CONCEPT Economische Nota Borsele

ROLOPVATTING We zetten de economie niet naar onze hand. Deze is ook afhankelijk van conjuncturele en (inter)nationale economische en maatschappelijke ontwikkelingen. We monitoren economische ontwikkelingen zoals de werkgelegenheidsontwikkeling en de vestiging van bedrijven. We zijn ons bewust van de beperkte invloed die we hierop hebben. Wel zorgen we voor de condities om de economie toekomstbestendig te ontwikkelen. We kennen hierin de volgende rollen: Onderzoeken: We houden ontwikkelingen in de gaten. Hiervoor verzamelen we gegevens. We brengen gegevens en informatie overzichtelijk bij elkaar. We verbeteren daarmee de besluitvorming op basis van feiten.

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

21

Regelen: We maken kaders waarbinnen bedrijvigheid zich ontwikkelt. We willen namelijk ook de negatieve maatschappelijke en ruimtelijke effecten van wildgroei tegengaan. We wegen af tussen economische belangen en andere maatschappelijke belangen. Dit komt het meest naar voren in de ruimtelijke ordening. Bijvoorbeeld in huidige bestemmingsplannen en toekomstige omgevingsplannen/visies. Stimuleren: We scheppen condities; we maken het mogelijk dat bedrijven zich kunnen ontwikkelen. We stimuleren via: • ondersteunen en verbeteren van samenwerkingen; • verbinden van partijen en initiatieven; • subsidies en financiële middelen; • capaciteit, kennis en kunde. Positioneren: • We lobbyen en netwerken voor de ondersteuning van ons ondernemersklimaat. • We promoten het ondernemersklimaat. Samenwerken in de regio (zie hiervoor)

5.2 Basis op orde Wat betekent dit en waarom zetten we hier op in? Om de economie van Borsele te kunnen versterken én de brede (economische) ontwikkeling van heel Borsele mogelijk te maken moet de basis, het ondernemingsklimaat van de gemeente, op orde zijn. Daarbij gaat het om alle - zowel fysieke als niet fysieke (‘zachte’) - randvoorwaarden voor ondernemerschap, waardoor bestaande en nieuwe ondernemers in Borsele kunnen floreren. Bovendien kunnen we onze economische ambities niet realiseren zonder een actieve inzet van onze eigen ondernemers. We zorgen er als gemeente daarom voor dat, binnen onze bevoegdheden en mogelijkheden 8, de voorwaarden om te ondernemen zo gunstig mogelijk zijn. We doen dit door onze huidige inspanningen op dit vlak te continueren en waar nodig en mogelijk te verbeteren. Het gaat dan om de capaciteiten voor bijvoorbeeld accountmanagement en de kwaliteit van onze dienstverlening. Welke acties gaan we uitvoeren? We zetten in op de volgende acties: 1. Optimale dienstverlening aan ondernemers: voldoende en professioneel accountmanagement & doorlichten huidige dienstverlening om mogelijke knelpunten op te sporen en op te lossen Uit de gesprekken met ondernemers kwam duidelijk naar voren dat ‘het elkaar kennen’ van gemeente en ondernemers belangrijk is om het ondernemersklimaat te verbeteren. Proactief accountmanagement speelt hierin een belangrijke rol.

Dit helpt om een sterke band met bedrijven in Borsele op te kunnen bouwen, vroegtijdig investeringssignalen op te vangen en ondernemers daarbij te kunnen begeleiden. We zetten daarom in op versterking van het accountmanagement/bedrijfscontact. We hebben nu circa 0,6 fte aan accountmanagement/bedrijfscontact, maar deze tijd gaat ook deels op aan beleidsvorming en de input vanuit Borsele naar regionale trajecten. Daarom willen we onze formatie hierop vergroten. Idealiter beschikt een gemeente met het inwonertal – en vooral de economie – van Borsele over minimaal 1,5 fte voor accountmanagement/bedrijfscontact.

8

Als gemeente zitten we bijvoorbeeld aan wettelijk bepaalde doorlooptijden voor vergunningen en planologische procedures vast.

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

22

Overigens gaat het bij de dienstverlening aan ondernemers niet alleen om capaciteit. Cruciaal is vooral ook een professionele, ondernemersgerichte houding, die aansluit bij de belangrijkste wensen van ondernemers. De afgelopen jaren hebben we hier als organisatie al belangrijke verbeterstappen op gezet. Zo hebben we (in 2013) een Dienstverleningsvisie opgesteld met richtlijnen over duidelijk communiceren en oplossingsgericht werken, waarlangs we werken. Toch blijkt uit de gesprekken met ondernemers dat dit nog niet in alle gevallen zo wordt ervaren 9. Bovendien is het belangrijk om hieraan te blijven werken; optimalisaties zijn altijd mogelijk. Overigens ligt hierbij ook een verantwoordelijkheid bij de ondernemers: zij zijn niet altijd direct helder in wat zij willen. Daardoor is het niet altijd mogelijk inzichtelijk te maken welke procedures en vergunningen er nodig zijn. Ook zoeken ondernemers vaak pas laat het contact met de gemeente of passen zij hun plannen gaandeweg het traject bij waardoor procedures aangepast moeten worden en het aantal vergunningen en/of de inhoud ervan wijzigt. Kortom: het is een wisselwerking tussen ondernemer en gemeente om te kunnen komen tot optimale dienstverlening.

Om onze dienstverlening naar ondernemers nog verder te optimaliseren willen we onze huidige dienstverlening tegen het licht houden om mogelijke knelpunten op te sporen en op te lossen. Ook zijn we momenteel bezig met een Participatienota. 2. Primair investeren in behoud en verankering van gevestigde bedrijfsleven in Borsele Uiteraard staan we als gemeente Borsele open voor nieuwe bedrijven die zich hier willen vestigen. Mede daarom zijn we bijvoorbeeld als gemeente aandeelhouder in Impuls Zeeland die onder meer als doel heeft om bedrijven in Zeeland te laten investeren. Zelf richten we onze pijlen als gemeente primair op het maximaal faciliteren en behouden van de al gevestigde bedrijven. Immers, een sterke Borselse economie begint bij onze bestaande bedrijvigheid. De al in Borsele gevestigde bedrijvigheid vormt de belangrijkste economische groeimotor voor onze gemeente, zo blijkt ook uit de ontwikkelingen afgelopen jaren. Buiten dat behoud van bestaande bedrijven waardevol is voor onze economie en samenleving (arbeid, sponsoring verenigingsleven), is het goed faciliteren en actief volgen van bestaande bedrijven veel laagdrempeliger dan het vinden van nieuwe bedrijven van buiten Borsele. Veel bestaande bedrijven kennen we als gemeente al goed, ze zijn in fysiek opzicht relatief dichtbij en in principe bekend met ons en onze vestigingskwaliteiten.

Hoewel acquisitie van nieuwe bedrijven aantrekkelijk en op sommige sectoren kansrijk kan zijn (zie 4.4), kan de capaciteit die hiervoor benodigd is snel ten koste gaan van de bestaande relaties. Een goed functionerend Borsels bedrijvenbestand is bovendien randvoorwaardelijk voor succesvolle acquisitie van nieuwe bedrijven naar Borsele. Goed functionerende en tevreden bedrijven kunnen als ambassadeur/‘visitekaartje’ voor onze gemeente fungeren om bedrijven aan te trekken. Om onze beperkte capaciteit zo effectief mogelijk in te zetten focussen we daarbij op de top 50 bedrijven die goed zijn voor bijna 50% van onze werkgelegenheid. In deze top 50 zitten vooral stuwende bedrijven in sectoren als industrie, bouw en logistiek die vanwege hun veelal bovenregionale relaties en marktoriëntatie relatief veel geld en goederen, maar ook nieuwe medewerkers, van buiten naar Borsele toebrengen. Door deze bedrijven goed te verankeren zorgen we voor spin-off richting de lokale verzorgende sectoren in onze gemeente, zoals de winkels en horeca. Daarnaast leggen we focus bij de snelste werkgelegenheidsgroeiers binnen onze gemeente. De 50 bedrijven met grootste werknemersgroei genereren samen 50% van de werkgelegenheidsgroei. NB. Dit betekent zeker niet dat we geen aandacht hebben voor onze andere bedrijven.

Ook hiermee blijven we nadrukkelijk in gesprek, bijvoorbeeld via de ondernemersvereniging(en) en het ondernemersontbijt. De gesprekken zijn geen volwaardige afspiegeling van hoe ondernemers tegen de dienstverlening van de gemeente aan kijken. We hebben immers een selectie gesproken en ondernemers die hebben deelgenomen aan de consultatiesessie. Ervaring in andere gemeenten leert dat juist ondernemers die tegen knelpunten aanlopen of eerdere negatieve ervaringen hebben gehad van zich laten horen.

9

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

23

Hoe geven we dat goed faciliteren dan vorm? Door als gemeente goed op de hoogte te zijn van wat er speelt bij onze bedrijven en deze bedrijven goed te kennen (randvoorwaarde: voldoende capaciteit bedrijfscontact). En door op verschillende facetten onze bedrijven van dienst te zijn, denk aan: het leggen van contacten, vinden van subsidiepotjes en verhelderen (en waar mogelijk versnellen) van procedures. 3. Voldoende en up-to-date ruimte om te ondernemen en innoveren De lokale binding van onze bedrijven is over het algemeen heel sterk. Ondernemers blijven graag in Borsele gevestigd, bijvoorbeeld vanwege de historie, woonplaats directeur/eigenaar, herkomst werknemers en werkgebied. En in het geval van het Sloe- en buitengebied vanwege de specifieke locatiekwaliteiten. Voor de economische ontwikkeling van Borsele heeft het dan ook de voorkeur dat bestaande bedrijven zich kunnen doorontwikkelen op onze bedrijventerreinen, in de kernen en het buitengebied. Ruimte moet daarbij overigens breed worden opgevat: het betekent niet altijd fysieke ruimte, maar bijvoorbeeld ook ruimte in beleid. Zo is doorontwikkelen in het buitengebied ongewenst als dat met meer bebouwing gepaard gaat. Daarom hebben we een ruimhartig beleid voor nieuwe economische dragers (NED) in vrijkomende agrarische bebouwing (VAB), maar de ontwikkeling moet wel plaatsvinden binnen de bestaande bebouwing.

Binnen de gestelde planologische, beleidsmatige en wettelijke grenzen doen we ons best en denken we met onze ondernemers mee. Daarbij hanteren we een positieve grondhouding ten aanzien van investeringsinitiatieven (‘ja, mits’ principe). Als bedrijven binnen Borsele tegen hun grenzen aanlopen, dan proberen we hiervoor een oplossing te vinden. Daarbij maken we bijvoorbeeld gebruik van de mogelijkheid binnen het provinciale Omgevingsbeleid om solitaire bedrijvenlocaties eenmalig 20% uit te breiden 10. We hebben als gemeente Borsele niet de intentie om een nieuw bedrijventerrein te ontwikkelen. Samen met de gemeenten in regio De Bevelanden werken we samen om de ruimtevraag van bedrijven optimaal te accommoderen. Daarvoor stellen we in 2021 een nieuw Regionaal Bedrijventerreinenprogramma vast. Zo blijven de werkgelegenheid en de opbrengsten in de regio en dus ook voor Borsele behouden. Bovendien laat een verhuizend bedrijf een plek achter, die kansen biedt voor de groei van andere bedrijven in Borsele. We werken daarnaast aan het kwalitatief op peil houden van onze werklocaties. Immers, een vitaal Borsels bedrijfsleven begint bij goed functionerende en toekomstbestendige werklocaties die aansluiten op de (veranderende) wensen en eisen van bedrijven. Waar nodig geven we onze locaties een kwaliteitsimpuls.

Specifiek is daarbij onze aandacht nu gericht op het bedrijventerrein ‘sGravenpolder. Dit is een sterk versteend bedrijventerrein. Voor het terrein is al een subsidie aangevraagd en beschikbaar gesteld voor een duurzaamheidsscan. Deze scan zal specifiek ingaan op de mogelijkheden tot de verduurzaming van terrein en panden, maar ook op het verhogen van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Daarnaast hebben we in kader van het nieuwe regionale bedrijventerreinenprogramma voor De Bevelanden scans laten doen naar de uitgangspositie van onze bedrijventerreinen op aspecten als energietransitie & klimaatadaptie, automatisering & digitalisering en circulaire economie. Uit deze scans blijkt dat bedrijventerrein Noordzak/Noordlandseweg veel potentie heeft om stappen te zetten op energietransitie & klimaatadaptie en circulaire economie. De verantwoordelijkheid voor kwaliteitsbehoud van de bedrijventerreinen ligt overigens primair bij de ondernemers/eigenaren. Waar nodig en mogelijk ondersteunen we als gemeente Borsele hierbij (stimuleren, faciliteren) en helpen we bij het aanboren van middelen, zoals het Fonds Impuls Bedrijventerreinen (FIB) Zeeland. Eerder hebben we dit bijvoorbeeld gedaan voor de revitalisering van bedrijventerrein Noordlandseweg in Heinkenszand (upgraden openbare ruimte, aanleg snel internet).

Een dergelijke uitbreiding speelt nu bijvoorbeeld aan de Heinkenszandseweg. Niet iedere solitaire locatie komt in aanmerking voor een dergelijke uitbreiding. Allereerst omdat er geen vraag is, of omdat het locatie-technisch niet mogelijk is. De eenmalige uitbreidingsmogelijkheid is er enkel wanneer er behoefte is.

10

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

24

4. Verhogen en professionaliseren organisatiegraad ondernemers Daar waar ondernemers elkaar opzoeken is meer te bereiken. Samenwerking leidt tot kostenbesparingen en schaalvoordelen en zorgt ervoor dat ondernemers een betere gesprekspartner zijn richting bijvoorbeeld de gemeente. Met de OVB hebben we een actieve en brede ondernemersvereniging binnen de gemeente. Aanvullend daarop willen we de samenwerking en organisatie van ondernemers op gebiedsniveau verder stimuleren binnen Borsele, zoals op onze bedrijventerreinen en in de centrumgebieden. Ondernemers in deze gebieden worden immers geconfronteerd met forse opgaven, trends en ontwikkelingen (internetwinkelen, robotisering, energietransitie, circulaire economie, etc.) waarop het steeds lastiger is als individuele ondernemer een antwoord te hebben. Daarom gaan we de animo en het draagvlak onderzoeken voor het opzetten van een Borsels ondernemersfonds. Zo’n fonds fungeert als gezamenlijke portemonnee van ondernemers en hiermee kunnen ondernemers zelf aan de slag met verbeterprojecten voor bijvoorbeeld de opwaardering van hun bedrijventerrein of winkelgebied in Borsele. Het fonds kan werken op niveau van een van onze bestaande bedrijventerreinen, voor een specifiek winkelgebied in Borsele of voor Borsele als geheel. De reikwijdte en precieze opzet/werkingsgebied is een van de onderwerpen van het onderzoek. 5.

Lokaal en regionaal versterken van de arbeidsmarkt door aantrekkelijke voorzieningen en woonmilieus De zeer krappe arbeidsmarkt in Borsele en regio belemmert bedrijven in groei. Ook nu in coronatijd blijft de werkloosheid laag, onder meer door de steunmaatregelen. De krapte op de arbeidsmarkt raakt de productiviteit en concurrentiepositie van in Borsele gevestigde bedrijven. De opgave is om voldoende arbeidspotentieel te mobiliseren voor de Borselse bedrijven. Als gemeente kunnen we maar beperkt sturen op de arbeidsmarkt. Hoewel tijdelijk onderbroken door de coronacrisis, is de trend dat vooral de stedelijke gebieden groeien 11. Ook Borsele heeft hiermee te maken: veel – vooral hoogopgeleide (‘braindrain’) – jongeren stromen bij studie de gemeente en meestal Zeeland uit 12. Tegen deze trend is als gemeente niet in te roeien, maar als gemeente kunnen we wel werken aan het zo aantrekkelijk mogelijk maken van ons woon- en leefklimaat. En het samen met ons bedrijfsleven sterker promoten van aantrekkelijke baankansen bij bedrijven in onze gemeente en directe omgeving. Daarnaast is de groeiende en diverse groep ZZP’ers in Borsele een belangrijk aandachtspunt. Er is nu weinig zicht op de precieze kenmerken en behoeften van deze groep, bijvoorbeeld op het vlak van samenwerking, coaching, huisvesting/werkplekken en financiering.

Voor de economische ontwikkeling van onze gemeente komende jaren is het goed hier meer grip op te krijgen. Wat we gaan doen: • Inzetten op behoud en versterking van het voorzieningenniveau als voorwaarde voor een aantrekkelijke leefomgeving voor werknemers bij lokale bedrijven. Voor de korte termijn ligt daarbij de focus op wederopbouw: gerichte acties om winkels, horeca en andere centrumvoorzieningen in Borsele die hard zijn geraakt door de coronacrisis te helpen met herstel. Daarvoor is het natuurlijk belangrijk dat we ons oor goed te luister leggen bij onze centrumondernemers en andere relevante stakeholders zoals vastgoedeigenaren en financiers. Welke opgaven en kansen zien zij precies? Hoe is een goed herstel uit de malaise mogelijk? Wat kunnen deze partijen zelf doen en welke hulp hebben zij daarbij nodig van ons als gemeente? Dit moet echter vergezeld gaan met een (detailhandels)visie op de langere termijn en het daarmee leggen van een stevige basis voor toekomstbestendige centra in Borsele. Vragen die daarbij beantwoord moeten worden, zijn onder meer: Wat voor centrum willen we zijn? Wat is de precieze afbakening van ieder centrum? Wat is een economisch haalbare omvang naar de toekomst? En wat Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. Op dit moment woont 55% van de wereldbevolking in de stad. In 2050 is dat 68%, blijkt uit prognoses van de VN (2018).

12 Veel Zeeuwen zien het gebrek aan carrièrekansen en passend werk als zwak punt van de provincie, zo blijkt uit recent onderzoek van het ZB Planbureau (klik hier). Mede daarom vinden vooral jongvolwassenen tot 30 jaar Zeeland minder aantrekkelijk als woon-, werk- en leefgebied voor hun leeftijdsgenoten. 11

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

•

•

•

•

25

zijn de programmatische mogelijkheden voor die plekken waar geen marktperspectief is voor winkels en/of horeca? Welke kansen zijn er bijvoorbeeld voor transformatie naar woningbouw? En wat is nodig (planologisch, financieel, fondsvorming, subsidieregelingen, etc.) om de transitie te laten slagen? Belangrijk onderdeel van zo’n korte- en lange termijn actiepakket zijn bijvoorbeeld ook investeringen die de verblijfskwaliteit en uitstraling in een gebied verhogen, het naar voren halen van geplande investeringen in de openbare ruimte, duurzaamheidsmaatregelen, ingrepen gericht op het tegengaan van hittestress en wateroverlast (via vergroening bijvoorbeeld) en het versterken van samenwerking met bijvoorbeeld een bedrijveninvesteringszone. Inzetten op aantrekkelijke woonmilieus in onze gemeente, met daarin mogelijkheden om jongere doelgroepen (starters) te binden aan de gemeente. Met de nieuwbouwontwikkelingen in Heinkenszand (Platepolder), ’s Heerenhoek (De Blikken) en Ovezande (Avondviolier) geven we hier invulling aan. Met bijvoorbeeld de woningbouwcorporatie werken aan het kwalitatief versterken van onze bestaande woningvoorraad. Zodat deze aansluit bij de wensen van woningzoekenden en zodat doorstroming wordt bevorderd. Het bestaande arbeidspotentieel beter verbinden met werkgevers.

We blijven aansluiten bij lopende initiatieven zoals de Werkgeversservicepunten (WSP’s) en de Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden. Voor de WSP’s gaan we de zichtbaarheid verder vergroten bij het bedrijfsleven, bijvoorbeeld op het vlak van inzetten en begeleiden van statushouders. Via de Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden werken we aan het verbinden van scholen met het bedrijfsleven en het stimuleren van samenwerking. Onderzoek naar de precieze behoeften onder Borselse ZZP’ers. Op basis hiervan bepalen we of nadere inzet van de gemeente richting ZZP’ers nodig is. Denk bijvoorbeeld aan een specifieke stimuleringsregeling, subsidies, informatievoorziening of (hulp bij) aanbod van werkplekken.

5.3 Uitbouwen speerpunten en iconen Borsele Wat betekent dit? Borsele heeft een aantal bestaande sterke segmenten in de economische structuur. Ze zijn sterk vanwege het aantal arbeidsplaatsen of vanwege de regionale of nationale positie die Borsele inneemt. Het gaat in het bijzonder om (-) het energieprofiel, (-) buitengebied en (-) het havengebied. Deze aspecten kenmerken Borsele, zijn uniek en geven Borsele een typisch eigen gezicht. Waarom zetten we hier op in? • Energie: de energietransitie biedt economische groeikansen, zeker voor Borsele gezien de sterke positie op energiegebied. Een concreet voorbeeld daarvan is de ontwikkeling van de offshore windenergieparken (Borsele 1 t/m 5) voor de Zeeuwse kust die een economische boost aan onze gemeente en de regio geven. Voor de bouw van de windmolenpark zijn immers technici nodig op verschillende niveaus en nu de turbines er allemaal staan volgt langjarig onderhoud. Maar denk ook aan het mogelijk langer openhouden van de kerncentrale, zoals opgenomen in de RES Zeeland 13. Tegelijkertijd zorgt de energietransitie er ook voor dat mensen komende jaren wellicht hun baan zullen verliezen in Borsele. Bijvoorbeeld bij fossiele energiebedrijven en raffinaderijen in het Sloegebied. Hier ligt in samenwerking met North Sea Port en betrokken bedrijven een transitieopgave.

Denk aan omschakeling naar levering van grondstoffen als gas, elektra, waterstof, maar ook de opslag van energie en vergroening van havengerelateerde activiteiten. • Buitengebied: het Borsele buitengebied heeft economisch gezien een grote waarde, door de grootschalige fruit- en groenteproductie, recreatie en toerisme en de vestiging van diverse solitaire bedrijven in het buitengebied. De komende jaren spelen veel opgaven in het buitengebied, zoals hoe om te gaan met vrijkomende agrarische bebouwing en nieuwe economische dragers, hoe de toeristisch-recreatieve kansen meer te benutten en hoe om te gaan met verdroging en de kansen voor 13 De kerncentrale in Borssele wekt circa 3 procent van de elektriciteit op die jaarlijks in Nederland wordt verbruikt, zonder daarbij CO2 uit te stoten. De provincie Zeeland wil onderzoeken wat er voor nodig is om de centrale langer open te houden en wat daarvan de risico's zijn. Daarnaast is Borssele een van de drie locaties waar vestiging van een eventuele nieuwe kerncentrale mogelijk is vanuit Rijksbeleid.

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

•

26

zoetwateropslag voor de Borselse landbouw. Specifiek gaat het ook om de omslag naar een meer circulaire en kringlooplandbouw. Havengebied: het Borselse deel van het havengebied van North Sea Port heeft een grote economische betekenis. In termen van werkgelegenheid gaat het om 20% van de banen in Borsele, met bovendien veel spin-off effect naar andere bedrijven en instellingen buiten de haven. De toekomstige ontwikkeling van de haven is dan ook van grote invloed op de economische ontwikkeling van Borsele. In het bijzonder gaat het dan om de ambities van de haven op het vlak van duurzaamheid, een efficiëntere ruimtelijke inrichting en symbiose tussen bedrijven (vergroting ruimteproductiviteit) en de door North Sea Port gewenste ontwikkeling van een Central Gate voor vrachtwagens in Borsele (definitieve besluitvorming moet hierover nog plaatsvinden). Het havenbedrijf ziet vooral kansen in het versterken van de samenwerking met de gemeente en het versterken van de economische relatie tussen haven en het Borselse achterland via digitalisering, landbouw en circulariteit.

Welke acties gaan we uitvoeren? We zetten in op de volgende acties: 6. Energie: unieke momentum en lokale kansen pakken Er spelen veel (investerings)initiatieven op energie-vlak in en rondom de gemeente Borsele. De focus daarbij ligt nu vooral op regionaal niveau en de grotere iconische projecten, zoals de offshore windparken, de realisatie (2019) van Zonnepark Scaldia aan de rand van het Sloegebied, de aangekondigde vestiging van een groene waterstoffabriek en van het Delta Kenniscentrum in Vlissingen. Dit zijn uiteraard belangrijke ontwikkelingen die ons als Borsele op de kaart zetten als een van de grootste bijdragers aan groene energie in Nederland. Ontwikkelingen waar we als gemeente op moeten aansluiten en waarvan we de kansen voor de bedrijven in onze gemeente moeten benutten. Bijvoorbeeld door te kijken welke innovatieve (energie)projecten we met initiatiefnemers, North Sea Port, onze partners in de regio, de provincie Zeeland en Smart Delta Resources 14 kunnen voordragen voor een bijdrage vanuit het Nationaal Groeifonds. Energie is daarnaast ook een essentieel thema om bestaande bedrijven/werkgelegenheid te behouden. De energietransitie binnen bestaande bedrijven is al een flinke uitdaging. Maar ook op kleinere schaal biedt de energietransitie veel economische kansen.

Daarbij kijken we in het bijzonder naar onze reguliere (droge) bedrijventerreinen, want daar zijn veel mogelijkheden voor energiebesparing en duurzame opwekking. Bijvoorbeeld door plaatsing van zonnepanelen op bedrijfsdaken. In lijn met onze Duurzaamheidsvisie Borsele 2030 verkennen we wat bedrijven en bedrijventerreinen kunnen betekenen in de energietransitie. Daarvoor hebben we in 2020 – samen met onze regiogemeenten op De Bevelanden – NEER-scans 15 gehouden, naar het functioneren en de toekomstpotentie van onze formele bedrijventerreinen en grotere solitaire bedrijvenlocaties. Diverse terreinen komen hieruit naar voren als kansrijk voor verduurzaming van terrein en panden. In het bijzonder de bedrijventerreinen ’s-Gravenpolder en Noordzak. Op eerstgenoemde terrein is subsidie aangevraagd en beschikbaar gesteld voor een nadere duurzaamheidsscan. 7. Buitengebied: het visitekaartje van Borsele We blijven werken aan het profiteren en versterken van de toeristische activiteit in het buitengebied van Borsele. Hiervoor hebben we in 2019 een nieuw Toeristisch en Recreatief actieplan 2019-2023 opgesteld. Via dit plan werken we aan het vergroten van de bijdrage van de sector toerisme en recreatie aan onze economie. Het Landschapspark Borsele is van groot belang voor (samenwerking in) het buitengebied.

Het Landschapspark levert een belangrijke bijdrage aan het profileren van de kwaliteiten van het Borselse Grensoverschrijdend samenwerkingsverband van elf multinationale ondernemingen in de regio Zuidwest Nederland en WestVlaanderen gericht op realisatie van de doelen uit het Klimaatakkoord. 15 NEER = Next Economy Effect Rapportage. Een tool ontwikkeld door Stec Groep die is ingezet op bedrijventerreinen in de gemeente Borsele en in de regio De Bevelanden in kader van het nieuwe regionale bedrijventerreinenprogramma. 14

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

27

buitengebied. We blijven dit (financieel) faciliteren. Met onze partners onderzoeken we of we innovatie in het buitengebied als nieuw speerpunt kunnen maken van het Landschapspark. We denken daarbij aan verbindingen met de havenactiviteiten, landbouw en zorg. We verwachten de komende tien á twintig jaar een transitie van de agrarische sector in ons buitengebied, met name door stoppers en veranderende bedrijfsvoering. Hierdoor komt agrarische bebouwing vrij (VAB) 16. We stimuleren de invulling van VAB’s met nieuwe economische dragers (NED’s) via o.a. ons Omgevingsbeleid Buitengebied (2018). Hiervoor denken en werken we proactief mee met initiatieven. Door de schaalvergroting in de landbouw zal de vrijkomende agrarische bebouwing echter steeds omvangrijker zijn, waardoor deze niet meer zo eenvoudig is in te vullen met NED’s. Daarom onderzoeken we de mogelijkheden voor een sloop/compensatieregeling voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Verder willen we onze agrarisch ondernemers actief begeleiden in de transitie waar zij voor staan, bijvoorbeeld door de inzet van agrarische coaches 17. Tot slot geven ondernemers aan behoefte te hebben aan een aanspreekpunt/loket voor ondernemers en initiatieven in het buitengebied.

Dit kan volgens ondernemers helpen om meer duidelijkheid te krijgen over mogelijkheden, informatieverstrekking over (Europese) subsidies en het beter koppelen van initiatieven. Bij versterken van accountmanagement (zie voorgaand hoofdstuk) kijken we hoe hier invulling aan te geven. 8. Havengebied: verankeren en versterken Het Havengebied is een enorme economische motor van onze gemeente en een uniek element om ons als Borsele mee te profileren, in bijzonder gerelateerd aan het (groene) energie-thema. De ambities en strategie van de North Sea Port bieden bovendien nieuwe economische kansen voor onze gemeente komende jaren. Bedrijven uit het achterland van Borsele kunnen gebruik maken van dienstverlening uit – en indien passend ruimte in – de haven om zich zo verder door te ontwikkelen en te groeien. De gemeente kan hierin een verbindende rol spelen. Vanuit het havenbedrijf worden verder vooral economische ontwikkelkansen gezien op het (snij)vlak van digitalisering, landbouw en circulariteit. Denk aan: • Gebruik van restwarmte uit het havengebied voor duurzame verwarming van (nieuwe) woonwijken en bedrijventerreinen in Borsele. • Verwerking van agrarische reststromen vanuit het Borselse buitengebied bij bedrijven in de haven.

Het is verstandig te kijken hoe daarbij bestaande samenwerkingsverbanden en initiatieven, zoals het innovatienetwerk FoodDelta Zeeland, maximaal benut kunnen worden. Verder verwacht het havenbedrijf door de coronacrisis een consolidatieslag in de (zeehavengebonden) industrie en logistiek, waarvoor NSP een goede uitgangspositie heeft om investeringen aan te trekken. Dit door de specifieke kwaliteiten (diepgang, beschikbare (milieu)ruimte en vele faciliteiten voor energie- en klimaattransitie), het feit dat de haven door de fusie hoger in de lijstjes staat en dus eerder in beeld is bij investeerders en vervoerders (ladingbundeling) en de positieve investeringsflow die er is door de bouw van offshore windparken en groene energieprojecten. Daarbij vormt het recente besluit (november 2020) om North Sea Port aan te sluiten op windpark IJmuiden-Ver de kers op de taart. De stroom van dit Volgens onderzoek van Alterra en het Kadaster in opdracht van de Rekenkamer Zeeland (2016) komt in de periode tot 2030 in Borsele circa 11,3 hectare agrarische bebouwing vrij. Het gaat om 8,6 hectare (23% van het totale oppervlak) aan agrarische bedrijfsgebouwen (schuren, hallen) en 2,7 hectare (35% van het totale oppervlak) aan agrarische bedrijfswoningen. 17 We halen daarvoor onder meer inspiratie uit de aanpak van diverse Achterhoekse gemeenten.

In gemeente Berkelland worden bijvoorbeeld keukentafelgesprekken gevoerd met boeren. Agrarische coaches gaan in opdracht van de gemeente actief op zoek naar boeren met wie het financieel en persoonlijk niet goed gaat. Behalve informatie over het welzijn van de boeren dient het bezoek nog een doel. Het verschaft namelijk duidelijkheid over welke bedrijven stoppen of overwegen te stoppen en de gevolgen die dat heeft voor de gemeente. Daarnaast hebben diverse gemeenten een sloopfonds ingesteld om verpaupering en leegstand te voorkomen. De bedoeling van het fonds is om boeren te stimuleren om overbodige gebouwen te slopen voor verpaupering (en gevaar voor ondermijning) optreedt. Denk bijvoorbeeld aan het slopen van een kleine schuur of een woning. De sloopregeling kan gecombineerd worden met andere regelingen zoals voor asbestverwijdering en regelingen om boerenerven en panden te benutten voor het opwekken van zonne-energie. 16

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

28

windpark is een belangrijke voorwaarde voor productie van onder andere waterstof, wat essentieel is voor het verduurzamen van bedrijven in North Sea Port. Specifiek ziet het havenbedrijf een markt in activiteiten gericht op (circulaire) ontmanteling van boorplatforms en windmolens die einde levensduur zijn. Daarnaast wordt de komende jaren flink geïnvesteerd in Zeeland via het compensatiepakket Marinierskazerne 18. In totaal gaat het om € 650 miljoen aan investeringen door het Rijk. Hoewel deze investeringen niet direct plaatsvinden in Borsele, is een deel ervan wel verbonden met Borsele (Kerncentrale/PZEM, EVIDES) en hebben ze ook uitstralingseffecten naar bedrijven in onze gemeente. Denk aan extra werkgelegenheid bij bedrijven/toeleveranciers. Een van de investeringsonderdelen is bovendien het toekomstbestendig maken van de Zeeuwse havens (North Sea Port) en industrie. Het gaat in het bijzonder om versterking van de energie-infrastructuur en havenfaciliteiten zodat de bedrijven kunnen blijven concurreren en toekomstperspectief hebben. Denk aan investeringen in verzwaring van het elektriciteitsnet, ontwikkeling van een waterstofhub en/of CO2-opslagfaciliteiten. Ook dit kan een impuls geven aan de economie en werkgelegenheid van Borsele.

Het is dan ook belangrijk om als gemeente Borsele goed aangehaakt te blijven bij de diverse partijen die betrokken zijn bij de uitvoering van het compensatiepakket. Daarnaast is het in bijzonder belangrijk om als gemeente de intensieve contacten en samenwerking met North Sea Port komende jaren voort te zetten en kansen te faciliteren waar die ontstaan, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van de Central Gate (afhankelijk van besluitvorming hierover).

5.4 Promotie en acquisitie Wat betekent dit? We hebben als Borsele een goed ondernemers- en vestigingsklimaat. Dit willen we zo houden door de basis en onze speerpunten/iconen te versterken (zie 5.2 en 5.3) én door dat klimaat binnen en buiten Borsele proactief uit te dragen. We kiezen daarbij voor een onderscheidend en specifiek profiel. Waarom zetten we hier op in? We willen ons economisch duidelijker profileren, zodat bestaande bedrijven met overtuiging in Borsele blijven en we aantrekkelijker zijn voor de komst van nieuwe bedrijven (en werkgelegenheid). We komen zo beter in beeld bij bedrijven die een nieuwe vestigingslocatie zoeken, maar vooral ook bij hun ‘beïnvloeders’, zoals een partij als Economische Impuls Zeeland. Met een uitgesproken profiel kunnen we ons profileren binnen de regio, maar ook als regio in het land.

Wind in de zeilen: een nieuwe start. Advies compensatiepakket Vlissingen en Zeeland, speciaal adviseur Bernard Wientjes (26 juni 2020).

18

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

29

Welke acties gaan we uitvoeren? We zetten in op de volgende acties: 9. Langjarige economische profilering met energie als rode draad Borsele heeft een herkenbaar profiel en een strategische uitgangspositie op het gebied van energie. Dit is niet nieuw natuurlijk en vindt zijn oorsprong in de komst van de kerncentrale begin jaren ’70 van de vorige eeuw. Vanwege de herkenbaarheid en het unieke momentum van de energietransitie is er een uitgelezen kans om het energiethema verder uit te bouwen en als rode draad te hanteren voor de profilering van Borsele. Aantrekkelijk van het energieprofiel is immers dat het door de gehele Borselse economie werkt. De transitie is niet alleen iets van een energieproducent of -aanbieder, maar speelt in een brede cirkel van bedrijven die hierdoor geraakt worden. Dit maakt het een thema dat in potentie door een brede groep bedrijven in Borsele omarmd wordt en als thema dat bedrijven kunnen benutten bij hun eigen promotie. Denk ook aan het buitengebied dat ‘energie geeft’ (kansen voor toerisme, recreatie en herstelzorg), maar wat bijvoorbeeld ook goed te verbinden is aan opgaven in aanpalende beleidsvelden in Borsele zoals de woningbouw. De afgelopen jaren is het thema energie al steeds meer uitgedragen (bijvoorbeeld bij het toeristisch actieplan). Het is nu tijd dit verder uit te bouwen.

Cruciaal voor succes is een lange adem: een sterk economisch energieprofiel ontstaat alleen als dat over een langere periode consequent, gestructureerd en gedisciplineerd wordt opgebouwd. Daarbij is samenwerking nodig met o.a. Stichting Landschapspark Borsele en de nieuw op te richten Zeeuwse Marketing Organisatie; partijen die zich bezig houden met profilering/markering/promotie.

5.5 Monitoring We willen uiteraard resultaat boeken op de genoemde acties. Om de effecten van onze gemeentelijke inspanningen objectief te kunnen beoordelen en bijsturen monitoren we de ontwikkeling van de economische situatie in Borsele. Hiervoor stellen we een (beperkt) aantal indicatoren vast die gedurende de looptijd van de Economische Nota kunnen worden gevolgd. Waar nodig passen we onze inspanningen aan op basis van de stand van zaken op deze indicatoren. De resultaten van de monitor worden jaarlijks in het College besproken en gedeeld met de Raad en ondernemend Borsele (OVB, maar ook niet aangesloten ondernemers).

30

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

6 Projecten In onderstaande tabel geven we een overzicht hoe we de ambities en speerpunten concreet om willen zetten naar uitvoering. We formuleren concrete acties en gaan daarbij in op planning, prioriteit en benodigde budgetten. Tabel 4: Projecten ‘Basis op orde’ Speerpunt

Acties

1. Voldoende en professioneel accountmanagement

• Vergroten FTE accountmanagement van 0,6 naar 1,5 • Dienstverlening aan ondernemers specificeren in en participatienota en processen daarop inrichten • Focus in proactief accountmanagement op top 50 werkgevers en top 50 snelste groeier • We faciliteren bedrijven door het leggen van contacten, vinden van subsidiepotjes en verhelderen (en waar mogelijk versnellen) van procedures • Faciliteren uitbreiding solitaire lokale bedrijven (20%-regeling) binnen mogelijkheden provinciale Omgevingsbeleid • Actualiseren bedrijventerreinprogramma De Bevelanden • Kwaliteitsimpuls voor werklocaties waar nodig en kansrijk, in ieder geval ‘sGravenpolder, maar mogelijk ook Noordzak/Noordlandseweg • Doorzetten actieve ondernemersvereniging OVB, gemeente blijft in nauw contact • Stimuleren samenwerking en organisatie ondernemers op gebiedsniveau, zoals op onze bedrijventerreinen en centrumgebieden, bijvoorbeeld met een onderzoek naar ondernemersfonds

2. Investeren in behoud en verankering gevestigd bedrijfsleven

3. Voldoende en upto-date ruimte om te ondernemen en te innoveren

4. Verhogen en professionaliseren organisatiegraad ondernemers

Partijen (t= trekker, p=partner) • Gemeente (t)

Planning

Prioriteit

Budget

• 2022

+++

• € 50.000 (structureel)

• Gemeente (t)

• 2021

+++

• Regulier

• Gemeente (t), ondernemers (p)

• Start 2022doorlopend

++

• Regulier

• Gemeente (t), ondernemers (p)

• 2021doorlopend

+++

• Regulier

• Ondernemer (t), gemeente (p)

• 2021doorlopend

++

• Regulier

• Gemeente (t), regiogemeenten (t)

• 2021

+++

• Regulier

• Ondernemers (t), gemeente (p)

• 2021-2023

+++

• Nader te bepalen

• Ondernemers (t), gemeente (p)

• 2021doorlopend

+++

• Regulier

• Ondernemers (t), gemeente (p)

• 2022

++

• Private middelen, gemeente faciliteert

31

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

5. Lokaal en regionaal versterken van arbeidsmarkt

• Korte termijn acties voor corona-herstel en actualiseren detailhandelsbeleid voor behouden en versterken van een toekomstbestendig voorzieningenniveau op langere termijn • Inzet op aantrekkelijke woonmilieus, met mogelijkheden om jongere doelgroepen (starters) te binden, in lopende nieuwbouwontwikkelingen (Platepolder, De Blikken en Avondviolier) en via kwalitatief versterken van de bestaande woningbouwvoorraad • Het bestaande arbeidspotentieel beter verbinden met werkgevers door de zichtbaarheid te vergroten van de Werkgeversservicepunten (WSP’s) bij het bedrijfsleven en het verbinden van scholen met het bedrijfsleven via de Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden • Onderzoek naar de precieze behoeften onder Borselse ZZP’ers. Op basis hiervan bepalen nadere inzet gemeente.

• Gemeente (t), ondernemers (p)

• 2022

+++

• € 30.000

• Ontwikkelaars (t), woningbouwcorporatie (t), gemeente (p)

• 2021-2030

++

• Nader te bepalen

• Gemeente (t), regiogemeenten (t) en ondernemers (p)

• 2021doorlopend

++

• Regulier

• Gemeente (t), zzp’ers (p)

• 2022

+

• € 25.000

Partijen (t= trekker, p=partner) • Ondernemers (t), North Sea Port (t), SDR (t), gemeente (p), partners in de regio (p) en provincie Zeeland (p)

Planning

Prioriteit

Budget

• 2021 (eerste ronde, of volgende rondes)

+

• Regulier

• Gemeente (t)

• 2021

++

• Geen, al gefinancierd

• Gemeente (t), provincie (t), ondernemers (p) • Gemeente (t), ondernemers (p)

• 2021-2022

++

• 2023

+

• Geen, al gefinancierd • Regulier

• Gemeente (t), Landschapspark (p)

• 2021-2025

++

Tabel 5: Projecten ‘Uitbouwen speerpunten en iconen Borsele’ Speerpunt

Acties

6. Energie: lokale kansen pakken

• In beeld brengen welke innovatieve (energie)projecten we met initiatiefnemers kunnen voordragen voor een bijdrage vanuit het Nationaal Groeifonds • Afronden NEER-scans bedrijventerreinen in kader van regionaal bedrijventerreinenprogramma • Duurzaamheidsscan ’sGravenpolder • Uitvoering Toeristisch en Recreatief actieplan 20192023 • Doorzetten (financieel) faciliteren van het Landschapspark

7. Buitengebied: het visitekaartje van Borsele

• Lopend budget

32

Economische nota Borsele – 99,5% 19.208

8. Havengebied: verankeren en versterken

• Onderzoeken naar mogelijkheden innovatie als speerpunt binnen het Landschapspark • Coaching en begeleiding agrarische ondernemers bij transitie

• Landschapspark (t), ondernemers (t), gemeente (p)

• 2022

+

• Nader te bepalen

• Gemeente (t), ondernemers (p)

• 2022-PM

++

• Onderzoek sloop/compensatieregeling voor transitie agrarische sector • Verkenning meerwaarde en haalbaarheid aanspreekpunt/loket voor ondernemers en initiatieven in het buitengebied • Als gemeente goed aansluiten bij economische kansen compensatiepakket Zeeland • Voortzetten intensieve contacten en samenwerking met North Sea Port • Kansen faciliteren waar die ontstaan, bijvoorbeeld een verkenning van ontwikkeling van Central Gate (nog geen definitief besluit over genomen)

• Gemeente (t)

• 2022

+

• Jaarlijks € 50.000 (afhankelijk van FTE) • Regulier

• Gemeente (t), ondernemers (p)

• 2022

++

• Gemeente (t), North Sea Port (t), provincie Zeeland (p)

• 2021-2022

+++

• Gemeente (t), North Sea Port (t)

• 2021doorlopend

+++

• Regulier

• Gemeente (t), North Sea Port (t)

• 2021doorlopend

+++

• Regulier

Partijen (t= trekker, p=partner) • Gemeente (t), ondernemers (p), North Sea Port (p) en overige partners (p)

Planning

Prioriteit

Budget

• 2023-2030

+

• € 50.000€ 100.000

• Gemeente (t) Landschapspark (p), ZMO (p)

• 2021doorlopend

++

• Regulier

• Afhankelijk van keuzes budget accountmanagement • € 25.000 (aandeel Borsele)

Tabel 6: Projecten ‘Promotie en acquisitie’ Speerpunt

Acties

9. Langjarige economische profilering met energie als rode draad

• Uitbouwen van uitdragen thema energie en de haven meer inzetten als Unique Selling Point (USP), in relatie tot energie, digitalisering en circulariteit. • Samenwerking versterken met o.a. Stichting Landschapspark Borsele en de nieuw op te richten Zeeuwse Marketing Organisatie (ZMO)