kaderstelling 19 juni 2025

Kaderstelling Sociaal domein 2026-2029 Anders denken, Anders doen

Inhoudsopgave Kaderstelling Sociaal domein 2026-2029 Anders denken, Anders doen .....................................1 Introductie: ..............................................................................................................................2 Kaderstelling Sociaal Domein 2026-2029: Anders Denken, Anders Doen........................................3 0. Eigen verantwoordelijkheid inwoner ......................................................................................3 Kader 1: We zetten in op bewustwording van eigen regie door toegankelijke informatie. ..........3 1. Sterke sociale basis in een vitale leefomgeving ......................................................................4 Kader 2: We zetten in op samenwerking tussen generaties-zorgen voor elkaar. .......................4 Kader 3: We zetten in op domein overstijgende samenwerking en een gezonde leefomgeving. .4 Kader 4: We zetten in op ondersteuning van kwetsbare inwoners/gezinnen. ............................4 Kader 5: Samen naar een inclusieve samenleving. .................................................................5 2. Passende ondersteuning dichtbij inwoners ............................................................................6 Kader 6: We zetten nog meer in op voorliggende voorzieningen en lichte ondersteuning voor en door inwoners.

......................................................................................................................6 3. Kwalitatieve zorg en ondersteuning .......................................................................................7 Kader 7: We werken binnen een stevig lokaal team gebiedsgericht samen in een netwerk van mensen. ...............................................................................................................................7 Hoe: .....................................................................................................................................7 Kader 8: Herpositioneren van de toegang tot zorg en eigen inzet huidig lokaal team. ................7 Kader 9: Omdenken bij niet passende standaardoplossingen. ................................................8 Kader 10: Sturing door middel van datagedreven werken. .......................................................8

Introductie: In het sociaal domein zien we de laatste jaren een enorme toename van vraag naar ondersteuning. In de informatie die u vooraf van ons heeft gehad, namen wij u mee in de informatie en de wettelijke kaders die wij in de eerdere informatieavonden in mei en november 2024 met u deelden. Om ook in de toekomst te kunnen voorzien in de gemeentelijke wettelijke verplichtingen vanuit de verschillende wetten en landelijke akkoorden, zullen we aanvullend op datgene wat we al eerder hebben neergezet anders moeten gaan denken en anders moeten gaan doen. We hebben ons de afgelopen jaren gericht op de verschuiving van geïndiceerde ondersteuning naar voorliggende ondersteuning. Normalisering en kostenbeheersing blijven de komende beleidsperiode belangrijke onderwerpen. We voorzien een noodzakelijke extra focus op het stimuleren van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en het faciliteren van een sterke sociale basis van waaruit inwoners elkaar kunnen ontmoeten en zorgen voor elkaar. De belangrijkste veranderingen die voortkomen uit de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en het nieuwe nationaal beleid (GALA/IZA, de Hervormingsagenda Jeugd, WMO) zijn als volgt: • • • • • •

Normaliseren is de toekomst. Omdenken en -doen van zorg naar (positieve) gezondheid. Meer inzet en verbinding van informele ondersteuning en formele zorg. Toename van eigen verantwoordelijkheid van inwoners voor de eigen- en elkaars positieve gezondheid. Meer voorliggende collectieve ondersteuning en minder individuele geïndiceerde zorg. Zorg en ondersteuning beschikbaar voor de meest kwetsbare inwoners van -9 maanden tot 100 jaar.

Deze noodzakelijke veranderingen vragen een rol van de gemeente op verschillende niveaus in reactie op de behoeften aan zorg en ondersteuning van inwoners. We onderscheiden vier niveaus waarin een signaal of hulpvraag kan worden benaderd in onderstaande volgorde: 0. 1. 2. 3.

Eigen verantwoordelijkheid inwoner Sterke sociale basis in een vitale samenleving Passende ondersteuning dichtbij inwoners Kwalitatieve zorg en ondersteuning

We vragen van uw raad om vanavond kaders te stellen om op elk van deze niveaus onze rol te kunnen spelen en invullen. De voorgestelde kaders zijn vooral ingegeven door de opgaven vanuit de landelijke ontwikkelingen, tijdens de kaderstelling willen we ons vooral richten op de mate waarbinnen de raad de kaders vorm wil geven. Zo borduren we voort op de basis die al staat vanuit de vorige beleidsperiode.

Kaderstelling Sociaal Domein 2026-2029: Anders Denken, Anders Doen 0. Eigen verantwoordelijkheid inwoner Inwoners zijn primair zelf verantwoordelijk voor het zorgen voor en verbeteren van hun gezondheid en welzijn. Kader 1: We zetten in op bewustwording van eigen regie door toegankelijke informatie. Doel: uitleggen wat de inwoner zelf kan doen, wat voor hulp gezocht kan worden en waar deze beschikbaar kan zijn. Hoe: • • •

De gemeente zet in op bewustwordingscampagnes en educatie om inwoners te helpen regie te nemen over hun gezondheid en welzijn. Er wordt duidelijke en toegankelijke informatie geboden over beschikbare ondersteuning en voorzieningen. Persoonlijk contact blijft mogelijk, met extra aandacht voor communicatie die aansluit bij het doenvermogen van alle inwoners (inclusief digitaal).

1. Sterke sociale basis in een vitale leefomgeving Een sterk Borsele begint bij een hechte gemeenschap. Samen optrekken in initiatieven die gaan over de omgeving waarin mensen samenleven en die mensen bij elkaar brengen, is daarvoor noodzakelijk. Zo zorgen we met inwoners voor sterke dorpen waar iedereen zich thuis voelt. Kader 2: We zetten in op samenwerking tussen generaties-zorgen voor elkaar. Doel: In vitale gemeenschappen zorgen inwoners voor elkaar en is iets over hebben voor je omgeving heel gewoon. Hoe: • • •

Inwoners ondersteunen elkaar door praktische hulp en sociale betrokkenheid. Gemeente en lokale organisaties stimuleren initiatieven die solidariteit bevorderen zoals buurtprojecten en sociale activiteiten en woon(zorg)vormen. Zij communiceert hierover actief naar haar inwoners.

Kader 3: We zetten in op domein overstijgende samenwerking en een gezonde leefomgeving. Doel: Vanuit diverse taakvelden (zoals woonomgeving, volkshuisvesting, milieu, ruimte) scheppen we gunstige voorwaarden voor het activeren van nieuw sociaal kapitaal. Hoe: • • • •

Investeren in de samenwerking tussen verschillende taakvelden binnen de eigen organisatie tussen beleidsmakers, professionals en inwoners bij sociaal-maatschappelijke vraagstukken. Samenwerken met externe organisaties, ook buiten het sociaal domein, zoals woningcorporaties. Creëren van groene en veilige openbare ruimtes, zoals wandel- en fietspaden en ontmoetingsplekken. Inwoners activeren om vanuit hun talenten bij te dragen aan een hechte en verbonden gemeenschap.

Kader 4: We zetten in op ondersteuning van kwetsbare inwoners/gezinnen. Doel: We geven kwetsbare inwoners/gezinnen erkenning en steun. Hoe: • •

•

We stimuleren de gemeenschap en werkgevers om meer steun en erkenning te geven aan kwetsbare inwoners. Vanuit Welzijn richten we ons vooral op steun en erkenning voor kwetsbare inwoners, zoals ondersteuning en begeleiding van mantelzorgers, gezinnen met armoede, inwoners met psychosociale problematiek zoals eenzaamheid, verward gedrag etc. We stimuleren organisaties om mantelzorgvriendelijke werkomstandigheden te creëren.

Kader 5: Samen naar een inclusieve samenleving. Doel: Nadrukkelijker zorgen voor ontmoetingsplaatsen en mogelijkheden die bijdragen aan het opbouwen van een sociaal netwerk. Hoe: • • •

De gemeente bevordert de aanwezigheid van toegankelijke centrale voorzieningen, zoals dorpshuizen, bibliotheken en andere inlooplocaties. Samen met inwoners, verenigingen en professionele maatschappelijke organisaties organiseert ze activiteiten die een sterker sociaal netwerk ondersteunen. Er is aandacht voor een inclusieve omgeving waar jong en oud elkaar kunnen ontmoeten en waar iedereen zich welkom voelt, ongeacht leeftijd, achtergrond of persoonlijke situatie.

2. Passende ondersteuning dichtbij inwoners Preventie en een sterk voorliggend aanbod zijn essentieel om vroegtijdig signalen van hulpvragen op te vangen en op te lossen. Hiermee versterken we de zelfredzaamheid en veerkracht van onze gemeenschap. Kader 6: We zetten nog meer in op voorliggende voorzieningen en lichte ondersteuning voor en door inwoners. Doel: Door vroegtijdig te signaleren en nieuwe oplossingen te ontwikkelen voor de diverse hulpvragen voorkomen we dat problemen escaleren. Hoe: • • • •

Gemeente zorgt samen met inwoners voor een toegankelijk voorliggend aanbod dichtbij huis. Algemeen toegankelijke voorliggende voorzieningen bieden passende steun en een veilige plek aan kwetsbare inwoners. Huidige basisvoorzieningen worden versterkt met laagdrempelige ondersteuning zoals jeugdgezondheidszorg, maatschappelijk werk, opbouwwerk en gezinsondersteuning. Collectieve en innovatieve vormen van zorg, zoals groepsondersteuning rondom life-events, worden eerst ingezet voordat individuele hulp wordt geboden.

3. Kwalitatieve zorg en ondersteuning Een stevig lokaal team wat domein overstijgend en oplossingsgericht samenwerkt met de gemeenschap is noodzakelijk om in de toekomstige zorgvraag voor de meest kwetsbare inwoners te kunnen voorzien. Hierbij is normalisatie en gemeenschapszorg de basis voor de ondersteuning. Specialistische zorg en maatwerkvoorzieningen zijn gericht op de meest kwetsbare inwoners die deze ondersteuning écht nodig hebben. Kader 7: We werken binnen een stevig lokaal team gebiedsgericht samen in een netwerk van mensen. Doel: We creëren een betere aansluiting van zorg en aanbod bij de hulpvraag door de inrichting van het stevig lokaal team dat de korte lijnen tussen lokaal team, hulpvragers en hulpverleners beter aan elkaar verbindt. Hoe: • •

•

•

De focus ligt op samenwerking tussen hulpvrager, zorgaanbieder, het stevig lokaal team en de gemeenschap. Hobbels in het leven van inwoners worden door hulpverleners niet gemedicaliseerd en geïndividualiseerd, maar benaderd vanuit de mogelijkheden van de inwoner en de maatschappelijke context. Er wordt eerst gekeken naar de mogelijkheden binnen het netwerk van inwoners en de gemeenschap. De toegang tot passende ondersteuning wordt zo dichtbij als mogelijk ingevuld door het stevig lokaal team (gebiedsgericht) in samenwerking met aanpalende domeinen zoals welzijn, onderwijs en bestaanszekerheid. De (kleinschalige) samenwerking met partijen is vooral gericht op de mensen binnen het netwerk, niet alleen op de organisaties.

Kader 8: Herpositioneren van de toegang tot zorg en eigen inzet huidig lokaal team. Doel: Door het toevoegen van de nodige expertises verstevigen en herpositioneren we onze (huidige) toegang tot zorg en de inzet van ons lokaal team van -9 maanden tot 100+ jaar voor een meer directe en passende aanpak. Daarmee werken we toe naar het verplichte benodigde stevig lokaal team in 2028. Hoe: •

•

Professionals bieden naast ondersteuning binnen het stevig lokaal team ook zelf basishulp, zoals basis GGZ, kortdurende hulpverlening, specifieke opvoedondersteuning, indicatieloze dagbesteding en ondersteuning voor volwassenen GGZ. o We kiezen ervoor om het huidige jeugdhulpaanbod op te splitsen in twee delen, beide onderdeel van de inkoop via IJZ. ▪ Eén deel brengen we als (basis)ondersteuning onder in het stevig lokaal team (indicatieloos). ▪ Het tweede deel is zwaardere (geïndiceerde) hulp die via maatwerk voorzieningen wordt ingekocht. Professionele (gespecialiseerde) zorg wordt slim georganiseerd en alleen geboden wanneer dit noodzakelijk is, zodat middelen efficiënt worden ingezet. Dit leidt tot meer grip op resultaatgerichte zorg en voorkomt zwaardere zorgvragen.

Kader 9: Omdenken bij niet passende standaardoplossingen. Doel: We doorbreken vastgelopen systemen en bieden maatwerkoplossingen aan de hand van een methodische werkwijze als de situatie daarom vraagt en onderbouwen waarom we een oplossing buitenom de gebruikelijke regels kiezen. Hoe: •

• •

Wanneer standaardoplossingen niet toereikend zijn, maken we gebruik van de omgekeerde toets of de doorbraakmethode Instituut Publieke Waarden (IPW) om te bepalen wat écht nodig is voor de inwoner. We zetten een maatwerkpotje en doorbraakbudget in om snel en flexibel ondersteuning te kunnen bieden in complexe situaties. Oplossingen buiten vastomlijnde regelingen worden mogelijk gemaakt.

Kader 10: Sturing door middel van datagedreven werken. Doel: We krijgen meer grip op en inzicht in de afgegeven zorg.

Hoe: • • • •

Door data te verzamelen, analyseren en te gebruiken in leerbijeenkomsten op lokaal niveau, ontstaat een cyclus van leren en verbeteren. Door betere sturing op zowel de collectieve als individuele en financiële resultaten. Dit helpt ons (gemeente en zorgaanbieders) om effectiever en efficiënter te werken. Door het beter interpreteren van de resultaten krijgen we handvaten om geen onnodige zorg te verlenen en betere beslissingen te nemen. We verstevigen resultaatverantwoording naar zorgaanbieders zodat we sneller zorg kunnen open afschalen. Dit doen we door het invoeren van evaluatiemomenten op 3, 6 en 9 maanden na de indicatiestelling.

Denkrichting financiën

Voorstel dekking •

•

• • •

Op basis van het zwaarwegend advies van de deskundigencommissie van Ark heeft het kabinet in de Voorjaarsnota 2025 middelen toegevoegd aan het gemeentefonds voor de jaren 2025-2026-2027 (voor Borsele in totaal circa € 2,8 miljoen). Wij stellen voor deze incidentele middelen structureel te investeren in het door ontwikkelen en versterken van het Stevig lokaal team en het optimaliseren van de voorliggende voorzieningen en de sociale basis (€ 920.000 per jaar). Risico: vanaf 2028 ligt er opnieuw een taakstelling voor de gemeente vanuit het Rijk van circa € 1,5 miljoen. Het voorstel zal worden verwerkt in de kadernota 2026-2029. En het hiervoor genoemde risico zal worden meegenomen bij de begroting in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Wij stellen voor de incidentele ontwikkelkosten ad € 810.000 (€ 270.000 per jaar gedurende 20262028) te dekken uit het jaarrekening resultaat 2024.