250911. Presentatie Hekkelman Advocaten.DEF

GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN Tycho Lam – 11 september 2025

VANDAAG 1. Wat is het probleem? 2. Toepasselijke regels en rechtspraak 3. Welke mogelijkheden heeft de gemeente?

1

1. Wat is het probleem?

2

1. WAT IS HET PROBLEEM?

3

1. WAT IS HET PROBLEEM? • Wat zijn de nadelige gevolgen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen voor de gezondheid van mensen? • Hoe voorkomen we nadelige gevolgen? • Wat is een veilige afstand? è Nog veel onduidelijk

4

2. Toepasselijke regels en rechtspraak

5

2. TOEPASSELIJKE REGELS EN RECHTSPRAAK • Begrip spuitzones (of feitelijk, spuitvrije zones) is in rechtspraak ontwikkeld • Dus geen specifieke regelgeving in ruimtelijk spoor • Let wel: ook ontwikkelingen in civielrechtelijke (privaatrechtelijk) spoor è Daar speelt het voorzorgsbeginsel in het bijzonder, net als in toelatingsprocedure van gewasbeschermingsmiddelen

6

2. TOEPASSELIJKE REGELS EN RECHTSPRAAK Hof Den Bosch 22 juli 2025, ECLI:NL:GHSHE:2025:2043

• Vordering omwonenden akker (tot 10 meter) om verbod op lelieteelt als daarbij bepaalde gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt in de dosering die noodzakelijk is voor de lelieteelt Hof:

• Vordering omwonenden kan niet op grond van toepassing voorzorgsbeginsel worden toegewezen (geen zelfstandig dragende rechtsgrond) • Voorzorgsbeginsel noopt wel tot nader onderzoek (risicobeoordeling) want leemte in toelatingsprocedure (geen onderzoek naar risico’s op neurodegeneratieve ziektes die op latere leeftijd optreden en ontwikkelingsstoornissen) • Teler heeft daarom verhoogde zorgvuldigheidsnorm (bijzondere zorgplicht) die in deze omstandigheden meebrengt dat hij zich onthoudt van het gebruik van beoogde gewasbeschermingsmiddelen in nabijheid (= 250 meter) van omwonenden. Dus (dreigende) onrechtmatige daad è 250 meter volgt uit OBO onderzoeksrapport: gewasbeschermingsmiddelen in een straal van 250 meter van de teeltlocatie zijn in veel hogere concentraties aanwezig dan in andere gebieden; de te gebruiken middelen hebben potentieel schadelijke gevolgen

7

2. TOEPASSELIJKE REGELS EN RECHTSPRAAK ABRvS 23 juni 2004, ECLI:NL:RVS:2004:AP3436

• Provinciale toetsingspraktijk met vuistregel dat tussen gevoelige functies en agrarische bedrijvigheid in de fruitsector, boomteelt en glastuinbouw in het algemeen een afstand van 50 meter dient te worden aangehouden in verband met het gebruik van bestrijdingsmiddelen • Onderbouwing: volksgezondheid • Toepassing vuistregel in het algemeen niet onredelijk • Maar onderzoek nodig naar bijzondere omstandigheden die noopten tot afwijking van de indicatieve afstand

8

2. TOEPASSELIJKE REGELS EN RECHTSPRAAK ABRvS 15 mei 2024, ECLI:NL:RVS:2024:2044

• Vaste rechtspraak: een afstand van 50 meter tussen gevoelige functies en agrarische bedrijvigheid waarbij gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, wordt in het algemeen niet onredelijk geacht • Gevoelige functies: functies waar mensen langdurig verblijven (ECLI:NL:RVS:2015:1007) • Bijvoorbeeld woningen en tuinen, kantoren

9

(2) TOEPASSELIJKE REGELS EN RECHTSPRAAK Vaste Afdelingsrechtspraak:

• Geen wettelijke bepalingen over minimaal aan te houden afstanden tussen teeltgronden en gevoelige functies (zoals woningen en tuinen) • Afweging van belangen, waarbij de aan te houden afstand tussen gronden waarop gewassen worden verbouwd met gewasbeschermingsmiddelen en nabijgelegen gevoelige functies zodanig dient te worden gekozen dat een aanvaardbaar woonen leefklimaat bij het gevoelig object aanwezig is • Een afstand van 50 meter als spuitvrije zone in het algemeen niet onredelijk • Die afstand kan worden verkleind met een deugdelijke motivering gebaseerd op een op de locatie toegesneden onderzoek • Bestaande situaties met gevoelige functies doen hier niet aan af • Maximale planologische mogelijkheden voor agrarische bestemming is uitgangspunt • Uitzondering als wijziging agrarisch gebruik niet voorzienbaar is

10

2. TOEPASSELIJKE REGELS EN RECHTSPRAAK • Standaardformulering locatiespecifiek onderzoek (zie o.a. ABRvS 6 juni 2024, ECLI:NL:RVS:2024:2340, r.o. 7.6): “Uit vaste rechtspraak van de Afdeling volgt dat in het algemeen een afstand van 50 m tussen gevoelige functies en agrarische bedrijvigheid waarbij gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, niet onredelijk wordt geacht. Het is mogelijk die afstand te verkleinen als daaraan een deugdelijke motivering ten grondslag ligt. Deze motivering moet gebaseerd zijn op een zorgvuldig op de locatie toegesneden onderzoek (vergelijk de uitspraak van de Afdeling van 30 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:855, onder 7).”

• Wat vindt de Afdeling dan voldoende ‘zorgvuldig’? • De enkele verwijzing in de plantoelichting naar een beukenhaag, natuurstrook, windrichting en spuittechnieken is in ieder geval onvoldoende (ABRvS 8 mei 2024, ECLINL:RVS:2024:1973, r.o. 9.2)

• Het gebruik van rekenmodellen is nog weinig succesvol: • PRI 2015  ABRvS 16 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3018 • EFSA-model  ABRvS 19 oktober 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3023

11

3. Welke mogelijkheden heeft de gemeente?

12

3. WELKE MOGELIJKHEDEN HEEFT DE GEMEENTE? Handhaven spuit(vrije)zones: • Is in ruimtelijk spoor feitelijk alleen mogelijk voor vraag of omgevingsplanregels worden nageleefd door teler • Dus: mag teler op grond van de regels van het omgevingsplan de betreffende gewassen telen met gebruik van gewasbeschermingsmiddelen? è Bestaande situaties: als op grond van het omgevingsplan de teelt van gewassen (bollen) planologisch is toegelaten ondanks dichtbij gelegen woonbestemming, dan kan niet worden gehandhaafd op grond van het omgevingsplan è Nieuwe situaties: spuit(vrije)zone aanhouden en inperken planologische mogelijkheden (zie hierna)

13

3. WELKE MOGELIJKHEDEN HEEFT DE GEMEENTE? • (Volledig) beperken planologische mogelijkheden è Onder Wro: gebruiksovergangsrecht! è Onder Ow: geen standaard overgangsrecht

14

3. WELKE MOGELIJKHEDEN HEEFT DE GEMEENTE? • (Volledig) beperken planologische mogelijkheden • Onder Ow: Onderbouwen dat een beperking van de gebruiksmogelijkheden van de teler in overeenstemming is met het criterium van een ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ (ETFAL) • Beleidsruimte • Afweging van belangen • Nadeelcompensatie è Passieve risico-aanvaarding (artikel 15.6 Omgevingswet)

15

3. WELKE MOGELIJKHEDEN HEEFT DE GEMEENTE? Cumulatieve criteria passieve risico-aanvaarding

• Bij schade die wordt veroorzaakt door wijziging van een of meer regels in een omgevingsplan gesteld met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties, waarbij bepaalde activiteiten niet meer worden toegestaan • Is sprake van passieve risico-aanvaarding als: a. het bevoegd gezag ten minste een jaar voorafgaand aan de wijziging van die regel, van het voornemen daartoe kennis heeft gegeven op de in artikel 12 van de Bekendmakingswet bepaalde wijze; b. gedurende drie jaar onmiddellijk voorafgaand aan die kennisgeving, geen activiteit is verricht die in overeenstemming is met de regels in het omgevingsplan of de omgevingsverordening die van toepassing waren; en c. vanaf het tijdstip van die kennisgeving tot het tijdstip van de wijziging van die regel, geen activiteit is verricht die in overeenstemming is met de regels in het omgevingsplan of de omgevingsverordening die van toepassing waren of de voor een activiteit op die locatie benodigde voorbereidingen niet zijn getroffen.

16

3. WELKE MOGELIJKHEDEN HEEFT DE GEMEENTE? • Voorbereidingsbesluit: • Verbod of een verbod om zonder voorafgaande melding of zonder omgevingsvergunning daarbij aangewezen activiteiten te verrichten, die op grond van het omgevingsplan zijn toegestaan maar nog niet plaatsvinden • Een voorbereidingsbesluit moet bestaand gebruik eerbiedigen • Beperkt dus maximale planologische mogelijkheden teler • Nadeelcompensatie

17

Tycho Lam 024 – 382 83 38 t.lam@hekkelman.nl Advocatuur Nijmegen

Notariaat Nijmegen

Notariaat Arnhem

Oranjesingel 1

Oranjesingel 41

Sickeszplein 1

6511 NJ Nijmegen

6511 NN Nijmegen

6821 HV Arnhem

advocatuur@hekkelman.nl

notariaat-nijmegen@hekkelman.nl

notariaat-arnhem@hekkelman.nl

024 - 382 83 84

024 - 382 84 86

026 - 377 71 11