D24.642064 Nota uitwerking conclusies en aanbevelingen minima-effect...

Nota uitwerking conclusies en aanbevelingen evaluatie minimabeleid 2023 Deze nota beschrijft de conclusies en aanbevelingen uit het minima-effectonderzoek uitgevoerd door onderzoeksbureau KWIZ in opdracht van de Bevelandse gemeenten. Per aanbeveling geven wij aan wat wij gaan doen en wie hiervoor verantwoordelijk is.

Aanleiding Gemeenten hebben de zorgplicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van kwetsbare inwoners die in armoede verkeren, te verbeteren. Daarnaast hebben zij de taak en het belang om prikkels te geven aan inwoners om zoveel mogelijk zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzien. In de Bevelandse gemeenten is het minimabeleid een relevant thema en een constant aandachtspunt. In de Bevelandse Kadernota Armoede & Schulden 2021-2024 is opgenomen dat we een onderzoek uit laten voeren naar de armoedeval. De armoedeval houdt in dat mensen die vanuit een bijstandsuitkering aan het werk gaan, financieel niet beter af zijn, maar er op achteruit gaan. Dit kan door bijvoorbeeld het verlies aan minimaregelingen en landelijke toeslagen. In het onderzoek hebben de Bevelandse gemeenten het huidige minimabeleid en het aanbod aan minimaregelingen laten onderzoeken en evalueren. Onderzoeksbureau KWIZ heeft een evaluatie uitgevoerd aan de hand van een beleidsanalyse, een schatting van de minimapopulatie, een inkomens effectrapportage, gesprekken met interne medewerkers en ketenpartners en een behoeftepeiling onder de doelgroep. In het onderzoeksrapport wordt uitgebreid ingegaan op het aantal minimahuishoudens, het minimabeleid, de inkomenseffecten, de uitvoering van het beleid en de ervaringen van de doelgroep.

In deze oplegger staan de belangrijkste resultaten uit het onderzoek en lichten we toe wat we doen met de aanbevelingen uit het onderzoek.

Resultaten onderzoek De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat huishoudens met een laag inkomen dankzij de gemeentelijke minimaregelingen voldoende budget hebben voor vrije bestedingen. Dit geldt voor alle huishoudtypen, dus voor alleenstaanden, samenwonenden, gezinnen met kinderen en alleenstaande ouders. Werken loont in de meeste gevallen: wanneer huishoudens in de Bevelandse gemeenten vanuit de bijstand gaan werken tegen een loon gelijk aan 110, 120 of 130 procent van het wettelijk sociaal minimum (Wsm), gaan zij er in totaal inkomen altijd op vooruit ten opzichte van de bijstandssituatie (mits zij gebruikmaken van alle toeslagen en regelingen). De vooruitgang bij huishoudens met kinderen is relatief minder groot. Daarbij krijgen huishoudens met kinderen te maken met een daling in het totale inkomen bij een inkomen van 130 procent Wsm, ten opzichte van het totale inkomen bij een inkomen van 120 procent Wsm. In het onderzoek is ook een enquête gehouden onder inwoners die gebruik maken van de gemeentelijke regelingen, de behoeftepeiling. Uit de behoeftepeiling van het minimaonderzoek blijkt dat inwoners hun tevredenheid uiten over de tegemoetkomingen en ondersteuning vanuit het minimabeleid. In het onderzoek worden diverse aanbevelingen gedaan om het armoedebeleid te verbeteren. Deze zullen we hierna puntsgewijs behandelen.

Scenarioanalyse Op basis van de onderzoeksresultaten heeft onderzoeksbureau KWIZ drie verschillende scenario’s geanalyseerd en doorgerekend. 1. Verruiming van de inkomensgrens voor de kindregelingen tot 130 procent Wsm Wanneer de inkomensgrens van de kindregelingen wordt verruimd van 120 naar 130 procent Wsm vervalt de teruggang in vrij besteedbaar budget voor huishoudens met kinderen: hun vrij besteedbaar budget neemt toe. Daarnaast zorgt de verruiming van de inkomensgrens op de kindregelingen voor een inkomensvooruitgang ten opzichte van de bijstand. Het is echter aannemelijk dat er met de verhoging van de inkomensgrens voor kindregelingen, bij hogere inkomens vanaf 130 procent Wsm een terugval in het vrij besteedbare budget of een inkomensachteruitgang plaatsvindt. Kortom bij het verhogen van de inkomensgrens verleggen we de zogenaamde armoedeval voor huishoudens met kinderen van 120 procent Wsm naar 130 procent Wsm. De verruiming van de inkomensgrens betekent namelijk dat er in één keer meerdere gemeentelijke regelingen wegvallen bij inkomens boven de 130 procent Wsm. Daarnaast betekent een verruiming van de inkomensgrenzen dat meer

minimagezinnen gebruik mogen maken van de kindregelingen. Het gevolg hiervan is dat de kosten voor de gemeenten zullen stijgen. Een mogelijk scenario om de armoedeval te dempen is om de inkomensgrens van een gedeelte van de kindregelingen te verruimen. We gaan onderzoeken wat het betekent voor gemeenten en inwoners als we de inkomensgrens voor (een gedeelte van) de kindregelingen verruimen tot 130 procent van het Wsm. 2. Update energiekosten en het weglaten van de energietoeslag Bij de inkomenseffectmeting in het minimaonderzoek is rekening gehouden met de energietoeslag. Dit is een incidentele regeling. Daarom is ook onderzocht wat het effect is van de Bevelandse minimaregelingen zonder de energietoeslag. Wanneer er geen energietoeslag aan de huishoudens wordt uitgekeerd en de huidige energieprijzen worden meegenomen, valt op dat alle huishoudtypes bij elk inkomen voldoende, maar minder vrij besteedbaar budget overhouden dan in de huidige situatie. Het wegvallen van de energietoeslag heeft voor alleenstaanden een groter effect dan de daling van de energieprijzen. Zij krijgen dus te maken met de grootste inkomensterugval bij het wegvallen van de energietoeslag. We concluderen dat de Bevelandse minimaregelingen, ook zonder energietoeslag, zorgen voor voldoende inkomen voor minima (mits zij gebruikmaken van alle toeslagen en regelingen). 3.

Overlap en dubbelingen in minimabeleid in kaart brengen Er zijn drie domeinen waar dubbelingen/overlap van regelingen speelt: • Voor de ondersteuning van sport- en cultuurkosten kunnen volwassenen gebruik maken voor het declaratiefonds en het Volwassenfonds Sport & Cultuur (Borsele en Kapelle). • Kinderen kunnen gebruik maken voor het declaratiefonds, Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport & Cultuur voor financiële ondersteuning voor sport, cultuur en sociale activiteiten. • Zowel de collectieve zorgverzekering en de tegemoetkoming voor chronisch zieken is bedoeld voor minima met een grote zorgvraag. In de conclusies en aanbevelingen hieronder wordt meegenomen hoe we de overlap en dubbelingen in het minimabeleid oplossen.

Conclusies en aanbevelingen uit onderzoek In het onderzoeksrapport worden daarnaast een aantal aanbevelingen gedaan. Hieronder staan de aanbevelingen genoemd, met een toelichting wanneer we daarmee aan de slag gaan. De aanbevelingen worden nog besproken met de Clientenraad BBWI en het Bevelands Platform Armoede & Schulden. Beleid & monitoring Aanbeveling Ontwikkel visie voor de kwetsbare doelgroepen op verschillende levensdomeinen. Bijvoorbeeld minima met een zorgvraag, langdurige minima en AOWgerechtigde minima zodat deze inwoners worden aangemoedigd door regelingen en andersoortige ondersteuning om mee te doen in de samenleving. Een langetermijnperspectief is noodzakelijk. Aanbeveling Geef de gebruikscijfers van de regelingen een grotere rol in de monitoring van de beleidsdoelstellingen.

Wat gaan we doen? Deze aanbeveling nemen we mee in het nieuwe beleidsplan armoede & schulden. Het huidige beleid loopt nog tot en met 2024. In 2024 starten we de voorbereidingen voor het nieuwe beleidsplan dat vanaf 2025 zal gaan gelden.

Kartrekker Bevelandse werkgroep Armoede & Schulden

Wat gaan we doen? We volgen deze aanbeveling op. We gaan vanaf 2024 per kwartaal de cijfers monitoren.

Kartrekker GR de Bevelanden levert de cijfers per kwartaal aan bij de werkgroep Bevelandse Armoede & Schulden

Gemeentelijke samenwerking & harmonisatie Aanbeveling Wat gaan we doen? Onderzoek of verdere harmonisatie Gemeenten zijn vanuit de haalbaar is, ook in het politieke Participatiewet verplicht om gesprek. Bijvoorbeeld door inwoners die moet rondkomen van minimaal de gemeentelijke een zeer laag inkomen te regelingen op elkaar af te ondersteunen. De stemmen. minimaregelingen op basis van de Participatiewet zijn allemaal gelijk binnen de Bevelandse gemeenten. In de regelingen die buiten de verplichting van de Participatiewet vallen, zit lokale beleidsvrijheid. We streven er echter na om ook deze regelingen zoveel mogelijk te harmoniseren. Zodat inwoners uit de verschillende gemeenten dezelfde rechten hebben in deze regio. We hebben echter ook te maken met politieke wensen en verschillende budgetten.

Kartrekker Bevelandse werkgroep Armoede & Schulden

Aanbeveling Intensiveer duidelijke afstemming over welke beleidsvraagstukken de GR dan wel de afzonderlijke gemeenten oppakken. Geef binnen het beleidsproces kaders voor wie de verantwoordelijkheid draagt voor welk gedeelte van het proces. Onderzoek verdere mogelijkheden tot harmonisatie en samenwerking om de eenduidigheid voor medewerkers én inwoners te bevorderen.

Wat gaan we doen? We werken met de Bevelandse gemeenten en GR de Bevelanden intensief samen op het gebied van armoede en schulden. Daarvoor komen we periodiek bij elkaar in een werkgroep waarin we afstemmen over de beleidskaders en planning van werkzaamheden.

Kartrekker Bevelandse werkgroep Armoede & Schulden

Aanbeveling Investeer in de samenwerking met externe ketenpartners, in het bijzonder de ketenpartners waarmee geen subsidierelatie bestaat. De maatschappelijke organisaties spelen een cruciale rol in het vroegtijdig en preventief handelen.

Wat gaan we doen? Binnen het Bevelands Platform Armoede & Schulden werken we samen met ketenpartners. Dit platform komt periodiek bij elkaar. Met subsidierelaties voeren we een jaargesprek. Dit gaan we ook doen met partijen waar we geen subsidierelatie mee hebben, maar wel nauw mee samenwerken. Daarnaast zorgen we voor jaarlijks contact met lokale partijen die een rol spelen in de armoedebestrijding zoals de kerken. Tot slot organiseren we jaarlijks een netwerkbijeenkomst met onze ketenpartners.

Kartrekker GR de Bevelanden

Laagdrempeligheid en toegankelijkheid Aanbeveling Wat gaan we doen?

Kartrekker

Stel een overzicht op van de beschikbare regelingen en ondersteuning van externe organisaties. Neem als gemeente een regisserende rol en zorg voor regelmatige updates en verspreiding van deze sociale kaart.

Vanuit het Bevelands Platform Armoede & Schulden wordt er gewerkt aan een sociale kaart voor professionals en vrijwilligers. Voor inwoners heeft GR de Bevelanden een folder laten maken voor lage inkomens. We gaan hier meer aandacht aan besteden en op de website publiceren.

Bevelands Platform Armoede & Schulden i.s.m. Bevelandse werkgroep Armoede & Schulden.

Aanbeveling Stem af welke informatie op welke websites wordt weergegeven om verwarring en incompleetheid te voorkomen.

Wat gaan we doen? We onderzoeken de mogelijkheid om een website te maken waar alle informatie voor inwoners uit de Bevelanden is gebundeld.

Kartrekker Bevelandse werkgroep Armoede en Schulden

Aanbeveling Voor alle communicatie-uitingen geldt: B1-niveau en pictogrammen of filmpjes spreken tot de verbeelding

Wat gaan we doen? Er loopt een project om de dienstverlening van GR de Bevelanden te verbeteren. Hiervoor heeft het Rijk middelen beschikbaar gesteld naar aanleiding van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK).

Kartrekker GR de Bevelanden

Aanbeveling GR de Bevelanden heeft te maken met naamsonbekendheid. Het is niet voor alle inwoners duidelijk waar ‘GR de Bevelanden’ voor staat en wat het inhoudt. Het is een overweging waard om voor een meer toegankelijke naam te kiezen zoals ‘Sociaal Loket de Bevelanden’

Wat gaan we doen? We agenderen dit punt ter bespreking bij GR de Bevelanden.

Kartrekker GR de Bevelanden

Aanbod gemeentelijke minimaregelingen Aanbeveling Wat gaan we doen? Blijf de minimadoelgroep breed We blijven onze minimadoelgroep ondersteunen op verschillende breed ondersteunen op de levensdomeinen. verschillende levensdomeinen.

Kartrekker Bevelandse werkgroep Armoede en Schulden

Aanbeveling Harmoniseer de gemeentelijke regelingen en bijbehorende inkomensgrenzen. Daarbij kan eenduidigheid over de kindregelingen worden vergroot door één toegangsloket te organiseren voor de kinderregelingen bijvoorbeeld via Stichting Leergeld of door een gedeelde intermediair aan te stellen. Maak een thematische onderverdeling voor de kosten die het Jeugdfonds Sport & Cultuur, Stichting Leergeld en het declaratiefonds voor kinderen vergoeden. Stel een gedeelde intermediair aan om het proces te vereenvoudigen.

Wat gaan we doen? Wat gaan we doen: We streven er naar om per 1 januari 2025 één toegangsloket te organiseren voor de kindregelingen. In 2024 zullen we hiervoor een advies opstellen. We onderzoeken hierbij de vormgeving van het huidige Declaratiefonds. De kindregelingen staan in verschillende beleidsregels en verordeningen opgenomen, zoals de beleidsregels bijzondere bijstand en het Declaratiefonds. Ook kennen we Stichting Leergeld en het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Om één toegangsloket te realiseren zullen verordeningen, beleidsregels en subsidieafspraken aangepast moeten worden.

Kartrekker GR de Bevelanden & gemeente Goes in afstemming met de Bevelandse werkgroep Armoede en Schulden

Aanbeveling Onderzoek of dezelfde groep inwoners gebruikmaken van de verschillende regelingen voor zorgkosten en of dit aanbod vereenvoudig kan worden. Bijvoorbeeld door de aanvullende ziektenkostenregeling (NoordBeveland) af te schaffen en in de gemeentelijke bijdrage te verrekenen.

Wat gaan we doen? Per 1 januari 2024 bieden we doelgroep verschillende pakketten aan binnen de Collectieve zorgverzekering voor minima. Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk is om ook een pakket aan te bieden waar het eigen risico is meeverzekerd. Op deze manier zou de extra ziektenkostenregeling van Noord-Beveland niet langer noodzakelijk zijn. De extra ziektenkostenregeling van NoordBeveland is op dit moment geen dubbeling, omdat deze alleen geldt voor inwoners die niet in aanmerking komen voor de regeling voor chronisch zieken en gehandicapten.

Kartrekker GR de Bevelanden

Aanbeveling Bied het Volwassenenfonds Sport & Cultuur ook in Goes, Reimerswaal en Noord-Beveland aan en stel de vergoeding voor sport niet meer beschikbaar in het declaratiefonds. Op die manier worden sportkosten en maatschappelijke kosten op verschillende plekken vergoed.

Wat gaan we doen? De gemeenten Reimerswaal en Goes gaan intern adviseren om aan te sluiten bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. De gemeente Noord-Beveland heeft een eigen declaratiefonds met een vergoeding die ruimer is dan bij het Volwassenfonds. De gemeente Noord-Beveland sluit niet aan bij het Volwassenfonds. In de eerstvolgende wijziging van het Declaratiefonds zullen we de sportvergoeding eruit halen en het

Kartrekker Gemeente Reimerswaal en Gemeente Goes

Volwassenfonds aanwijzen als voorliggende voorziening. Aanbeveling De gemeenten willen preventief en vroegtijdig handelen bij geldzorgen. Overweeg daarom om minima te ondersteunen in hun kosten voor zorg(verzekeringen), vervoer, kleding en incidentele uitgaven.

Wat gaan we doen? 1. Aanpassing collectieve zorgverzekering: per 1 januari 2024 bieden we verschillende pakketten aan binnen de Collectieve zorgverzekering voor minima, zodat we ook tegemoetkomen aan inwoners met lage zorgkosten. 2. Tegemoetkoming in reiskosten: We onderzoeken in 2024 of het mogelijk is om een regeling op te zetten voor een tegemoetkoming in reiskosten. 3. Kleding: De gemeente Reimerswaal organiseert twee keer per jaar een kledingbeurs met de Kledingbank. Gemeente Noord-Beveland heeft een eigen kledingbank. Gemeente Kapelle heeft voldoende aanbod van goedkope tweedehandskleding. De gemeente Goes en Borsele gaan onderzoeken welke regeling voor kleding lokaal passend is. 4. Noodfonds: We onderzoeken in 2024 de mogelijkheden of we een regeling/vangnet kunnen opzetten voor mensen die tussen wal en schip vallen. Dit betreft zaken die niet in ons beleid gedekt zijn.

Kartrekker 1. GR de Bevelanden

2. Gemeente Borsele & Gemeente NoordBeveland

3. Gemeente Goes

4. Gemeente Goes i.s.m. GR de Bevelanden.