Kaderplan maatschappelijke voorzieningen DORPSHUIZEN - DEF V2024 02 21

1

Inhoudsopgave Aanleiding

3

Situatieschets

3

Achtergrond

4

Probleemstelling

5

Doelstelling

5

Onderzoek/samenvatting

6

Overzicht per dorp

6

Belangrijkste resultaten per dorp

18

Kosten verduurzamingsmogelijkheden

20

Conclusie

21

Vervolg

23 2

Aanleiding

Situatieschets

In het bestuursprogramma 2022-2026 ‘Schakelen met raad en daad’ heeft de gemeenteraad opgenomen dat ze in elk dorp een centrale voorziening willen (behouden). Het uitgangspunt is: kwalitatief goede voorzieningen en in elk dorp minimaal een centrale voorziening (behouden). Daarvoor is een onderzoek nodig naar de (on)mogelijkheden voor het behoud en/of het clusteren van maatschappelijke voorzieningen.

De gemeente Borsele bestaat uit 15 kernen. In bijna elke kern hebben we een dorpshuis. Met uitzondering van Heinkenszand. In 12 van de 14 gevallen zijn we als gemeente de eigenaar van het dorpshuis. Uitzonderingen zijn het dorpshuis in ’s-Heer Abtskerke - dat is verzelfstandigd in 2014 - en het dorpshuis in ’s-Heerenhoek waarvan het bisdom Breda de eigenaar is. Met alle dorpshuizen hebben we een financiële connectie vanwege de subsidieverlening; met uitzondering van ’s Heer Abtskerke. De schoolgym is doorgaans een grote gebruiker in het dorpshuis. Voor de rest worden de dorpshuizen gebruikt voor vergaderingen, bijeenkomsten, ‘open tafel’ en als ontmoetingsplaats, horecagelegenheid enzovoorts.

Het voor u liggende kaderplan voor het onderdeel ‘dorpshuizen’ maakt onderdeel uit van het traject ‘Maatschappelijke Voorzieningen’. In een dorpshuis kan een veelvoud aan functies en activiteiten worden gecombineerd zoals bewegingsactiviteiten, eenzaamheidsbestrijding, gezamenlijke eetmomenten, zorg en zelfs een gemeentelijk loket. We willen dat deze voorzieningen voor al onze inwoners bereikbaar zijn. Zeker is dat we in elk dorp een centrale voorziening willen (behouden). Om de toegang tot voorzieningen te behouden, moeten we keuzes maken. Waar mogelijk sturen we aan op slimme combinaties van voorzieningen. We clusteren niet alle voorzieningen in één of twee van onze dorpen. In ieder dorp moet het voorzieningenniveau bestaan uit minstens één ontmoetingsplek.

3

voorzieningen is niet essentieel voor de leefbaarheid van een dorp of wijk - een centrale ontmoetingsplek is dat wel. Niet alleen voor het ontmoeten, voor de gezelligheid en het uitwisselen van verhalen, maar ook voor het ontstaan van initiatieven waar mensen samenkomen1.

Achtergrond De aanwezigheid van dorpshuizen draagt bij aan de beoogde vitale en sterke kernen. Dorpshuizen maken ontmoeting van bewoners mogelijk en bieden onderdak aan verenigingen en organisaties. Soms is een dorpshuis de enige accommodatie in het dorp waar dergelijke activiteiten mogelijk zijn. Daarmee dragen dorpshuizen bij aan het culturele klimaat, de leefbaarheid en de sociale cohesie van kleine kernen. Besturen van dorpshuizen doen hun vrijwillige, bestuurlijke werk met het oog op die effecten. Het is een oprechte behoefte om prettig met elkaar samen te willen leven in een dorp dat ruimte biedt aan ontmoeting, ontspanning en cultuur.

Het uitgangspunt van het huidige beleid is dat het dorpshuisbestuur verantwoordelijk is voor de exploitatie en het dagelijks onderhoud van het dorpshuis en dat de gemeente een bijdrage levert aan het groot onderhoud. De ervaring leert dat door de gemeente dorpshuisbestuurders hiermee een zware taak uit handen wordt genomen want van een bestuur vergt dit specifieke kennis over het onderhoud. Vanuit onze opvatting dat de inwoners in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor hun welzijn, is het logisch om de exploitatie van het dorpshuizen aan hen over te laten; veelal via een stichting.

Dorpshuizen zijn daarbij een belangrijke schakel, vooral als het gaat om participatie in het domein van de leefomgeving. Dorpshuizen zijn gericht op de ontwikkeling van de gemeenschap en het betrekken van de inwoners. Van oudsher maken ouderen veel gebruik van dorpshuizen. Dit zal de komende jaren toenemen door de vergrijzing.

Klimaatakkoord Het Klimaatakkoord bevat een nationaal reductiedoel voor het verminderen van de CO2-uitstoot met 95%. Dit biedt een kader voor het ontwikkelen van beleid gericht op het onomkeerbaar en stapsgewijs terugdringen van de emissies van broeikasgassen in Nederland. Doelstelling CO2-reductie ten opzichte van 1990: - 2030: streefdoel 49% - 2050: einddoel 95% - Daarbovenop is het doel om in 2050 100% aardgasvrij te zijn.

Een dorpshuis is bij uitstek geschikt voor integrale activiteiten en een multifunctioneel gebruik. Daarom is het dorpshuis voor gemeenten de aangewezen partner om initiatieven op het terrein van maatschappelijke ondersteuning te realiseren. Voorzieningen hebben niet alleen een praktische maar ook een sociale en emotionele betekenis voor een gemeenschap. Het hebben van veel fysieke

1

Bron: platform Dorpshuizen.nl, onderdeel van de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen.

4

Probleemstelling Voor dorpshuizen zien we een terugloop aan activiteiten en rijst de vraag of de huidige voorzieningen nog voldoen aan de wensen en behoeften van een dorp. Er komen zogeheten ‘natuurlijke momenten’ waarop we deze discussie kunnen én moeten voeren; bijvoorbeeld in het kader van het verduurzamen van gebouwen. Daarbij maken we duidelijk wat de voordelen zijn voor de stichtingen. Hiermee scheppen we als gemeente de voorwaarden en creëren we draagvlak.

Doelstelling Om deze onderzoeksvraag te beantwoorden is er kwantitatief en kwalitatief onderzoek verricht. Het betreft geen kant-en-klare uitwerking inclusief een planning (een routekaart) om de visie tot uitvoering te brengen. In deze fase gaat het nog niet over het organiseren van inwoners- en/of dorpsraadbijeenkomsten.

5

Onderzoek en samenvatting We hebben met iedere stichting gesprekken gevoerd en gebruiksoverzichten opgevraagd. De gemene deler is dat alle dorpshuizen gebruikt worden voor sinterklaas, carnaval, verkiezingen, koffieochtenden, vergaderingen van de dorpsraad, verjaardagen, lief & leed-bijeenkomsten, de zogeheten ‘open tafels’ enzovoorts. Het overige (structurele) gebruik hebben we per dorpshuis in beeld gebracht. Ook beschrijven we per dorp de belangrijkste aandachtspunten van de huidige situatie in relatie tot de toekomst(visie). Ingenieursbureau Delmeco heeft onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke verduurzamingsmogelijkheden. Voor alle dorpshuizen is de conclusie dat zelfs als de energieprijzen fors zouden stijgen, de investering niet kan worden terugverdiend binnen de leeftijd van de installatie en het gebouw. Ons uitgangspunt is om alle dorpshuizen zoveel mogelijk gasloos te maken; in een aantal gevallen zal dit technisch niet mogelijk zijn. De meerwaarde van de investeringen moet eerder gezocht worden in groot onderhoud van het gebouw en de mogelijkheid om de dorpskern nog vele jaren van een functioneel, veilig en duurzaam gebouw te voorzien. THE CAMERONIAN | BAARLAND Oorsprong Het dorpshuis is in 1994 nieuw gebouwd als multifunctioneel gebouw. Renovaties Geen. Gebruik Het dorp heeft geen school of supermarkt.

Het dorpshuis speelt een belangrijke rol: het maakt sociale contacten mogelijk en stimuleert deze ook. Het is voor zowel jong als oud een veelgebruikte ontmoetingsplaats waar nog meer potentie in zit. Structureel gebruik in 2022 door: de toneelvereniging, yoga, koersbal, ouderengym en de biljartclub. Beheer Sinds 2021 is er een nieuwe beheerster. Gebouw Het gebouw voldoet niet meer aan de huidige standaarden en behoeftes van de huidige en potentieel nieuwe gebruikers. Ook belemmert de huidige infrastructuur de toegankelijkheid voor mensen die bijvoorbeeld in een rolstoel zitten of gebruik maken van een rollator. Op dit moment is er gestart met het groot onderhoud van het dorpshuis. Het gebouw wordt gasloos gemaakt. Verduurzamingsmogelijkheden: - Het vervangen van de bestaande kozijnen en glas voor nieuwe kozijnen met HR++ glas. - Vervangen van de bestaande verlichting door ledverlichting. - Vervangen bestaande ketels door elektrische warmtepompen. - Verbeteren klimaatsysteem.

6

VIJVERZICHT | BORSSELE Oorsprong Het gebouw is als gemeentehuis gebouwd in 1882. Renovaties Er hebben renovaties plaatsgevonden in 1940 en 1993. Gebruik Het dorpshuis heeft een vergaderzaal, een (te verhuren) zolder en een grote zaal. Die laatste kan in drieën gesplitst kan worden door een flexibele wand. Van deze zalen wordt weinig gebruikgemaakt. Het structurele gebruik is gering, te weten: de knutselclub, de ouderensoos/biljarten en de crèche van de hervormde kerk. Schoolgym vindt niet plaats in het dorpshuis maar in de gymzaal. Er vinden veel incidentele activiteiten plaats. Er is een aanzienlijke omzet in vergelijking met andere dorpshuizen. Met name door de nieuwe beheerders is het een bruisend dorpshuis geworden met afhaalmaaltijden, een bar en een terras (in de zomer veel toeristen). In de oude brandweerkazerne heeft het dorpshuis een dependance waar stichting Pinkeltje bakactiviteiten organiseert voor kinderen. Beheer Er zijn veel inspanningen verricht om een nieuw stichtingsbestuur te vormen. Door een initiatief van een bewoner is een nieuw stichtingsbestuur gevormd met vijf personen. Gebouw Het betreft een monumentaal dorpsgezicht.

Verduurzamingsmogelijkheden - Na-isoleren waar mogelijk. - Aanpassing klimaatsysteem. - Het vervangen van het glas voor HR++ glas. - Het vervangen van de bestaande tl-verlichting door ledverlichting.

7

’T DURPSUUS | DRIEWEGEN Oorsprong Het dorpshuis is in 1966 gebouwd. Renovaties Enkele aanpassingen uitgevoerd in 1977 en 1990. In 2016 is het dorpshuis gerenoveerd en is het interieur geüpdatet. Gebruik Het dorpshuis wordt voornamelijk gebruikt voor de binnensportactiviteiten van de voetbal- en tennisclub DwO’15. Ook structureel gebruik door: linedancegroep, schoolgym en ouderensoos/biljart. Naast het gebruik van de zalen, is er een wekelijks bezoek van gemiddeld vijftig personen in verschillende leeftijdscategorieën. Verder heeft het dorp een zeer actieve Oranjevereniging die bijna als een dorpsactiviteiten-vereniging fungeert. Deze vereniging organiseert activiteiten zoals Halloween, Koningsdag, Highland Games, kinderdisco, karaoke feestavond enzovoorts. Daarbij wordt ook gebruikgemaakt van het dorpshuis. Beheer Het bestuur hoopt op continuïteit voor wat het betreft het beheer. Gebouw Het dorpshuis en de sportkantine zitten in hetzelfde gebouw en gebruiken dezelfde keuken. De afspraken hierover zijn goed vastgelegd in een overeenkomst. Verduurzamingsmogelijkheden: Door de renovatie zijn de constructies waar mogelijk beter geïsoleerd en is het gehele gebouw voorzien van HR++ glas. Op het gebied van het verbeteren van de bouwkundige constructies valt er dan ook niet veel meer te verbeteren. - De werktuigkundige installaties zijn op een aantal punten goed te verduurzamen.

8

VAN HATTUMHUIS | ELLEWOUTSDIJK Oorsprong Het pand dateert van 1929. Renovaties In 2017 is het dorpshuis helemaal opgeknapt. Gebruik Het dorpshuis kenmerkt zich vooral door zijn sociale ontmoetingsfunctie. Het is de ‘woonkamer’ van het dorp. Het dorp hecht veel waarde aan de leefbaarheid op het dorp. Daarin speelt het dorpshuis een belangrijke rol. De horecafaciliteiten worden in toenemende mate benut; er is geen andere horecagelegenheid op het dorp. Naast de reguliere bezoekers weten veel gasten van de camping en dagrecreanten de weg naar het dorpshuis te vinden. Structureel gebruik door: de soos, koersbal en yoga. Uit een artikel in de Provinciale Zeeuwse Courant van 8 augustus 2023: “En neem bijvoorbeeld Ellewoutsdijk. Dat is een wonderlijk dorpje, met zijn dorpshuis. Daar kun je ook prima eten en wat drinken.” Beheer Het bestuur is actief en betrokken. Gebouw Het gebouw is bouwkundig in orde. Mogelijke verbeteringen zijn: een toegang naar het platte dak en het vervangen van het plafond van het cafégedeelte. De foyer en de kleine zaal zijn niet meer van elkaar te scheiden. Voor de verhuurbaarheid is het wenselijk om de ruimte te kunnen scheiden. Verduurzamingsmogelijkheden: - De spots in het café te vervangen voor ledverlichting. - Verduurzamen warmte opweksysteem. - Aanpassing klimaatsysteem.

9

ONS DORPSLEVEN | ’S-GRAVENPOLDER Oorsprong Gebouwd in 1968. Renovaties In 2017 zijn enkele aanpassingen uitgevoerd: voornamelijk een nieuw interieur en de elektrotechnische installaties. Gebruik Het gebruik is in verhouding tot de andere dorpshuizen minder. De brasserie en soms de grote zaal voor feesten, partijen, koffietafels en vergaderingen. Er is weinig structureel gebruik maar vooral incidenteel gebruik. Het dorpshuis wordt weinig gebruikt en we zien ook dat het centrale hart van het dorp verplaatst is richting de Zwake. Er zijn andere zaalverhuurmogelijkheden in ’s-Gravenpolder zoals De Zwake, Vorsvliet en zalen bij de kerk. Beheer Lange tijd was er een stichting met een bestuur. Vanwege het ontbreken van opvolging is de stichting begin 2023 gestopt. Daardoor hebben we als gemeente een overeenkomst met de beheerster sinds 1 januari 2023. Gebouw Het dorpshuis zit vast aan het oude Vrijwilligershuis. De constructies zijn momenteel slecht of onvoldoende geïsoleerd. Op het gebouw liggen 65 zonnepanelen. Voor de verwarming van het gebouw zijn er een twee HR-ketels van een redelijk recente datum opgesteld in de technische ruimte. Het gebouw maakt gebruik van een ‘hoog temperatuur-afgiftesysteem’ met radiatoren. De ventilatie van het gebouw is momenteel verre van energiezuinig.

Verduurzamingsmogelijkheden: - Het installeren van een laagtemperatuur systeem lijkt door de afwezigheid van een kruipruimte en de bijzonder kleine ruimte boven het plafond bijna niet mogelijk en financieel zeker niet interessant.

VERSVLIET | ’S-HEER ABTSKERKE Dit is het enige dorpshuis dat volledig geprivatiseerd is. We hebben met dit dorpshuis geen subsidierelatie.

10

DE JEUGDHOEVE | ’S-HEERENHOEK Oorsprong Gebouwd in 1938. Renovaties In 1997 en in 2003 is het gebouw in zijn geheel gerenoveerd. Hierbij zijn de constructies waar mogelijk beter geïsoleerd en is het gehele gebouw voorzien van HR++glas. In 2021 is hier groot onderhoud uitgevoerd en heeft De Jeugdhoeve een facelift gekregen. Gebruik Het dorpshuis is met name open op aanvraag. De Jeugdhoeve wordt gebruikt voor ‘lief & leed’-bijeenkomsten, voorstellingen, shows en feesten tot 500 mensen. Vaste gebruikers zijn onder meer: fanfare St. Caecilia, de ouderensociëteit, welpengroep St. Bavo, de ‘sHeerenhoekse Comedie, EHBO, carnavalsstichting ‘De Koenkelpot’ en blaaskapel ‘De Koenkelpot’. Beheer De exploitatie is in handen van Sportfondsen. Sportfondsen denkt mee qua kosten; vandaar dat ze enkel open zijn op aanvraag. De Jeugdhoeve draait beter dan voorheen: waarschijnlijk als gevolg van verbouwing van 2021. Uit B2030 is de werkgroep ‘Zorg/welzijn & imago’ ontstaan. Zij organiseert ontmoetingsmomenten voor het hele dorp. De dorpsraad heeft een dorpsvisie geschreven. Die wil ze uitwerken tot een ‘Dorpsplan 2024-2030’. De dorpsraad wil van De Jeugdhoeve weer een echt dorpshuis maken: een plek waar alle inwoners zich welkom voelen en kunnen deelnemen aan sociale en culturele activiteiten. Gebouw Het bisdom in Breda is de eigenaar van het dorpshuis.

We zijn als gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud. Wij hebben recht van eerste koop; hierover zijn gesprekken gaande. Het dorpshuis heeft een foyer, een grote (te splitsen) zaal, twee vergaderruimtes, een scoutingruimte en de ouderensoos. De Jeugdhoeve ligt centraal in het dorp, is goed bereikbaar en heeft voldoende parkeerplaats. Verduurzamingsmogelijkheden: - Na-isoleren. - De scoutingzolder en de kleuteropvang zijn nog voorzien van enkel glas. Geadviseerd wordt deze te vervangen voor HR++ glas. - Er is ruimte voor het plaatsen van zonnepanelen. - Verduurzamen warmteopwekking. - Aanpassing klimaatsysteem.

11

DE GRIEND | HOEDEKENSKERKE Oorsprong Het gebouw dateert van 1965. Renovaties Renovaties en groot onderhoud hebben plaatsgevonden in 1990, 1997 en 2003. Gebruik Het dorpshuis is open op aanvraag voor verenigingen, vergaderingen, feesten en partijen. Op woensdagmiddag is het open voor publiek. De jeugd komt dan na schooltijd spelen: achter het gebouw is ook een speeltuin. Eenmaal per maand kunnen ouderen komen eten. Hiervan maken 15 tot 20 mensen gebruik. Het dorpshuis wordt structureel benut door: de schoolgym, de ouderengym en yoga. De omzet is relatief laag, vergeleken met andere dorpshuizen. Beheer De stichting ziet kansen in het organiseren van meer activiteiten in het dorpshuis. Gebouw Het dorpshuis zit vast aan de school: de gymlessen vinden daar dan ook plaats. Qua onderhoud, verduurzaming en interieur zijn er flink wat verbeteringen nodig.

Verduurzamingsmogelijkheden: - De constructies zijn momenteel niet/onvoldoende geïsoleerd en het gebouw heeft nog enkel glas. - Het bijplaatsen van zonnepanelen is door het beperkt beschikbaar dakvlak zonder beschaduwing niet haalbaar. Hierdoor zal het elektriciteitsgebruik niet kunnen dalen. - De uitvoering verduurzamingsmogelijkheden is ook afhankelijk van de toekomst van de school. De school zit aan het gebouw van het dorpshuis vast.

12

DE BURCHT | KWADENDAMME Oorsprong Het gebouw dateert van 1958. Renovaties In 1978 en in 2001 zijn er gedeeltes aangebouwd en is het gebouw in zijn geheel gerenoveerd. Gebruik Het dorpshuis is met name open op aanvraag. Structureel gebruik door: schoolgym, bodyfit, ouderengym, de ouderensoos, de muziekvereniging en de kookclub. Beheer Sportfondsen beheert en exploiteert het dorpshuis voor de gemeente, dit omdat we geen mensen konden vinden voor de stichting en als beheerder. We hebben hiervoor een exploitatieovereenkomst met Sportfondsen. We betalen hiervoor een exploitatievergoeding die gebaseerd is op de werkelijke baten en lasten. Gebouw Het dorpshuis heeft een foyer, een gymzaal met podium en een kleine zaal. Verder zijn er ruimtes van stichting jeugd- en jongerenwerk. De keuken is erg klein: over de aanpassing daarvan worden op dit moment gesprekken gevoerd.

Verduurzamingsmogelijkheden: - Bij de renovatie van het gebouw zijn de constructies waar mogelijk beter geïsoleerd en is het grootste deel van het gebouw voorzien van HR++ glas. - Op het gebied van het verbeteren van de bouwkundige constructies is er zodoende slechts een beperkte winst te behalen. - Er zijn wel mogelijkheden voor het verduurzamen van de warmteopwekking en aanpassing van het klimaatsysteem.

13

DE ZANDLOOPER | LEWEDORP Oorsprong Het gebouw dateert van 1967. Renovaties In 1984, 1992, 1994 en in 2020 hebben er groot onderhoud en renovaties plaatsgevonden. Gebruik Een zeer actief dorp waar het dorpshuis een belangrijke factor is voor samenkomst en het organiseren van activiteiten. Het dorpshuis is open op aanvraag en voor verenigingen. De beheerder van het dorpshuis is ook eigenaar van een plaatselijk café. De school maakt gebruik van de gymzaal van het dorpshuis. Structureel gebruik door: aerobics, damesgym, badminton en schoolgym. Er zijn veel verenigingen, zoals de carnavalsvereniging en de Oranjevereniging. Beheer Het dorpshuis heeft geen stichtingsbestuur. Hierdoor liggen bepaalde taken bij de gemeente: toezicht en financiën. Pogingen om een nieuw stichtingsbestuur op te zetten, waren nog niet succesvol. Gebouw Het dorpshuis heeft een brasserie, een grote gymzaal en een jeugdsoos. De jeugdsoos heeft een aparte ingang: een deel van de brasserie is van de jeugdsoos. In de brasserie is ruimte voor ongeveer 70 personen. Ook in de gymzaal - die erbij te betrekken is – is meer dan voldoende ruimte voor het ontplooien van activiteiten. Het dorpshuis kan qua interieur wel een facelift gebruiken. Op dit moment loopt een stedenbouwkundige verkenning voor een tweetal locaties in Lewedorp.

Insteek bij de voorkeursvariant is dat we het dorpshuis en de school verplaatsen naar de locatie Postweg, waarbij de dorpshuisfunctie (deels) wordt ondergebracht in de kerk/pastorie en we aansluitend de basisschool bouwen. Hiermee krijgt de beeldbepalende bebouwing een passende invulling en komen de maatschappelijke voorzieningen in het hart van het dorp te liggen. Verduurzamingsmogelijkheden: - Constructies zijn momenteel niet/onvoldoende geïsoleerd. - Er kunnen zonnepanelen bij geplaatst worden. - Buitenzijdig isoleren en afwerken van de geveloppervlakken, isoleren van de daken. - Vervangen van de dakbedekking en het vervangen van de kozijnen en hun glas. - Vervangen van de bestaande tl-verlichting door ledverlichting in de bestaande armaturen. - Herplaatsen van de bestaande zonnepanelen op het dak van de gymzaal. - Verduurzamen warmteopwekking. - - Aanpassing klimaatsysteem 14

AMMEKORE | NIEUWDORP In het Masterplan Nieuwdorp is de bouw van een nieuw dorpshuis voorzien, binnen de multifunctionele accommodatie (MFA).

’T DURPSUUS | NISSE Oorsprong Het gebouw dateert van 1989. Renovaties Niet van toepassing. Gebruik Het dorpshuis is het middelpunt van het dorp. Daarnaast is het beschikbaar voor feesten, vergaderingen en bijeenkomsten. Van mei tot en met september is het terras geopend. In die periode organiseert de Trim- en Ontspanningsclub Nisse (T.O.N.) een groot aantal activiteiten voor alle leeftijdsgroepen. Op het dorp is geen voetbal, tennis of café meer. Dat geeft het belang aan van het dorpshuis voor de leefbaarheid. Structureel gebruik door: jazzdance, pilates, biljartclub, schietvereniging, ouderensoos, yoga en badminton. Beheer Het bestuur wil het dorpshuis (meer) openstellen en geschikt maken voor activiteiten die de sociale samenhang in het dorp bevorderen. De continuïteit van het is daarbij van belang. Daarbij wordt gedacht aan het verhogen van de inkomsten (meer zaalhuur) en het verlagen van de kosten (verduurzaming dorpshuis). De omzet is goed in vergelijk met de andere dorpshuizen. Gebouw Het pand betreft een monumentaal dorpsgezicht. Het interieur kan een facelift gebruiken. Verduurzamingsmogelijkheden: - Isoleren van de daken en het vervangen van de dakbedekking. - Vervangen van het enkel glas door HR++ glas. - Aanschaf en montage van nieuwe zonnepanelen. - Vervangen van de huidige niet ledverlichting voor ledverlichting. - Verduurzamen warmteopwekking.

- Aanpassing klimaatsysteem.

15

D’N OSTPIT | OUDELANDE Oorsprong Het gebouw dateert uit 1966. Renovaties Groot onderhoud en renovaties in 1986 en 2004. Gebruik Het dorpshuis is open op aanvraag en voor de vaste gebruikers. Structureel gebruik door: schoolgym, yoga, biljart, kindergym, knutselclub en tafeltennis. Elke week wordt een koffieochtend georganiseerd. De ouderensoos zit ook weer in het dorpshuis. Op deze manier komen inwoners van Oudelande samen in het dorpshuis. Beheer Beheerster is ondernemend. Gebouw Het dorpshuis zit aan de school vast. In januari 2024 is gestart met aanpassingen aan de buitenruimte: denk aan groenschoolplein en terrasfunctie. Dit zorgt voor een flinke kwaliteitsslag. Verduurzamingsmogelijkheden: Verduurzamingsmogelijkheden: Het dorpshuis leent zich goed voor verduurzaming. De constructies zijn momenteel zo goed als mogelijk geïsoleerd. Het overgaan naar duurzamere manieren om te verwarmen en ventileren, zijn daardoor goed te verantwoorden. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om een deel van de installaties - leidingen en kanalen – te hergebruiken Dat levert een financieel voordeel op en valt ook onder het principe van circulair bouwen. Er wordt geadviseerd: - Vervangen van de bestaande verlichting door ledverlichting. - Vervangen van de huidige radiatoren. - Verduurzamen warmteopwekking. - Aanpassen klimaatsysteem.

16

TREFPUNT | OVEZANDE Oorsprong Het gebouw dateert uit 1913. Renovaties Groot onderhoud en renovaties in 1964, 1983 en 2009. Gebruik Structureel gebruik door: yoga, biljart, knutselen en bridge. Beheer De beheerder is in loondienst bij de stichting. De beheerskosten zijn hierdoor hoger dan bij een zelfstandig beheerder. Bij een wisseling van het beheer is het wenselijk om met een zelfstandig beheerder te gaan werken zoals bij de andere dorpshuizen. Gebouw In 2009 is een aanbouw gerealiseerd voor de jongerensoos en een grote zaal.

Verduurzamingsmogelijkheden: In 2009 zijn de constructies - waar mogelijk – geïsoleerd. Ook is het gehele gebouw voorzien van HR++glas. Zodoende zijn er weinig verbeteringen van de bouwkundige constructies mogelijk. - Er zijn mogelijkheden voor het verduurzamen van de warmteopwekking en aanpassing klimaatsysteem. - Er zijn nog geen zonnepanelen aanwezig. Hoewel de mogelijkheden beperkt zijn, is hier wel ruimte voor. - Het vervangen van de bestaande tl-verlichting door ledverlichting.

17

Belangrijkste resultaten per dorp In de onderstaande tabel hebben we de belangrijkste bevindingen kort en bondig in beeld gebracht: Dorpshuis

The Cameronian (Baarland)

Bouwjaar (data groot onderhoud /renovatie) 1994

(Korte) conclusie

Visie ten aanzien van behouden en verduurzamen/ nieuwbouw Goed draaiend dorpshuis Wordt op dit moment met stichting en beheerder. gerenoveerd en verduurzaamd.

Huidige energielabel A+ (Het gebouw heeft

Berekend label geadviseerde situatie A+++

momenteel nog geen energielabel. Dit zou waarschijnlijk echter een A+ label zijn.)

Vijverzicht (Borssele)

1852 (1940, 1993)

Goed lopend dorpshuis Behouden en verduurzamen. met stichting en beheerder.

*

A++

’t Durpsuus (Driewegen)

1966 (1977, 1990, 2016)

Dorpshuis met stichting; bloeit op met nieuwe beheerster.

Behouden en verduurzamen.

*

A+++

Van Hattumhuis (Ellewoutsdijk)

1929 (1988, 2017)

Goed lopend dorpshuis met stichting en beheerster.

Behouden en verduurzamen.

*

A++

Ons Dorpsleven (’s-Gravenpolder)

1968 (1994, 2018)

Dorpshuis zonder stichting, enkel open op aanvraag.

Onderzoek behoefte

A (Het gebouw heeft

A+++

De Jeugdhoeve (’s-Heerenhoek)

1938 (2003, 2021)

Wordt geëxploiteerd door Sportfondsen. Enkel open op aanvraag.

Behouden en verduurzamen

*

A++

De Griend (Hoedekenskerke)

1956 (1990, 1997, 2003)

Zoekende naar nieuwe leden voor de stichting.

Koppeling met de toekomst van de school

*

A+++

18

momenteel nog geen energielabel. Dit zou waarschijnlijk echter een A label zijn.)

Dorpshuis

Bouwjaar (data groot onderhoud /renovatie)

(Korte) conclusie

Visie ten aanzien van behouden en verduurzamen/ nieuwbouw

Huidige energielabel

Berekend label geadviseerde situatie

De Burcht (Kwadendamme)

1959 (1978, 2001)

Wordt geëxploiteerd door Sportfondsen. Enkel open op aanvraag.

Behouden en verduurzamen

*

A++

De Zandlooper (Lewedorp)

1967 (1984, 1992, 1994, 2020)

Enkel open op aanvraag.

Onderzoek MFA Lewedorp

*

A++++

Ammekore (Nieuwdorp)

Nieuwbouw

Op zoek naar extra leden stichting en nieuwe beheerder.

Reeds nieuwbouw MFA gestart

Niet van toepassing vanwege start nieuwbouw.

A+++

Dorpsuus (Nisse)

1989

Goed lopend dorpshuis met stichting. Momenteel een vacature voor een nieuwe beheerder.

Behouden en verduurzamen

A

A++

D’n Ostpit (Oudelande)

1966 (1986, 2004)

Behouden en verduurzamen

*

A++

Trefpunt (Ovezande)

1913 (1964, 1983, 2009)

Goed lopend dorpshuis met stichting en beheerster. Dorpshuis met stichting en beheerster. Open op aanvraag. Dorpshuis werkt als enige nog met een beheerder in loondienst.

Behouden en verduurzamen

A

A++

Toelichting: * de asterisk betekent dat deze gebouwen momenteel geen energielabel hebben.

19

Kosten verduurzamingsmogelijkheden Totaal gefaseerd inclusief 5% Dorp indexering/jaar Baarland € 220.191,74 Borssele € 382.706,90 Driewegen € 129.868,32 Ellewoutsdijk € 138.341,28 ‘s-Gravenpolder € 785.100,66 ‘s-Heerenhoek € 208.082,49 Hoedekenskerke € 286.443,70 Kwadendamme € 122.467,73 Lewedorp € 2.665.527,48 Nisse € 209.144,63 Oudelande € 208.038,60 Ovezande € 170.843,29 Totaal

€

5.428.033,58

De maatregelen zijn onder voorbehoud van: - Ruimtelijke inpassing. - Inpandige inpassing. - Mogelijke verzwaring netaansluiting. - Benodigde constructieve aanpassingen. Dit zijn enkel de kosten voor verduurzaming. Voor de kostendekking zoeken we naar een combinatie van: - Mogelijke compensatiegelden Gebiedsinvestering Netten op Zee. - De jaarlijkse voorziening groot onderhoud. - Subsidieregelingen. - De Egalisatiereserve Gebouwenbeheer. We nemen tijdens het verduurzamen van de panden ook de zaken mee die op staan voor vervanging op grond van de meerjarenonderhoudsbegrotingen en het up-todate maken van de dorpshuizen mee. De hoge kosten bij dorpshuis Lewedorp hebben met name te maken met: - De vloer in het oude deel van het gebouw is zeer slecht. - De buitenwanden van het oude deel zijn niet geïsoleerd en daardoor voor een groot deel verantwoordelijk voor de hoge transmissie van het gebouw - Geadviseerd wordt het gehele dak te voorzien van EPS-isolatieplaten en het geheel te voorzien van nieuwe EPDM-dakbedekking. - Daarnaast wordt geadviseerd de lichtkoepels te laten vervallen aangezien het merendeel daarvan momenteel geen functie heeft en ze garant staan voor een fors transmissieverlies.

20

Conclusie Vroeger werden de sociale structuren in een dorp in belangrijke mate bepaald door het verenigingsleven. Dat is nu anders. Steeds minder bewoners zijn verbonden aan een vereniging; veel verenigingen houden het hoofd nog maar nét boven water. Als de stichting en/of beheerder zich te eenzijdig op het verenigingsleven richt dan ontstaat druk op de exploitatie. Daardoor wordt het bestaansrecht van het dorpshuis ondermijnd. De dorpshuizen zijn belangrijk voor de leefbaarheid, bieden onderdak aan het verenigingsleven, hebben een sociale ontmoetingsfunctie, zijn een plek dicht bij de inwoners en fungeren als partner in het creëren van laagdrempelige voorzieningen binnen het sociaal domein. We hebben als gemeente belang bij goed functionerende dorpshuizen. Onze dorpen hebben allemaal hun eigen karakteristieken; dat zien we ook terug in de dorpshuizen. Er zijn verschillen in activiteiten, omvang, gebruik, bouwjaar, onderhoudsstaat, exploitatie, beheer, bestuursvorm en doelgroepen. Elk dorp kenmerkt zich door zijn haar een eigen dynamiek. Afhankelijk van de samenstelling van de inwoners, de mate van organisatiekracht en de aanwezigheid van voorzieningen biedt de eigen dynamiek kansen maar laat het ook knelpunten zien. Het gebruik van het dorpshuis is grotendeels afhankelijk van de beheerder: bedrijvigheid, ondernemerschap, betrokkenheid bij het dorp, de bezetting.

Aan de andere kant is er de invloed van het dorp: draagvlak, betrokkenheid van de inwoners en behoeften. Het is moeilijk mensen te vinden voor de stichtingen en als beheerder. Het uitgangspunt van de gemeenteraad is dat op elk dorp een voorziening moet zijn die tegemoetkomt aan de maatschappelijke wensen. We vinden daarnaast een ruime openstelling van de voorziening belangrijk en dat er verschillende activiteiten voor en door het dorp georganiseerd worden. Slim en multifunctioneel gebruik van de gemeenschapsaccommodatie in de toekomst met een gezonde exploitatie, borgt de voorziening op langere termijn.

21

Binnen het sociaal domein wordt ingezet op preventie en algemene voorzieningen. Deze ontwikkelingen vragen om een sterke sociale infrastructuur in de dorpen. Dorpshuizen maken daarvan onderdeel uit. Vanwege de grote diversiteit, de beschikbaarheid, de (on)mogelijkheden en de wensen van de dorpen, is maatwerk hierbij het uitgangspunt. Demografische ontwikkelingen2 laten een groei zien in het aantal inwoners met de AOW-leeftijd (van 4.400 in 2021 naar 6.200 in de periode 2035-2050) alsook 80-plussers (van 1.000 in 2021 naar 3.000 in de periode 2035-2050). “De waarde die publieke voorzieningen hebben voor het sociale leven in een gemeenschap is groter dan de primaire functie die ze vervullen. Het is de plek waar ‘kleine ontmoetingen’ plaatsvinden en dat heeft invloed op de onderlinge betrokkenheid en de veerkracht van gemeenschappen. Waar mensen elkaar meer ontmoeten, ontstaat gemakkelijker wederzijdse hulp en wordt er meer aan vrijwilligerswerk gedaan, bijvoorbeeld in verenigingen.”2

Financieel-technisch zien we een stijging in de subsidies die we verstrekken aan de stichtingen. Dit wordt met name veroorzaakt door de hoge gas- en elektraprijzen. Dit is ook de reden dat de gebouwen verduurzaamd moeten worden of dat er nieuwbouw moet worden overwogen. Hierbij moet ook rekening worden gehouden met het Klimaatakkoord. Kort samengevat komt het neer op: - Er is een aantal dorpshuizen waar renovatie noodzakelijk is, waarbij verduurzaming moet worden meegenomen. - Gebouwen van ‘vóór 1990’ vervangen door nieuwbouw. - Gebouwen van ‘ná 1990’ grootschalig renoveren, isoleren en aardgasvrij maken. Er zijn uitzonderingen waarbij groot onderhoud al gepland is. Daarnaast zijn er dorpshuizen die qua interieur dringend een nieuwe uitstraling behoeven.

2

Bron: de regionale bevolkingsprognose van het Planbureau voor de Leefomgeving.

3

Bron: Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Raad voor het Openbaar Bestuur, Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2023). Elke regio telt! Een nieuwe aanpak van verschillen tussen regio’s.

22

Vervolg In hoeverre zijn we als gemeente Borsele bereid te investeren in de mogelijke verduurzamingsmogelijkheden van de verschillende dorpshuizen of onderzoeken we hierbij ook de mogelijkheden van nieuwbouw? Hoe zijn we in staat het beheer van een dorpshuis nog aantrekkelijker te maken?

23