9. Voorstel inzake wensen en bedenkingen voor het voorgenomen aandeelhouderschap Stedin

Zaaknummer: Z24.032928

Raadsvoorstel Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

9 7 maart 2024 Wethouder Witkam

Onderwerp

Aandeelhouderschap Stedin

**

Geachte raad, Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor.

RAADSVOORSTEL

VOORSTEL Wij stellen u voor om: 1. Geen wensen en bedenkingen in te dienen inzake het voorgenomen collegebesluit om aandeelhouder te worden van Stedin ter waarde van een kapitaalstorting van € 300.000. 2. Voor de dekking van de kapitaalstorting van € 300.000 te beschikken uit het algemeen weerstandsvermogen. 3. De jaarlijkse rentelasten van € 6.000 mee te nemen in de kadernota 2025-2028. AANLEIDING EN DOEL Netbeheerder Stedin heeft een aantal partijen gevraagd om aandeelhouder te worden in Stedin. Dit kan opgedeeld worden in twee aanleidingen: - Stedin is een kapitaalbehoefte ontstaan door grote investeringen die gedaan moeten worden om het elektriciteitsnetwerk te onderhouden. - In een latere fase is hier netcongestie bijgekomen. Dit betekent dat het elektriciteitsnet in Zeeland vol zit en verzwaard moet worden. Een dergelijke verzwaring brengt een kapitaallast met zich mee. Over de netcongestie hebben we u een toelichting gegeven tijdens de inforaad van 25 januari 2024. Oproep Raad van Bestuur en aandeelhouderscommissie Stedin Netbeheerder Stedin is verantwoordelijk voor het elektriciteits- gasnetwerk in het grootste deel van Zuid-Holland en de provincies Utrecht en Zeeland. Dit netwerk omvat circa 2,3 miljoen aansluitingen, voor zowel huishoudens als zakelijke klanten. Het aandeelhouderschap van Stedin ligt conform de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet in publieke handen.

Momenteel is het aandeelhouderschap in handen van 42 gemeentes in het verzorgingsgebied waar Stedin is aangesteld als regionaal netbeheerder. Het publieke aandeelhouderschap is één van de pijlers om de publieke belangen van een efficiënt en goed opererend netwerkbedrijf te borgen. Daarnaast worden de publieke belangen geborgd door wet- en regelgeving en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) als onafhankelijk toezichthouder. Bij Stedin werken 4.148 interne medewerkers (stand eind 2022 in FTE). In Pagina 1 van 6

2022 bedroeg de netto-omzet € 1,316 miljard met een nettoresultaat van € 44 miljoen. Stedin had op 31 december 2022 een balanstotaal van € 8,520 miljard waarvan € 3,342 miljard eigen vermogen (bron: Jaarrekening Stedin 2022). Gezien de grote investeringen die Stedin zal moeten doen in de komende jaren, is een versterking van het eigen vermogen nodig. Stedin heeft de provincies Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland - en de inliggende gemeenten die nog geen aandeelhouder zijn - uitgenodigd aandeelhouder van de Stedin Groep te worden. Daarbij zijn deze provincies en de gemeenten Utrecht en Amersfoort gevraagd op te treden als de zogenaamde ‘cornerstone investors’; dat zijn beleggers die zich verplichten om bij een aandelenemissie een aanzienlijk deel daarvan op zich te nemen. De reden hiervoor is dat voornoemde steden en provinciën de grootste partijen binnen het geografische verzorgingsgebied van Stedin zijn die nog geen aandeelhouder zijn. Naast de ‘cornerstone investors’ trekken wij in dit dossier samen op met de andere Zeeuwse gemeenten. De afgelopen periode heeft het Rijk besloten aandeelhouder van Stedin te worden door een kapitaalstorting van € 500 miljoen. Op 8 december 2023 is dit besluit in de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA) Stedin bekrachtigd.

RAADSVOORSTEL

Van de Raad van Bestuur van Stedin en de Aandeelhouderscommissie Stedin hebben wij in het najaar van 2023 een brief ontvangen waarin het proces van de afgelopen periode wordt toegelicht en opnieuw een beroep gedaan wordt op de cornerstone investors om aandeelhouder van Stedin te worden (bijlage 1 en 2). Het gaat hierbij om een eenmalige kapitaalstorting. Stedin kan een beroep op ons doen bij een volgende ronde, maar dit is geen verplichting. Netcongestie Het elektriciteitsnet in de provincie Zeeland zit vol. Grootschalig opgewekte duurzame energie kan niet meer worden terug geleverd aan het net en grootverbruikers van elektriciteit kunnen niet meer worden aangesloten. Ook voor kleinverbruikers dreigen beperkingen. Daardoor kunnen veel ontwikkelingen in onze provincie op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen en de verduurzaming van de gebouwde omgeving, mobiliteit en bedrijfsprocessen gaan stokken. Dit heeft grote maatschappelijke gevolgen voor de huisvesting, werkgelegenheid en verduurzaming en daarmee op het welzijn en de welvaart van onze inwoners en bedrijven. Stedin heeft volgens de wet alleen overheden als aandeelhouder. Uitbreiding van het Eigen Vermogen is nodig om de enorme investeringsopgave voor de benodigde netcapaciteit de komende jaren te kunnen financieren. De gemeente Borsele en de andere Zeeuwse gemeenten doen hier nog niet aan mee.

Het is belangrijk dat we gezamenlijk onze verantwoordelijkheid nemen en daarmee ook financieel bijdragen aan de oplossing van dit maatschappelijke probleem.

Pagina 2 van 6

De provincie Zeeland wil een kapitaalstorting van € 5 miljoen doen. Ze vraagt aan de Zeeuwse gemeenten om gezamenlijk - eenmalig - een bedrag van € 5 miljoen als kapitaalstorting in te leggen. De verdeling per gemeente gebeurt bij voorkeur op basis van de omzet van Stedin in de gemeente. Voor ons komt dit neer op € 300.000. Deelname in Stedin betekent dan vervolgens een eenmalige initiële kapitaalstorting van € 300.000. Dit aandelenkapitaal is een bezit en wordt gerubriceerd onder de financiële vaste activa op de balans. ARGUMENTEN Op 2 november 2023 heeft u de programmabegroting 2024-2027 vastgesteld. Daarin hebben we twee uitgangspunten opgenomen voor deelname aan verbonden partijen. Deze zijn: - De gemeente participeert uitsluitend in verbonden partijen als daarmee een publieke taak wordt gediend. - De gemeente participeert uitsluitend in privaatrechtelijke rechtsvormen als de desbetreffende taak niet vanuit een publieke rechtsvorm kan worden uitgevoerd. Er is sprake van een privaatrechtelijke rechtshandeling. Dit is een beslissingsbevoegdheid van ons als college. Op grond van artikel 169 lid 4 Gemeentewet (Gmw) informeren we uw raad hierbij over ons voornemen.

RAADSVOORSTEL

Om deze beide uitgangspunten te dienen is er in dezelfde programmabegroting 2024-2027 een besliskader vastgesteld, aan de hand van vier vragen: A. Wordt er een publiek belang behartigd door de gemeente? B. Kan de gemeente de publieke belangen zelf behartigen? C. Kan de gemeente de bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid beter overdragen aan een andere publiekrechtelijke organisatie? D. Kan er, gelet op de bovenstaande afwegingen, worden besloten te participeren in Stedin? Hieronder hebben we de vier vragen uitgewerkt. Ad A. Wordt er een publiek belang behartigd door de gemeente? Het participeren in Stedin dient een aantal publieke belangen: - Veiligheid. Een goede energievoorziening is essentieel voor de veiligheid in de maatschappij in de breedste zin van het woord. Energie is essentieel om de veiligheid te borgen; van de verlichting en matrixborden in de Westerscheldetunnel, de gemalen die het waterniveau op peil houden tot de bediening van de Stormvloedkering. - Leveringszekerheid. Zeeuwse burgers en bedrijven moeten verzekerd zijn van een betrouwbare energievoorziening om de maatschappelijke en economische continuïteit en stabiliteit te borgen. - Betaalbaarheid van energie. Energie moet betaalbaar en toegankelijk blijven. Dat is recent nog duidelijk geworden tijdens de energiecrisis als gevolg van de oorlog in Oekraïne. - Energietransitie.

De activiteiten van Stedin zijn van belang voor het slagen van de energietransitie. Verduurzaming gaat vaak gepaard met elektrificatie, bijvoorbeeld in Pagina 3 van 6

het geval van de verduurzaming van logistiek en mobiliteit. Stedin moet haar bestaande elektriciteitsnetten aanzienlijk uitbreiden om aan de groeiende vraag naar elektriciteit te kunnen voorzien. Daarom werkt Stedin aan het aansluiten van nieuwe duurzame opwek (zon en wind), het verzwaren van de netten om de elektrificatie van de industrie mogelijk te maken en het aansluiten van laadinfrastructuur voor elektrische mobiliteit. Daarnaast speelt Stedin een cruciale rol in het slagen van de woningbouwopgave. Stedin zorgt ervoor dat alle nieuwe woningen tijdig aangesloten worden zodat de bewoners van hun woning gebruik kunnen maken. Ad B. Kan de gemeente de publieke belangen zelf behartigen? Nederland kent twee landelijke netbeheerders. Dat zijn TenneT en de Nederlandse Gasunie. De landelijke beheerders zijn verantwoordelijk voor de verbindingen tussen de regionale elektriciteitsnetten en het Europese net. Stedin is een van de drie grootste regionale netbeheerders. Stedin is een fusie van netbeheerders Enduris en Stedin. Stedin is een gereguleerde onderneming. Dit betekent dat er sprake is van een publiek belang. Het aandeelhouderschap van Stedin is volgens de wet in publieke handen.

RAADSVOORSTEL

Ad C. Kan de gemeente de bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid beter overdragen aan een andere publiekrechtelijke organisatie? Aangezien de netbeheerders in publieke handen moeten zijn volgens de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON) heeft Stedin momenteel 44 aandeelhouders. Deze aandeelhouders zijn gemeenten, provincies en de Nederlandse Staat. Omdat Stedin ook in de gemeente Borsele haar taken uitvoert en tevens dezelfde vraag naar kapitaal heeft gesteld bij de provincie Zeeland en de andere Zeeuwse gemeenten is het niet reëel om bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid neer te leggen bij een andere publiekrechtelijke organisatie. Ad D. Kan er - gelet op de bovenstaande afwegingen - worden besloten te participeren in Stedin? Wij zijn overtuigd dat het doorlopen van het besliskader voldoende basis geeft voor een verantwoord aandeelhouderschap in Stedin. Hierbij stellen wij wel 3 randvoorwaarden: - Financieel verantwoord. De voorgestelde investering in Stedin van € 300.000 zal door de gemeente Borsele uit de huidige liquide middelen kunnen worden gefinancierd. Dit betekent dat hiervoor geen lening moet worden aangetrokken. De financiële ratio’s van de gemeente Borsele blijven na de investering in Stedin, structureel binnen de door provincie Zeeland gehanteerde normen (signaalwaarden financiële indicatoren). - Verantwoorde businesscase.

Er moet sprake zijn van een verantwoorde businesscase. Aangezien er geen lening wordt aangetrokken is er alleen sprake van gederfde renteinkomsten (schatkistbankieren gemiddeld 2%). Hier staan echter verwachte dividenden tegenover. Bij de recente toetreding van het Rijk als aandeelhouder van Stedin zijn voorwaarden opgenomen over het dividendbeleid voor de komende tien jaar waarbij sprake is van een gematigd dividendbeleid zodat Stedin ruimte krijgt om te investeren. Uitgangspunt is dat na die periode weer wordt overgegaan naar het huidige dividendbeleid waarbij een uitkeringspercentage geldt van 50%.

Pagina 4 van 6

-

Zeggenschap. Er dient sprake te zijn van zeggenschap in Stedin die van betekenis is om de Zeeuwse belangen te kunnen behartigen. Een investering van € 10 mln. resulteert in een aandeelhoudersbelang van circa 0,22% in Stedin. In formele zin is dus sprake van zeer beperkte zeggenschap. Het reglement van de aandeelhouderscommissie (AHC) biedt echter de mogelijkheid dat een zetel in de AHC gebaseerd wordt op enerzijds de omvang van het (vertegenwoordigde) aandelenbelang (minimaal 7,5%) en anderzijds een geografische spreiding van het (vertegenwoordigde) aandelenbelang. Er zal voorgesteld worden om de grootste aandeelhouder in onze provincie (= de provincie Zeeland) zitting te laten nemen in de AHC. De Zeeuwse gemeenten kunnen dan in overleg met de provincie hun opmerkingen meegeven, waarna de provincie deze neer kan leggen bij de AHC. Aangezien de regio Zeeland logischerwijs nu nog niet vertegenwoordigd is in de AHC zal een zetel in de AHC, als deze ter beschikking wordt gesteld, op basis van het criterium geografische spreiding plaatsvinden. De belangrijkste argumenten daarbij zijn het belang van een goede onderlinge samenwerking in het licht van de maatschappelijke opgaven die er zijn en dat met elkaar de belangen optimaal en ook het meest effectief worden afgewogen en zoveel mogelijk worden gelijkgeschakeld.

Formeel is de toewijzing van het lidmaatschap van de AHC een bevoegdheid van de AvA. Met de huidige aandeelhouders Stedin wordt het gesprek gevoerd over Zeeuwse vertegenwoordiging in de AHC. De verwachting is dat de AHC in zal stemmen met een Zeeuwse vertegenwoordiging in de AHC.

Als wij dit besliskader volgen, komen we tot de conclusie dat het participeren in Stedin een verantwoord besluit is.

RAADSVOORSTEL

(JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Na de ondertekening van de overeenkomsten zal de gemeente Borsele juridisch gebonden zijn aan de statuten van Stedin Holding en het aandeelhoudersconvenant Stedin Groep. Na het definitief nemen van het besluit zullen de overeenkomsten tussen Borsele en Stedin opgemaakt worden, waarna deze aan ons voorgelegd worden. Stedin legt verantwoording af aan de aandeelhouders in de jaarrekening en het jaarverslag. FINANCIËN Voor de financiële dekking van deze kapitaalstorting van € 300.000 doen wij een beroep op het algemeen weerstandsvermogen. Uit deze deelneming ontvangen wij jaarlijks naar verwachting 1,5% dividend op de investering. De eerste tien jaar heeft het Rijk vastgesteld dat de maximale dividenduitkering 1,5% bedraagt. Na deze tien jaar zal Stedin naar verwachting weer overgaan naar het uitkeren van 50% van de winst na belasting. De eerste jaren zal daarmee het dividend niet de jaarlijkse rentelasten van € 6.000 (2% van € 300.000) dekken. De structurele rentelasten nemen we mee in de Kadernota 2025-2028. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE Als u geen wensen of bedenkingen uit nemen wij een definitief besluit. Daarna gaan wij over tot het ondertekenen van de overeenkomsten vóór 31 maart 2024.

Pagina 5 van 6

PARTICIPATIE Niet van toepassing.

COMMUNICATIE Na ondertekening van de overeenkomsten delen we dit via de Bevelandse Bode, op onze website en op de sociale mediakanalen inclusief de motivatie voor een dergelijk besluit. BESLUIT De raad besluit: 1. Geen wensen en bedenkingen in te dienen inzake het voorgenomen collegebesluit om aandeelhouder te worden van Stedin ter waarde van een kapitaalstorting van € 300.000. 2. Voor de dekking van de kapitaalstorting van € 300.000 te beschikken uit het algemeen weerstandsvermogen. 3. De jaarlijkse rentelasten van € 6.000 mee te nemen in de kadernota 2025-2028.

TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage.

RAADSVOORSTEL

BIJLAGE(N) Bij dit advies hoort/horen de volgende bijlage(n): Documentnr. Join Naam van de bijlage D24.639197 Brief verzoek bijdrage vermogensverstrekking gemeenten na besluit provincie Zeeland D24.639197 Brief AHC support toetreding CI in Stedin

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele, G.M. Dijksterhuis, burgemeester J.M. Jansen, secretaris

Pagina 6 van 6