1270953 Bijlage 1 KERNdocument Toekomstplan De Kleine Aarde.pdf

P

KERNdocument

DE PLAETSE ZUID Kennis en praktijkcentrum voor regeneratieve landbouw - De Kleine Aarde -

24 Augustus 2021

Stabiele toekomst voor De Kleine Aarde in Boxtel DE PLAETSE ZUID De ruimte waar we het voedselsysteem samen herdefiniëren Diversiteit kenmerkt een vitale natuur. Een vitaal voedselsysteem kenmerkt zich door variatie in manieren van telen, ondernemen en onderzoeken en een rijke schakering aan relaties en disciplines in samenwerking. Op het terrein van De Kleine Aarde komt - na 50 jaar baanbrekend werk op het gebied van duurzaamheid - een nieuw initiatief dat boeren, burgers, ondernemers, onderzoekers en kunstenaars samenbrengt die werken aan de transitie van ons voedselsysteem. In dit leer-, debat-, cultureel- en onderzoekscentrum brengen we praktijk, theorie en verbeelding samen. We realiseren hier samen een natuur gedreven, sociaal verbonden en economisch gedragen voedselsysteem. Het wordt de eerste van vier in Nederland te vestigen ‘Plaetsen’ waar jaarlijks 250 mensen en organisaties uit de voedselsector samenwerken aan het maken, aanpassen en realiseren van hun eigen businessplan. Samen creëren ze een houdbaar systeem in de praktijk. Boerderij voor boerderij, bedrijf voor bedrijf, community per community. Want alleen door iets te doen verandert een systeem.

Dit plan voor De Plaetsen is in enkele jaren tijd ontwikkeld vanuit de eerste ervaringen van Stichting Herenboeren Nederland en haar partners. De besturen van stichtingen De Kleine Aarde en Herenboeren Nederland hebben de handen ineengeslagen en samengewerkt om de eerste locatie van een ‘Plaetse’ concreet te maken. Met de overname van de grond en gebouwen, de renovatie van die gebouwen, het opzetten van de programma’s, enz. is een totaalinvestering van 5.1 miljoen euro gemoeid. De Plaetse biedt kansen aan boeren, burgers, onderzoek en onderwijs. Met het centrum wordt Boxtel hét knooppunt voor agrarische vernieuwing, waarin bestaande en nieuwe boeren elkaar vinden en versterken in de praktijk. Naar verwachting biedt het centrum op termijn werkgelegenheid voor 45 mensen.

Knooppunten

De naam ‘Plaetse’ betekent letterlijk ‘open ruimte’. Vroeger ontmoetten boeren elkaar voor overleg en ‘bijkletsen’ ook op een plaetse. Boeren en andere partijen in het voedselsysteem in en rond Boxtel zullen op de Plaetse ook in die traditie samenwerken aan verduurzaming van hun onderneming. Zij trekken tijdens het traject op met elkaar en met specialisten, burgers, wetenschappers, kunstenaars, financiers en andere ketenpartners die meehelpen om initiatieven te versterken. Daarnaast zullen deze ketenpartners ook hun eigen initiatieven inbrengen en die waar mogelijk verbinden met die van de agrarische partners. Boxtel en de regio worden nauw betrokken bij de uitvoering van de plannen. De Plaetsen vormen samen een fijnmazig kennisnetwerk, nationaal en internationaal. Er komen in totaal vier knooppunten in Nederland in dit netwerk. De Kleine Aarde wordt het knooppunt voor Zuid-Nederland (zandgrond). Deze vier knooppunten ontwikkelen zich zelfstandig, maar in goede onderlinge afstemming en samenwerking: wel verbonden, maar niet gebonden. ‘De Plaetsen’ borgen onder andere het open source karakter van het netwerk.

Economische en maatschappelijke impulsen bij duurzame landbouw De actuele situatie over stikstof, milieu, CO2 enzovoorts, vraagt om concrete actie door en handelingsperspectief voor boeren én burgers. Het ontwikkelde plan geeft een economische en ecologische impuls aan Boxtel en de communities in de wijde omgeving. Deze eerste Plaetse is het startsein voor nationale en internationale samenwerking tussen plaatselijke initiatieven op het gebied van toekomstbestendige voedselproductie, waaraan boeren en burgers actief samenwerken. De inhoud van het plan is doorgerekend door bureau ‘New Economy’, dat concludeert dat de meerwaarde in geld uitgedrukt zo’n 17 miljoen euro bedraagt. Boxtel staat met de uitvoering van diverse activiteiten weer op de kaart als een ‘duurzame inspirerende locatie’. De nieuwe organisatie, die voorlopig de naam ‘De Plaetse Zuid’ draagt, heeft géén winstoogmerk. De jaarlijks berekende positieve resultaten worden geïnvesteerd in bestaande en nieuwe netwerken en ook worden (nieuwe) boeren ermee gesteund. De nieuwe organisatie wil dit najaar al beginnen met de beoogde aanpassingen van gebouwen en terrein. Al tijdens de verbouwing zullen de eerste activiteiten opgestart worden. Kunstenaars worden betrokken in de verbouwing. De eerste debatten worden georganiseerd en de samenwerking met lokale boeren en andere ketenpartners wordt verder versterkt.

In 2022 zullen de eerste boeren en hun partners in de voedselketen samen werken aan ieders businessplan; de kenniscoalitie zal de eerste onderzoeken uitvoeren en burgers zullen actief betrokken worden om mee te doen en mee te denken.

Boeren

Het doel voor de boeren is samen met andere ketenpartners economisch, ecologisch en sociaal haalbaar te starten met, of om te schakelen naar, een toekomstbestendige, veerkrachtige boerderij. De boeren werken aan hun eigen business case tijdens het programma dat zij samen met specialisten, onderzoekers en belanghebbenden vormgeven. Een systeemverandering begint in de praktijk, de centrale vraag in elk programma is wat gaan we anders doen? Hoe werkt dat? Wat leren we van elkaar en van het land? En hoe maken we daar voor iedereen het beste businessplan mee? Alle kennis en ervaring worden met elkaar en de andere betrokkenen gedeeld. Daarnaast zet De Plaetse Zuid zich in hen te helpen aan financiering en grond en de lobby richting passende wet- en regelgeving.

Coöperatieve werkvorm

De fysieke plaats voor ‘leren’, netwerken opbouwen, debat, onderzoek, onderwijs, verbeelding, experiment en leren is het terrein van De Kleine Aarde. Wat De Balie en Pakhuis de Zwijger zijn voor de stad is De Plaetse voor het platteland. Door samen te werken met deze en andere centra dragen we bij aan groeiend begrip en samenwerking tussen stedelijke en landelijke duurzaamheidsinitiatieven op het gebied van voedselproductie. De Plaetse Zuid is de coöperatieve werkvorm waar betrokken actoren zelf onderdeel van zijn en mee sturen.

Burgers

Een belangrijke drijfveer voor De Plaetsen is de samenwerking tussen burgers en boeren, Burgers worden betrokken bij hun voedsel en het platteland en zorgen voor (een deel van) de afzet (korte lijnen, lokaal, vers). Burgers zijn weer trots op/betrokken bij hun natuurlijke platteland, recreëren daar graag en steunen dit initiatief. Samen met Aardpeer (www.aardpeer.nl) wordt een vereniging opgericht van mensen die voedselproductie in de stad en landelijk gebied een warm hart toe dragen en mee willen doen in het realiseren van een duurzaam voedselsysteem. Voor deze vereniging functioneren De Plaetsen als ‘clubhuis’, ontmoetingsplaats, uitvalsbasis, museum, winkel, informatie- en inspiratiebron. Als lid mag je er voor clubprijzen recreëren.

Onderzoek en onderwijs

Onderzoek naar vernieuwing van het voedselsysteem vindt plaats op een ‘proefplaetse’ (bijvoorbeeld Wilhelminapark). Hier onderzoeken boeren samen met wetenschappers en scholen nieuwe manieren van telen, samenwerken met de natuur. Hier gaan theorie en praktijk hand in hand.

Een groot aantal mensen en organisaties neemt hierbij het initiatief om samen aan de slag te gaan. Niet af te wachten op politiek en beleid, maar te doen wat al kan. Samen invulling te geven aan 700.000 ha Nederland natuur gedreven, sociaal verbonden en economisch gedragen. Samen op reis te gaan en al werkende weg vorm te geven aan een voedselsysteem wat we met trots overdragen op onze kinderen en kleinkinderen. Samen verder, samen sterker Dat doen we door het oprichten van een fijnmazig kennisnetwerk vanuit de maatschappij. Een kennisnetwerk dat zich richt op het voedselsysteem van de toekomst. Veel van de broodnodige innovatie wordt vanuit de praktijk ontwikkeld. Daarom staat de praktijk centraal. De praktijk van bestaande boeren die een stap willen zetten, de praktijk van initiatiefnemers van nieuwe voedselconcepten, de praktijk van burgers die andere keuzes willen en kunnen maken, de praktijk van wetenschappers en kenniswerkers die de wens uitspreken om met hun werk beter aan te sluiten op wat creatieve doeners nodig hebben.

Het bruist van initiatieven

Het landelijk gebied in Nederland bruist van de initiatieven. Er zit energie. Waar mensen samen komen, ontstaan mooie dingen. Concepten die een bijdrage leveren aan een betere toekomst voor onze kinderen. Concepten die ons allemaal weer bij ons voedsel en onze voedselproductie betrekken. Een breed en divers pallet van oplossingsrichtingen, opgezet door doeners, door boeren, door anderen, ondernemend en veerkrachtig, groen en rijp door elkaar. Het is lente in het landelijk gebied. De knoppen staan op springen. Laten we ervoor kiezen om duizend bloemen te laten bloeien, zodat zij samen een robuust en toekomstbestendig ecosysteem kunnen vormen. Er bloeit al veel Elk initiatief mag er zijn: een nieuw concept, zoals Herenboeren of Lenteland, naast bestaande boeren die om willen schakelen. Diversiteit is immers een groot goed. Binnen al die verscheidenheid is het, net als in de natuur, mogelijk om onderlinge relaties aan te gaan, verbonden te zijn en toch niet gebonden. Leren van elkaar en samen investeren. Nieuwe kennis genereren en faciliteiten inrichten op het ondersteunen van meerdere concepten. Vanuit een gezonde en levende voedingsbodem, geven we vorm aan een vruchtbare teeltlaag,van waaruit al dat moois tot wasdom kan komen. Zo krijgen alle concepten de kans om te professionaliseren, zonder dat op eigenheid en uniciteit ingeleverd hoeft te worden.

Het voedselsysteem waar wij in geloven start met een primaire productie die zich aanpast aan de context van het gebied en gemeenschap. Het boerenbedrijf van straks kent andere uitingsvormen op zand dan op klei, of veen en zal anders zijn in het open landschap van Groningen, dan in de heuvels van Zuid-Limburg of in en om de stad. Ook de sociaalgeografische aspecten hebben invloed op de manier waarop er op een specifieke plek voedsel wordt geproduceerd. De context bepaalt de fijnmazigheid van het netwerk. Verschil in cultuur geeft trans lokale uitwisseling meerwaarde.

De Plaetsen

In dit kennisnetwerk vormen De Plaetsen onafhankelijke knooppunten die het opensource karakter van het netwerk borgen. In totaal starten we met 4 concrete Plaetsen in Nederland: Noord, Oost, Zuid en West. Op die manier borgen we de bereikbaarheid en dekken we in ieder geval de grondsoorten zand, klei en veen.

Boxtel

De Kleine Aarde in Boxtel wordt Plaetse Zuid! De Kleine Aarde heeft zich na jaren van stilstand ontwikkeld tot een dynamische centrum, waar iedereen komt die mee wil doen aan de voedseltransitie. Samen gaan zij in groepen met elkaar aan de slag. Boeren proberen samen op elkaars bedrijven en in de proeftuin nieuwe teeltmethoden uit, artsen denken mee over homeopathische medicatie voor dieren, burgerinitiatieven vinden hier hun peers (gelijken), toeleveranciers en onderzoekers werken samen aan systeem-innovatie. Alle partijen in het voedselsysteem zijn vertegenwoordigd en werken samen aan innovaties op het kruispunt van ecologie, samenleven en economie. Want alleen door álle aspecten van die driehoek een plek te geven komen we tot doorbraken die robuust zijn. De Plaetse maakt deel uit van een translokaal netwerk van Plaetsen in Nederland en daarbuiten. Samen leren en het samen voor elkaar krijgen staat centraal.

Gemeentebestuur positief

Het gemeentebestuur van Boxtel (formeel eigenaar van het terrein en de gebouwen) is positief over de ingediende plannen. In de afgelopen maanden is zowel ambtelijk als bestuurlijk hard gewerkt aan het concretiseren van de beoogde activiteiten.

Genoemd bureau berekent voor Boxtel en regio een toegevoegde economische waarde - op basis van maatregelen, kwaliteitsverandering en baten - van zo’n 11 miljoen euro. Dit als gevolg van een stijging van de leefbaarheid in de wijk, het gebruik kunnen maken van de nieuwe faciliteiten en het feit dat het terrein weer een aantrekkelijke ontmoetingslocatie wordt. Daarnaast zijn er ook indirecte waarden (circa € 5 miljoen) zoals de programma’s, tentoonstellingen, voorstellingen, debatten en programma’s voor boeren en ketenpartners die jaarlijks worden gedraaid ten gunste van duurzame voedselproductie met maatschappelijke baten. Ook rekent het bureau mee de natuur gedreven baten (circa 1 miljoen euro). Daarmee komt de meerwaarde van de uitvoering van het toekomstplan voor Boxtel en omgeving op 17 miljoen euro.

Nieuwe organisatie

Het plan voor De Kleine Aarde wordt opgepakt door een nieuwe organisatie die met dit doel wordt opgericht en waarin boeren, burgers, onderzoekers en mensen uit de culturele sector deelnemen. Om de toekomst van dit belangrijke netwerk te borgen, wordt het eigendom van de grond en gebouwen overgenomen door stichting BD Grondbeheer, die deze, met een aan erfpacht gekoppeld pandrecht, in gebruikt geeft aan de nieuwe organisatie. Met de nieuwe eigenaar en gebruiker komt er een einde aan een moeilijk dossier in Boxtel.

Stichting De Kleine Aarde Investeringen

Het terrein in Boxtel is enkele hectaren groot, waarop naast een bezoekerscentrum, een grote veldschuur ook de Van Cooth Hoeve staat. De gebouwen krijgen een stevige facelift en/of worden opnieuw gebouwd. Hiermee is een totale investering van circa 2,9 miljoen euro gemoeid. Gebouwen en terrein worden van de gemeente gekocht voor 1,2 miljoen en daarnaast zijn er opstartkosten (geschat op bijna 1 miljoen). De financiering van dit alles van ongeveer 5 miljoen is een flinke uitdaging en de verwachting is dat dit gaat lukken. De Plaetse Zuid stemt zorgvuldig af met buurman Woonstichting Joost, die zelfstandige procedures voorbereidt voor de eigen plannen voor 22 appartementen. Economische en maatschappelijke impulsen bij regeneratieve (duurzame) landbouw Uitvoering van dit nieuwe, bij deze tijd zeer goed passende plan, geeft bovendien een economische impuls aan Boxtel en omgeving, aldus bureau ‘New Economy’. Dit bureau bevestigt tevens dat uitvoering van het gepresenteerde toekomstplan op het terrein van De Kleine Aarde zorgt voor een grote spreiding van kennis over regeneratieve landbouw. Het bureau meldt dat Boxtel tevens op de kaart gezet wordt als ‘duurzame inspiratie locatie’. Regeneratieve landbouw draagt in grote mate bij aan het herstellen en versterken van het ecosysteem.

Het heeft daarom een sterke economische en maatschappelijke impact met lange termijn ecologische rendementen: in de vorm van een vruchtbare bodem die CO2 opslaat, water vasthoudt en insecten en ecosystemen van leven voorziet.

Met het indienen van het plan heeft Stichting De Kleine Aarde haar verantwoordelijkheid genomen en ingevuld. Zodra alle contractuele afspraken gemaakt zijn tussen de gemeente, BD Grondbeheer en de nieuwe organisatie, zal zij zich opheffen in het vertrouwen terrein en gebouwen in goede handen achter te laten.

Informatie

Wie vragen en/of opmerkingen heeft, kan contact opnemen met Stichting De Kleine Aarde, Theodoor van Leeuwen (tvleeuwen@xs4all.nl - 0653155361) of Geert van der Veer, kwartiermaker De Plaetsen (geert@herenboeren.nl 0610960531).

Ontwerp: