08.a - Bijlage 1 - Beleidskader 2023 - 2026

‘Bijdragen aan meedoen’

Beleidskader armoede en schulden 2023 – 2026

Inhoud

Voorwoord ..............................................................................................................03 Aanleiding ............................................................................................................. 04 Armoede in Sint-Michielsgestel ................................................................................. 06 Wat is armoede? ...................................................................................................... 09 Ambitie, samenwerking en doelen ............................................................................... 11 Thema 1 - Versterken netwerk .................................................................................... 12 Thema 2 - Preventie en vroegsignalering ...................................................................... 13 Thema 3 - Bereikbare en makkelijke regelingen .............................................................. 14 Thema 4 – Kinderarmoede ......................................................................................... 15 Thema 5 - Energiearmoede ........................................................................................16 Jaarlijkse uitvoeringsagenda’s ....................................................................................

17 Financiën ............................................................................................................... 18 Monitoring .............................................................................................................19 Bijlagen................................................................................................................. 20

www.sint-michielsgestel.nl

2

Voorwoord

Armoede en schulden zijn problemen die helaas voor steeds meer Nederlanders dagelijkse realiteit zijn. Of dit nu komt door de financiële gevolgen van de coronacrisis, de hoge energiekosten of duurdere boodschappen, feit is dat steeds meer mensen, ook in de gemeente Sint-Michielsgestel, in de knel komen. Als gemeente vinden we het belangrijk dat iedereen kan meedoen. En als dat (tijdelijk) niet lukt, willen we er voor onze inwoners zijn. Niet alleen op financieel gebied, maar ook met de juiste adviezen en begeleiding. Dit doen we niet alleen, maar samen met lokale partners en initiatieven. Om armoede te voorkomen of verminderen, hebben we elkaar nodig. Ik ben daarom blij dat gemeente Sint-Michielsgestel met een versterkt netwerk aan organisaties de handschoen oppakt. Op deze manier kunnen we problemen eerder signaleren en voorkomen dat deze onnodig groot worden. We zorgen voor de juiste begeleiding en dragen er op die manier aan bij dat mensen weer op hun eigen benen kunnen staan. We merken dat bij financiële problemen vaak schaamte komt kijken en dat mensen het lastig vinden om hulp te vragen. Daarom doen we er alles aan om die drempel te verlagen en samen met het armoedenetwerk te zoeken naar oplossingen. Met dit beleidskader maken we inzichtelijk waar we staan en waar we naar toewerken. Op die manier blijft het onderwerp ook de komende jaren hoog op de agenda staan.

Zodat zo veel mogelijk mensen kunnen blijven meedoen.

Wethouder Peter Raaijmakers

www.sint-michielsgestel.nl

3

Aanleiding

Er is steeds meer aandacht voor inwoners die moeite hebben met rondkomen, in de regering is zelfs een minister voor Armoedebeleid. De ontwikkelingen op de energiemarkt laten zien dat crises direct invloed hebben op de mogelijkheden om de eindjes aan elkaar te knopen. We weten dat inwoners met financiële problemen vaak ook andere problemen hebben en dat deze problemen elkaar beïnvloeden. Armoede en schulden kunnen voor stress zorgen en zo kan dit bijvoorbeeld van invloed zijn op de gezondheid of het houden van werk. Ook hebben kinderen die opgroeien in armoede minder kans zich goed te ontwikkelen. Het komende jaar ontwikkelen we een integrale visie op het sociaal domein. Hierin vertellen we ons verhaal: hoe kijken we naar de samenleving in Sint-Michielsgestel in 2040? We kunnen in de visie de nodige verbindingen leggen binnen het sociaal domein en met de andere domeinen. Dit beleidskader is een van de bouwstenen van de integrale visie. Er zijn problemen die we niet alleen kunnen oplossen binnen het domein van armoede en schulden, maar die integraal aangepakt moeten worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de doorstroom vanuit beschermd wonen naar een reguliere woning, waarbij beschikbaarheid, betaalbaarheid en begeleiding belangrijke integrale thema’s zijn.

Een ander voorbeeld is het toenemend aantal inwoners met een migratieachtergrond waarbij bijvoorbeeld taalproblemen en cultuurverschillen belangrijke aandachtspunten zijn in onze ondersteuning. In onze gemeente hadden we een armoedebeleid 2018-2021. In dit beleidskader stellen we een nieuw beleid op voor de periode 2023-2026. In dit kader schrijven we de definitie, ambitie en de doelen op. Elk jaar volgt er een uitvoeringsprogramma waarin de acties komen te staan voor het volgende jaar. Dit geeft ons de kans om in te springen op actualiteiten en lokale ontwikkelingen.

kapotte , t h c u o d e g t ie N nten zien e c o d : n e n e o h c s bij gevolgen inflatie leerlingen (RTLnieuws,

04-10-2022)

nen je Met waardebon ool: h c s p o n e p o k n ete oede m r a n e g r o b r e V ‘ is echt’ 2022)

(NOS, 14-12-

Sint-Michiel sgestel heeft handen vol aan energietoesla g

(Brabants D

agblad 02-

11-2022)

Nieuwe aanpak moet kinderen in armoede beter helpen (Brabants Dagblad 11-09-2021)

Armoede-minister Schouten: ‘Tot 30 procent van de armoederegelingen wordt niet gebruikt’ (NPO radio 1, 14-03-2022)

www.sint-michielsgestel.nl

4

Onderzoek Rekenkamercommissie In 2020 heeft de Rekenkamer onderzoek gedaan naar het Armoedebeleid van de gemeente Sint-Michielsgestel. De aanbevelingen uit het onderzoek zijn voor ons belangrijke aanknopingspunten die we graag meenemen in dit beleidskader. Aanbeveling 1 (aan het college) Koester het netwerk. Geef als gemeente invulling aan de regiefunctie in het netwerk en draag daarmee bij aan een heldere rolverdeling tussen partners. Het kan daarbij helpen om samen met het netwerk de strategie per risicogroep te bepalen en vervolgens welke partners zich het beste op specifieke groepen kunnen richten. Als regisseur stuurt de gemeente op waar de partijen zich mee bezig houden en faciliteert in de onderlinge verbinding van het netwerk. Het gaat naast het uitzetten van de grote lijnen ook om de kleinere zaken, zoals snel uitwisselen van benodigde informatie en ervoor zorgen dat netwerkpartners elkaar leren kennen. Terugblik 2020-2023 Sinds 2020 is het armoedenetwerk nieuw leven in geblazen. Twee keer per jaar komen de partners in het armoedenetwerk samen. Ook in de coronaperiode is het gelukt om elkaar (digitaal) te ontmoeten. In het netwerk is er ruimte om elkaar te ontmoeten, er sluiten regelmatig nieuwe partners aan. Er is ook aandacht voor kennisdeling, bijvoorbeeld over de AVG of ruimte om met een ervaringsdeskundige in gesprek te gaan.

Indien nodig komen we in kleinere samenstellingen bij elkaar om processen beter in te richten of snel te kunnen handelen. Aanbeveling 2 (aan het college) Richt je als gemeente op de risicocategorieën voor armoede en benader deze actief en persoonlijk en gericht op het gehele huishouden. In lijn met aanbeveling 1 is ook hier de rol van het netwerk onmisbaar. Zet als gemeente in op het vergroten en verbinden van relevante netwerkpartijen en benut de beschikbare kennis en kunde van deze actoren. Terugblik 2020-2023 Sinds 2021 zijn we gestart met de vroegsignalering van schulden. Dit betekent dat we signalen krijgen van betaalachterstanden van onze inwoners bij zorgverzekeraars, woningcorporaties, waterbedrijf en energieleveranciers. Onze afdeling schulddienstverlening probeert contact te leggen met deze inwoners en ze een hulpaanbod te doen. Zodra inwoners het hulpaanbod accepteren worden incassoprocedures stop gezet. Daarnaast werken we sinds 2020 in wijkteams. In onze gemeente hebben we een wijkteam voor de kernen Sint-Michielsgestel en Gemonde en een wijkteam voor de kernen Berlicum, Middelrode en Den Dungen. Hierin werken alle consulenten van het sociaal domein (Jeugd, Participatie, Wmo, Schulddienstverlening en Minima/bijzondere bijstand) samen. En is er per gezin een vast contactpersoon.

Aanbeveling 3 (aan de raad en aan het college) Borg als gemeente dat er voldoende capaciteit is om invulling te geven aan het armoedebeleid. Terugblik 2020-2023 Sinds 2019 is er een vaste adviseur Armoede en schulden in dienst. Aanbeveling 4 (aan het college) Rapporteer jaarlijks (per kalenderjaar) het gebruik van alle armoedevoorzieningen aan de raad, zodat er inzicht ontstaat in de ontwikkeling in de tijd. Op basis van deze sturingsinformatie kan de raad zich – in combinatie met cijfers over de risicocategorieën - een beeld vormen van de doeltreffendheid van het armoedebeleid en specifieke voorzieningen daarbinnen. Terugblik 2020-2023 Ieder jaar laten we in de rapportage sociaal domein de cijfers zien rondom de armoedevoorzieningen. In de toekomst kunnen we daar de cijfers rondom de vroegsignalering van schulden aan toevoegen.

www.sint-michielsgestel.nl

5

Armoede in Sint-Michielsgestel Feiten en cijfers | GGD-Monitor Sint-Michielsgestel PERCENTAGE GEZINNEN DAT MOEITE HEEFT MET RONDKOMEN (0-11 JR)

PERCENTAGE GEZINNEN DAT MOEITE HEEFT MET RONDKOMEN (18+JR)

4%

18-65jr: 10%

65+: 5%

(2021)

(2020)

(2020)

DOOR GELDGEBREK PROBLEMEN OP HET GEBIED VAN (0-11 JAAR): LIDMAATSCHAP VERENIGING

DEELNAME AAN ACTIVITEITEN

GEZONDE VOEDING

ZWEMLES

BSO

3%

1%

1%

1%

1%

(2021)

(2021)

(2021)

(2021)

(2021)

ONBEKENDHEID MET FINANCIËLE REGELINGEN

HEEFT OP MINIMAAL 1 TERREIN BEZUINIGD

HEEFT VANWEGE KOSTEN AFGEZIEN AAN BEZOEK (TAND)ARTS

28%

18-65jr: 37%

65+: 24%

18-65jr: 5%

65+: 3%

(2021)

(2020)

(2020)

(2020)

(2020)

Gezien de stijgende kosten van onder andere energie, levensonderhoud en zorgpremies is de kans is groot dat deze percentages sinds 2020/2021 nog zijn gegroeid. Uit cijfers van het CBS blijkt dat armoede in Sint-Michielsgestel in verhouding veel voorkomt bij werkende gezinnen en zelfstandige ondernemers.

www.sint-michielsgestel.nl

6

Armoede in Sint-Michielsgestel Feiten en cijfers | gemeentelijke regelingen Bijzondere bijstand is bedoeld voor bijzondere noodzakelijke kosten die niet via een andere regeling vergoed worden, bijvoorbeeld kosten in verband met ziekte, een verhuizing of een echtscheiding. Denk hierbij aan bewindvoering of extra kosten voor een maaltijdvoorziening. Of iemand in aanmerking komt voor bijzondere bijstand hangt onder andere af van inkomen en vermogen.

2019

2020

2021

2022

Afwijzen

53 (13%)

39 (11%)

34 (9%)

48 (12%)

Toekennen

299 (75%)

268 (78%)

298 (80%)

333 (84%)

Niet behandelen

39 (6%)

33 (9%)

40 (11%)

16 (4%)

Overig

5 (1%)

2 (0,5%)

2 (0,5%)

1 (0,5%)

Totaal

396

342

373

398

Verdeling uitgaven bijzondere bijstand 2022

Collectieve zorgverzekering woonkosten 10% 1% vervoer 6% studie 1%

aanvullende bijstand 3%

bewindvoering 24%

overig 10%

medisch 4% levensonderhoud 5% Individuele inkomenstoeslag 10% kleding kinderopvang 0% 6%

inrichting huis 20%

www.sint-michielsgestel.nl

7

Het Welzijnsfonds is een bijdrage voor activiteiten voor sport, cultuur en recreatie voor inwoners met een laag inkomen. De hoogte van het Welzijnsfonds is voor kinderen tussen de 3 en 18 jaar € 305,00 per jaar. Voor volwassenen is de vergoeding € 205,00 per jaar.

2019

2020

2021

2022

18-

109

70

66

81

18+ alleenstaand

256

102

117

121

18+ alleenstaande ouder

51

26

25

33

18+ gehuwd

92

49

53

74

De Individuele Inkomenstoeslag is een toeslag waar inwoners recht hebben die al 3 jaar (of langer) van een minimum inkomen leven. De toeslag wordt eens per jaar toegekend en mag vrij besteed worden. De hoogte van het bedrag wordt elk jaar opnieuw vastgesteld. In 2021 was dat € 436,00 voor een alleenstaande, € 561,00 voor een alleenstaande ouder en € 624,00 voor gehuwden/samenwonenden.

2019

2020

2021

2022

Alleenstaande

81

80

84

81

Alleenstaande Ouder

23

17

17

14

Gehuwd

37

38

34

31

Inwoners bij de Voedselbank

2020

54

2021

45

2022

57

www.sint-michielsgestel.nl

8

Wat is armoede?

Armoede is niet alleen een gebrek aan geld. Armoede is een ingewikkeld verschijnsel, waarin een laag inkomen, meedoen in de samenleving, opleidingsniveau, (psychische) gezondheid, zelfredzaamheid, wonen en leefomgeving nauw met elkaar zijn verbonden. Armoede en schulden maken het lastig om mee te doen in de samenleving. Armoede is sterk verbonden met schaamte en eenzaamheid. Door armoede is het voor inwoners lastig om kansen te zien. Als mensen geen kansen zien, dan worden ze passief, voelen ze zich slachtoffer van de situatie en is het lastig om stappen te ondernemen om de situatie te veranderen. In onderstaande afbeelding (van: https://www.pharos.nl/wp-content/uploads/2022/02/Pharos-ongelijkekansen-A2-1280x905.jpg) zijn de verschillende factoren in beeld gebracht. Armoede kan een probleem zijn wat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Er is dan in één familie bij meer generaties sprake van uitsluiting, op financieel, sociaal of ander gebied. Door verschillende sociale systemen, die elkaar beïnvloeden, hebben nieuwe generaties uit arme families een grotere kans om ook arm te worden. Om dit type armoede te doorbreken is een brede aanpak nodig, waarmee families en hun omgeving veranderen. Daarbij moet van jongs af aan extra worden geïnvesteerd in de kinderen.

1

https://alliantiekinderarmoede.nl/media/uploads/nl/publications/Feitenblad_generatiearmoedeV6.pdf

Armoede en Positieve Gezondheid De brede benadering van armoede komt terug in positieve gezondheid. Positieve gezondheid is een landelijk bekende visie met een brede kijk op gezondheid. We gebruiken deze visie als onderlegger voor het werken in het sociaal domein. Waarin we er naar streven dat iedere inwoner kan meedoen. Voor armoedebeleid en schulddienstverlening betekent dit dat we armoede ook op de lange termijn aanpakken. Bij positieve gezondheid kijk je niet alleen naar lichamelijke gezondheid, gezondheid wordt breed benaderd. Het gaat óók om het vermogen om zich aan te passen in verschillende (probleem)situaties en daarin eigen regie te voeren. Mensen hebben daarbij veerkracht nodig om hun eigen problemen aan te pakken. Veerkracht betekent het kunnen herstellen van stress en tegenslagen. Positieve gezondheid is vertaald in 6 dimensies, die met elkaar te maken hebben en elkaar beïnvloeden (in de afbeelding hieronder zie je de verschillende dimensies). Het uitgangspunt is dat het armoede ook van invloed is op verschillende dimensies. Dat maakt een integrale aanpak noodzakelijk.

www.sint-michielsgestel.nl

9

In onze thema’s en doelen kijken we daarom integraal naar inwoners die in armoede leven. Wat is er voor nodig om inwoners mee te laten doen in de samenleving? En we zijn ons bewust van de (grenzen van) zelfredzaamheid van onze inwoners. Kortom we zien armoede niet alleen als een tekort aan geld, maar als een breder probleem.

Lichaamsfuncties

5 4 3

Dagelijks functioneren

2 1

Sociaal-maatschappelijk participeren

Mentaal welbevinden

Zingeving

Kwaliteit van leven

Bestaande gemeentelijke dienstverlening en minimaregelingen We hebben een aantal wettelijke taken op het gebied van armoede en schulden. Vanuit de Participatiewet zijn we verplicht om inkomensondersteuning te bieden en het minimabeleid in te vullen. Daarnaast moeten gemeenten hulp bieden aan inwoners (én ondernemers) met schulden volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Op dit moment hebben we op het gebied van armoede en schulden de volgende gemeentelijke regelingen: -

Bijzondere bijstand Welzijnsfonds (voor kinderen en volwassenen) Tegemoetkoming kosten kinderopvang Individuele inkomenstoeslag Individuele studietoeslag Computerregeling Noodfonds Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Collectieve aanvullende zorgverzekering Schulddienstverlening (en de vroegsignalering van schulden)

www.sint-michielsgestel.nl

10

Ambitie, samenwerking en doelen

Ambitie In het bestuursakkoord hebben we de volgende opgave, ambities en afspraken opgenomen met betrekking tot armoede en schulden: Opgave Nu het economisch tij onzeker is, wordt de situatie er voor mensen met een kleiner inkomen en/of schulden niet eenvoudiger op. Een betere invulling aan de regierol van de gemeente helpt om armoede eerder op het spoor te komen en grote schuldenproblematieken te voorkomen. Daar is extra inzet voor nodig. Ambities • Als het nodig is dan zijn we er ook als gemeente voor diegenen die een beroep doen op formele zorg of ondersteuning. • Ieder kind in onze gemeente moet zijn of haar talenten kunnen ontwikkelen. • Samen met de instellingen en organisaties die actief zijn in het armoedenetwerk maken we werk van schuldenproblematiek en armoede. Afspraken: We willen proactief aan de slag en meer achter de voordeur komen. Zo voorkomen we ook dat kleine financiële problemen grote gevolgen krijgen. a. We hebben extra aandacht voor verborgen armoede en de toenemende problematiek van werkende armen. b. We stimuleren mensen naar betaald werk en/of een zinvolle daginvulling. c. In onze dienstverlening staan het doel van de hulpverlening en de mens om wie het gaat centraal, de systeemwereld is hierbij dienend.

Ons doel is om een gemeente te zijn waarin inwoners, ondanks financiële problemen of schulden, volop mee kunnen doen aan de samenleving. Alle doelen zoals deze beschreven worden in dit kader dragen bij aan het voorkomen van armoede of aan het oplossen van financiële problemen en/of schulden. Deze opgave en ambities maken we niet zomaar waar. Zoals eerder beschreven is armoede een ingewikkeld probleem en heeft veel mogelijke oorzaken. In onze aanpak maken we daarom verschil tussen de korte termijn en de lange termijn. Gezien de groeiende problematiek is op korte termijn actie nodig. Tegelijk gaan we ook aan de slag met de onderliggende oorzaken van armoede en schulden. Dit vraagt een langere adem. Zo hopen we onze ambitie waar te kunnen maken. Het onderscheid tussen de doelen op korte termijn en lange termijn zit vooral in de invloedssfeer. De doelen op korte termijn zijn haalbaar door de invloed van de gemeente, voor de doelen op lange termijn zijn meer partners nodig of processen waar we niet altijd invloed op hebben (bijvoorbeeld landelijke wetgeving of veranderingen in de samenleving). De doelen die we willen bereiken de komende jaren hebben we verdeeld in verschillende thema’s.

Thema 1: Versterken netwerk Thema 2: Preventie en vroegsignalering Thema 3: Bereikbare en makkelijke regelingen Thema 4: Kinderarmoede Thema 5: Energiearmoede Per thema beschrijven we kort wat we verstaan onder het thema, daarna benoemen we de doelen voor de komende jaren. In de uitvoeringsagenda worden de doelen concreet gemaakt in acties voor 2023 en 2024. Samenwerking in het armoedenetwerk We zijn niet in staat om in ons eentje armoede aan te pakken. Veel andere organisaties dragen hieraan bij. Deze komen samen in het armoedenetwerk. Het doel van het netwerk is om samen de doelgroep te bereiken en de hulp die iedere deelnemer biedt goed op elkaar af te stemmen. Verschillende organisaties die werken in de gemeente Sint-Michielsgestel zijn onderdeel van het netwerk. Dit zijn ten eerste de organisaties die het voorkomen en bestrijden van armoede als doel hebben, zoals Schuldhulpmaatje, de Voedselbank en de Vincentiusvereniging. Daarnaast nemen organisaties deel aan het netwerk die werkzaam zijn op een van de andere dimensies van Positieve Gezondheid daardoor dragen zij indirect ook bij aan het bestrijden van armoede. Dit zijn bijvoorbeeld de woningcorporaties, de GGD en de ouderenorganisaties. Naast deze organisaties nemen ook onze welzijnspartners deel aan het netwerk: BINT, MEE en Farent.

Samen bereikt het netwerk een heel groot deel van de inwoners van de kernen en is het in staat om in de haarvaten van de samenleving te komen. We rekenen de aanpak van armoede tot onze kerntaken en zetten hier volop op in; wij voeren daarom samen met BINT de regie over het netwerk. www.sint-michielsgestel.nl

11

Thema 1 Versterken netwerk Om het armoedebeleid uit te voeren is samenwerking met de partners belangrijk. Het gaat dan om de professionele organisaties en de vrijwilligersorganisaties. Het rapport van de Rekenkamer legt de nadruk op hun rol als ondersteuner, coach, wegwijzer en helper bij het stellen van de juiste hulpvraag. Daarnaast is de integrale samenwerking met deze partners belangrijk. Zowel in het beleid als in de uitvoering. In het Gestelse armoedenetwerk komen alle organisaties samen die inwoners helpen bij het verlichten, voorkomen en het bestrijden van armoede. In het netwerk is veel kennis aanwezig en een groot uitvoerend vermogen. Met BINT en de gemeente als regisseur zijn afstemming van beleid en uitvoering, een beter bereik van inwoners en een vroegere signalering van armoede belangrijke doelen die we alleen samen kunnen bereiken. Het armoedenetwerk kan zich nog verder ontwikkelen, bijvoorbeeld door het samenbrengen van nieuwe partners (zoals het bedrijfsleven en ervaringsdeskundigen) en het bereiken van risico-groepen. Het netwerk heeft ook een belangrijke rol in het taboe rondom armoede en het bespreekbaar maken van de gevolgen van armoede.

VINCENTIUSVERENIGING KLEDINGBANK

SCHULDHULPMAATJE

MAATSCHAPPELIJKE PARTICIPATIE

FORMULIERENBRIGADE

ONDERSTEUNING

VOEDSELBANK

KLEDING

LEVENSMIDDELEN

ADMINISTRATIE

BINT

VLUCHTELINGEN WERK

ONDERSTEUNING

VERENIGINGEN WIJK- BUURTVERENIGINGEN GGD

WELZIJNSONDERSTEUNING

INWONER IN ARMOEDE

SPORT

ZORG HUISVESTING

SOCIAALWERK

ADMINISTRATIE

BELANGENBEHARTIGING

KINDEREN

FARENT

WERK RE-INTEGRATIE

ONDERWIJS, KINDPAKKET EN JONGERENWERK

SENIORENVERENIGINGEN

WONEN

SCHULDDIENSTVERLENING INKOMEN (PARTICIPATIEWET) MINIMAREGELINGEN

WSD

ZORGINSTELLINGEN

GEMEENTE

LOKET WEGWIJS

ONAFHANKELIJK CLIËNTONDERSTEUNERS

JOOST & BRABANTWONEN EN WOONMEIJ

WIJKTEAMS

Doelen 1. Het netwerk bereikt samen alle inwoners in armoede en/of met schuldenproblematiek. Korte termijn: We maken als regisseur van het netwerk afspraken met de professionele en vrijwillige partners over projecten en activiteiten die we (samen) oppakken in de uitvoeringsagenda. 2. We zorgen er samen voor dat we alle signalen van armoede oppakken. Het netwerk zorgt ervoor dat signalen van armoede en schulden bij de gemeente terecht komen. De wijkteams pakken samen met de partners deze signalen op, waarbij de wijkteams integraal kijken naar de situatie. 3. We ondersteunen het netwerk. Het netwerk is een plek waarin ruimte is om te experimenteren, te verdiepen en met elkaar te leren. 4. We betrekken nieuwe partners bij ons armoedenetwerk zoals: werkgevers, onderwijs, zorg (thuiszorg en huisartsen), buurtnetwerken en verenigingen. 5. Samen verbeteren we de financiële stabiliteit van inwoners en versterken we de competenties om financiële stabiliteit te houden. 6. Het netwerk (de gemeente en alle partners) zoekt naar manieren om los van beperkende wet- en regelgeving ondersteuning te bieden aan inwoners

www.sint-michielsgestel.nl

12

Thema 2 Preventie en vroegsignalering Het voorkomen van armoede is een grote uitdaging; die is niet makkelijk te bereiken. Voorkomen van armoede is beter dan het oplossen ervan. Daarom blijven we inzetten op preventie. Indien er toch armoede ontstaat is het belangrijk om er vroeg bij te zijn. Dit voorkomt dat de financiële problemen groter worden en leiden tot andere problemen, zoals gezondheidsklachten, eenzaamheid of zelfs geweld thuis. Veel inwoners wachten lang voordat ze hulp zoeken bij inkomensproblemen of schulden. Daarom moeten we eerder met hen in contact komen. Op de korte termijn helpen we onze inwoners inkomsten en uitgaven in evenwicht te brengen. Op lange termijn is begrip en bewustwording over de mogelijke gevolgen van armoede, zoals schaamte, stress en eenzaamheid belangrijk. Hierdoor wordt de drempel om hulp te zoeken lager en signaleren hulpverleners en vrijwilligers armoede eerder. We gaan aan de slag met verborgen armoede en proberen eerder achter de voordeur te komen bij inwoners. Een belangrijke doelgroep hierbij zijn de werkende armen. Dit zijn werknemers, zelfstandigen en werkgevers die werken, maar toch in armoede leven. Steeds vaker zijn deze mensen niet in staat de eindjes aan elkaar te knopen. Doordat ze werken en niet eerder een beroep hoefden te doen op hulp, zijn ze vaak niet bekend met de hulpverlening die er bestaat.

Contact met (grote) werkgevers, opdrachtgevers en zelfstandigen is daarom extra belangrijk. Doelen 1. We doorbreken het taboe over armoede en hebben extra aandacht hierbij voor werkende armen. Korte termijn: De gemeente en haar netwerk bereiken meer mensen met financiële problemen door in onze contacten met inwoners hier aandacht aan te besteden en door de inzet van het armoedenetwerk. Korte termijn: Hulpverleners herkennen signalen van armoede beter en kunnen zo stille armoede bestrijden; we pakken signalen van armoede vroegtijdig op om grotere problemen te voorkomen. 2. Life-events (zoals 18 worden, een scheiding of aan het werk gaan) zorgen niet meer voor financiële problemen.

www.sint-michielsgestel.nl

13

Thema 3 Toegankelijke en eenvoudige ondersteuning De regelingen in Nederland zijn vaak moeilijk. Denk bijvoorbeeld aan het toeslagensysteem en de inrichting van de zorg. Inwoners zien door de bomen het bos niet meer en haken daarom af. Of ze komen in de problemen doordat ze formulieren niet goed invullen en daardoor geld terug moeten betalen of een boete krijgen. We zien dat als een inwoner van de ene regeling naar een andere regeling overgaat er een risico is op onverwachte negatieve financiële gevolgen. We kunnen onze eigen regelingen anders inrichten. Voor de processen waar wij niet over gaan, kunnen we inwoners helpen om de weg te vinden. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) belemmert ons (en anderen) bij het delen van signalen of bieden van hulp. Er is een wetsvoorstel in voorbereiding (Wet WAMS) om gemeenten beter in staat te stellen integrale ondersteuning te bieden. Uit veel onderzoeken (zoals het rapport ‘Weten is nog geen doen’ van de WRR en het boek Schaarste van S. Mullainathan E. en Shafir) is gebleken dat armoede invloed heeft op je denk- en doenvermorgen en dat het chronische stress veroorzaakt. In onze dienstverlening is het belangrijk om hier rekening mee te houden. Voor deze inwoners is het daarom belangrijk dat we ons kunnen verplaatsen in hun situatie en wat hen daarbij kan helpen. Dit is stress-sensitieve dienstverlening.

Praktisch betekent dit bijvoorbeeld dat we een herinnering sturen voor een afspraak. Ook begrip tonen is een belangrijk onderdeel, dit betekent begrijpen hoe de mens in elkaar zit en wat financiële problemen met hen doen. Ideeën van inwoners geven inzicht in wat er in de samenleving speelt (bijvoorbeeld fouten of struikelblokken in regelgeving of dienstverlening). Deze ideeën kunnen daardoor een verbindende rol spelen tussen de organisaties en de doelgroep. De inzet van opgeleide ervaringsdeskundigen helpt om inzichtelijk te maken wat het betekent om arm te zijn en de kloof tussen leefwereld en systeemwereld te overbruggen. Doelen 1. Onze inzet is erop gericht te werken aan blijvende verbetering van de situatie van onze inwoners. Dit bekijken we integraal. Een sterke financiële basis is hiervoor een voorwaarde. Korte termijn: De gemeente is zich bewust van de stress die armoede met zich meebrengt, we werken stress-sensitief. Korte termijn: Het proces om ondersteuning te krijgen van de gemeente is zo eenvoudig mogelijk voor alle groepen. Het is mogelijk om maatwerk toe te passen, iedere situatie is namelijk anders. 2. Inwoners met schulden ondersteunen we en we proberen hen duurzaam op weg te helpen naar een schuldenvrij bestaan.

Korte termijn: Inwoners kunnen hulp krijgen bij het aanvragen van een sociale voorziening (bijvoorbeeld bij Loket Wegwijs, de Formulierenbrigade en de onafhankelijke cliëntondersteuners). De wijkteams zijn zichtbaar in de wijken, er is hulp dichtbij en we kiezen voor een persoonlijke benadering.

www.sint-michielsgestel.nl

14

Thema 4 Kinderarmoede In Sint-Michielsgestel heeft 4% van de gezinnen met kinderen heeft (grote) moeite met rondkomen. Daarnaast loopt 4% van de kinderen het risico op te groeien in armoede . Kinderarmoede heeft grote gevolgen op de mogelijkheden van kinderen om echt mee te doen in de samenleving. Ook heeft dit invloed op de ontwikkelingskansen van kinderen. Dit heeft weer tot gevolg dat de armoede mogelijk van generatie op generatie wordt overgedragen (intergenerationele armoede). Het aanpakken van kinderarmoede heeft daarom prioriteit. Acties op sociaal gebied kunnen de ongunstige omgeving die ontstaat bij langdurige armoede opvangen. Belangrijk daarbij zijn aandacht voor gezondheid, veerkracht en empowerment. Het onderwijs en kinderopvangvoorzieningen kunnen kinderen al jong vaardigheden als planning, focus op levensdoelen en controle bij verleidingen aanleren. Daarnaast hebben ze een rol in signalering van problemen. Ook jongeren zijn een belangrijke doelgroep, ze zijn onderweg naar financiële zelfstandigheid. Het leren omgaan met geld en het vroeg signaleren van eventuele financiële problemen kunnen problemen op latere leeftijd voorkomen. Doelen 1. We verbeteren de kansengelijkheid voor de ontwikkeling van kinderen en gezinnen. Korte termijn: We nemen de handelingsverlegenheid om (kinder)armoede bespreekbaar te maken weg.

Korte termijn: We bereiken meer jongeren met financiële problemen. 2. We zorgen ervoor dat er geen belemmeringen voor kinderen zijn om deel te nemen aan de samenleving.

www.sint-michielsgestel.nl

15

Thema 5 Energiearmoede Energiearmoede is niet nieuw. In het afgelopen jaar is het alleen veel dringender geworden door de stijgende energiekosten. Huishoudens hebben nog meer dan eerder problemen om de energielasten te betalen. De rijksoverheid heeft hiervoor verschillende maatregelen genomen zoals een energietoeslag (uitvoering via de gemeenten), het noodfonds energie, BTW-compensatie en energieplafonds. We hebben in 2022 de inkomensgrens om in aanmerking te komen voor de energietoeslag verhoogd van 120% naar 130%. Daarnaast kunnen we inwoners financieel steunen via de bijzondere bijstand. Onze schulddienstverleners helpen inwoners met betaalachterstanden en schulden. Vanuit het Rijk ontvangen we extra geld voor de aanpak van energiearmoede. Een van de projecten die daaruit voortkomt is de Energiehulp, hierbij worden kleine energiebesparende maatregelen aangebracht bij inwoners met een laag inkomen. We willen dat álle inwoners mee kunnen doen aan verduurzaming en dat betaalbaarheid van verduurzamen geen drempel is. Een inwoner leeft in energiearmoede wanneer men onvoldoende toegang heeft tot energie, dit kan met de prijs van gas en/of energie te maken hebben maar ook met de kwaliteit van de woning (bijvoorbeeld slechte isolatie).

Bestaande regelingen zoals subsidies zijn niet altijd bereikbaar voor inwoners met een laag inkomen, bijvoorbeeld omdat er al een investering gedaan moet worden of omdat de vergoeding achteraf betaald wordt. De afbeelding hieronder geeft een overzicht van energiearmoede.

Overzicht van energiearmoede

2

De illustratie komt van www.sociaalweb.nl/nieuws/energiearmoede-en-de-weg-naar-een-rechtvaardige-energietransitie-de-rol-van-gemeentenen-het-sociaal-domein/

Doelen 1. We maken energiearmoede beter bespreekbaar en vergroten de bewustwording hierover. Korte termijn: We moedigen huishoudens aan om energie te besparen door hen hierover te informeren en waar nodig te helpen met praktische aanpassingen. Korte termijn: De gemeente ondersteunt inwoners bij de financiële gevolgen van de energiecrisis. 2. Betaalbaarheid is geen drempel voor verduurzaming, samenwerking met de woningcorporaties is belangrijk.

www.sint-michielsgestel.nl

16

Jaarlijkse uitvoeringsagenda’s

Het beleidskader loopt tot en met 2026. In deze periode kan veel veranderen. Zo had niemand de urgentie van energiearmoede tot voor kort voorspeld. We hebben onder stoom en kokend water de rijksmaatregelen ingevoerd. Binnenkort kunnen weer andere zaken op de voorgrond komen, waarop wij moeten reageren. Daarom hebben we ervoor gekozen om elk jaar een uitvoeringagenda op te stellen. De uitvoeringsagenda is een dynamisch document. Hierin nemen we acties op die we als gemeente zelf oppakken en acties die we in samenwerking met de deelnemers van het armoedenetwerk.

ACT CHECK

Borgen

PLAN

DO Continue verbetering

Plan Met dit beleidskader stellen we het plan voor armoede en schulden vast. De komende 4 jaar werken we eraan de doelen van het plan te bereiken. Hiervoor voeren we een aantal acties uit. Elk jaar stellen we vast welke acties we uitvoeren in de uitvoeringsagenda. Begin 2023 doen we dat voor het jaar 2023. Do Tijdens het jaar voeren we de acties uit. We leggen de voortgang vast en monitoren aan de hand van indicatoren of we op de goede weg zijn (zie ook monitoring). Check In het laatste kwartaal van het jaar maken we een vergelijking van de geplande acties met de uitgevoerde acties. We evalueren de acties en onderzoeken de factoren die bijgedragen hebben aan behaalde en niet-behaalde acties. Act Vanuit de evaluatie en verwachte ontwikkelingen, stellen we het aan het einde van het jaar de acties voor het komende jaar op. Succesvolle activiteiten borgen we voor de toekomst. We stellen niet-succesvolle activiteiten bij of stoppen ermee. Tenslotte kunnen we ook nieuwe activiteiten toevoegen, waarvan we verwachten dat die een bijdrage leveren aan het behalen van de doelen.

www.sint-michielsgestel.nl

17

Financiën

De meeste ondersteuning is structureel begroot in onze gemeente. We krijgen bijvoorbeeld budgetten vanuit het Rijk voor bijzondere bijstand en bijstandsuitkeringen. Voor de minimaregelingen zoals het Welzijnsfonds en de computerregeling begroten we jaarlijks budgetten. Het beleidskader is in principe budgetneutraal, er worden geen extra middelen gevraagd. In de komende jaren verwachten we vanuit het Rijk wel extra budgetten die we kunnen besteden aan de acties uit de uitvoeringsagenda armoede 2023. Landelijk zijn op dit moment de volgende budgetten toegezegd: Vroegsignalering en gerichte hulp via bijzondere bijstand Alle gemeenten samen ontvangen in 2022 eenmalig € 35 miljoen om zowel via vroegsignalering als via de bijzondere bijstand gerichte hulp aan te bieden. Deze gelden krijgen we via de decembercirculaire 2022 en kunnen we uitgeven in 2023. Er is een bedrag toegekend van € 27.700,-. Aanpak geldzorgen, armoede en schulden en Brede schuldenbrief Via het implementatieplan aanpak geldzorgen, armoede en schulden en de Brede schuldenbrief kondigt Minister Schouten verschillende maatregelen en budgetten aan (https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/documenten/kamerstukken/2023/02/03/standvan-zaken-implementatieplan-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden).

Het gaat dan bijvoorbeeld om extra geld voor voedselhulp en bestrijding van menstruatiearmoede. De verwachting is dat we in de meicirculaire een definitieve berekening ontvangen van de budgetten voor onze gemeente. Deze verwerken we in onze budgetten voor armoedebestrijding.

www.sint-michielsgestel.nl

18

Monitoring

In het sociaal domein is het lastig om de effecten van de uitvoering van het beleid goed te kunnen meten. Het is een moeilijk speelveld. Er zijn veel zaken die van invloed zijn op de genoemde ambitie en doelen. Soms zijn deze factoren beïnvloedbaar en hebben direct of indirect invloed op het bereiken van het gewenste effect. Soms zijn er ook onverwachte en/of niet te sturen ontwikkelingen die effecten hebben op het bereiken van het gewenste resultaat. In de monitoring sluiten we vooral aan bij al ontwikkelde instrumenten en voegen we deze samen om inzicht te krijgen. De benchmark van Divosa geeft inzicht in de kwantitatieve ontwikkeling. De monitors van de GGD geven inzicht in de resultaten en effecten op de langere termijn. Benchmark Divosa (landelijke vereniging van sociale diensten) heeft een benchmark opgezet voor gemeenten. Door hierbij aan te sluiten kunnen we de ontwikkeling van armoede en schulden in onze gemeente goed monitoren. Het geeft tegelijk goede mogelijkheden om onze gemeente te vergelijken met andere gemeenten in Nederland. Daarnaast geeft deze benchmark inzicht in de ontwikkeling van de indicatoren en de resultaten in de loop van de tijd. Begin 2023 sluiten we aan bij deze benchmark, waarbij we ook historische gegevens in zullen lezen. Daarmee hebben we begin 2023 een 0-meting, waarmee we de effecten van ons beleid kwantitatief kunnen meten.

GGD monitor De GGD onderzoekt 4-jaarlijks de gezondheidssituatie bij onze inwoners. Ieder jaar wordt een bepaalde leeftijdscategorie (0-11 12-18, 18-65, 65+) onderzocht door middel van vragenlijsten. Deze cijfers geven inzicht in het behalen van de lange termijn doelen. Deze cijfers zullen we de komende jaren gebruiken in onze monitoring en zijn eerder in dit kader gebruikt om inzicht te geven in de feiten en cijfers van onze gemeente.

Indicator

0-meting

Percentage gezinnen dat moeite heeft met rondkomen (0-11 jr)

4% (2021)

Percentage gezinnen dat moeite heeft met rondkomen (18+jr)

18-65jr: 10% (2020) 65+: 5% (2020)

Door geldgebrek problemen op het gebied van (0-11 jaar): • Lidmaatschap vereniging • Deelname aan activiteiten • Gezonde voeding • Zwemles • BSO

3% (2021) 1% (2021) 1% (2021) 1% (2021) 1% (2021)

Onbekendheid met financiële regelingen

28% (2021)

Heeft op minimaal 1 terrein bezuinigd

18-65jr: 37% (2020) 65+: 24% (2020)

Heeft vanwege kosten afgezien aan bezoek (tand)arts.

18-65jr: 5% (2020) 65+: 3% (2020)

Kwalitatieve monitoring Naast deze kwantitatieve cijfers zullen we ook via gesprekken in het armoedenetwerk en met inwoners toetsen welke kwalitatieve effecten en resultaten ons beleid heeft. Hierbij willen we ook graag samenwerken met de adviesraad sociaal domein en ervaringsdeskundigen. Het vertellen van verhalen (storytelling) van onze inwoners en het armoedenetwerk over hun ervaringen kan helpen om te veranderen. In de verhalen kun je een lijn ontdekken en daarnaast kun je op casusniveau goed zien waar en hoe het beter kan. Het laat zien waar de problemen liggen.

www.sint-michielsgestel.nl

19

Bijlagen

Uitvoeringsagenda 2023

www.sint-michielsgestel.nl

20