19-09-2024 - Inspreektekst J. van der Maar over Omgevingsvisie

Geachte voorzitter en leden van de commissie Leefomgeving & Duurzaamheid. Deze toelichting heeft betrekking op mijn zienswijze op de omgevingsvisie met betrekking tot het aspect ‘gezondheid’ in het algemeen en het buitensporige gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in de bloembollenteelt in het bijzonder. Ik noem enkele feiten De bollenteelt is de grootste verbruiker van chemische bestrijdingsmiddelen in de land- en tuinbouw. Het gebruik van die middelen in de lelieteelt bijvoorbeeld is maar liefst 15 keer hoger dan in de aardappelteelt. Belangrijk verschil is dat aardappels deel uitmaken van onze voedselvoorziening maar lelies niet. Met opbrengsten van minimaal 40.000 euro per hectare is lelieteelt lucratief voor ondernemers maar de samenleving betaalt de prijs, denk aan gezondheidsrisico's voor omwonenden, permanente vervuiling van landbouwgrond, verontreiniging van oppervlakteen grondwater, problemen met arbeidsmigranten en een verdere afname van de biodiversiteit. Nu de veeteelt in de regio afneemt, wordt meer grasland omgezet in akkerland. Gezien de ontwikkelingen in Sint-Michielsgestel is het aannemelijk dat de bollenteelt in het algemeen en de lelieteelt in het bijzonder, de komende jaren explosief zal toenemen. Ook elders in Nederland worden de risico’s van de lelieteelt onderkend.

De provincie NoordHolland heeft bijvoorbeeld maatregelen genomen om de bollenteelt in kwetsbare gebieden te beperken. Het gevolg is dat Noord-Hollandse bollenboeren nu uitwijken naar Brabant. Omwonenden van lelievelden in heel Nederland verzetten zich steeds meer tegen het overmatig gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Rechtszaken hebben inmiddels geleid tot beperkingen op lelieteelt nabij woningen en scholen. Deze zorgen leven ook in onze gemeente. Recentelijk hebben omwonenden van een lelieveld in Sint-Michielsgestel de gang naar de rechter gemaakt uit angst voor gezondheidsrisico’s. En in Berlicum voeren bewoners van de Heikantsehoeve sinds eind vorig jaar een juridische strijd tegen de vestiging van een locatie waar het hele jaar rond vervuilde grond uit de bollenteelt kan worden gespoeld en opgeslagen. Daarnaast zijn er talloze omwonenden die, zonder juridische stappen te durven of kunnen ondernemen, machteloos moeten toezien hoe hun gezondheid en leefomgeving worden aangetast. Honderden van hen hebben zich inmiddels uitgesproken tegen de uitbreiding van de lelieteelt in Sint-Michielsgestel via Petities.nl. Wat is de rol van de gemeente Sint Michielsgestel in deze zaken Zoals gezegd hebben bewoners van de Heikantsehoeve tegen de gemeente een beroepszaak aangespannen bij de Raad van State tegen de komst van een bloembollenverwerkingslocatie.

Zo’n locatie brengt namelijk het hele jaar rond veel risico’s met zich mee omdat gerooide bloembollen met grote hoeveelheden aanhangende zwaar vervuilde grond uit de wijde omgeving op deze locatie zullen worden gespoeld en opgeslagen. De spoelbassins staan in de openlucht en brengen risico’s met zich mee zoals verspreiding van schadelijke stoffen via grond- en oppervlaktewater, via de lucht, geuroverlast en ecologische gevolgen. Er staan meerdere woningen op zeer korte afstand van deze bassins. Omwonenden maken zich hier zorgen over maar de gemeente heeft tot op heden niet eens de moeite genomen om hen te

informeren maar is wél intensief in gesprek met de lelieteler. Dit roept de vraag op: wiens belangen behartigt de gemeente eigenlijk? Moet de gemeente niet juist de gezondheid en veiligheid van haar inwoners op de eerste plaats stellen? In mijn zienswijze vraag ik de gemeente om het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in de lelieteelt in de buurt van kwetsbare locaties actief te ontmoedigen. De ontluisterende reactie van de gemeente is dat zij geen bevoegd gezag is ten aanzien van de toelating van chemische bestrijdingsmiddelen. Met deze dooddoener negeert de gemeente, bewust of onbewust, de toenemende maatschappelijke onrust rondom dit onderwerp. Wat zijn de ambities van de gemeente in de omgevingsvisie Ik citeer nu de concept-omgevingsvisie over het onderwerp ‘gezondheid’: De gemeente Sint-Michielsgestel zet in op een gezonde leefomgeving. Bij ontwikkelingen houden we altijd rekening met de gezondheidseffecten. Dit doen we door gezondheid te bevorderen en te beschermen. Het is versluierende taal dat geen concrete maatregelen afdwingt. Dit getuigt niet van ambitie, maar eerder van behoud van de status quo onder de dekmantel van ‘dromen’ en ‘ambities’.

Wat zegt de Omgevingswet De Omgevingswet vereist dat bij het opstellen van de omgevingsvisie rekening wordt gehouden met vier milieubeginselen te weten: voorzorg, preventief handelen, bronbestrijding en de vervuiler betaalt. Ik licht, gezien de beperkte spreektijd, alleen het voorzorgsbeginsel toe maar ik vraag u om ook kritisch naar de andere beginselen te kijken. Het voorzorgsbeginsel houdt in dat overheden maatregelen moeten nemen wanneer er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat bepaalde activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben voor het milieu of de gezondheid. Het voorzorgsbeginsel is hier overduidelijk van toepassing; wetenschappers waarschuwen immers al jaren voor de schadelijke gevolgen van chemische bestrijdingsmiddelen zoals een verhoogd risico op ziekten zoals Parkinson, Alzheimer, ALS, dementie en diverse vormen van kanker. De Omgevingswet verplicht de gemeente om de leefomgeving en haar inwoners te beschermen. Het excuus dat de gemeente aanvoert dat zij geen bevoegd gezag is ten aanzien van de toelating van gewasbeschermingsmiddelen doet dus niets af aan de wettelijke verantwoordelijkheid die u draagt. Mijn oproep aan de gemeenteraad is: Neem in de omgevingsvisie op dat bollenteelt én bloembollenverwerking niet is toegestaan in de nabijheid van woningen, scholen en sportcomplexen in Sint-Michielsgestel.

Dit is uw kans om uw ambities voor een gezondere leefomgeving daadwerkelijk waar te maken. Dank u wel.