8.2 Meicirculaire 2023

Meicirculaire 2023 Budgettaire effecten voor de programmabegroting 2023 en 2024 Uitkeringsfactor - algemene mutaties Accresontwikkeling Jeugdzorg Plafond BCF, afrekening ruimte over het jaar 2022 WOZ-waardemutaties en aanpassing rekentarieven Aanpassen maatstaven Ontwikkeling uitkeringsbasis Overige ontwikkelingen uitkeringsfactor Totale mutatie uitkeringsfactor

2023 2024 2025 307.000 688.000 675.000 824.000 198.000 -3.000 -286.000 -287.000 354.000 339.000 -167.000 101.000 100.000 2.000 51.000 89.000 139.000 1.732.000 1.114.000

2026 606.000 -289.000 353.000 97.000 42.000 809.000

2027 585.000 -325.000 460.000 97.000 97.000 914.000

Accresontwikkeling De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. In deze circulaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2023 en verder. Sinds 2022 hebben de fondsbeheerders en de VNG afgesproken een splitsing in het accres aan te brengen tussen een volumedeel en een nominaal deel (ten behoeve van loon/prijs). Het volumedeel is vastgeklikt voor de jaren 2022 t/m 2025. Het nominale deel wordt jaarlijks vastgesteld op basis van de stand meicirculaire. Het nominale deel wordt gebruikt ter compensatie van gestegen lonen- en prijzen in de begroting 2024-2027. Denk hierbij aan de materiële- en subsidiebudgetten, de gemeenschappelijke regelingen en de onderhoudsbudgetten. In het coalitieakkoord Rutte IV is besloten om het accres vanaf 2026 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven (trap op, trap af). In de Voorjaarsnota 2023 is besloten dat het gemeentefonds vanaf 2027 geïndexeerd wordt op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De volumeontwikkeling van het gemeentefonds wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp. In de Voorjaarsnota 2023 is hiervoor een bedrag gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028. In de meicirculaire 2023 is de nieuwe financieringssystematiek echter nog niet verwerkt.

Vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet in de septembercirculaire 2022 in 2026 eenmalig € 1 miljard beschikbaar gesteld. Dit bedrag is in de meicirculaire 2023 vanaf 2027 structureel opgenomen. Hier houden wij in de Kadernota 2024-2027 al rekening mee door het saldo van het begrotingsjaar 2026 door te trekken naar 2027. Vandaar dat dit geen extra baten in de meicirculaire 2023 met zich meebrengt. Jeugdzorg Gemeenten en Rijk hebben een principeakkoord bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. Onderstaande tekst over de beschikbaarstelling van extra middelen en de verdeling is onder voorbehoud van de omzetting van het principeakkoord in een definitief akkoord op het geheel van de Hervormingsagenda. In totaal wordt € 1,36 miljard in 2024 en € 859 miljoen in 2025 aan de algemene uitkering van het gemeentefonds toegevoegd. Op de Aanvullende Post van de Rijksbegroting (AP) zijn middelen gereserveerd voor 2026 en verder. De beschikbaarstelling van deze middelen voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover. Net als voor de middelen in 2024 en 2025 geldt dat deze beschikbaar worden gesteld aan gemeenten met uitzondering van de investeringen waarvan is afgesproken dat deze door het Rijk worden gedaan.

Aangezien wij de taakstelling van het Actieplan Sociaal Domein al hebben verlaagd met € 300.000 in de Begroting 2022-2025 en € 450.000 in de Begroting 2023-2026, moeten wij dit op het ontvangen bedrag corrigeren. Zodoende ontvangen wij nog een bedrag van € 824.000 in 2024 en € 223.000 in 2025.

Plafond BTW-compensatiefonds (BCF), afrekening ruimte over het jaar 2022 De ontwikkeling van het BCF en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk, de VNG en het Interprovinciaal Overleg (IPO) met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Bij de Miljoenennota 2023 werd de ruimte onder het plafond voor 2022 geraamd op € 320,917 miljoen. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 2,929 miljoen. Voor Borsele een eenmalig nadeel van € 3.000. Dit tekort wordt onttrokken aan het gemeentefonds. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeentefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeentefonds. WOZ-waardemutaties en aanpassing rekentarieven Door de waardeontwikkeling van de woningen moeten wij ook de verwachte waardeontwikkeling meenemen in het gemeentefonds. Wij nemen de schatting van de waarderingskamer over van +3% voor woningen. Het gevolg is dat via de inkomstenmaatstaf extra worden gekort in het gemeentefonds. Daarnaast is er een aanpassing van de rekentarieven doorgevoerd. Door marktontwikkelingen kan de WOZ-waarde sterk fluctueren. Het is staand beleid om voor het effect van deze marktontwikkelingen te corrigeren, door middel van een aanpassing van de rekentarieven van de verdeelmaatstaf ozb.

Het nieuwe rekentarief wordt gecorrigeerd met de inflatie in 2022, zoals door het CPB vastgesteld op 7%. Als we budgettair neutraal willen uitkomen moeten de ozb-tarieven in 2024 in ieder geval met dat percentage verhoogd worden. Het advies is om bij de begroting 2024 te kijken hoe we er financieel (meerjarig) voorstaan en hierover een integrale afweging te maken. Aanpassen maatstaven We hebben een aantal maatstaven geactualiseerd om deze meer op het niveau te brengen met de berekende eenheden die het Ministerie van Binnenlandse Zaken hanteert. Dit resulteert in een structureel voordeel voor Borsele. Ontwikkeling uitkeringsbasis De ontwikkeling van de uitkeringsbasis hangt samen met de ontwikkeling van de uitkeringsfactor en de maatstaven. Er zijn een aantal maatstaven geactualiseerd en er is een nieuwe bevolkingsraming gepubliceerd. Deze nieuwe raming is in deze circulaire verwerkt. Voor Borsele levert de ontwikkeling van de uitkeringsbasis een structureel bedrag van ongeveer € 100.000 op. Overige ontwikkelingen uitkeringsfactor Door de continue bijstellingen van de aantallen vindt er bij iedere circulaire een aanpassing van de uitkeringsfactor plaats. Conclusie De bedragen voor 2024 en verder verwerken we in de Kadernota 2024-2027 en daarmee in de Begroting 2024-2027.

De bedragen voor 2023 nemen we mee in de eerstvolgende begrotingswijziging 2023 en voegen we toe aan het algemeen weerstandsvermogen.

Taakmutaties (geoormerkte middelen) Taakmutaties Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Handhaving energielabel C kantoren Verdeling structurele middelen Wet Goed Verhuurderschap Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Loon- en prijsbijstelling 2023 Participatie Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Compensatieregeling Voogdij 18+ Werkdrukverlaging jeugdbescherming Integraal Zorgakkoord (WMO abonnementstarief) Terugdraaien en herinvoeren eigen bijdrage WMO Totale taakmutaties

2023 5.000 2.000 -16.000 34.000 27.000 5.000 59.000 -34.000 -12.000 70.000

2024 5.000 2.000 -17.000 5.000 60.000 55.000

2025 5.000 2.000 -17.000 5.000 61.000 110.000 99.000 265.000

2026 5.000 -2.000 -16.000 105.000 -125.000 -33.000

2027 5.000 -2.000 -16.000 102.000 -122.000 -33.000

Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Op 1 januari 2023 is de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen in werking getreden. Vanaf dit uitkeringsjaar is er structureel jaarlijks € 3,3 miljoen beschikbaar voor de financiële gevolgen die de uitvoering van deze wet met zich meebrengt voor gemeenten. Voor Borsele betekent dit een structurele bijdrage van € 5.000. Handhaving energielabel C kantoren In het Bouwbesluit is vastgelegd dat per 1 januari 2023 een kantoor energielabel C of beter moet hebben om nog als kantoor gebruikt te mogen worden. De gemeente is het bevoegde gezag en handhaaft de wetgeving. Via de algemene uitkering ontvangen gemeenten compensatie voor de handhavingslasten voor de periode 2021 tot en met 2029. De VNG en het ministerie van BZK vinden dat toezicht en handhaving van deze maatregel voortvarend moet worden opgepakt. Zo wordt een duidelijk signaal afgegeven dat normerende maatregelen opgevolgd dienen te worden. De spreiding van het budget voor toezicht en handhaving over een lange periode, zoals oorspronkelijk gepland, is ongewenst. Daarom worden middelen naar voren gehaald, zodat het zwaartepunt van de financiering ligt in de jaren 2023 tot en met 2025. In de meicirculaire 2024 zullen de jaren 2026 tot en met 2029 worden verwerkt. Vandaar dat Borsele eerst € 2.000 ontvangt en vanaf het jaar 2026 € 2.000 wordt gekort.

Verdeling structurele middelen Wet Goed Verhuurderschap Er is bij de correctie van de betaalspecificatie geconstateerd dat de structurele middelen in het kader van de Wet Goed Verhuurderschap (jaarlijks € 12,4 mln.) niet op de juiste wijze zijn verdeeld. Met de VNG was afgesproken om deze middelen te verdelen op basis van 45% omgevingsadressendichtheid (oad), 50% oppervlak bebouwing woonkern en voor 5% een vast bedrag per gemeente. Helaas is in de decembercirculaire 2022 niet de juiste verdeling gehanteerd zoals afgesproken met de VNG, maar zijn de middelen verdeeld via de algemene uitkering op basis van de vaste verdeelsystematiek. De juiste verdeling betekent dat Borsele een bedrag van € 16.000 structureel minder ontvangt ten opzichte van de decembercirculaire 2022. Hiermee komt het structurele bedrag dat wij ontvangen op € 11.000. Flankerend beleid energiearmoede Het kabinet stelt incidenteel € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Van dit bedrag wordt in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering en om gemeenten tegemoet te komen in het verwachte extra beroep op bijzondere bijstand. Voor Borsele een bedrag van € 34.000 in 2023.

Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Voor de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden, die in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd, heeft het kabinet in 2023 in totaal € 118 miljoen beschikbaar gesteld. Van deze middelen wordt € 40 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld als investering in betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden. Gemeenten kunnen deze middelen inzetten om aan de slag te gaan met de prioriteiten van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, zoals het verdubbelen van het gebruik van de schuldhulpverlening en het tegengaan van kinderarmoede. Voor Borsele een bedrag van € 27.000 in 2023. Loon- en prijsbijstelling 2023 participatie Per 2023 is een deel van de integratie-uitkering Participatie overgeheveld naar de algemene uitkering. Op basis van de huidige normeringssystematiek telt dit budget in 2023 nog niet mee in de grondslag van het accres voor de jaren 2023 tot en met 2025. Daarom wordt voor dit overgehevelde budget nog één keer loon- en prijsbijstelling toegekend voor de periode 2023 tot en met 2025. Voor Borsele een extra bijdrage van € 5.000. Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Ditzelfde principe geldt voor de integratie-uitkering Voogdij 18+. Voor Borsele een extra bijdrage van circa € 60.000 tot en met 2025.

Compensatieregeling voogdij 18+ De inventarisatie van de compensatieregeling ‘Onderbreking financieringssystematiek voogdij en 18+’ over 2020 en 2021 kon niet tijdig worden afgerond. Het gereserveerde budget voor 2022 van € 30 miljoen is toen vrijgevallen ten gunste van de algemene uitkering. Daarbij is toen aangegeven dat in de meicirculaire 2023 de verrekening van de bedragen voor de compensatieregeling met de algemene uitkering zal plaatsvinden. Gelet op de hoogte van de goedgekeurde aanvragen en dat er twee jaren in één keer worden afgehandeld, is het bedrag verhoogd naar € 59,5 miljoen. Daartoe wordt nu € 29,5 miljoen overgeboekt van de algemene uitkering naar de integratie-uitkering. Voor Borsele een eenmalige korting van € 34.000 in 2023. Werkdrukverlaging jeugdbescherming Gezien de acute situatie - met de hoge werkdruk en wachtlijsten - in de jeugdbescherming is in overleg met de VNG besloten om voor het jaar 2023, eenmalig, € 10 miljoen aan het gemeentefonds te onttrekken voor de daling van de werkdruk. De middelen worden overgeheveld naar de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en daar toegevoegd aan het budget voor de subsidieregeling verlagen werkdruk gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering die op 6 maart jl. is gepubliceerd. Voor Borsele een eenmalige korting van € 12.000 in 2023.

Integraal Zorgakkoord (WMO-abonnementstarief) Het kabinet stelt structureel extra middelen (€ 110 miljoen) beschikbaar aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. Voor Borsele een bijdrage van ongeveer € 110.000 vanaf 2025. Terugdraaien en herinvoering eigen bijdrage WMO Het abonnementstarief in de Wmo 2015 wordt afgeschaft (geraamde opbrengst € 95 miljoen vanaf 2025) en in plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo 2015 heringevoerd (geraamde opbrengst € 225 miljoen vanaf 2026). Daarbij is het uitgangspunt dat

zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was met oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Dit betekent een nadeel vanaf 2026 van € 125.000. Het Rijk gaat er uiteindelijk vanuit dat dit budgettair neutraal verloopt met onze bijdragen aan onze gemeenschappelijke regeling. Conclusie Ons advies is om bovenstaande middelen als zodanig te oormerken zoals hierboven is omschreven en de hogere lasten / hogere baten te verrekenen met de betreffende taakvelden. Integratie- en Decentralisatie-uitkeringen (geoormerkte middelen) Integratie- en decentralisatie-uitkeringen Armoedebestrijding kinderen Wet Goed Verhuurderschap Leerlingenvervoer Oekraïne Taal voor ontheemden Oekraïne Maatschappelijke begeleiding Einde lening Inburgeringsplicht (ELIP) Participatie Totale mutatie IU/DU

2023 7.000 41.000 20.000 12.000 2.000 115.000 197.000

2024 -5.000 114.000 109.000

2025 -5.000 116.000 111.000

2026 -5.000 112.000 107.000

2027 -5.000 99.000 94.000

Armoedebestrijding kinderen Vanaf 2017 is er € 85 miljoen structureel beschikbaar gesteld voor de bestrijding van de gevolgen van armoede onder kinderen. Jaarlijks vindt in de meicirculaire actualisatie plaats van de verdeling voor het jaar t+1 en verder. De middelen worden verdeeld op basis van CBS-gegevens over kinderen met een kans op armoede. Borsele ontvangt vanaf 2024 een bedrag van € 5.000 minder. Wet Goed Verhuurderschap In het Coalitieakkoord is afgesproken dat gemeenten meer mogelijkheden krijgen om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt gerichter aan te pakken, via het wetsvoorstel “Wet Goed Verhuurderschap”. De financiering bestaat uit een incidentele bijdrage van € 9,2 miljoen voor de eenmalige kosten die gemeenten maken als gevolg van de invoering van de landelijke regels en het instellen van het meldpunt. Voor Borsele een eenmalig bedrag van € 7.000. Daarnaast ontvangen we een structurele bijdrage van € 11.000 die eerder in deze memo ter sprake is geweest. Leerlingenvervoer Oekraïne De decentralisatie-uitkering Leerlingenvervoer Oekraïne is een tegemoetkoming aan gemeenten voor de kosten die zij gemaakt hebben en maken voor het vervoer van Oekraïners naar scholen. De decentralisatie-uitkering ziet toe op de periode van januari 2023 tot en met 31 juli 2023. De bedragen zijn gebaseerd op het aantal geregistreerde kinderen uit Oekraïne.

Voor Borsele een eenmalig bedrag van € 41.000 in 2023. Taal voor ontheemden Oekraïne Ontheemden uit Oekraïne hebben nu beperkte mogelijkheden om de Nederlandse taal op vrijwillige basis te leren. Dit is wel noodzakelijk om een hogere arbeidsparticipatie te realiseren. Wij krijgen eenmalig € 20.000 in 2023 om het gemeentelijke aanbod van taalonderwijs aan volwassen ontheemden uit Oekraïne te stimuleren.

Maatschappelijke begeleiding In overeenstemming met artikel 18 van de Wet inburgering 2013 voorziet het college in de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden. Voor Borsele een eenmalig bedrag van € 12.000 in 2023. Einde lening Inburgeringsplicht (ELIP) Via een decentralisatie-uitkering worden middelen aan gemeenten beschikbaar gesteld voor begeleiding en het in een beperkt aantal gevallen financieel ondersteunen van ELIPs bij het betalen van extra cursusuren of examengelden. Dit zijn inburgeraars die hun lening voor de inburgering (vrijwel) volledig hebben uitgeput, maar nog steeds inburgeringsplichtig zijn. Voor Borsele een eenmalig bedrag van € 2.000 in 2023. Participatie De omvang van de integratie-uitkering Participatie wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2023. Voor Borsele een bedrag van € 115.000 in 2023 aflopend tot € 99.000 in 2027. Conclusie Ons advies is om bovenstaande middelen als zodanig te oormerken zoals hierboven is omschreven en de hogere lasten / hogere baten te verrekenen met de betreffende taakvelden.