7. Voorstel uitvoeren aanbevelingen uit de Kerkenvisie Borsele

Zaaknummer:

Raadsvoorstel Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

7 23 mei 2024 Wethouder Weststrate

Onderwerp

Kerkenvisie Borsele

**

Geachte raad, Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor. VOORSTEL Wij stellen u voor om: 1. Kennis te nemen van de ‘Kerkenvisie Borsele fase 1’. 2. Opdracht te geven tot het uitvoeren van de voorgestelde aanbevelingen, zoals verwoord in dit raadsvoorstel. 3. Voor het uitvoeren van de voorgestelde aanbevelingen een bedrag van € 100.000 beschikbaar te stellen.

RAADSVOORSTEL

AANLEIDING EN DOEL Afgelopen decennium is het besef gegroeid dat kerkgebouwen in rap tempo hun functie verliezen en leegkomen. Het voortbestaan van deze vaak monumentale gebouwen staat onder druk. Deze categorie gebouwen heeft vaak een grote maatschappelijke waarde die gepaard gaat met veel gevoel, herinneringen en beleving. Bijna iedereen heeft wel enige mate van betrokkenheid bij kerkgebouwen en daarom verdienen ze aandacht. Ongeveer 67% van het religieuze erfgoed in de gemeente Borsele heeft geen vanzelfsprekend duurzaam toekomstperspectief. Nu deze toekomstverwachtingen in beeld zijn gebracht, biedt dit de kans om te anticiperen op kansen en bedreigingen. Het voordeel hiervan is dat voorkomen kan worden dat kerkgebouwen leeg komen te staan, in verval raken en op den duur moeilijk meer te redden zijn. Proactief handelen kan een nieuw duurzaam toekomstperspectief voor kerkgebouwen opleveren, al dan niet in combinatie met de religieuze functie, als daarmee tijdig wordt gestart. ARGUMENTEN Toekomstvisie Vanwege de aanhoudende ontkerkelijking is de toekomst voor veel kerkgebouwen in Nederland onzeker. In de gemeente Borsele is dit beeld zeer herkenbaar. Ten tijde van de uitvoering van het kerkenvisietraject waren er van de 33 kerkgebouwen 21 in religieus gebruik, 2 in transitie en 10 herbestemd. Binnen een termijn van 15 jaar denken we dat van Pagina 1 van 4

de 21 kerken met een religieuze functie er 15 mogelijk de deuren te moeten sluiten. Dit betekent in het slechtste geval binnen 15 jaar een afname van het religieuze gebruik van ongeveer 71%, waar dit in Nederland richting de 50% loopt. Andersom betekent dit dat er over 15 jaar nog 6 kerkgebouwen zullen zijn die een religieuze functie hebben weten te behouden. De hier gehuisveste kerkgemeenschappen zijn in het algemeen vitaal en zullen naar verwachting stabiel blijven en in enkele gevallen mogelijk zelfs nog groeien.

RAADSVOORSTEL

In de gemeente Borsele zijn er al voorbeelden van kerkgebouwen die niet langer in gebruik zijn voor religieuze doeleinden. De herbestemming van een kerkgebouw heeft veel invloed op een dorp en het gebouw op zich. We willen zorgvuldig omgaan met processen van herbestemming van kerkgebouwen, met name als het gaat over monumentale kerken. Daarom willen we beleid ontwikkelen voor de herbestemming van kerkgebouwen. Hierbij zal het uitgangspunt zijn dat leegstand voorkomen moet worden, en dat er voor kerken een passende bestemming moet worden gevonden. Aanbevelingen Daartoe stellen we u voor om de onderstaande aanbevelingen tot uitvoering te brengen: - De gemeente pakt de rol van initiator en inspirator en gaat samen met de kerkeigenaren nadenken over de toekomst van de kerkgebouwen. - Een projectgroep gaat onderzoek doen naar de meest urgente en kansrijke vervolgprojecten. Hieruit volgt een stappenplan met als uitgangspunt de aanbevelingen uit de ‘Kerkenvisie’. - De projectgroep gaat aan de slag met een vervolgaanpak en een uitvoeringsprogramma dat wordt gedeeld met het college van B&W. - Het uitvoeringsprogramma zal bestaan uit het benoemen van een projectleider binnen de gemeente die ook als aanspreekpunt fungeert voor de kerkeigenaren en collega’s. De projectleider zal de kerkeigenaren stimuleren om neven- en/of herbestemmingsmogelijkheden te onderzoeken.

De gesprekken met de kerkeigenaren wijzen uit dat de voorkeur voor het invullen van leegkomende kerken uitgaat naar sociaal-maatschappelijke en culturele functies. - Het opstellen van een erfgoedvisie. Het vormgeven van een actueel erfgoedvisie kan mede worden gebaseerd op de uitkomsten van de ‘Kerkenvisie’. Het afwegingskader is gewenst waarin wordt vastgelegd hoe moet worden omgegaan met het religieus erfgoed vanuit de gemeenteperspectief. Van belang is om de werkwijze binnen de gemeente Borsele, tussen verschillende betrokken afdelingen vast te leggen. Een koppeling van de ‘Kerkenvisie’ met de omgevingsvisie is wenselijk. De erfgoedcoördinator/contactpersoon kerken regisseert deze procesketen en zorgt dat het kerkenvraagstuk voldoende bekend is bij relevante gemeentelijke vakgebieden. - Verder zal de beschermenswaardigheid van de nu nog onbeschermde kerkgebouwen worden onderzocht. - Bij het uitvoeren van de ‘Kerkenvisie fase 2’ en het opstellen van een erfgoedvisie moet een deskundig (advies)bureau betrokken worden. (JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Er zijn geen juridische consequenties Pagina 2 van 4

FINANCIËN ‘Kerkenvisie fase 1’ Op basis van het aantal kerken heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) besloten om een bijdrage toe te kennen van € 50.000. Dit bedrag is ontvangen in de vorm van een decentralisatie-uitkering. Via de septembercirculaire van 2019 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) is dit beschikbaar gesteld en apart zichtbaar gemaakt. Van deze bijdrage zijn Erfgoed Zeeland en Coup Urban Producers ingeschakeld als onafhankelijke instanties om het traject te begeleiden.

RAADSVOORSTEL

Vervolg: ‘Kerkenvisie fase 2’ Zoals in de ‘Kerkenvisie fase 1’ is beschreven, moet de toekomstbestendigheid van kerkgebouwen in gemeentelijk beleid worden omgezet. Erfgoed Zeeland heeft een projectvoorstel ingediend bij het landelijke Implementatieproject Kerkenvisies. Bedoeling van dit 1,5 tot 2 jaar durende project is om - in samenwerking met Erfgoed Zeeland - de aanbevelingen om te zetten in procesbeschrijvingen om daarna deze te implementeren in gemeentelijk beleid c.q. uitvoering. Het budget voor het project komt vanuit drie bronnen: het Rijk, de provincie en de gemeenten. Daarmee kan het project worden uitgevoerd. Vanuit een landelijk budget is voor dit project € 25.000 beschikbaar gesteld. Als de gemeenten daadwerkelijk interesse hebben in fase 2 van de ‘Kerkenvisie’ sluit de provincie aan bij dit project en stelt hiervoor ook € 25.000 beschikbaar. De gemeenten kunnen meedoen aan dit project en betalen daarvoor ieder een vast bedrag van € 5.000. Minimaal vijf gemeenten leveren dan de derde geldstroom op. Dit betekent dat er minimaal € 75.000 voor het project beschikbaar is. Naast vier andere gemeenten heeft de gemeente Borsele zich aangesloten bij dit project. Het bedrag van € 5.000 wordt gedekt uit het nog beschikbare budget van de decentrale uitkering.

Bij de ‘Kerkenvisie fase 2’ en voor het opstellen van de Erfgoedvisie voor de gemeente Borsele moet voor de uitvoering een deskundig (advies)bureau betrokken worden. Om uitvoering te geven aan de ‘Kerkenvisie fase 2’ en het opstellen van de Erfgoedvisie is een bedrag geraamd van € 100.000. De implementatie van de ‘Kerkenvisie fase 2’ en het opstellen van de Erfgoedvisie zal in een periode van twee jaar worden uitgevoerd. De gevraagde bijdrage zal éénmalig uit het weerstandsvermogen worden gedekt. Daarna zal nog worden geïnventariseerd of de bijdrage gedekt kan worden uit de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE Met het uitwerken van de aanbevelingen in de ‘Kerkenvisie fase 2’, kan in 2024 worden gestart. PARTICIPATIE De ‘Kerkenvisie’ is gemaakt in samenwerking met de eigenaren en besturen van de kerken in de gemeente Borsele. Alle eigenaren en bestuurders van de kerken zijn uitgenodigd om mee Pagina 3 van 4

te denken. Er zijn bijeenkomsten georganiseerd, gesprekken gevoerd, en er is ruimte geboden voor de kerkbestuurders en eigenaren om mee te lezen met de conceptversies. COMMUNICATIE Daags na vaststelling van de aanbevelingen zal er in de kerk van Oudelande een persmoment worden georganiseerd om de ‘Kerkenvisie’ te presenteren. BESLUIT De raad besluit: 1. Kennis te nemen van de ‘Kerkenvisie Borsele fase 1’. 2. Opdracht te geven tot het uitvoeren van de voorgestelde aanbevelingen, zoals verwoord in dit raadsvoorstel. 3. Voor het uitvoeren van de voorgestelde aanbevelingen een bedrag van € 100.000 beschikbaar te stellen. TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage. BIJLAGE(N) Bij dit advies hoort/horen de volgende bijlage(n): Documentnr. Join Naam van de bijlage D24.645837 Kerkenvisie Borsele Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele,

RAADSVOORSTEL

G.M. Dijksterhuis, burgemeester J.M. Jansen, secretaris

Pagina 4 van 4