor toekomstige generaties. De afgelopen jaren is dit gelukkig ook al gebeurd en hebben we stappen in de goede richting gezet. Een groot deel van de projecten uit de vorige duurzaamheidsagenda is uitgevoerd. Zo stimuleren en ondersteunen we inwoners om te besparen op hun energiegebruik via het energieloket Brabant Woont Slim en de duurzaamheidslening, we hebben de eerste tender voor 50 hectare zonnevelden uitgezet en we hebben klimaatstresstesten en -dialogen uitgevoerd. Duurzaamheid is ook steeds vaker een onderdeel van de normale gang van zaken, zoals het hergebruiken van materialen in de openbare ruimte.

Er zijn binnen onze gemeente ook vele duurzame initiatieven en projecten vanuit inwoners gestart die wij van harte ondersteunen zoals buurtmoestuinen, Tiny Forests en het Repair Café.

In deze Duurzaamheidsagenda hebben we beschreven hoe we de komende jaren de aanpak gaan versnellen en opschalen. Enerzijds als gemeente zelf, maar vooral ook samen met de inwoners, verenigingen, organisaties en bedrijven. Deze agenda is dan ook opgesteld met input van de Boxtelse samenleving. We kunnen én willen het immers niet alleen doen. Laten we samen deze handschoen oppakken! Désiré van Laarhoven – Van Abeelen Wethouder Duurzaamheid

1

Samenvatting

Per duurzaamheidsthema beschrijven we alle trajecten en projecten waar we al aan werken of mee aan de slag gaan. We geven hierbij ook aan met welke indicatoren (KPI’s of kritieke prestatieindicatoren) we de uitvoering gaan volgen. De onderwerpen Warmtetransitie en Klimaatadaptatie en het Duurzaamheidsakkoord met de woningcorporaties worden de komende periode nog verder uitgewerkt. Ten aanzien van deze onderwerpen zal de Duurzaamheidsagenda dus nog worden aangevuld, wat ook consequenties heeft voor de middelen die uiteindelijk nodig zijn en de KPI’s waarmee de uitvoering wordt bewaakt. Bij de nadere uitwerking van de genoemde onderwerpen betrekken we de ideeën die voor deze onderwerpen zijn ingediend bij de voorbereiding van deze Duurzaamheidsagenda zoals op de duurzaamheidsavond 11 april (zie bijlage I). In de voorliggende Duurzaamheidsagenda beschrijven we wat we binnen deze onderwerpen in elk geval al van plan zijn.

De Duurzaamheidsvisie 2030 die in 2017 door de gemeenteraad van Boxtel is vastgesteld, vormt de basis voor het Boxtelse duurzaamheidsbeleid en de uitvoering daarvan. Sinds 2017 zijn op dit vlak al stappen in de goede richting gezet. Uit recente internationale rapporten blijkt echter dat klimaatverandering veel sneller gaat dan eerder werd aangenomen en dat de gevolgen steeds duidelijker merkbaar worden. Dit betekent dat de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid ook in Boxtel sneller en grootschaliger moet worden aangepakt. Met deze Duurzaamheidsagenda 2022 – 2026 geven we een overzicht van de trajecten en projecten waar we de komende jaren op inzetten. We hanteren bij de vertaling van de Duurzaamheidsvisie 2030 naar een concrete agenda voor 2022 – 2026 de volgende uitgangpunten: • De basisuitgangspunten blijven hetzelfde; • Aandacht voor duurzaamheid is niet meer vrijblijvend; • Communicatie en participatie zijn onze belangrijkste instrumenten; • We focussen op de meest urgente duurzaamheidsthema’s: o Energietransitie: besparen en naar aardgasvrij; o Energietransitie: grootschalige opwek van duurzame elektriciteit; o Klimaatadaptatie, groen en biodiversiteit; o Circulair en lokaal. • We hanteren duurzaamheid als rode draad bij alles wat we doen; • We bieden ruimte aan innovatie.

Duurzaamheid is geen thema wat op zichzelf staat. Het is onze ambitie om het als een rode draad te verweven in alles wat we in Boxtel doen. We verankeren onze ambities in het gemeentelijke beleid ten aanzien van gebieds- en plattelandsontwikkeling, mobiliteit, bouwen en wonen, economie en de gemeentelijke bedrijfsvoering. Zo versterken we onze inzet en wordt duurzaam handelen vanzelfsprekend. De gemeente voert de Duurzaamheidsagenda niet alleen uit, we werken samen met inwoners, bedrijven en organisaties in Boxtel en daarbuiten. In de agenda beschrijven we hoe we de samenwerking organiseren en welke rol we als gemeente daarin spelen.

2

1. Van visie naar uitvoering

ontwikkelingen op duurzaamheidsgebied gaan erg snel en we zullen de lijst met projecten dan ook jaarlijks tegen het licht houden en zonodig bijstellen. We benadrukken dat de gemeente zeker niet alleen aan de lat staat. De uitvoering vindt plaats in samenwerking met inwoners, bedrijven en organisaties in Boxtel en vaak ook daar buiten (bv. regionaal).

Op 11 juli 2017 heeft de gemeenteraad van Boxtel de Duurzaamheidsvisie 2030 en de daarbij behorende uitvoeringsagenda 2017 – 2022 vastgesteld. Hiermee is een stevige basis gelegd voor het Boxtelse duurzaamheidsbeleid en de uitvoering daarvan. Sinds 2017 zijn al stappen in de goede richting gezet. Maar met die stappen gaan we nog niet snel en niet ver genoeg. Zeker als we kijken naar het landelijke klimaatbeleid. De inzichten ten aanzien van het klimaat zijn de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Uit de meest recente rapporten van het Klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change) blijkt dat klimaatverandering veel sneller gaat dan eerder werd aangenomen en dat de gevolgen daarvan wereldwijd steeds duidelijker merkbaar worden in de vorm van extreme hittegolven, overstromingen en bosbranden door droogte. De conclusies zijn verontrustend en de roep om krachtig klimaatbeleid is dan ook sterker dan ooit. We kunnen nu nog maatregelen treffen om de aarde leefbaar te houden. Maar dan moet de transitie naar een duurzame samenleving veel sneller en grootschaliger worden aangepakt, ook in Boxtel.

1.1 Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we welke uitgangspunten we hebben gehanteerd bij de vertaling van de Duurzaamheidsvisie 2030 naar een concrete agenda voor 2022 – 2026. In de hoofdstukken 3 tot en met 7 leggen we vast wat we concreet gaan doen op het gebied van communicatie en participatie en de vier genoemde, meest urgente duurzaamheidsthema’s. In hoofdstuk 8 beschrijven we hoe we onze ambities verankeren in het gemeentelijke beleid ten aanzien van gebieds- en plattelandsontwikkeling, mobiliteit, bouwen en wonen, economie en de gemeentelijke bedrijfsvoering. De uitvoering van de Duurzaamheidsagenda vraagt om inzet de gemeente, maar we doen het als gemeente zeker niet alleen. Hoofdstuk 9 laat zien hoe we willen samenwerken met inwoners, bedrijven en organisaties in Boxtel en daarbuiten, welke middelen we inzetten en hoe we de uitvoering gaan organiseren en monitoren.

Deze Duurzaamheidsagenda 2022 – 2026 schetst een beeld van alle duurzaamheidstrajecten en –projecten die komende jaren in Boxtel gaan spelen en de inzet vanuit de gemeente die daar bij hoort. De onderwerpen Warmtetransitie en Klimaatadaptatie worden hierbij al wel genoemd (inclusief lopende trajecten), maar worden nog verder uitgewerkt in meer gedetailleerde agenda’s. De Duurzaamheidsagenda is sowieso niet in beton gegoten. De

3

2. Uitgangspunten

2.2

In de volgende paragrafen zetten we op een rij welke uitgangspunten we hebben gehanteerd bij de vertaling van de Duurzaamheidsvisie 2030 naar een concrete agenda voor 20222026.

Sinds het verschijnen van de Duurzaamheidsvisie 2030 (vastgesteld in 2017) is meer wet- en regelgeving en overkoepelend beleid verschenen. Op de naleving van bestaande wet- en regelgeving, zoals de energiebesparings-verplichtingen voor bedrijven, wordt meer dan voorheen toegezien. Klimaatafspraken zijn vastgelegd in de Klimaatwet en uitgewerkt in het landelijke Klimaatakkoord. De uitvoering van dit akkoord vraagt veel van de samenleving, maar ook van de gemeenten, die bijvoorbeeld verantwoordelijk zijn voor de route naar een aardgasvrije samenleving. Ook op het gebied van klimaatadaptatie en circulariteit zijn de landelijke ambities duidelijker geworden. Denk bijvoorbeeld aan het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Mede door de aanscherping van de landelijke kaders, is de aandacht voor duurzaamheid niet meer vrijblijvend.

2.1

De basisuitgangspunten blijven hetzelfde

‘Een duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die aansluit op de behoeften van de huidige generatie, zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen (Brundtland-rapport, 1987).’ Deze definitie, die in de Visie Duurzaam Boxtel is benoemd, hanteren we nog steeds. We werken daar in Boxtel aan door te streven naar een goede balans tussen sociale aspecten (‘people’), ecologische aspecten (‘planet’) en economische of welvaarts-aspecten (‘prosperity’). In de Duurzaamheidsvisie 2030 zijn deze drie invalshoeken als aparte, op zichzelf staande thema’s uitgewerkt. In het kader van de nieuwe Duurzaamheidsagenda kijken we hier anders naar en nemen we de verschillende aspecten integraal mee bij alles wat we doen. Dat betekent bijvoorbeeld dat sociale aspecten de randvoorwaarde zijn bij de energietransitie, zodat iedereen in Boxtel hierin mee kan doen en energiearmoede wordt voorkomen. Het betekent ook dat we oog hebben voor het benutten van de economische kansen die de duurzaamheidstransitie biedt. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het realiseren van duurzame businessmodellen voor (agrarische) ondernemers en het betrekken van lokale ondernemers bij het uitvoeren van de warmtetransitie (zie paragraaf 7.1 en 7.4).

2.3

Aandacht voor duurzaamheid is niet meer vrijblijvend

Communicatie en participatie zijn onze belangrijkste instrumenten

De gemeente staat niet alleen aan de lat als het gaat om duurzaamheid. We moeten het in Boxtel echt samen doen, met inwoners, bedrijven en organisaties. Dat vraagt nogal wat van iedereen. Boxtel is van oudsher een gemeente met veel inwoners, organisaties en deskundigen die zich actief inzetten voor een duurzame samenleving. Daar zijn we trots op. Maar nog niet iedereen in Boxtel is zich bewust van de urgentie om maatregelen op het gebied van klimaat en duurzaamheid te treffen, wat er op dit vlak allemaal al gebeurt en wat er aanvullend mogelijk en nodig is. Omdat we de transitie naar een duurzame samenleving alleen maar kunnen realiseren als iedereen meedoet, zetten we sterker dan

4

voorheen in op communicatie en participatie. Daarmee werken we aan meer bewustwording en gedragsverandering.

2.4

Energietransitie Aansluitend aan het beleidsakkoord ‘Samen aan de slag’ spannen we ons in Boxtel maximaal in om zo snel mogelijk energieneutraal te worden1. Dat doen we door het energiegebruik te verlagen (besparen) en door zoveel mogelijk duurzame energie op ons grondgebied op te wekken en te benutten. In deze Duurzaamheidsagenda beschrijven we onze aanpak binnen twee thema’s: • Besparen en naar aardgasvrij • Grootschalige opwek van duurzame elektriciteit

We focussen op de meest urgente duurzaamheidsthema’s

In de nieuwe Duurzaamheidsagenda focussen we op de meest urgente duurzaamheidsthema’s. Dit zijn ook de thema’s waar veel mensen het eerst aan denken als we het over duurzaamheid hebben en de thema’s die aansluiten bij het Klimaatverbond Nederland, waar we als Boxtel lid van zijn en actief in participeren.

Klimaatadaptatie, groen en biodiversiteit Met het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, leveren we een bijdrage aan de internationale afspraken die gericht zijn op het beperken van klimaatverandering. Maar we krijgen hoe dan ook in toenemende mate te maken met de gevolgen ervan (droogte, hittestress, wateroverlast en overstromingsrisico’s). Het is belangrijk dat we ons daar in Boxtel op voorbereiden. Dit doen we door maatregelen te nemen die zich richten op een klimaatbestendige en waterrobuuste omgeving. Met veel van deze maatregelen dragen we ook meteen bij aan de biodiversiteit en leefbaarheid in Boxtel. Circulair en lokaal We gaan slimmer en efficiënter om met grondstoffen, door in te zetten op bewuste consumptie, het delen van spullen, hergebruik, reparatie, recycling en het stimuleren van een meer lokaal/regionaal georiënteerde economie waarin kringlopen zoveel mogelijk gesloten worden. Dit zorgt voor een belangrijke beperking van de uitstoot van broeikasgassen.

Bron: Mentimeter Duurzaamheidsavond 11 april 2022

1 Energieneutraliteit betekent dat alle energie die op het grondgebied van Boxtel

wordt gebruikt, duurzaam wordt opgewekt (binnen de gemeentegrenzen)

5

In de volgende hoofdstukken beschrijven we de kaders en acties die bij de hierboven genoemde duurzaamheidsthema’s horen. De acties zijn gebaseerd op: • de vorige Duurzaamheidsagenda: sommige acties lopen nog door of vragen om een vervolg; • landelijke, provinciale en regionale kaders en afspraken zoals de afspraken die gemaakt zijn binnen de Regionale Energie Strategie (RES); • de doelstellingen uit het beleidsakkoord ‘Samen aan de slag’; • ideeën en opmerkingen die tijdens en na de Duurzaamheidsavond van 11 april 2022 zijn ingebracht.

Andere voorbeelden zijn de onderwerpen Eenzaamheid, Multiculturele Samenleving en Thuis Wonen met Beperkingen. Belangrijke onderwerpen die we in Boxtel niet uit de weg gaan, maar die vooral vanuit andere beleidsvelden worden opgepakt.

2.5

We hanteren duurzaamheid als rode draad bij alles wat we doen

Duurzaamheid is geen op zichzelf staand thema. Het is belangrijk dat het verankerd wordt in alles wat we doen en dat duurzaam handelen vanzelfsprekend wordt. Dat geldt voor de samenleving (inwoners en bedrijven) maar ook voor de gemeente. We verweven duurzaamheid daarom als rode draad in het beleid dat we ontwikkelen en uitvoeren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gebieds/plattelandsontwikkeling, bouwen en wonen, mobiliteit, economie en de gemeente als bedrijf. We werken in dit kader een voorstel uit om duurzaamheid op te nemen in college/raadsvoorstellen.

De focus op de genoemde thema’s is om meerdere redenen noodzakelijk. Allereerst vanwege de hoge urgentie van deze thema’s. Maar ook omdat we vanuit de gemeente niet alles kunnen oppakken. De opdrachten en afspraken vanuit het Rijk en de regio vragen een behoorlijke inzet en de beschikbare capaciteit is niet onbegrensd. We benutten de slagkracht van de samenleving door samenwerking met inwoners, bedrijven en organisaties en richten ons daarbij op duurzame ontwikkeling in de breedste zin van het woord. Maar vanuit de gemeente is focus noodzakelijk om de meest urgente problemen daadwerkelijk aan te kunnen pakken.

2.6

We bieden ruimte aan innovatie

De ontwikkelingen op duurzaamheidsgebied gaan heel snel en dat is goed nieuws. Voor sommige onderdelen van ons duurzaamheidsbeleid is de techniek al lang niet meer de beperkende factor en gaat het vooral om het uitrollen daarvan. Op andere fronten hebben we nog innovaties nodig om onze klimaatdoelen tijdig te halen. Daarbij gaat het onder meer om het slimmer benutten van de beschikbare infrastructuur (inclusief de opslag van energie) en om sociale innovatie wat ervoor zorgt dat iedereen mee wil doen. We verwachten dat er tijdens de looptijd van deze Duurzaamheidsagenda kansen ontstaan waar we alert op willen zijn en op moeten inspelen. Daarvoor houden we ruimte in onze Duurzaamheidsagenda.

De focus betekent dat we vanuit het duurzaamheidsbeleid minder aandacht kunnen schenken aan andere thema’s en onderwerpen die wel in de Duurzaamheidsvisie 2030 zijn benoemd. Een voorbeeld is het streven naar het keurmerk Fairtrade gemeente. Hoewel we Fairtrade heel belangrijk vinden en initiatieven op dit vlak graag omarmen, blijken er te weinig vrijwilligers te zijn om het keurmerk Fairtrade gemeente kost wat kost in stand te houden. 6

3. Communicatie, educatie en participatie

Onze algemene aanpak op het gebied van communicatie, educatie en participatie ziet er als volgt uit: Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We ontwikkelen samen met alle actieve partnerorganisaties in onze gemeente een participatiepanel. Hiermee willen we meer mensen/doelgroepen in Boxtel bereiken, enthousiasmeren en betrekken. We gaan hierbij uit van een kerngroep waarin alle georganiseerde stakeholders zijn vertegenwoordigd en een ‘schil’ met betrokken inwoners die we stapsgewijs willen uitbreiden (vliegwieleffect). Via bv. de wijk- en dorpsraden, verenigingen en organisaties als de bibliotheek proberen we zoveel mogelijk mensen te laten aanhaken.

In de Duurzaamheidsvisie 2030 wordt al de nadruk gelegd op het belang van communicatie, educatie en participatie. Hier is de afgelopen jaren vanuit de gemeente ook in geïnvesteerd. Het team Duurzaamheid heeft sinds enige tijd een eigen communicatiemedewerker waardoor de inzet op dit vlak is versterkt. Bij de voorbereiding van deze Duurzaamheidsagenda is de behoefte hieraan nog extra benadrukt. Het verankeren van duurzaamheidseducatie (of natuur- en milieueducatie NME) vinden we belangrijk. Tegelijkertijd verwachten we dat dit deels al onderdeel vormt van het curriculum. Omdat we de aandacht voor duurzaamheid toch graag willen stimuleren, gaan we het overleg aan met scholen (zowel basis- als middelbaar onderwijs) om de mogelijkheden te verkennen. Om initiatieven van scholen en andere organisaties op dit vlak te ondersteunen, nemen we educatieve projecten expliciet mee in de mogelijke subsidieregeling voor duurzaamheidsinitiatieven. Zoals in de visie ook al is gesignaleerd, gaat het bij klimaat- en duurzaamheidscommunicatie niet alleen om het informeren van mensen maar ook om het inspireren, in beweging brengen en daadwerkelijk betrekken van mensen bij de uitvoering (participatie). Het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen is niet alleen een zorg voor de gemeente, maar ook voor inwoners, bedrijven en organisaties in Boxtel.

Zoals we in het beleidsakkoord hebben benadrukt, willen we de kracht van de samenleving zoveel mogelijk benutten door samen aan de slag te gaan. 7

•

•

Het panel krijgt een actieve rol bij de uitwerking van het duurzaamheidsbeleid en vooral ook de communicatie, waar we gezamenlijk laten zien: o wat mensen zelf kunnen doen om duurzamer te leven en wat het ze kost maar vooral ook oplevert, zowel financieel als bv. qua gezondheid (concrete tips en inspirerende voorbeelden); o welke duurzame initiatieven er in Boxtel en in de regio zijn en hoe mensen hier gebruik van kunnen maken (inclusief handige apps om bv. goederen en voertuigen te delen); o wat anderen in Boxtel al doen (ambassadeurs, succesverhalen) en waar we in Boxtel trots op zijn (bv. de Kampina/De Scheeken als kroonjuweel van biodiversiteit, energiezuinige woningen in de duurzame huizenroute). We geven hiermee duurzame lokale en regionale initiatieven een podium en stimuleren het sluiten van lokale en regionale ketens (meer zelfvoorzienend, regionalisering van de economie). Belangrijk is dat we ook met concrete acties de wijken ingaan (persoonlijk contact), doelgroepgericht social media inzetten en (indien haalbaar) een fysieke ontmoetingsplek inrichten. Bewustwordingsacties zoals de duurzaamheidsweek, de duurzame huizenroute (met eventueel ook de tuin- en klimaatroute), de Boomplantdag, het NK Tegelwippen, actie Steenbreek sluiten hierop aan.

Een voorbeeld van een gezamenlijke actie is het Duurzaam Weekend dat we in oktober 2022 organiseren samen met Transitie Boxtel en Bruisend Centrum.

•

•

•

8

We brengen een openbare, driemaandelijkse nieuwsbrief uit over duurzaamheidsprojecten en -initiatieven in Boxtel en de voortgang daarvan. Deze moet uiteindelijk aansluiten bij of onderdeel vormen van de acties die hierboven zijn genoemd. We laten via de nieuwsbrief regelmatig zien hoe we er in Boxtel voor staan en wat we hebben bereikt (zie hoofdstuk 9). We onderzoeken samen met onderwijsinstellingen of het mogelijk is om afspraken te maken over extra aandacht voor duurzaamheid en het realiseren van duurzaamheidsinitiatieven. We verkennen de mogelijkheden voor een creatieve subsidieregeling voor duurzaamheids-initiatieven die bijdragen aan het realiseren van de Boxtelse ambities en met name aan bewustwording en gedragsverandering. Daarbij denken we ook aan educatieve projecten die een aanvulling vormen op het reguliere duurzaamheidsonderwijs.

4. Energietransitie: besparen en naar aardgasvrij

van huizen en andere gebouwen. Dat doen we nu nog grotendeels met aardgas, maar in 2050 willen we in Nederland geen aardgas meer gebruiken. Dat betekent bijvoorbeeld dat we moeten overstappen op warmtenetten met een duurzame warmtebron of op warmtepompen waarvoor de stroom bv. wordt opgewekt met zonnepanelen. In de Transitievisie Warmte, die eind 2021 is vastgesteld door de raad, beschrijven we de kansen om naar een aardgasvrije samenleving te gaan in Boxtel. Het terugdringen van het aardgasgebruik verdient, mede vanwege de stijgende energieprijzen en de kans op energiearmoede, de komende jaren extra veel aandacht.

Ambitie, kaders en ontwikkelingen Boxtel wil zo snel mogelijk energieneutraal worden. Dat betekent dat alle energie die op het grondgebied van Boxtel wordt gebruikt, duurzaam wordt opgewekt (binnen de gemeentegrenzen). In de Duurzaamheidsvisie 2030 wordt nog ingezet op energieneutraliteit in 2030. Dat is qua termijn naar verwachting niet haalbaar, zeker gelet op de huidige beperkingen van de infrastructuur. Maar de ambitie ‘an sich’ blijft overeind en we willen dan ook zo snel mogelijk energieneutraal zijn. Sinds het verschijnen van de Duurzaamheidsvisie 2030, zijn de internationale klimaatafspraken in Nederland vastgelegd in de Klimaatwet en het landelijke Klimaatakkoord. Een deel van de afspraken is op regionaal niveau uitgewerkt in de Regionale Energie Strategie (RES) Noordoost Brabant en de bijbehorende Regionale Structuur Warmte (RSW). Daarbij gaat het om de verduurzaming van de gebouwde omgeving (besparen van energie en aardgasvrij maken van woningen en andere gebouwen) en om de grootschalige duurzame opwek van elektriciteit. In Boxtel dragen we hieraan bij en willen we nog steeds een koploper zijn. Dat betekent echter dat we snellere en grotere stappen moeten zetten.

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We leveren een bijdrage aan de periodieke update van de RES Noordoost Brabant en aan de realisatie van de RESopgaven. Daarbij gaat het t.a.v. ‘besparen en de route naar aardgasvrij’ vooral om afstemming in het kader van de Regionale Structuur Warmte en het delen van kennis en ervaring op het gebied van energiebesparing. • We continueren onze lopende trajecten gericht op energiebesparing en kleinschalige opwek van elektriciteit (bv. zonnepanelen op daken van woningen). Daarbij gaat het concreet om: o Informatievoorziening en energieadvies voor particuliere woningeigenaren via het energieloket Brabant Woont Slim (zowel technisch als financieel advies); o Het aanbod van energiebesparende producten, bespaaradvies en inkoopacties via het energieloket Brabant Woont Slim (ook voor huurders);

Energie die niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt. Daarom krijgt besparen een hoge prioriteit. Het gaat daarbij bv. om het isoleren van woningen en andere gebouwen, het gebruik van zuinige apparatuur, verlichting en vervoersmiddelen en om energiezuinig gedrag zoals de thermostaat een graadje lager zetten. Een groot deel van de energie gebruiken we voor het verwarmen 9

o

o

o

•

Financiële ondersteuning via de Duurzaam Thuis Wonen Lening en de Duurzaamheidslening Ondernemers, Verenigingen en VVE’s; Prestatieafspraken die we periodiek maken met woningcorporaties JOOST en Woonveste. We werken aan een breder duurzaamheidsakkoord met de woningcorporatie(s) waarin ook onderwerpen als circulariteit, klimaatadaptatie en natuur-inclusief bouwen mee worden genomen (zie paragraaf 8.3). Het akkoord vormt de basis voor de prestatieafspraken op het gebied van duurzaamheid voor de komende jaren; Het toezicht vanuit de Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) op de naleving van energiebesparingsverplichtingen bij bedrijven (erkende maatregelen).

•

10

Aansluitend op de lopende trajecten ontwikkelen we een aanpak voor de bestrijding van energiearmoede bij huishoudens, waarbij de focus ligt op besparen. We benutten hiervoor de extra middelen die we vanuit het Rijk daarvoor ontvangen. Onderdeel hiervan is dat we samen met negen andere gemeenten in Noordoost-Brabant en de woningcorporaties Klusbussen inzetten om energiebesparende maatregelen aan te brengen bij huishoudens die kampen met energiearmoede. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om vrijwillige energiecoaches in te zetten om mensen te begeleiden bij het besparen van energie. We werken, samen met inwoners, bedrijven en organisaties aan een breder Uitvoeringsplan Warmte dat aansluit op de RSW, de Transitievisie Warmte en het Nationaal Isolatie Programma. Met de hiervoor genoemde trajecten geven we deels al invulling aan de Transitievisie Warmte. Met het Uitvoeringsplan Warmte willen we extra stappen zetten en onze aanpak optimaliseren. Dit onderdeel wordt apart uitgewerkt omdat hier specifiek vanuit landelijke kaders om gevraagd wordt, er vanuit het Rijk extra budget voor beschikbaar komt en de voorbereiding meer tijd vergt dan de voorbereiding van deze Duurzaamheidsagenda.

We maken hierbij zoveel mogelijk gebruik van de middelen die het kabinet via het Nationaal Isolatie Programma vrijmaakt, onder andere voor het stimuleren van (hybride) warmtepompen en isolatiemaatregelen. Het Uitvoeringsplan krijgt een agenda met acties per kwartaal tot 2026 om in de hele gebouwde omgeving van Boxtel (inclusief bedrijfspanden) aardgas te besparen en gebouwen

•

•

•

aardgasvrij te maken. Ideeën die al zijn ingediend, nemen we hier uiteraard in mee (zie kader). In een deel van Boxtel liggen mogelijk kansen voor een warmtenet. Of in dit deel van de gemeente een warmtenet komt is afhankelijk van de rentabiliteit van de mogelijke collectieve warmtevoorziening. De haalbaarheid hiervan wordt onderzocht en op basis hiervan beslist de gemeente in overleg met woningcorporatie JOOST of al dan niet een verder ontwerp volgt. Bronnen waaraan wordt gedacht zijn bodemenergie (WKO), in combinatie met thermische energie uit afvalwater (TEA) uit effluent RWZI2 of thermische energie uit oppervlaktewater (TEO)3 uit de Dommel. Aansluitend op de Transitievisie Warmte onderzoeken we de haalbaarheid hiervan. Daarbij gaat het ook om de betaalbaarheid voor gebruikers. We verduurzamen het maatschappelijk vastgoed in onze gemeente, verminderen het energiegebruik dat nodig is voor het verpompen van (afval)water (ook door hemelwater af te koppelen en niet te verpompen) en passen slimmere, zuinige openbare verlichting toe (zie paragraaf 8.5). Bij gebouwen waar we eigenaar van zijn, maar waar we niet verantwoordelijk zijn voor de energierekening, gaan we met de gebruikers in overleg over het treffen en financieren van energiebesparende maatregelen, op een zodanige manier dat de totale gebruikslasten afnemen (win-win-situatie);

We stimuleren energiescans bij bedrijven en organisaties (zoals scholen) en stimuleren de uitvoering van rendabele maatregelen. Daarbij kijken we ook naar de aansluiting van bedrijven (Is een grootverbruik-aansluiting wel nodig?). Ideeën uit de samenleving (warmtetransitie) •

• •

•

•

2 TEA-systemen halen warmte rechtstreeks uit het rioolstelsel of uit het gezuiverde

Persoonlijk maatwerkadvies en inzicht: bv. over de kosten, baten en terugverdientijd van verduurzamingsmaatregelen in de eigen woning; Ondersteuning door energiecoaches (is al onderdeel van de energiearmoede aanpak); Trajecten waarbij mensen volledig ontzorgd worden met een aanbod op maat (bv. gericht op isolatie, collectieve aanpak van gelijksoortige woningen, collectieve inkoop); Een wijkgerichte aanpak die liefst ook door de wijk zelf wordt uitgevoerd. Daarbij kan het om veel meer gaan dan alleen de warmtetransitie; Een aanpak voor bijzondere doelgroepen zoals eigenaren van monumenten en particuliere verhuurders.

opslag) installatie. Deze warmte kan vervolgens in de winter gebruikt worden om gebouwen te verwarmen met een warmtepomp. In de winter kan ook koude worden opgeslagen die in de zomer gebruikt wordt om op een duurzame manier te koelen.

afvalwater bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). 3 TEO-systemen maken gebruik van temperatuurverschillen in het oppervlaktewater gedurende het jaar. In de zomer wordt warmte uit (relatief warm) oppervlaktewater opgeslagen in bijvoorbeeld een WKO (warmte-koude

11

•

5. Energietransitie: grootschalige opwek van duurzame elektriciteit

•

Ambitie, kaders en ontwikkelingen De kaders voor dit thema zijn in hoofdstuk 4 al grotendeels beschreven. Om energieneutraal te worden en een bijdrage te leveren aan landelijke en regionale ambities, is ook grootschalige opwek van duurzame elektriciteit noodzakelijk. Voor de grootschalige opwek van duurzame elektriciteit zijn verschillende scenario’s onderzocht. Als onderdeel hiervan zijn werkateliers met inwoners, organisaties en bedrijven georganiseerd om zoekgebieden voor grootschalige wind- en zonneparken te bepalen en (sociale) randvoorwaarden op te stellen. De resultaten hiervan zijn vastgelegd in de Visie zon- en windenergie. Met het realiseren van grootschalige opwek is gestart door o.a. het uitzetten van een tender voor zonneparken en het uitvoeren van dakscans bij bedrijven. De beperkingen van het elektriciteitsnetwerk vormen echter, net als op veel andere plekken in Nederland, een belangrijke belemmering (bv. voor de ontwikkeling van zonnepark de RenbaanEsschebaan). Slimmer en efficiënter omgaan met het beschikbare netwerk, kan hierbij enige soelaas bieden.

•

•

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We leveren een bijdrage aan de periodieke update van de RES Noordoost Brabant en aan de realisatie van de RESopgaven. Daarbij gaat het t.a.v. ‘grootschalige opwek van duurzame elektriciteit’ vooral om het gezamenlijk verfijnen en realiseren van het RES-bod voor grootschalige zon- en windenergie en de monitoring daarvan.

12

We stimuleren de duurzame opwek van elektriciteit die op dit moment nog wel op het netwerk past (bv. bij kleinverbruik-aansluitingen). We voeren (samen met partneroverheden) continu overleg met de netbeheerder over de noodzakelijke aanpassingen van het netwerk en bereiden trajecten voor die in een later stadium wel kunnen worden aangesloten. Een voorbeeld hiervan is de nadere regionale verkenning van de mogelijkheid om in samenwerking met Vught en Sint-Michielsgestel en aansluitend op de RES Noordoost Brabant te komen tot een gezamenlijk, vanuit de samenleving gedragen windproject. Een ander voorbeeld zijn initiatieven m.b.t. waterkracht zoals het idee van Dommelstroom (oude watermolens in Boxtel). Samen met het Waterschap ondersteunen we dit initiatief.

•

•

We verkennen oplossingen om, ondanks de netcongestie, grootschalige opwek te kunnen realiseren (bv. grootschalig zon-op-bedrijfsdaken, zonneparken). Daarbij denken we bijvoorbeeld aan het combineren van duurzame opwek, energieopslag en –verbruik in zogenaamde energiehubs waar vraag en aanbod op een slimme manier op elkaar worden afgestemd. Dat kan bijvoorbeeld door directe onderlinge levering via een EnergieHandelsPlatform, het delen van een netaansluiting (cable pooling), opslag in accu’s van elektrische auto’s en/of het gebruik van slimme apparatuur. Als gemeente nemen we het voortouw om samen met de netbeheerder en het bedrijfsleven dit soort oplossingen daadwerkelijk in Boxtel te realiseren.

•

•

13

Afhankelijk van de ontwikkelingen en de hierboven genoemde punten, bekijken we of meer tenders voor zonneparken uitgezet kunnen worden. De doelstelling uit het beleidsakkoord is om elk jaar (vanaf 2021) een tender van 50 ha zonneparken uit te schrijven. We onderzoeken het verplichten van zon-op-dak bij bedrijven. Hierbij nemen we de instrumenten van de Omgevingswet mee. We onderzoeken wat de mogelijkheid is om mensen met een smalle beurs te laten profiteren van duurzame opwek in onze gemeente, bv. door participatie in zonprojecten. Daarbij denken we aan de oprichting van een duurzaamheidsfonds dat gevoed wordt vanuit projecten voor grootschalige opwek. Het duurzaamheidsfonds wordt ingezet voor energiemaatregelen bij inwoners, waarbij het met name gaat om degenen met een smalle beurs.

6. Klimaatadaptatie, groen en biodiversiteit

De uitkomsten hiervan worden in 2022 uitgewerkt in een Klimaatadaptatie Strategie met ambities per klimaatthema en een uitvoeringsprogramma met concrete maatregelen. Net als bij het Uitvoeringsplan Warmte wordt dit onderdeel apart uitgewerkt omdat dit een specifieke opdracht is uit het landelijke Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. De Klimaatadaptatie Strategie hanteert een integrale visie en de maatregelen uit het bijbehorende uitvoeringsprogramma vereisen een samenwerking tussen verschillende disciplines die ook apart de verantwoordelijkheid moeten nemen. In de openbare ruimte is de gemeente verantwoordelijk voor het treffen van deze maatregelen, maar dit is nog niet altijd voldoende geborgd. De ambitie van de gemeente is om bij herinrichting en nieuwbouw klimaatrobuust in te richten (VGRP). Op het gebied van waterrobuust inrichten wordt inmiddels samengewerkt op regionaal niveau, via Doelmatig Waterbeheer de Meierij. Dit samenwerkingsverband richt zich op doelmatig en duurzaam beheer van de (afval)waterketen en het uitvoeren van projecten die hiermee samenhangen. Hiervoor zijn middelen beschikbaar.

Ambitie, kaders en ontwikkelingen Het klimaat verandert en Boxtel bereidt zich daarop voor. In 2050 wil Boxtel volledig klimaatadaptief zijn. Met klimaatadaptief wordt in de Duurzaamheidsvisie 2030 bedoeld dat we ons aanpassen aan het veranderde klimaat, zodat we onze kwetsbaarheid verminderen en de gevolgen van klimaatveranderingen beperken. Hiermee sluiten we aan op de ambitie vanuit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie om in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig ingericht te zijn. Om in beeld te brengen wat daarvoor nodig is, zijn klimaatstresstesten uitgevoerd. Daarbij is gekeken naar droogte, hittestress, wateroverlast en overstromingsrisico’s. De resultaten zijn besproken met inwoners, ondernemers en interne adviseurs tijdens de zogenaamde klimaatrisico-dialogen.

We hebben de ambitie om het areaal aan groen (in de openbare ruimte en particuliere gronden) en de kwaliteit ervan te verbeteren. Hiermee werken we niet alleen aan klimaatbestendigheid maar zorgen we ook voor een verhoging van de biodiversiteit (aansluitend op het Deltaplan Biodiversiteitsherstel). In de stedelijke omgeving krijgt groen niet altijd prioriteit. In Boxtel zijn al wel veel initiatieven vanuit de samenleving die door de gemeente gefaciliteerd en ondersteund worden, onder andere de buurtmoestuinen, pluktuinen en Tiny Forests. Die initiatieven zijn er ook in het buitengebied, zoals de natuurwerkgroepen. Daar waar mogelijk wordt vanuit de gemeente gewerkt aan extra natuur of 14

een kwaliteitsverbetering daarvan. Denk bijvoorbeeld aan de Ecologische Verbindingszones die met het Waterschap worden uitgewerkt, de realisatie van het Geboortebos, het project Natuur in de Wijk en ErvenPlus. De financiering van een deel van deze projecten komt uit andere beleidsvelden, zoals plattelandsvernieuwing.

Ideeën uit de samenleving (Klimaatadaptatie) •

•

Vanuit de ambities voor klimaatadaptatie koppelen we bij projectontwikkeling de verschillende opgaves op het gebied van klimaat, natuur, ruimte, energie, woningbouw, landbouw en (vrijetijd)economie zo slim mogelijk aan elkaar. Hiervoor wordt er actief gezocht naar koppelkansen om adaptatiemaatregelen efficiënt te combineren met andere acties of doelen.

• • •

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We blijven inwoners en bedrijven informeren over klimaatadaptieve en biodiversiteitsmaatregelen en stimuleren hen om deze maatregelen te treffen. Dit doen we in ieder geval door: o In de periode 2022-2026 jaarlijks een regentonnenactie uit te voeren; o Een subsidieregeling voor afkoppeling van hemelwater op private gronden en voor het stimuleren van groene daken op te zetten; o Overige acties werken we verder uit binnen het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie (zie volgende punt). • We formuleren onze klimaatadaptatie doelen in een Klimaatadaptatie Strategie en stellen een bijbehorend Uitvoeringsprogramma op. Dit doen we op basis van de

• •

Het tegengaan en voorkomen van hittestress o.a. door het vergroenen van gebieden die naar voren komen als hitte-eilanden en het toepassen van lichtere bestrating; Meer infiltratie in bestaand bebouwd gebied, bv. door middel van waterdoorlatende goten, het gebruik van halfbestrating als oplossing voor parkeren; Het vasthouden van water in de wijk om wateroverlast en verdroging tegen te gaan; Het stimuleren van klimaatadaptief bouwen zoals groene daken, witte daken en het vergroenen van gevels; Aandacht voor schaduw en groen in de directe woonomgeving; Het verkennen van financiële stimulans voor vergroening door inwoners; Het verkennen van de inzet van klimaatcoaches om inwoners te informeren over vergroening en klimaatadaptieve maatregelen. Hierbij kan ook aandacht worden besteed aan (inheemse) soorten die bijdragen aan de biodiversiteit en bestand zijn tegen klimaatverandering.

klimaatstresstesten en klimaatdialogen. In dit uitvoeringsprogramma werken we samen met verschillende stakeholders zoals de woningcorporaties, Waterschap De Dommel en de lokale en regionale natuur- en landschapsorganisaties en met input van inwoners concrete maatregelen voor klimaatadaptatie uit. Ideeën die bij de voorbereiding van deze Duurzaamheidsagenda zijn

15

•

•

•

•

ingediend, nemen we uiteraard mee bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma (zie kader). We zorgen ervoor dat maatregelen gericht op klimaatadaptatie, waterrobuustheid en biodiversiteit uitdrukkelijk worden meegenomen in gemeentelijk beleid en gemeentelijke plannen (planontwikkeling en uitvoering). Hiermee geven we het goede voorbeeld aan inwoners en bedrijven. Dit vraagt wel om duidelijke (ruimtelijke) keuzes waarbij voldoende ruimte wordt gecreëerd voor zaken als groen en waterberging en waarbij bv. bomen niet verwijderd worden om zonnepanelen op dak mogelijk te maken. De meest geschikte methodiek om de aandacht voor duurzaamheid in plannen te borgen (bv. met klimaatpunten/scores) bepalen we met de betrokken afdelingen (zie paragraaf 8.1); We nemen klimaatadaptatie mee in het Duurzaamheidsakkoord met de woningcorporatie(s) (zie paragraaf 8.3); We verkennen de kansen om mee te doen aan het ‘Struikroven’ initiatief, bv. bij renovatieprojecten van de woningcorporatie (zie paragraaf 8.3);

•

•

•

16

We werken samen met woningcorporatie JOOST en sociaal werkbedrijf WSD aan de pilot ‘Blije Tuinen’. Hierbij kunnen mensen met een uitkering tuinen bij woningen van JOOST vergroenen en maken ze kennis met het tuiniersvak en het belang van groen voor het klimaat (zie paragraaf 8.3). We blijven initiatieven uit de samenleving gericht op klimaatadaptatie, de ontwikkeling en het beheer van groen, het stimuleren van biodiversiteit en de relatie tussen groen en voedsel faciliteren en ondersteunen. We verkennen de mogelijkheden voor een subsidie voor dergelijke initiatieven (zie ook hoofdstuk 3) en maken bestaande regelingen beter bekend; We benutten kansen voor nieuwe natuur of een verbetering van de ecologische kwaliteit. Dit doen we onder andere door initiatieven hiervoor te ondersteunen. Daarbij gaat het ook om landschapselementen zoals bijvoorbeeld hagen in het buitengebied. Nieuwe natuur wordt bij voorkeur ontwikkeld aangrenzend aan het Natuurnetwerk Brabant. We dragen bij aan de realisatie van de Brabantse Bossenstrategie door in projecten, op eigen gronden en in samenwerking met partners te zorgen voor revitalisering en uitbreiding van bestaande bossen, herstel en ontwikkeling

•

•

van bosbiodiversiteit en het stimuleren van de productie van bosproducten als duurzame grondstof. Meer bossen zorgen voor meer opslag van CO2. Bij de invulling, het onderhoud en beheer van groen hebben we blijvend aandacht voor biodiversiteit, bv. door streekeigen, bloemrijke beplanting in te zetten in gemeentelijke projecten en in bermen en plantsoenen, over te gaan op een extensievere vorm van onderhoud (maaibeheer, eco-plantsoenen) en natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups (o.a. door het ophangen van mezenkasten). We blijven binnen Doelmatig Waterbeheer de Meierij op regionaal niveau samen werken aan klimaatadaptatie en benutten de beschikbare rijkssubsidie voor de uitvoering van klimaatadaptieve projecten m.b.t. water (o.a. de Deken Broekmanlaan en de Kalksheuvel).

17

7. Circulair en lokaal

nieuwe spullen kopen, goederen delen, voedselverspilling voorkomen, lokaal en regionaal inkopen) en om het verlengen van de levensduur van producten (repareren, tweedehands spullen kopen). Als gemeente geven we het goede voorbeeld door in de openbare ruimte waar mogelijk materialen opnieuw te gebruiken. We stimuleren het bovendien door initiatieven zoals het Repair Café, kringloopwinkels (het Goed, Spullukus, Vincentius) en het elektrische deelauto-project te omarmen, te promoten en waar mogelijk te faciliteren (zie ook paragraaf Communicatie).

Ambitie, kaders en ontwikkelingen In de Duurzaamheidsvisie 2030 wordt het belang van een circulaire economie toegelicht. Onze economie is nog grotendeels lineair, wat betekent dat grondstoffen worden omgezet in producten die na gebruik als afval worden gezien. Grondstoffen worden hierdoor niet hergebruikt, wat zorgt voor een verspilling van grondstoffen en energie, onnodig transport, een belasting van het milieu en hoge kosten voor afvalbeheer. Op grond van het Rijksprogramma Nederland Circulair wil Nederland in 2050 toe naar een volledig circulaire economie. In 2030 moet Nederland al 50% minder primaire grondstoffen gebruiken. Het landelijke Grondstoffenakkoord richt zich daarbij in eerste instantie vooral op kunststoffen, consumptiegoederen, de maakindustrie, de bouw, biomassa en voedsel.

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We werken op basis van het Grondstoffenplan continu aan de optimalisatie van het inzamelingssysteem van huishoudelijk afval, waarbij het streven naar circulariteit een van de belangrijkste uitgangspunten is. We blijven gescheiden inzameling verder stimuleren om de hoeveelheid restafval te reduceren en we evalueren het effect van de verandering in de inzamelfrequentie. Daarnaast stimuleren we ook de gescheiden inzameling van groenafval;

Vanuit de gemeente ligt de focus vooral op het stimuleren van hergebruik en recycling door middel van de inzamelingssystematiek voor huishoudelijk afval. In 2019 heeft de gemeente Boxtel het Grondstoffenplan vastgesteld. Op basis daarvan wordt continu gewerkt aan de optimalisatie van het inzamelingssysteem bv. door het plaatsen van ondergrondse containers bij stapelbouw en in aangewezen centrumgebieden, het verder doorvoeren van diftar (gedifferentieerde tarieven), het veranderen van de inzamelfrequentie en het bestrijden van zwerfafval (bv. met zwerfafvalpakkers en opschoonacties). Maar het gaat bij het realiseren van een circulaire samenleving niet alleen om de manier waarop met huishoudelijk afval wordt omgegaan. Het gaat ook om circulair produceren en bouwen, bewust consumeren (bv. minder 18

•

•

•

We stimuleren, faciliteren en subsidiëren initiatieven gericht op de bestrijding van zwerfafval (zwerfafvalpakkers, opschoonacties) en betrekken verenigingen hierbij; We stimuleren, promoten en faciliteren meer dan voorheen initiatieven gericht op bewust consumeren, het tegengaan van (voedsel)verspilling, het repareren en delen van goederen en hergebruik van materialen (zie Communicatie). We laten zelf als gemeente zien dat we hieraan bijdragen door materialen opnieuw te gebruiken. We verkennen ook de mogelijkheden voor een subsidie van initiatieven uit de samenleving gericht op circulariteit (zie hoofdstuk 3);

•

19

Duurzaam ondernemen biedt economische kansen. We stimuleren duurzaam en/of circulair ondernemen op onze bedrijventerreinen, met name op Vorst B, dat ontwikkelt wordt tot GreenTech Park Brabant. Om de kansen voor clustering van circulaire activiteiten en samenwerking zo goed mogelijk te benutten, werken bedrijven, onderwijsinstellingen en overheid samen en wordt een broedplaats (Incubator) gerealiseerd waar innovatieve ondernemers kunnen experimenteren en startups kunnen groeien (zie paragraaf 8.4); We geven invulling aan de motie Circulair Bouwen, die door de raad is aangenomen (zie paragraaf 8.3);

8. Duurzaamheid als rode draad in ander beleid

8.1

Duurzame gebieds- en plattelandsontwikkeling (incl. landbouw)

Ons duurzaamheidsbeleid heeft consequenties voor de inrichting van onze gemeente. Om ruimte te creëren voor bv. klimaatmaatregelen (klimaatrobuust inrichten) is het belangrijk dat de ambities worden geborgd met de instrumenten van het Omgevingswet.

Zoals in hoofdstuk 2 al is benoemd, vinden we het belangrijk dat duurzaamheid als rode draad is verweven bij alles wat we in Boxtel doen en het beleid dat we daarvoor ontwikkelen. Om dit te realiseren is het belangrijk dat duurzaamheidsmedewerkers van de gemeente participeren in trajecten zoals de uitwerking van het Omgevingsbeleid, plattelandsontwikkeling en de totstandkoming van nieuw mobiliteitsbeleid. We zetten daarbij sterk in op het benutten van koppelkansen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het realiseren van groen in combinatie met (beschaduwde) sportplekken in de openbare ruimte en het plaatsen van zonnepanelen op infrastructurele werken of waterbergingen. Voor het verankeren van duurzaamheid in andere beleidsvelden en het identificeren en benutten van koppelkansen, reserveren we een deel van onze capaciteit.

Boxtel sluit aan bij het Brabants beleidskader Landbouw en Voedsel. Dit beleid richt zich op het toekomstbestendig en duurzaam maken van de landbouw- en voedselketen en het realiseren van een gezond en duurzaam businessmodel voor agrarische ondernemers. Hier liggen kansen op het gebied van natuur, energie, circulariteit en bodem-, water- en luchtkwaliteit. Denk bijvoorbeeld aan natuurbeheer als onderdeel van het bedrijfsproces, de teelt van gewassen onder zonnepanelen, de teelt van biobased grondstoffen (zoals vlas en populierenhout, relatie met mogelijke vestiging van Peppelhout), de teelt van gewassen die beter passen bij een veranderend klimaat en biologische landbouw (Europese ambitie: 25% biologische landbouw in 2030). Het is belangrijk dat vanuit verschillende invalshoeken samengewerkt wordt om te komen tot het voedselsysteem van de toekomst. De Kleine Aarde wordt het eerste kennis- en praktijkcentrum in een netwerk van ‘Plaatsen’ waar die toekomst gezamenlijk wordt vormgegeven.

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We versterken de verankering van duurzaamheid in andere gemeentelijke trajecten. We onderzoeken bij welke beleidsvelden het al wel goed gaat en waar nog niet en maken op basis hiervan aanvullende interne afspraken. Daarbij gaat het ook om het reserveren van budget voor duurzaamheidsmaatregelen. • We werken in dit kader een voorstel uit om duurzaamheid op te nemen in college/raadsvoorstellen.

Een deel van de agrarische bedrijven gaat op termijn stoppen. Met de eigenaren van vrijkomende agrarische bedrijven (VAB) wordt gesproken over alternatieven. Het nog te ontwikkelen VAB-beleid moet hier meer helderheid in bieden. Binnen deze opgave liggen ook kansen die bijdragen aan het 20

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We verankeren de duurzaamheidsambities in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan en aansluitend daarop binnen de planontwikkeling en uitvoering bij de gemeente. De meest geschikte borgingsmethodiek (bv. met klimaatpunten/scores) bepalen we met de betrokken afdelingen • We gaan aan de slag met een landbouwvisie voor Boxtel (of een speciale paragraaf in de Omgevingsvisie) gericht op de transitie naar circulaire, natuur-inclusieve, duurzame kringlooplandbouw met perspectief voor agrarische ondernemers. • We nemen duurzaamheidsaspecten zoals de ontwikkeling van (tijdelijke) zonnevelden en de ontstening van het buitengebied mee in ons te ontwikkelen VAB-beleid.

versterken van de duurzame kwaliteit van het Boxtelse buitengebied, zoals de ontwikkeling van nieuwe natuur, eventueel in combinatie met tijdelijk wonen (bv. tiny houses) of (tijdelijke) zonnevelden. Voor cofinanciering hiervan bekijken we mogelijkheden die het Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB) kan bieden.

8.2

Duurzame mobiliteit

Een belangrijk deel van de energievraag op Boxtels grondgebied heeft te maken met verkeer en vervoer. In 2021 is gestart met de voorbereiding van een nieuwe visie op mobiliteit. Hoewel het hierbij ook gaat om bereikbaarheid en verkeersveiligheid, spelen duurzaamheid en omgevingskwaliteit (Schone Lucht Akkoord) een belangrijke rol. Daaraan wordt gewerkt door o.a. het autoluw maken van woonwijken en de inzet op schone vervoersmiddelen zoals de fiets, het openbaar vervoer en elektrisch vervoer (inclusief de benodigde laadinfrastructuur). Vanuit Klimaatbeleid geven we hierbij de voorkeur aan het stimuleren van volledig emissievrij vervoer zoals de fiets. Dit betekent ook dat er in het kader van ruimtelijke ordening ook aandacht moet zijn voor ruimte voor de

Het stimuleren van duurzame consumptie sluit ook aan bij dit onderwerp. Er zijn in Boxtel veel initiatieven waarmee aandacht wordt gevraagd voor duurzaam, lokaal geproduceerd voedsel. Denk aan buurtmoestuinen, voedselbossen, de Herenboeren, plukroutes, de Voedseltuin van de Kleine Aarde e.d. Een mogelijke nieuwe ontwikkeling is de lokale productie van plantaardige eiwitten (zoals bonen) en de hierboven genoemde biobased grondstoffen.

21

fiets. Vanuit het oogpunt van circulariteit en het efficiënt omgaan met grondstoffen en producten, is ook deelmobiliteit een item.

zijn en worden nieuwbouwprojecten niet meer op het aardgas aangesloten. Toch liggen er in de woningbouw nog veel verduurzamingskansen, waarbij het vooral gaat om het beperken van de milieubelasting van gebruikte materialen. Dit zorgt er voor dat er steeds meer aandacht komt voor circulair, klimaatadaptief, natuur-inclusief en biobased bouwen. Ook bij bestaande bouw liggen nog veel kansen. We stellen daarom samen met de woningcorporatie(s) een duurzaamheidsakkoord op dat zich richt op alle aspecten van duurzaamheid en ambities beschrijft tot 2030. De huurders zijn ook bij dit proces betrokken. Op basis van een eerder aangenomen motie circulair bouwen onderzoeken we bovendien de mogelijkheid om projecten voor duurzame volkshuisvesting te realiseren in Boxtel. Daarbij past ook het project gericht op de realisatie van ‘tiny houses’ waarbij biobased materialen worden gebruikt en een link wordt gelegd met deelmobiliteit. Het gaat om een proef met 5 ‘tiny houses’ per jaar vanaf 2022 op 4 locaties. We sluiten hiermee aan op de Citydeal Circulair en Conceptueel bouwen.

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We stellen een nieuwe visie op mobiliteit (Mobilee 2040) vast en nemen duurzame mobiliteit en leefbaarheid daarin expliciet mee.

8.3

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We stimuleren circulair, klimaatadaptief, natuur-inclusief en biobased bouwen en projecten die hierop aansluiten (waaronder het project ‘tiny houses’); • Dit doen we concreet door onze afspraken met de woningcorporatie(s) te verbreden en vast te leggen in een duurzaamheidsakkoord dat we vervolgens gaan uitvoeren.

Bouwen en wonen

De woningbouwopgave is groot, ook voor Boxtel. We streven daarbij naar goed, betaalbaar maar ook duurzaam bouwen. De nieuwbouw van woningen of gebouwen moet aan een reeks wetten en regels voldoen. Zo moeten vanaf 1 januari 2021 alle nieuwe gebouwen in Nederland bijna energieneutrale gebouwen (BENG) 22

8.4

•

Economie

De aandacht voor duurzaamheid wordt ook bij bedrijven steeds vanzelfsprekender. Voor energiebesparing gelden op basis van weten regelgeving verplichtingen. In opdracht van de gemeente ziet de ODBN toe op de naleving van energiebesparingsverplichtingen. Daarnaast willen veel bedrijven aan de slag met duurzame opwek van energie, wat nog niet altijd kan vanwege de beperkingen van het netwerk. Energie-uitwisseling kan hierbij een optie zijn. Samen met het bedrijfsleven in Boxtel verkennen we de oplossingen om, ondanks de netcongestie, grootschalige opwek te kunnen realiseren (bv. grootschalig zon-op-bedrijfsdaken, zie paragraaf 5.3). Ook de andere duurzaamheidsthema’s spelen bij bedrijven een rol. In samenspraak met het bedrijfsleven verkennen we welke kansen er liggen en hoe we die kansen kunnen benutten. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het realiseren van klimaatbestendige bedrijventerreinen (vergroenen door ‘ontstenen’, zoals bijvoorbeeld op Ladonk is gebeurd). Ook circulariteit krijgt steeds meer aandacht. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de ontwikkeling van het GreenTech Park Brabant (op Vorst B). Met deze ontwikkeling laten we zien dat duurzame ontwikkeling ook economische kansen biedt. Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • In samenspraak met het bedrijfsleven verkennen en benutten we de kansen voor o.a.

grootschalige opwek op bedrijfsdaken in combinatie met energie-uitwisseling, de optimale inzet van restwarmte, het klimaatbestendig maken van bedrijventerreinen, de invulling van GreenTech Park Brabant en het stimuleren van een ‘waarde-economie’ in bredere zin. 23

We verkennen samen met het bedrijfsleven de mogelijkheden om invulling te geven aan de vraag naar producten/diensten voor het verduurzamen van woningen (onderdeel van het traject Uitvoeringsagenda Warmtetransitie) (zie hoofdstuk 4).

8.5

•

De gemeente als ‘bedrijf’

De gemeente is zelf ook een bedrijf. Als het om duurzaamheid gaat, geeft de gemeentelijke organisatie het goede voorbeeld. Daarbij gaat het vooral om het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed, installaties zoals de openbare verlichting (vervanging door LED en toepassen dimmen), gemeentelijk vervoer en het beheer van de openbare ruimte. Op dit moment ligt de focus hierbij nog vooral op energiebesparing wat meegenomen wordt in het meerjarenonderhoudsplan. De komende jaren zullen ook de kansen op het gebied van klimaatadaptatie en circulariteit beter in beeld worden gebracht en worden benut binnen de gemeentelijke organisatie. Verduurzaming vindt daarnaast ook plaats via de aanbesteding en uitvoering van projecten. Een voorbeeld is het hergebruik van materialen in de openbare ruimte, wat inmiddels zoveel mogelijk plaatsvindt. Voor het verduurzamen van het inkoopen aanbestedingsbeleid is het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2016 – 2021 ondertekend. Boxtel heeft het Actieplan Maatschappelijke Verantwoord Inkopen 2017-2022 opgesteld om hier invulling aan te geven. Inmiddels is er een nieuw landelijk Manifest gepresenteerd. Dat is nog niet door Boxtel ondertekend.

Wat gaan we in 2022 – 2026 doen? • We werken continu aan de verduurzaming van onze eigen bedrijfsvoering en verbreden onze aanpak (niet alleen energiebesparing, maar ook klimaatadaptatie en circulariteit); • We zorgen ervoor dat onze medewerkers op de hoogte zijn van de inhoud van het duurzaamheidsbeleid en vanuit hun werk een bijdrage leveren aan de ambities; 24

We ondertekenen het nieuwe landelijke Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) en actualiseren ons actieplan.

9. Organisatie en participatie

• •

9.1

•

Uitvoeringsorganisatie en participatieafspraken

De gemeente Boxtel heeft het initiatief genomen voor de totstandkoming van deze Duurzaamheidsagenda en speelt een belangrijke rol bij de uitvoering ervan. Maar de gemeente staat zeker niet alleen aan de lat. Sterker nog, het realiseren van de duurzaamheidambities kan alleen maar als inwoners, bedrijven en organisaties in Boxtel actief mee doen. Ook de samenwerking met partijen buiten de gemeente (bv. andere overheden) is cruciaal.

Het coördineren van samenwerkingsprojecten; Het stimuleren of faciliteren van acties/projecten van anderen; Het zelf uitvoeren van projecten.

In de projectenmatrix die hoort bij de Duurzaamheidsagenda is per project aangegeven welke rol de gemeente heeft en met welke partners wordt samengewerkt. Voor een belangrijk deel van de projecten is het team Duurzaamheid van de uitvoeringsorganisatie MijnGemeenteDichtbij aan zet. Voor een deel van de projecten geldt dat ze in principe getrokken worden door andere afdelingen en dat duurzaamheid één van de aspecten is waarmee rekening moet worden gehouden (duurzaamheid als rode draad).