3. 250522 Lokaal Eigendom en energiegemeenschappen raadsessie Sint Michielsgestel

Lokaal eigendom en Energiegemeenschappen Raadsinformatieavond Sint Michielsgestel

22 mei 2025 Ivo Thonon, senior adviseur bij Energie van Utrecht, namens Els Holsappel Thematrekker Lokaal Eigendom / Energiegemeenschappen/Energierechtvaardigheid NP RES 1

Even voorstellen

• Ivo Thonon • Energie van Utrecht, de koepel van 28 energiecoöperaties in de provincie Utrecht • Nationaal Programma Regionale Energiestrategie • Belangenbehartiger bij Provinciale Staten Utrecht • Betrokken bij beleid in: • Provincie Utrecht • Gemeente Rhenen • Gemeente Stichtse Vecht

5/22/2025

2

Principes van de Wereld van B

Tekst lokaal eigendom Klimaatakkoord 2019

“Om de projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbaar op land in de energietransitie te laten slagen, gaan in gebieden met mogelijkheden en ambities voor hernieuwbare opwekking, partijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en exploitatie. Dit vertaalt zich in evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (bewoners en bedrijven). Investeren in een zon –en/of windproject is ondernemerschap. Dat vergt ook mee-investeren en risico lopen. Het streven voor de eigendomsverhouding is een algemeen streven voor 2030. Er is lokaal ruimte om hier vanwege lokale project-gerelateerde redenen van af te wijken.” 5/22/2025

4

Wat is lokaal eigendom? • Economisch eigendom • Zeggenschap over • inrichting en • verdeling opbrengsten • Iedereen kan meedoen door lid van de coöperatie te worden Lokaal eigendom is eigenlijk de sociale en democratische kant van de energietransitie:

Projecten in lokaal eigendom kennen vaak een hogere maatschappelijke acceptatie: als toegankelijker en eerlijker ervaren (dit wil niet zeggen dat er daarmee geen weerstand is)

de zeggenschap gaat van grote (vaak buitenlandse) bedrijven naar lokale partijen, en de opbrengsten daarmee ook.

5/22/2025

5

Definitie lokaal eigendom

• Lokaal eigendom = het eigendom van lokale partijen • Lokaal = partijen gevestigd in de lokale omgeving van het project • Eigendom = het juridische (maar liefst ook economische) eigendom • Kan collectief, maar ook individueel

Conform Monitor Financiële Participatie Hernieuwbare Energie op Land

5/22/2025

6

Definitie lokaal eigendom

Bewonerscollectieven Overheid (gemeenten, zoals waterschappen, energiecoöperaties provincie, BOM)

Lokale bedrijven

(Uit: Monitor Financiële Participatie Hernieuwbare Energie op Land)

5/22/2025

7

Van lokaal eigendom naar energiegemeenschappen

5/22/2025

8

Energiewet (gaat in op 1-1-2026)

Energiegemeenschap: “Een juridische entiteit die ten behoeve van haar leden, vennoten of aandeelhouders activiteiten op de energiemarkt verricht en als hoofddoel heeft het bieden van milieuvoordelen of economische of sociale voordelen aan haar leden, vennoten of aandeelhouders of aan de plaatselijke gebieden waar ze werkzaam is, en niet is gericht op het maken van winst”

5/22/2025

9

Energiewet Energiegemeenschap legt in haar statuten vast:

• Open vrijwillige deelname • Het recht om de energiegemeenschap te verlaten • Feitelijke zeggenschap bij de leden (natuurlijke personen, kleine bedrijven en/of lokale overheid) Een energiegemeenschap met die opwekinstallaties ontwikkeld, kan in statuten vastleggen dat:

• De feitelijke zeggenschap bij leden ligt die nabij de opwekinstallatie gevestigd zijn

5/22/2025

10

Energiewet Energie delen • Iedereen met eigen opwekinstallatie of lid van energiegemeenschap • Beide bij dezelfde energieleverancier en die energie delen aanbiedt (in de praktijk is dit om | nieuwe energie, een coöperatieve energieleverancier)

5/22/2025

11

Local4Local Pilots Energie Samen: locale energie tegen een eerlijke, stabiele prijs

5/22/2025

12

Mensen die vanuit lokaal perspectief (B) werken aan het energiesysteem streven naar: Maximaal gebruik van lokale duurzame bronnen

Het minimaliseren van transport door afstemmen opwek, opslag, gebruik en conversie (en daardoor minder netcongestie) Gedeelde opwek en opslag

Gelijktijdig vraag en aanbod bij elkaar te brengen

Het doel: zoveel mogelijk lokale energie gebruiken en zo min mogelijk afhankelijk zijn van de wereldmarkt, zodat de prijzen eerlijk, stabiel en democratisch vastgesteld zijn. 1 3

Voorbeelden lokaal energiesysteem

5/22/2025

14

Energiegemeenschap Energiegemeenschap: Inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en/of overheden in een gebied die samen energie opwekken, opslaan, delen en/of leveren

5/22/2025

16

Beweging naar gebiedsgericht

• Vraag en aanbod bij elkaar brengen • Sturen op gelijktijdigheid

De energietransitie en de RES’en worden meer gebiedsgericht

5/22/2025

17

Belang lokaal eigendom neemt toe Geïntegreerd energiesysteem / Energiewet

Opwek / Klimaatakkoord

Sturen op gelijktijdigheid Energiedelen / energiegemeenschappen

• Grootschalige opwek zon en wind • Streven naar 50% lokaal eigendom

• •

Lokale zeggenschap over (deel) opbrengsten

Lokale zeggenschap over energieprijzen

5/22/2025

19

Wie is aan zet in de energietransitie? De markt? De overheid? De lokale (energie)gemeenschap(pen)?

Jullie als raad bepalen: • De rol die je als overheid inneemt: • Alleen voorwaardenstellend? • Lid van de coöperatie? • Een aandeel en mee-investeren, maar dan ook deel van de opbrensten? • De macht van de marktpartijen versus energiegemeenschappen • De randvoorwaarden voor participatie 5/22/2025

20

Vragen of sparren?

Els Holsappel • Thematrekker Lokaal Eigendom / Energiegemeenschappen/ Energierechtvaardigheid • e.holsappel@npres.nl • 06 11 30 33 05

5/22/2025

21

www.regionale-energiestrategie.nl

5/22/2025

22

Energiewet Artikel 2.4 Voorwaarden energiegemeenschap 1. Een energiegemeenschap neemt in haar statuten, of, in geval van een personenvennootschap, in een overeenkomst, ten minste op dat:

a. de participatie in de energiegemeenschap open en vrijwillig is; b. de leden, vennoten, of aandeelhouders het recht hebben de energie-gemeenschap te verlaten; en c. de feitelijke zeggenschap over de energiegemeenschap is gelegen bij leden, vennoten of aandeelhouders die natuurlijk personen, micro-ondernemingen, kleine ondernemingen of lokale autoriteiten zijn. 2. Een energiegemeenschap die hernieuwbare energieprojecten ontwikkelt, kan:

a. in aanvulling op het eerste lid, in de statuten of de overeenkomst opnemen dat de leden, vennoten of aandeelhouders van de energiegemeenschap enkel natuurlijk personen, lokale autoriteiten of microondernemingen, kleine ondernemingen of middelgrote ondernemingen zijn; en b. in afwijking van het eerste lid, onderdeel c, de feitelijke zeggenschap over de energiegemeenschap bij die leden, vennoten of aandeelhouders van de rechtspersoon leggen, die in de nabije omgeving van de hernieuwbare-energieprojecten zijn gevestigd. 3. Nadere regels over de wijze waarop een energiegemeenschap de zeggenschap inricht via algemene maatregel van bestuur 5/22/2025

23

Mensen die vanuit lokaal perspectief (B) werken aan het energiesysteem streven naar: Maximaal gebruik van lokale duurzame bronnen

Het minimaliseren van transport door afstemmen opwek, opslag, gebruik en conversie Gedeelde opwek en opslag

Gelijktijdig vraag en aanbod bij elkaar te brengen

Dat is echter niet vanzelfsprekend vanwege huidige kaders (A):

Geoptimaliseerd voor grootschalig centraal opgewekte energie Gelijktijdigheid speelt voor de eindgebruiker geen rol

Transport is onbeperkt beschikbaar

Gericht op de individuele aansluiting

2 4

Balanceren op verschillende schaalniveaus

5/22/2025

25