was wordt document Raadsbijeenkomst 20 november 2025

Borselse Voorwaarden: was-> wordt-voorstel Voorwaardenpakket 1 Bouwruimte en logistiek 1.1 Kerncentrales en toekomstige industriële ontwikkelingen in zeehaven en industriegebied ‘t Sloe Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De Sloerand is de harde grens tussen de zeehaven en het industriegebied ’t Sloe en de omliggende polders, dorpen en hun leefgebied. Deze dorpen liggen zeer dicht bij de Sloerand, een afstand van zo’n 850 meter. De impact van de industrie en energietransitie op deze dorpen is groot (Sloedorpen : Nieuwdorp, Borssele, ‘s-Heerenhoek en Lewedorp). De Sloerand dient gehandhaafd (en zelfs versterkt) te worden als de natuurlijke groene buffer tussen het industriegebied en de leefomgeving van de inwoners van de Sloedorpen.

Wat willen we? Doel De leefomgeving, natuur en het landschap beschermen en handhaven. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Afbakening van de bouwruimte: kerncentrales en andere energieprojecten en hun bouwterreinen (alsmede bijgebouwen kantoren, parkeerplaatsen) moeten binnen het Sloegebied. Met name de gebouwen t.b.v. de kerncentrales, centraal in het Sloegebied plaatsen, op een zo groot mogelijke afstand van de Sloeranddorpen om overlast te beperken. Te weten: het gebied tussen Weelhoekweg, Europaweg Zuid, Europaweg Oost, Borsselsedijk, Bernhardweg west (N62), Krukweg, Koedijk, Rithemsestraat, Westerschelde en de Kaloot. Dus: binnen het bestaande bestemmingsplan Zeehaven en industrieterrein Sloe 2018 zoals vastgesteld op 07-02-2019.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?

1.1 Leefomgeving, natuur en landschap beschermen en versterken (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De Sloerand is de harde grens tussen de zeehaven en het industriegebied ’t Sloe en de omliggende polders, dorpen en hun leefgebied. Deze dorpen liggen zeer dicht bij de Sloerand, op een afstand van zo’n 850 meter. De impact van de industrie en energietransitie op deze dorpen is groot (Sloedorpen: Nieuwdorp, Borssele, ‘s-Heerenhoek en Lewedorp). De Sloerand dient gehandhaafd (en zelfs versterkt) te worden als de natuurlijke groene buffer tussen het industriegebied en de leefomgeving van de inwoners van de Sloedorpen. Daarnaast zullen de diverse projecten ook buiten het Sloegebied impact hebben. Deze impact moet in een vroeg stadium in beeld worden gebracht. Wat willen we? Doel De leefomgeving, natuur en het landschap beschermen en versterken. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Afbakening van de bouwruimte: kerncentrales en andere energieprojecten en hun bouwterreinen (en ook bijgebouwen, kantoren, parkeerplaatsen, grondopslag en extra bouwruimte) moeten binnen het Sloegebied. Met name de gebouwen t.b.v. de kerncentrales, centraal in het Sloegebied plaatsen, op een zo groot mogelijke afstand van de Sloeranddorpen om overlast te beperken.

Te weten: het gebied tussen Europaweg Zuid, Zeedijk, Weelhoekweg, Europaweg Oost, Borsselsedijk, Bernhardweg West (N62), Krukweg, Koedijk en de Ritthemsestraat. Dus: binnen het bestaande bestemmingsplan Zeehaven en industrieterrein Sloe 2018 zoals vastgesteld op 07-02-2019. Voor de benodigde ruimte en ruimtelijke aanpassingen buiten het Sloegebied moet door middel van een voorbeelduitwerking concreet via beelden (voorbeelden) en tekeningen op schaal inzichtelijk worden gemaakt hoe groot de ruimtelijke impact is en waar die zich logischerwijs zou kunnen bevinden. Denk aan: extra verkeersroutes i.v.m. aanvoer materialen, vluchtroutes, aanvoer personeel, parkeren, bushubs zoals in Hinkley, woningen/tijdelijke huisvesting arbeiders, opslagplaatsen e.a. Waarbij we willen benadrukken dat al deze inpassingen buiten het Sloegebied geen extra aantasting van de leefomgeving mogen veroorzaken. Deze goed onderbouwde ruimtelijke voorbeelduitwerking moet worden gemaakt op basis van cijfers zoals bekend uit reeds gerealiseerde vergelijkbare projecten voor benodigd bouwoppervlakte en aantal arbeiders. De uitwerking moet onderdeel zijn van de locatiekeuze en worden voorgelegd ter goedkeuring aan de Borselse Voorwaarden Groep en de gemeenteraad van Borsele. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?

1

• Handhaven huidige bestemmingsplan • Deze voorwaarde gelden ook voor toekomstige herzieningen. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 1.2 Regulering bouwverkeer Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Wij zien het verkeer richting grootschalige energieprojecten als grote bedreiging. De wegen in Zeeland, behalve de A58 en de N62, zijn daarvoor ongeschikt. De A58 en N62 kunnen wel als aan- en afvoerroute dienen. We zijn bang voor onveilige situaties, trilling en geluidsoverlast in onze leefomgeving. Wat willen we? Doel

•

Garantie dat de dorpskernen en de omliggende wegenstructuur in de polder gevrijwaard wordt van transporten van en naar de bouwlocaties;

Aanvoer via de A58 slechts op die momenten dat overbelasting van de snelweg vermeden wordt; • Eventueel nieuw te realiseren infrastructuur die na het gereedkomen van de projecten: Weer dusdanig wordt opgeruimd dat de situatie van voor de aanleg gerealiseerd wordt; Bij gebleken meerwaarde voor de omgeving blijft bestaan en ten goede komt aan de samenleving (uiteraard conform de geldende regelgeving voor aanleg van wegen). • Concentratie van aan- en afvoer van materialen en medewerkers via alternatieve aanvoerroutes zoals waterwegen en spoorwegen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel •

• •

De logistiek, aan- en afvoer gaat voor minimaal 75% over water en spoor. De overige (maximaal) 25% over de weg. Voor werkvervoer dienen uitsluitend de A58 en N62 gebruikt te worden buiten de piekmomenten (spits).

1• Handhaven huidige omgevingsplan. 2• Deze voorwaarde gelden ook voor toekomstige herzieningen. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 1.2 Regulering bouwverkeer (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Wij zien het verkeer richting grootschalige energieprojecten als grote bedreiging. De wegen in Zeeland, behalve de A58 en de N62, zijn daarvoor ongeschikt. De A58 en N62 kunnen wel als aan- en afvoerroute dienen. We zijn bang voor onveilige situaties, trilling en geluidsoverlast in onze leefomgeving. Wat willen we? Doel • Inzicht in een vroeg stadium en inspraak in locaties van parkeerplaatsen voor personeel, bushubs en andere voorzieningen buiten het Sloegebied; • Garantie dat de dorpskernen en de omliggende wegenstructuur in de polder gevrijwaard blijven van transporten van en naar de bouwlocaties inclusief alle sluipverkeer. • Aanvoer via de A58 slechts op die momenten dat de snelweg daardoor niet overbelast wordt.

• Eventueel nieuw te realiseren infrastructuur die na het gereedkomen van de projecten: Weer dusdanig wordt opgeruimd dat de situatie van voor de aanleg gerealiseerd wordt. Bij gebleken meerwaarde voor de omgeving blijft bestaan en ten goede komt aan de samenleving (uiteraard conform de geldende regelgeving voor aanleg van wegen). • Concentratie van aan- en afvoer van materialen en medewerkers via alternatieve aanvoerroutes zoals waterwegen en spoorwegen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • Ruimtelijke uitwerking van de extra infrastructurele voorzieningen die nodig zijn in overleg met de Borselse Voorwaarden Groep en andere belanghebbenden. • De logistiek, aan- en afvoer gaat voor minimaal 75% over water en spoor. De overige (maximaal) 25% over de weg. • Voor werkvervoer dienen uitsluitend de A58 en N62 gebruikt te worden buiten de piekmomenten (spits).

2

• • •

•

Met een nulmeting voor de start van de grootschalige projecten kan tijdens de bouw gemonitord worden of deze overschreden wordt (zero tolerance). Wanneer deze overschreden wordt staat daar een boete tegenover, te betalen aan de gemeente. Borssele dient een extra ontsluitingsroute te krijgen vanaf de N62, onafhankelijk van het Sloegebied, waardoor bouwverkeer gescheiden wordt van woonwerkverkeer richting dorp.

Parkeren voor bouwverkeer buiten de gemeente Borsele: 15km verderop met pendelbus.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • De huidige verkeersdruk is al hoog. • Verwacht wordt dat het op de A58 en N62 het rustigste is in de nacht tussen 21.00 uur en 5.00 uur. ’s Nachts aanvoer levert ook overlast op. • Infrastructuur, diepe zeehaven en spoor zijn aanwezig. • Lagere emissies (milieuaspect) en minder overlast door vervoer via water en spoor. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 1.3 Bouwverkeer scheiden van fietsverkeer Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen In de polder wordt veel gefietst en het bestaande wegennetwerk heeft al beperkingen, zeker met de aantallen toeristen en verkeer 24/7. Wat willen we? Doel Veilig naar school, werk of recreatief kunnen fietsen, zonder overlast te ervaren van toenemend bouwverkeer en verkeer van (bouw)medewerkers. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel

Met een nulmeting voor de start van de grootschalige projecten kan tijdens de bouw gemonitord worden of deze overschreden wordt (zero tolerance). • Wanneer deze overschreden wordt staat daar een boete tegenover, te betalen aan het Lokaal Impact Fonds van de gemeente Borsele. • Borssele dient een extra ontsluitingsroute te krijgen vanaf de N62, onafhankelijk van het Sloegebied, waardoor bouwverkeer gescheiden wordt van woonwerkverkeer richting dorp. Waarbij de uitdrukkelijke wens wordt uitgesproken deze ontsluiting zo te maken dat andere dorpskernen waaronder Driewegen en Ovezande hier ook van profiteren. • Parkeren voor personeel buiten de gemeente Borsele: 15 km verderop en verder vervoer naar de locatie met pendelbussen. • Maatregelen om het sluipverkeer te voorkomen moeten getroffen worden. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • De huidige verkeersdruk is al hoog. • Verwacht wordt dat het op de A58 en N62 het rustigste is in de nacht tussen 21.00 uur en 5.00 uur. ’s Nachts aanvoer levert ook overlast op. • Infrastructuur, diepe zeehaven en spoor zijn aanwezig. • Lagere emissies (milieuaspect) en minder overlast door vervoer via water en spoor. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5.

Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 1.3 Nieuwe verkeerssituatie ten behoeve van grootschalige projecten scheiden van fietsverkeer (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Grote projecten vragen aanpassingen in de infrastructuur. In de polder wordt veel gefietst en het bestaande wegennetwerk heeft al beperkingen, zeker met de aantallen toeristen en verkeer 24/7. Wat willen we? Doel Veilig naar school, werk of recreatief kunnen fietsen, zonder overlast te ervaren van toenemend bouwverkeer en verkeer van (bouw)medewerkers. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel De nieuwe verkeerssituatie uitwerken in een verkeersveiligheidsplan voor de locatiekeuze, waarin ook hulpverlening en evacuatie tijdens en na de bouw zijn opgenomen. Dit document dient volwaardig mee te wegen in de locatiekeuze. Bouwverkeer geheel scheiden van regulier fietsverkeer bij voorkeur door ongelijkvloerse •

3

Bouwverkeer geheel scheiden van regulier fietsverkeer. We gaan daarbij uit van de bouwroute A58-N62-Europaweg-Oost, waarbij Europaweg-Oost speciale aandacht vraagt want daar is een beveiligde fietsersoversteekplaats nodig. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Er is beperkt tot geen openbaar vervoer aanwezig. • Fietsen is gezond en duurzaam. • Er zijn beperkte voorzieningen per dorp. Dus fietsen is voor jongeren en een aantal volwassenen het enige vervoermiddel. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 1.4 Onderzoek verdiept bouwen: horizonsvervuiling voorkomen Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Het Sloegebied zit dicht op bewoonde bebouwing. Er is al veel industrie vanuit de dorpen zichtbaar. Wat willen we? Doel Niet nog meer horizonsvervuiling en zeker niet dichter naar de dorpen toe.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Onderzoek naar de mogelijkheid om de eventuele nieuwe kerncentrale verdiept aan te leggen, om horizonsvervuiling te voorkomen in afweging met geluidsoverlast. Verdiept

kruisingen. Om een vlotte afwikkeling van gevarieerd fietsverkeer (e-bikes, reguliere fietsen, speedpedelec, etc.) te garanderen dient een goed netwerk van fietssnelwegen tussen de diverse kernen en het Sloegebied aangebracht te worden. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Er is beperkt tot geen openbaar vervoer aanwezig. • Fietsen is gezond en duurzaam. • Er zijn beperkte voorzieningen per dorp. Dus fietsen is voor jongeren en een aantal volwassenen het enige vervoermiddel. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 1.4 Horizonvervuiling voorkomen (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Het Sloegebied zit dicht op bewoonde bebouwing. Er is al veel industrie vanuit de dorpen zichtbaar. Men maakt zich grote zorgen over de bouwhoogten. Wat willen we? Doel Niet nog meer horizonvervuiling en zeker niet dichter naar de dorpen toe. Afhankelijk van de afstand tot een dorpskern dient een gestaffelde bouwhoogte gehanteerd te worden.

Dit betekent dat vanuit de omliggende dorpen nieuwe bebouwing niet zichtbaar hoger mag zijn dan de huidige kerncentrale. Op grotere afstand van de dorpen mag een hogere bouwhoogte worden toegepast, evenredig aan de afstand.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel In beeld brengen van de ruimtelijke uitwerking van de nieuwe kerncentrales op een ‘berg’ van 10 meter boven NAP en de gevolgen daarvan voor lichtvervuiling en horizonvervuiling.

4

bouwen brengt geluidsoverlast met zich mee.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • De vraag is of verdiept aanleg leidt tot meer ruimtegebruik. • Veel grondverzet en diepere connecties geven mogelijk meer overlast qua toevoer en afvoer van geluid. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

Uitgangspunt is dat de horizonvervuiling en lichtvervuiling niet ernstiger worden dan op dit moment (ontwikkelen van normen, metingen en uitgangspunten hiervoor). Maatregelen hiervoor moeten ruimtelijk via 3D-simulaties in beeld worden gebracht en ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Borselse Voorwaarden Groep en andere belanghebbenden. In deze visualisaties moeten de groene Sloerand en overige relevante groeninpassingen meegenomen worden. De Borselse Voorwaarden Groep wil meegeven dat het kiezen van de juiste kleur (wegvallend tegen omgeving) heel belangrijk is voor die omgeving Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? 1•

Veel grondverzet en diepere connecties geven mogelijk meer overlast qua toevoer en afvoer van geluid. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

5

Voorwaardenpakket 2 Veiligheid en gezondheid 2.1 Waarborgen van sociale veiligheid Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen  Behouden van de sociale cohesie  Oog hebben voor de mentale gezondheid

2.1 Waarborgen van sociale veiligheid (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen · Behouden van de sociale cohesie · Oog hebben voor de mentale gezondheid · Voorkomen, beperken en bestrijden van criminaliteit en overlast. Wat willen we? Doel De veiligheid van alle huidige én tijdelijke inwoners van Borsele handhaven/ borgen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel · Preventie: Er is extra politiecapaciteit nodig. Breng in kaart welke behoefte er precies is en compenseer de extra politiecapaciteit. Bepaal vervolgens in afstemming met de politiechef van de eenheid Zeeland-West-Brabant hoe de extra capaciteit wordt ingevuld. · Toezicht: op het terrein. Gefaciliteerd door de bouwer. · Aanhaken op de veiligheidsmonitor van Zeeland (kan dit als 0-meting gebruikt worden?) · VOG werknemers/personeel (bouw)consortium. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Behouden van de sociale cohesie en oog hebben voor de mentale gezondheid. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 2.2 Waterveiligheid en financiering hiervan (ongewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bedreiging: doorbraak van de dijk(en) in de Zak van Zuid-Beveland en hierdoor de overstroming van (risicovol) gebied.

Door klimaatverandering neemt de dreiging van een overstroming toe. Wat willen we? Doel Beschermen van het gebied tegen overstroming door dijkverzwaring, dijkverhoging of dijkverlegging, zonder de kosten hiervan neer te leggen bij de inwoners van Zeeland. Bij de versterkingsmaatregelen wordt rekening gehouden met het veranderende klimaat en de zeespiegelstijging gedurende de bouw-, exploitatie- en ontmantelingsperiode. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Het Rijk vergoedt voor 100% de kosten voor de dijkverzwaring, verlegging of ophoging. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? · Borgen van de veiligheid van de Zak van Zuid-Beveland. · Geen hogere lasten voor inwoners via waterschapsbelastingen.

Wat willen we? Doel De veiligheid van alle huidige én tijdelijke inwoners van Borsele handhaven/ borgen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel  Preventie: twee extra wijkagenten

Toezicht: op het terrein. Gefaciliteerd door de bouwer. Aanhaken op de veiligheidsmonitor van Zeeland (kan dit als 0-meting gebruikt worden?)  VOG werknemers/personeel (bouw)consortium. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Behouden van de sociale cohesie en oog hebben voor de mentale gezondheid. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 2.2 Waterveiligheid en financiering hiervan Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bedreiging: doorbraak van de dijk(en) in de Zak van Zuid-Beveland en hierdoor de overstroming van (risicovol) gebied.  

Wat willen we? Doel Beschermen van het gebied tegen overstroming door dijkverzwaring, dijkverhoging of dijkverlegging, zonder de kosten hiervan neer te leggen bij de inwoners van Zeeland.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Het Rijk vergoedt voor 100% de kosten voor de dijkverzwaring, verlegging of ophoging. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?  Borgen van de veiligheid van de Zak van ZuidBeveland.  Geen hogere lasten voor inwoners via waterschapsbelastingen.

6

Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales Nieuwe voorwaarde

Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 2.3 Er dient een integrale veiligheidsbeschouwing voor de regio Sloegebied opgesteld te worden (nieuw) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Er zijn veel nieuwe ontwikkelingen in het Sloegebied. Dit zijn zowel ontwikkelingen bij bestaande bedrijven en nieuwe commerciële ontwikkelingen als Rijksprojecten. Deze projecten worden voor een vergunningsaanvraag beoordeeld op veiligheid, maar daarbij ligt de focus met name op het project zelf. Een goed totaalbeeld van de risico’s die de diverse projecten veroorzaken richting de andere faciliteiten ontbreekt. Wat willen we? Doel Een integraal beeld van de veiligheidsrisico’s in het Sloegebied opstellen, waarbij wordt gekeken hoe faciliteiten (bestaande faciliteiten, nieuwe commerciële faciliteiten en Rijksprojecten) elkaar op het gebied van veiligheidsrisico’s beïnvloeden. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel De integrale veiligheid van de locatie Borsele te beoordelen onder leiding van Veiligheidsregio Zeeland, voordat de locatiekeuze wordt afgerond. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? · Veiligheid op de lange termijn borgen. · Gezondheid van bewoners, toekomstige generaties en dieren is belangrijk.

· De impact op het milieu meenemen in deze veiligheidsanalyse. · Nadat een eerste analyse is gemaakt, zal deze regelmatig geüpdatet moeten worden indien nieuwe ontwikkelingen in het Sloegebied plaats gaan vinden. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate En overige bestaande en nieuwe faciliteiten in het Sloegebied. 2.4 Bescherming in ramp- en crisissituaties (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bij de uitvoering en exploitatie van de reeds bekende plannen voor het Sloegebied nemen de risico’s van rampen en crises toe. Wat willen we?

2.3 Bescherming in ramp- en crisissituaties Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bij uitvoering van de reeds bekende plannen voor het Sloegebied wordt het ramp- en crisisrisico vergroot. Wat willen we?

7

Doel 



Doel

Er dient een QRT (Quick Respons Team) opgezet te worden die het verhoogde risico kan opvangen, als mede een uitbreiding van het bestaande VRZ (Veiligheidsregio Zeeland) ter ondersteuning van deze nieuwe QRT. De verwachting richting de burgers, vanuit het nieuwe QRT, dient gedeeld te worden.

·

Uitbreiding van capaciteit bij Veiligheidsregio Zeeland, politie en de regionale medische voorzieningen is noodzakelijk om de extra taken en werkzaamheden op te vangen. · Bewoners worden nauw betrokken bij de communicatie over en voorbereiding op crisissituaties. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel · Opzetten en inrichten van een eerstelijns hulpverleningspost voor brandweer, politie en ambulance voor Sloegebied en omgeving · Er worden maatregelen genomen om de omgeving te beschermen tegen het verhoogde veiligheidsrisico door alle Rijksenergieprojecten in het Sloegebied. De integrale veiligheidsbeschouwing (zie voorwaarde 2.3) vormt daarvoor de basis. Domino-effecten worden zoveel mogelijk voorkomen en de Sloerand blijft als (veiligheids)bufferzone behouden. Er wordt gewaarborgd dat de regionale infrastructuur voldoende capaciteit heeft om de bevolking bij een calamiteit tijdig te evacueren. Verkeersstromen voor de bouw en aanwezige industrie worden zoveel mogelijk van elkaar gescheiden. De Veiligheidsregio wordt structureel betrokken bij het ontwerp van en de besluitvorming over alle plannen en vergunningen. · Burgers nauw betrekken bij communicatie over en voorbereiding op crisissituaties. · Politiedekking in Sloegebied verhogen naar 24/7 “patrouille”. · Er is extra capaciteit nodig voor Veiligheidsregio Zeeland en de medische voorzieningen in de regio.

Breng samen met de veiligheidsregio en medische voorzieningen in kaart welke behoeften er precies zijn. De extra benodigde capaciteiten voor mensen, middelen en materieel worden 100% gecompenseerd. · Actieve publieksinformatie over veiligheid richting de bewoners via een betrouwbaar en herkenbaar Zeeuws kanaal, zoals Zeeland Veilig. Ook reguliere Zeeuwse media zoals Omroep Zeeland en PZC kunnen gebruikt worden om de bewoners te informeren. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Het risico in de omgeving wordt verhoogd. Dit vraagt een verhoging van risicobeperkende maatregelen. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 2.5 Monitoring en handhaving van de impact op de gezondheid van de inwoners van de gemeente Borsele (ongewijzigd) ·

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel  Opzetten QRT team voor Sloegebied en omgeving • Uitbreiding van veiligheid risicogebied   

  

Er dient een voorziening voor een snel inzetbare eerstelijnshulpverlening opgezet te worden die het verhoogde risico kan opvangen.

Verhoging van veiligheidsrisico van het Sloegebied Een politietrainingscentrum in bedrijf nemen in de directe omgeving van het Sloegebied Burgers betrekken bij training rond crisissituaties

Politiedekking in Sloegebied verhogen naar 24/7 “patrouille” Uitbreiding van de VRZ ter ondersteuning van het nieuwe QRT Actieve communicatie over veiligheidsverwachtingen richting de burger via publieke kanalen: “Omroep Zeeland, NOS”

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Het risico in de omgeving wordt verhoogd. Dit vraagt een verhoging van risicobeperkende maatregelen. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 2.4 Monitoring en handhaving van de impact op de fysieke gezondheid van de inwoners van de gemeente Borsele

8

Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Voorkomen van negatieve effecten van de bouw van de energieprojecten op de fysieke gezondheid van de inwoners in de gemeente Borsele. Wat willen we? Doel Impact van de bouw op de fysieke gezondheid in kaart brengen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Strikte handhaving van wet- en regelgeving middels onafhankelijke metingen waarvan de resultaten toegankelijk zijn voor iedereen in Nederland. Het betreft de volgende metingen: stralingsniveau, luchtkwaliteit, luchtvervuiling, waterkwaliteit, uitstootgevaarlijke stoffen, geluids- en lichtoverlast en trillingen.

Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Voorkomen van negatieve effecten van de bouw van de energieprojecten op de fysieke en mentale gezondheid van de inwoners in de gemeente Borsele. Wat willen we? Doel Impact van de bouw op de fysieke en mentale gezondheid in kaart brengen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Strikte handhaving van wet- en regelgeving middels onafhankelijke metingen waarvan de resultaten toegankelijk zijn voor iedereen in Nederland. Het betreft de volgende metingen: stralingsniveau, luchtkwaliteit, luchtvervuiling, waterkwaliteit, uitstoot gevaarlijke stoffen, geluids- en lichtoverlast en trillingen. Ook het mentale welzijn van de inwoners wordt gemonitord. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Inwoners hebben recht op een gezonde en leefbare leefomgeving middels inzicht in meetgegevens zoals hierboven genoemd. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9.

Central Gate 2.6 Zorgvoorzieningen voor werknemers gegarandeerd (ongewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Enorme uitbreiding van het aantal (tijdelijke) inwoners en daarmee de toename van de zorgvraag. Wat willen we? Doel Voorkomen van extra druk op de zorg door de komst van werknemers en hun gezinnen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Oprichten van een eigen zorgteam door de bouwers, speciaal voor de werknemers en hun gezinnen, voor minimaal de eerstelijns zorg, waarbij aandacht is voor zowel het fysieke welzijn van werknemers als het mentale welzijn en zelfmoordpreventie. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De zorg in Zeeland, en in het bijzonder de eerstelijnszorg, staat al onder druk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Inwoners hebben recht op een gezonde en leefbare leefomgeving middels inzicht in meetgegevens zoals hierboven genoemd. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 2.5 Zorgvoorzieningen voor werknemers gegarandeerd Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Enorme uitbreiding van het aantal (tijdelijke) inwoners en daarmee de toename van de zorgvraag. Wat willen we? Doel Voorkomen van extra druk op de zorg door de komst van werknemers en hun gezinnen. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Oprichten van een eigen zorgteam door de bouwers, speciaal voor de werknemers en hun gezinnen, voor minimaal de 1e lijns zorg. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De zorg in Zeeland, en in het bijzonder de 1e lijnszorg, staat al onder druk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1

9

5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 2.6 Kernafval veilig verwerken en concreet zicht op definitieve berging Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Nieuwe kerncentrales zorgen voor extra radioactief afval en daar moet een oplossing voor komen. Wat willen we? Doel Veiligheidsrisico’s voorkomen rondom de opslag van kernafval. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Voordat er een vergunning wordt verleend voor de bouw, moet er een concreet plan zijn voor de definitieve eindberging van radioactief afval. Die eindberging moet in 2050 in gebruik zijn. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?  Veiligheid op de lange termijn borgen.  Gezondheid van bewoners, nakomelingen en dieren is belangrijk.  Gemeente is verantwoordelijk voor afgifte bouwvergunning en kan deze voorwaarde realiseren. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales Nieuwe voorwaarde

5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 2.7 Kernafval veilig verwerken en concreet zicht op definitieve berging (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Nieuwe kerncentrales zorgen voor extra radioactief afval en daar moet, naast de bestaande tijdelijke opslag bij COVRA, een definitieve oplossing voor komen. Wat willen we? Doel Veiligheidsrisico’s voorkomen rondom de opslag van kernafval. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Voordat er een vergunning wordt verleend voor de bouw, moet er een concreet plan zijn voor de definitieve eindberging van radioactief afval. Die eindberging moet in 2050 in gebruik zijn. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? · Veiligheid op de lange termijn borgen. · Gezondheid van bewoners, nakomelingen en dieren is belangrijk. · Gemeente is verantwoordelijk voor afgifte bouwvergunning en kan deze voorwaarde realiseren. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2.

Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 2.8 De veiligheid van de opslag van radioactief afval moet even hoog zijn als die van nieuwe kerncentrales (nieuw) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Nieuwe kerncentrales produceren veel meer radioactief afval. Dat afval zal bij COVRA opgeslagen moeten worden voor 100 jaar of langer, dus tot na 2200. Deze opslag moet niet blootstaan aan overstromingsrisico’s. Wat willen we? Doel De faciliteiten van COVRA dienen te voldoen aan dezelfde veiligheidseis als de nieuwe kerncentrales, maar dan tot 2200 in plaats van 2100. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Uitbreidingen van COVRA voor de opslag van het afval van de nieuwe kerncentrales dienen tot 2200 tegen overstromingen beschermd worden. Dat houdt in dat de locatie van de uitbreidingen aan het zgn. nucleair ontwerppeil voor het jaar 2200 moet voldoen. Dat is een

10

plateau dat hoger zal zijn dan het huidige nucleair ontwerpniveau van 12 meter boven NAP. Berekening van het nucleair ontwerpniveau in 2200 zal moeten uitwijzen welke locatie geschikt kan worden gemaakt, in Borssele, of elders in hoger gelegen gebieden in Nederland. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?  Veiligheid op de lange termijn borgen. Het gaat om in totaal ruim 3.000 ton hoogradioactief afval en 50.000 ton giftig uraniumafval dat tot minstens het jaar 2200 (100 jaar nadat het laatste afval door de kerncentrales is gegenereerd) veilig opgeslagen moet worden.  Gezondheid van bewoners, toekomstige generaties en dieren is belangrijk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

11

Voorwaardenpakket 3 Klimaat, energie en duurzaamheid 3.1 Benutting restwarmte Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Er komt veel restwarmte vrij die benut kan worden. Onze zorg is dat restwarmte niet duurzaam benut gaat worden en daarmee schadelijk gevolgen heeft voor natuur en klimaat. Wat willen we? Doel De restwarmte afkomstig uit projecten benutten als hernieuwbare energie. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Bij iedere nieuwe ontwikkeling dient er een onafhankelijk onderzoek gedaan te worden. De uitkomsten van dit onderzoek dienen onderdeel te zijn van omgevingsvergunningen.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De inspanningsverplichting ligt bij de initiatiefnemer. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 3.2 Investering in Zeeuws energienetwerk Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Het laagspannings-elektriciteitsnetwerk heeft nu en in de toekomst te weinig capaciteit. De infrastructuur is onvoldoende om aan te sluiten bij de doelen van particulieren en/of bedrijfsmatige projecten/ initiatieven. Wat willen we? Doel Het energienet moet toekomstige uitbreiding en productie van private energie kunnen transporteren. Daarom is meer capaciteit op het stroomnet nodig. Investering van de overheid in het net ten behoeve van een optimaal netwerk en beschikbaarheid voor bewoners van Zeeland. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel

3.1 Benutting restwarmte (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Er komt veel restwarmte vrij die benut kan worden. Onze zorg is dat restwarmte niet duurzaam benut gaat worden en daarmee schadelijk gevolgen heeft voor natuur en klimaat. Wat willen we? Doel De restwarmte afkomstig uit projecten benutten als hernieuwbare energie. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Bij elk nieuw project waarbij restwarmte vrijkomt, moet er een onafhankelijk onderzoek worden gedaan naar hoe de (eventuele) restwarmte duurzaam kan worden benut. In dit onderzoek moet nadrukkelijk gekeken worden naar de effecten op natuur en klimaat. De resultaten van het onderzoek moeten openbaar zijn, zodat iedereen kan zien hoe restwarmte op een slimme en duurzame manier gebruikt kan worden in de regio. Proactieve samenwerking met bedrijven die deze restwarmte goed kunnen gebruiken en dit promoten via o.a. versterkt vestigingsbeleid. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De inspanningsverplichting ligt bij de initiatiefnemer. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

3.2 Investering in Zeeuws energienetwerk (ongewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Het laagspannings-elektriciteitsnetwerk heeft nu en in de toekomst te weinig capaciteit. De infrastructuur is onvoldoende om aan te sluiten bij de doelen van particulieren en/of bedrijfsmatige projecten/ initiatieven. Wat willen we? Doel Het energienet moet toekomstige uitbreiding en productie van private energie kunnen transporteren. Daarom is meer capaciteit op het stroomnet nodig. Investering van de overheid in het net ten behoeve van een optimaal netwerk en beschikbaarheid voor bewoners van Zeeland. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel

12

Een versterkt energienetwerk met voldoende capaciteit om toekomstige initiatieven mogelijk te blijven houden. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?  Teruglevering op het net moet mogelijk blijven.  Nieuwe ontwikkelingen/innovaties blijven mogelijk op het laagspanningsnetwerk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen zee (VAWOZ) 2031-2040 3.3 De realisatie van (energie) projecten mag niet ten koste gaan van duurzame energieontwikkelingen en realisaties Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Met de komst (en voortzetting) van de kerncentrales, die zeer stabiel energie gaan leveren, zijn we bang dat het gevoel van urgentie en financiële middelen ontbreekt om verder te gaan met de ontwikkeling van duurzame en veilige energieopwekking/hergebruik. Wat willen we? Doel Wij willen dat geborgd wordt dat er urgentie en financiële middelen aanwezig zijn en blijven om door te gaan met de ontwikkeling en realisatie van duurzame en veilige energieopwekking/hergebruik in Zeeland. Naast kernenergie.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Blijvende urgentie en financiële middelen om door te gaan met ontwikkeling en realisatie van duurzame en veilige energie opwekking/hergebruik naast kernenergie in Zeeland.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Met de komst (en voortzetting) van de kerncentrales, die zeer stabiel energie gaan leveren, zijn we bang dat het gevoel van urgentie en financiële middelen ontbreekt om verder te gaan met de ontwikkeling van duurzame en veilige energie opwekking/hergebruik. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland

Een versterkt energienetwerk met voldoende capaciteit om toekomstige initiatieven (zoals batterijen en gedeelde energie) mogelijk te blijven houden. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?  Teruglevering op het net moet mogelijk blijven.  Wachttijdverkorting voor aansluiting op het elektriciteitsnet voor lokale bedrijven.  Nieuwe ontwikkelingen/innovaties blijven mogelijk op het laagspanningsnetwerk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen zee (VAWOZ) 2031-2040 3.3 De realisatie van (energie) projecten mag niet ten koste gaan van duurzame energieontwikkelingen en realisaties (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Met de komst (en voortzetting) van de kerncentrales, die zeer stabiel energie gaan leveren, zijn we bang dat het gevoel van urgentie en financiële middelen ontbreekt om verder te gaan met de ontwikkeling van duurzame en veilige energieopwekking/hergebruik. Wat willen we? Doel Nieuwe energieprojecten, zoals kerncentrales, moeten bijdragen aan blijvende aandacht, ruimte, geld en inzet voor duurzame energie in Zeeland.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Het Rijk, de provincie en gemeente Borsele moeten ervoor zorgen dat er blijvende steun is voor projecten en initiatieven die duurzame energie opwekken of energie hergebruiken. Denk aan subsidies, beleid en investeringen. Elk jaar moet worden bijgehouden hoe deze duurzame projecten en initiatieven vorderen, en die informatie moet gedeeld worden met de regio. Zo blijft duidelijk dat er blijvend wordt geïnvesteerd in een duurzame toekomst. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Met de komst (en voortzetting) van de kerncentrales, die zeer stabiel energie gaan leveren, zijn we bang dat het gevoel van urgentie en financiële middelen ontbreekt om verder te gaan met de ontwikkeling van duurzame en veilige energie opwekking/hergebruik. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

13

9. Central Gate

14

Voorwaardenpakket 4 Landschap, natuur en recreatie 4.1 Behoud en versterking van het Natura-2000-gebied Westerschelde vóór, tijdens en na de realisatie van grootschalige energieprojecten Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De Westerschelde gaat achteruit door een onevenwichtig ecosysteem. O.a. door havenactiviteiten, scheepvaart, industrie, opwarming, vervuiling, koelwaterlozing etc. De verwachting is dat de grootschalige energieprojecten deze achteruitgang zullen versterken. Wat willen we? Doel Dat de energieprojecten gaan bijdragen aan het herstel van de Westerschelde. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Een geborgd en gefinancierd totaalplan voor het behoud en de versterking van de Westerschelde, waarin minimaal is opgenomen:  Geen koelwaterlozing op de Westerschelde; zowel voor huidige als evt. nieuwe centrales. Het koelwater lozen verderop richting Noordzee of gebruik in warmtenet.



Visvriendelijke passages (eveneens huidig en nieuw)



Impact bouwactiviteiten en exploitatie energieprojecten op water en bodem.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Huidige status Natura-2000-gebied. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen

4.1 Behoud en versterking van het Natura 2000-gebied Westerschelde vóór, tijdens en na de realisatie van grootschalige energieprojecten (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De Westerschelde gaat achteruit door een onevenwichtig ecosysteem. Dit komt o.a. door havenactiviteiten, scheepvaart, industrie, opwarming, vervuiling, koelwaterlozing etc. De verwachting is dat de grootschalige energieprojecten deze achteruitgang zullen versterken. Wat willen we? Doel Dat de energieprojecten gaan bijdragen aan het herstel van de Westerschelde als Natura 2000gebied. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Een geborgd en gefinancierd totaalplan voor het behoud en de versterking van de Westerschelde, waarin minimaal is opgenomen: • Alleen (extra) koelwaterlozing als dit geen significant negatief effect heeft op de Westerschelde. Hiervoor is een onafhankelijke studie nodig, voorafgaand aan locatiekeuze, waarbij ook de cumulatieve effecten van bestaande en andere geplande loospunten meegenomen worden. Evenals de mate van temperatuursverhoging en de invloed van temperatuurveranderingen op het ecosysteem van de Westerschelde als getijde-zeearm. Ook moeten in deze studie de effecten van het verder zeewaarts lozen worden onderzocht, evenals gebruik van restwarmte uit koelwater.

• Visvriendelijke passages en/of waterinnamepunten (zowel huidig en nieuw), ook als er geen maatregelen vereist zijn. • Impact bouwactiviteiten en exploitatie van energieprojecten in samenhang toetsen op natuur, lucht, water en bodem. Bijvoorbeeld (eventuele) extra hoogspanningstracés in samenhang meetoetsen met kerncentrales. • In de gebruiksfase: onafhankelijke monitoring en toezicht met een vooraf opgesteld handhavingskader op natuur, lucht, water en bodem. • Geen ruimteclaim en kwaliteitsverlies door de energieprojecten ten koste van de Westerschelde als ecosysteem. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Huidige staat van instandhouding van het Natura 2000-gebied waar de Westerschelde onderdeel van uitmaakt. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland

15

9. Central Gate 4.2 Aaneengesloten groenbuffer tussen industrie en omgeving Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De impact van de huidige industrie op onze leefomgeving en omringend landschap is groot. De verwachting is dat de nieuwe projecten deze impact nog groter maken.

Wat willen we? Doel Een duidelijke grens en aaneengesloten groene, ruimtelijke buffer tussen industriegebied ’t Sloe en onze leefomgeving, dorpen en polders.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Opstellen en realisatie van een integraal landschapsplan waarin minimaal is opgenomen:  Bestaande Sloerand (groen) handhaven/onaangetast laten.  Volledige realisatie van Groenproject ’t Sloe aan zuidzijde (voorafgaand aan de bouw, waarin voldoende groenvariatie en hoger afgeschermd groen is opgenomen). 

Uitbreiden en versterken gehele Sloerand voorafgaand aan de realisatie van energieprojecten.



Realisatie Bosvisie (in gemeente Borsele) (met o.a. dijkbeplantingen als aaneengesloten ruimtelijke coulissen), voorafgaand aan de bouw.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Waarborging goed woon-leefklimaat. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040

4.2 Aaneengesloten groenbuffer tussen industrie en omgeving (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De impact van de huidige industrie en gerealiseerde energieprojecten op onze leefomgeving en omringend landschap is groot, zeker na de komst van de nieuwe hoogspanningsmasten voor de 380 kV-verbinding. De verwachting is dat de nieuwe energieprojecten deze impact nog groter maken, zeker nu de keuze gemaakt is om ‘dry site’ te bouwen, waardoor de nieuwe kerncentrales gebouwd zullen worden op een ‘platform’ op 10 meter boven NAP. Ook is gebleken uit de technische haalbaarheidsstudie dat het verleggen van de dijk en infrastructuur (zoals het spoor en de gasleiding) tussen de bestaande kerncentrale en het onderzochte terrein (locatie Borssele) noodzakelijk is. Wat willen we? Doel Een harde grens en aaneengesloten groene, ruimtelijke buffer tussen industriegebied ’t Sloe en onze leefomgeving, dorpen en polders. Hierbij moet rekening gehouden worden met de hoogte van de nieuwe centrales en de zichtbaarheid vanuit de omliggende dorpen en polders wat betreft de landschappelijke inpassing. Daarom ook voorafgaand aan de locatiekeuze de impact met 3D-visualisaties in beeld brengen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Opstellen en realisatie van een integraal landschapsplan waarin minimaal is opgenomen: • Bestaande Sloerand (groen) handhaven/onaangetast laten. • Versnelde volledige realisatie van Groenproject ’t Sloe aan zuidzijde (voorafgaand aan de bouw, waarin voldoende groenvariatie en hoger afgeschermd groen is opgenomen). • 3D-visualisaties om de landschappelijke impact in beeld te brengen. • Behoud van en uitbreiden en versterken gehele Sloerand voorafgaand aan de realisatie van energieprojecten: met het oog op de effecten van grotere type centrales dan huidige en de keuze van het Rijk om verhoogd te bouwen, waardoor de impact op de omgeving (zicht, licht, geluid) tijdens bouw en exploitatie vele malen groter wordt. De eis is dat zicht, licht en geluidsoverlast zo veel mogelijk beperkt worden door middel van groenstructuren. • Realisatie Bosvisie (in gemeente Borsele), met o.a. dijkbeplantingen als aaneengesloten ruimtelijke coulissen, voorafgaand aan de bouw. • Indien kap noodzakelijk is, moet herplant plaatsvinden rond dezelfde dorpskern. • Financiering en beheer van nieuwe natuur- en landschapselementen borgen. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Waarborging goed woon-leefklimaat. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2.

Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1

16

6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 4.3 Geen impact op het huidige landschap: geen hoogspanningsmasten en koeltorens Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen We hebben een uniek gebied/ landschap wereldwijd. Met drie nationale landschappen en Natura-2000- gebied, historische landschapselementen en oud cultuurlandschap.

Ook tussenliggende gebieden, open landbouwpolders, fruitteeltgebieden, binnendijken en dorpen zijn van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde.

Er is al landschapsvervuiling door industrie en nieuwe hoogspanningsmasten in de Zak van Zuid-Beveland. De verwachting is dat deze nieuwe 380 kV-verbinding de in de toekomst op te wekken energie niet kan afvoeren en dat er daarom extra afvoermogelijkheden nodig zijn. Deze doorsnijding van waardevol cultuurlandschap is ongewenst. Alle druk op het landschap dient vermeden te worden. Wat willen we? Doel Behouden van het unieke karakter van de Zak van Zuid-Beveland, van de dorpsgezichten, de woonkwaliteit en recreatie. Zonder stoorzenders als koeltorens en hoogspanningsmasten. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Geen stoorzenders zoals hoogspanningsmasten en koeltorens:  Nieuw aan te leggen aan- en afvoertracés van energie dienen ondergronds aangelegd te worden. Daarbij dient de veiligheid van de omgeving in acht genomen te worden.  Slim en onzichtbaar bouwen van eventuele kerncentrales en andere elementen, ondergronds, de bovengrondse delen meer onzichtbaar maken dmv toepassen ‘luchtkleur’ en afschermende bosschages.  Nieuwe verbindingen op zelfde tracé als huidige verbindingen.  Huidige 380 kV ook ondergronds brengen.

 Kappen van bomen moet gecompenseerd worden in hetzelfde gebied. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Er is veel onvrede over de huidige nieuwe 380 kVmasten: aantasting van het landschap. We willen enkel onzichtbare aanpassingen aan het landschap, landschappen behouden,

5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 4.3 Geen impact op het huidige landschap: geen hoogspanningsmasten en koeltorens (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen We hebben een bijzonder gebied en landschap wereldwijd. Recent is de Schelde Delta, waar Borsele onderdeel van uitmaakt, aangewezen door Unesco als Geopark vanwege de unieke wisselwerking tussen natuurlijke processen en cultuurhistorie. Bovendien gelegen langs Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe. Zuid-Beveland herbergt een oud cultuurlandschap vol historische landschapselementen. Ook tussenliggende gebieden, open landbouwpolders, fruitteeltgebieden, binnendijken en dorpen zijn van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Het Sloegebied zit dicht op bewoonde bebouwing. Er is al veel industrie vanuit de dorpen zichtbaar en hoorbaar. Er is al landschapsvervuiling door industrie en nieuwe hoogspanningsmasten in de Zak van Zuid-Beveland. De verwachting is dat deze nieuwe 380 kV-verbinding de in de toekomst op te wekken energie niet kan afvoeren en dat er daarom extra afvoermogelijkheden nodig zijn. Deze doorsnijding van het waardevolle cultuurlandschap is ongewenst.

Alle druk op het landschap dient vermeden te worden. Wat willen we? Doel Behouden van het unieke karakter van de Zak van Zuid-Beveland, van de dorpsgezichten binnen het bijzondere landschap, de woonkwaliteit en recreatieve kwaliteiten, zonder stoorzenders als koeltorens en hoogspanningsmasten. Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Geen stoorzenders zoals hoogspanningsmasten en koeltorens: · Nieuw aan te leggen aan- en afvoertracés van energie dienen ondergronds aangelegd te worden. Daarbij dient de veiligheid van de omgeving in acht genomen te worden. · Slim en onzichtbaar bouwen van eventuele kerncentrales en andere infrastructuurprojecten, zoveel mogelijk ondergronds, de bovengrondse delen meer onzichtbaar maken d.m.v. toepassen ‘luchtkleur’ en hoger afschermend groen. · Geen koeltorens. · Nieuwe verbindingen op zelfde tracé als huidige verbindingen. · Huidige 380 kV tracé ook ondergronds brengen. Indien dit in dezelfde werkgang kan als er andere projecten in de bodem plaatsvinden. Daarbij mag landbouw hier op termijn geen schadelijke effecten van ondervinden.  Kappen van bomen moet gecompenseerd worden in hetzelfde gebied. Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Er is veel onvrede over de huidige nieuwe 380 kV-masten: het wordt ervaren als een aantasting van het landschap. We willen enkel onzichtbare aanpassingen aan het landschap,

17

horizonvervuiling beperken, recreatie en toerisme behouden. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 4.4 Integraal Rijksinpassingsplan Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bestaande rijksinpassingsplannen (9) zijn nu opgesteld, mogelijk zijn/ komen er nog meer. We missen een integraal Rijksinpassingsplan Landschap.

Wat willen we? Doel Een Rijksinpassingsplan Landschap. Door het Rijk, samen met bewoners, provincie en gemeente, grondeigenaren en -beheerders op te stellen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Er moet een gemeente-overstijgende visie op het landschap in een integraal Rijksinpassingsplan worden vastgelegd. Hierin moet ook een gebiedsbiografie, waarin kenmerken en kwaliteiten van ons gebied en (aangrenzende) Nationale landschappen en Natura 2000 gebied, zijn opgenomen. De te verstrekken vergunningen voor te realiseren projecten moeten voldoen aan voorwaarden uit dit Rijksinpassingsplan voor het landschap.

landschappen behouden, horizonvervuiling beperken, recreatie en toerisme behouden. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 9. Central Gate 4.4 Integrale landschapsvisie en regierol (gewijzigd) Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De realisatie van de nieuwe 380 kV-verbinding door Zeeland heeft een sterke negatieve impact op de bestaande landschapskwaliteit van het waardevolle cultuurlandschap in Borsele. Daarmee is de waardering van de leefomgeving aangetast voor mens, dier en milieu. We zien dat de overheid tot nu toe geen (eind)verantwoordelijkheid neemt voor de kwaliteit van de leefomgeving. Zeker in een regio waar zo veel Rijksplannen samenkomen. Voor de verschillende projecten en stadia van uitwerking, is een groter verantwoordelijkheidsgevoel en sterkere regierol gewenst.

De huidige werkwijze waarbij alleen ter plekke gekeken wordt hoe eventuele landschappelijke impact gecompenseerd kan worden, leidt tot een ad hoc werkwijze en daarmee een structurele achteruitgang van de kwaliteit van onze leefomgeving. Dat druist in tegen goed rentmeesterschap en zorgt allesbehalve voor een klimaatbestendige groene groei van deze regio. Er zijn nu al veel Rijksinpassingsplannen gelegen binnen Borsele, mogelijk zijn/komen er nog meer. We missen een integrale visie en regierol door de overheid. Wat willen we? Doel We zijn trots op Zeeland en willen de Zeeuwse identiteit behouden! Een integrale landschapsvisie, welke in samenspraak met bewoners, provincie en gemeente(n), grondeigenaren en -beheerders opgesteld wordt. We willen dat de overheid zich hieraan bindt, zowel in daadkracht als financiële middelen voor realisatie, instandhouding en regelmatige actualisatie bij nieuwe ontwikkelingen. Zie ook de gevraagde ruimtelijke uitwerking in voorwaarde 1.1. In de landschapsvisie, welke als onderdeel van de locatiekeuze opgesteld moet worden, moeten alle projecten en hun ruimtelijke gevolgen, zowel lokaal als regionaal concreet (oppervlakte) en in visualisaties, in beeld gebracht worden.