7. Voorstel instemmen plan van aanpak Borselse Voorwaarden

Raadsvoorstel

Zaaknummer: Z23.028784

*Z029F07F833*

Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

7 20 april 2023 Burgemeester Dijksterhuis en wethouder Weststrate

Onderwerp

Plan van aanpak ‘Borselse Voorwaarden’ Grootschalige Energietransitie en Leefkwaliteit

Geachte raad,

RAADSVOORSTEL

Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor. VOORSTEL Wij stellen u voor om: 1. Kennis te nemen van het proces waarmee het betrekken van de inwoners voor het vormgeven van de ‘Borselse Voorwaarden’ tot stand is gekomen. 2. In te stemmen met het doel en de visie met betrekking tot de Grootschalige Energietransitie en Leefkwaliteit Borsele, mede in het kader om tot de ‘Borselse Voorwaarden’ te komen. 3. Het plan van aanpak om te komen tot de ‘Borselse Voorwaarden’ in het kader van de grootschalige energietransitie en leefkwaliteit vast te stellen. 4. In te stemmen met het feit dat ons college de adviezen van de Borselse Voorwaardengroep behandelt als zwaarwegend advies, waar alleen gemotiveerd van kan worden afgeweken, bijvoorbeeld bij wettelijke onmogelijkheden, en dit voor te leggen aan uw raad. 5. In te stemmen met de positionering en rol van ons college, de raadswerkgroep (zoals ingesteld in de raadsvergadering van 2 februari 2023), de Borselse Voorwaardengroep en uw raad. AANLEIDING EN DOEL De gemeente Borsele wordt gezien als de meterkast van Nederland. Dit komt doordat veel ontwikkelingen op het gebied van de Nederlandse energietransitie samenkomen in onze gemeente.

Burgemeester Dijksterhuis en wethouder Weststrate hebben zogeheten nazomer- en midwintergesprekken gevoerd, over de eventuele ontwikkeling van twee nieuwe kerncentrales. Tijdens die gesprekken vroegen de inwoners de gemeente om proactief de belangen van inwoners te behartigen, de integraliteit te bewaken en de regie te nemen in het vertalen van de Borselse belangen in voorwaarden, eisen en wensen. Mede naar aanleiding daarvan hebben we op 2 februari 2023 een voorstel aan uw raad voorgelegd met als titel: ‘procesbeschrijving grootschalige energietransitie en leefkwaliteit Borsele’. Daarmee Pagina 1 van 8

hebben we u ook in kennis gesteld van het instellen van een raadswerkgroep. Deze raadswerkgroep heeft in samenwerking met ons een plan van aanpak opgesteld om te komen tot de ‘Borselse Voorwaarden’ in het kader van de grootschalige energietransitie en leefkwaliteit in Borsele. Dit om een balans te creëren tussen de lasten en lusten en de leefkwaliteit in Borsele te versterken voor onze inwoners. In het onderhavige voorstel leggen we het plan van aanpak aan u voor om te komen tot de ‘Borselse Voorwaarden’. We hebben dat plan van aanpak als bijlage toegevoegd. In het licht van de grootschalige energietransitie en leefkwaliteit Borsele, stellen we u voor om in te stemmen met het doel en de visie, alsook met de rolverdeling tussen uw raad, de raadswerkgroep en het college. We vragen u tevens om de raadswerkgroep en het college parallel aan het opstellen van de ‘Borselse Voorwaarden’ te laten inventariseren op welke wijze uitvoering gegeven kan worden aan de voorwaarden. Daarnaast stellen we u voor dat het team Grootschalige Energietransitie en Leefkwaliteit van de gemeente Borsele de rol op zich neemt van gebiedsregisseur zoals genoemd in het rapport ‘Compensatieplan gemeente Borsele’. Het team zal zorgdragen voor een voortvarende opvolging van het Compensatieplan Borsele, zoals de uitvoering van compensatiemaatregelen naar aanleiding van de afgeronde en lopende TenneT-projecten.

Dit voorstel bespreken we op korte termijn met onze partners van het Compensatieplan Borsele waaronder de provincie Zeeland en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). ARGUMENTEN In de onderstaande tabel hebben we – globaal - het procesverloop tot nu toe in beeld gebracht.

RAADSVOORSTEL

Datum 15-12-2021 01-07-2022

08-09-2022 03-10-2022 14/15-10-2022 08-11-2022 22-11-2022 02-12-2022 09-12-2022

Gebeurtenissen in 2021, 2022 en 2023 Coalitieakkoord Rijk met de titel ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’. Brief minister Jetten inzake acties t.a.v. uitvoering coalitieakkoord, waaronder aankondiging onderzoeken en keuze voorkeurslocatie in het najaar. Eerste informatieve raadssessie inzake impact energietransitie en nucleair. Eerste bestuurlijk overleg over levensduurverlenging van de kerncentrale Borssele (KBC I). Nazomergesprekken Borssele, ’s-Heerenhoek, Lewedorp, Nieuwdorp. Informele bijpraatsessie terugkoppeling nazomergesprekken en rolopvatting. Extra nazomergesprek Driewegen, Ellewoutsdijk, Ovezande. Gesprek minister Jetten en inwoners gemeente Borsele. Bekendmaking Borssele als voorkeurslocatie.

Pagina 2 van 8

Datum 14/19-12-2022

10-01-2023 02-02-2023 10-02-2023 15-2-2023 22-02-2023 27-02-2023 Feb/mrt 2023 13-04-2023 20-04-2023

Gebeurtenissen in 2021, 2022 en 2023 Midwintergesprekken Nisse, ’s-Heer Abtskerke, ’s-Gravenpolder, Heinkenszand, Hoedekenskerke, Kwadendamme, Baarland en Oudelande. Start team Grootschalige Energietransitie en Leefkwaliteit Borsele. Procesvoorstel energietransitie en nucleair dossier. Enquêteresultaten DUO-enquête bekend. 2400 ingevulde enquêtes. Rapportage nazomer- en midwintergesprekken en DUO-enquête. Zienswijze hoogspanningsstation: Borsele vraagt het Rijk om integrale aanpak Sloegebied in de grootschalige energietransitie. Ruim 45 inwoners denken mee met de kennissessies over kernenergie en de energietransitie. Raadswerkgroep: voorbereiding proces om te komen tot ‘Borselse Voorwaarden’. Informerende raadsbijeenkomst in het kader van het conceptparticipatieplan van het ministerie van EZK. Raadsvoorstel voor het vaststellen van het plan van aanpak om te komen tot de ‘Borselse Voorwaarden’.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat zowel wij als uw raad in 2022 en 2023 de nodige stappen hebben gezet richting een goed participatieproces met inwoners. Tijdens de midwinter- en nazomergesprekken en in de enquêtes hebben inwoners hun zorgen uitgesproken, maar ook de kansen die ze zien.

RAADSVOORSTEL

Visie en doel Uit alle input die we hebben opgehaald bij zowel onze inwoners als uw raad, hebben we een doel en een visie opgesteld. Beide zijn gericht op het uitgangspunt van de gemeente Borsele in het kader van de grootschalige energietransitie en leefkwaliteit Borsele. Visie Als meterkast van Nederland neemt het nationale belang van Borsele verder toe en daarmee ook de lokale impact. Als gemeente willen we de ruimte bieden aan de energietransitie mits deze hand in hand gaat met een zichtbare en forse versterking van de leefkwaliteit. Sturen op leefkwaliteit doen we samen met onze inwoners en we eisen van onze initiatiefnemers dat ze zorgvuldig afstemmen met de omgeving en de omgeving per saldo versterken. Onder leefkwaliteit verstaan we met name: - Veiligheid en gezondheid. - Landschap, natuur en water. - Wonen, werken, voorzieningenniveau en sociale cohesie. Doel In goed overleg met onze inwoners zorgen we er als gemeente Borsele voor dat de landelijke opgaven in de energietransitie leiden tot een versterking van de leefkwaliteit van onze

Pagina 3 van 8

gemeente. Om daartoe te komen, stellen we samen met onze inwoners de ‘Borselse Voorwaarden’ op om ervoor te zorgen dat: - De Rijksoverheid en andere initiatiefnemers bekend zijn met, en rekening houden met, de belangen en wensen van de inwoners van de gemeente Borsele. - Alle ontwikkelingen op het gebied van de grootschalige energietransitie op een veilige, zorgvuldige en verantwoorde wijze worden uitgevoerd en ingepast. - De investeringen in leefkwaliteit aansluiten op de wensen van de inwoners. - Er financiële afspraken worden gemaakt met betrekking tot de nog te realiseren initiatieven zodat langjarig wordt geïnvesteerd in de leefkwaliteit in Borsele. - De gemaakte afspraken goed en langjarig worden vastgelegd en juridisch geborgd zodat de toezeggingen worden nagekomen. - Er een langetermijnaanpak wordt ontwikkeld waarin de gemeente Borsele samen met haar inwoners concreet uitvoering geeft aan de implementatie van initiatieven en projecten ter verbetering van de leefkwaliteit. Plan van aanpak ‘Borselse Voorwaarden’ Voor het opstellen van de ‘Borselse Voorwaarden’ hebben we in samenspraak met de raadswerkgroep een plan van aanpak opgesteld. Hierin gaan we in op de manier waarop de ‘Borselse Voorwaarden’ worden opgesteld.

Het gaat om voorwaarden met betrekking tot de levensduurverlenging van de huidige kerncentrale, nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales en alle toekomstige grootschalige (energietransitie)projecten die nu bekend zijn. Ook wordt er aangegeven wie de gemeente daarvoor nodig heeft en hoe de voorwaarden uiteindelijk worden vastgesteld.

RAADSVOORSTEL

Relatie met Compensatieplan Borsele De ‘Borselse Voorwaarden’ gaan niet over reeds uitgevoerde of besloten energieprojecten. De compensatie daarvan wordt - parallel aan het opstellen van de ‘Borselse Voorwaarden’ via het Compensatieplan Borsele afgehandeld. Participatieladder en democratische waarden als uitgangspunt Bij het opstellen van de ‘Borselse Voorwaarden’ is er allereerst gekeken naar de participatieladder, die als structuur dient voor het proces. Samen met de raadswerkgroep is besloten om de voorwaarden in cocreatie met de inwoners op te stellen – de derde trede van de participatieladder – waarna u als gemeenteraad de voorwaarden uiteindelijk vaststelt. Om te bepalen met welke belanghebbenden de ‘Borselse Voorwaarden’ in cocreatie worden opgesteld, zijn de democratische waarden als leidraad genomen. In onze samenleving hechten we immers waarde aan democratische waarden in het proces, zoals transparantie, representativiteit, toegankelijkheid, inclusiviteit, zeggenschap, dialoog en efficiëntie.

Pagina 4 van 8

RAADSVOORSTEL

Samenstelling Borselse Voorwaardengroep Het opstellen van de ‘Borselse Voorwaarden’ moet zorgen voor een brede dialoog en een representatief en toegankelijk proces. Om deze reden is er besloten om de Borselse Voorwaardengroep samen te stellen met verschillende inwoners, ondersteund door zogeheten lokale experts. De raadswerkgroep heeft hierbij gekozen voor een samenstelling van 85% inwoners op basis van loting en 15% leden van dorpsraden. Op basis van de criteria woonplaats, leeftijd en geslacht wordt de groep zo divers mogelijk samengesteld. De Borselse Voorwaardengroep exclusief experts bestaat uit 100 inwoners. De loting wordt uitgevoerd door het onafhankelijke bureau EMMA. Onafhankelijkheid en transparantie zijn hét uitgangspunt bij de loting en het samenstellen van de Borselse Voorwaardengroep. Om de inzet van de 100 inwoners en de lokale experts te waarderen en tegemoet te komen aan hun tijd en aandacht ontvangt iedere deelnemer € 50 per avond.

Om tot de ‘Borselse Voorwaarden’ te komen, is ook expertise op diverse gebieden vereist. Om deze expertise direct beschikbaar te hebben, zal een HR-bureau de lokale experts werven voor het Lokaal Expertteam. De lokale experts zijn inwoners van de gemeente Borsele met vakspecifieke kennis op het gebied van (kern)energie, juridische zaken, ruimtelijke ordening, volkshuisvesting, bouwimpact, financiën, cultuurhistorie, nautische kennis en sociale wetenschappen. Het Lokaal Expertteam zal de Borselse Voorwaardengroep ondersteunen bij het opstellen van de voorwaarden. Zo kan er gebruik worden gemaakt van de kennis en expertise van inwoners uit de gemeente Borsele. Bijeenkomsten Om te komen tot de voorwaarden door de Borselse Voorwaardengroep gaat de gemeente samenwerken met 100 inwoners. Dit cocreatieproces vindt plaats tijdens vijf avonden, waarvan er twee gepland staan in juni, twee in september en één in oktober. Gedurende deze avonden werkt de groep stap voor stap toe naar de uiteindelijke voorwaarden. De eerste bijeenkomst staat in het teken van kennismaking, aftrap van het proces en binding. Indien nodig kunnen extra bijeenkomsten worden georganiseerd voor verdere verdieping of afstemming. De kosten van de bijeenkomsten worden gedeclareerd bij het ministerie van EZK.

Pagina 5 van 8

Voorafgaand aan het proces om tot de ‘Borselse Voorwaarden’ te komen, hebben we tijdens de nazomer- en midwintergesprekken en via de enquête van DUO al veel input opgehaald bij de inwoners. Het is belangrijk om vanuit deze inventarisatie te gaan werken. Deze inventarisatie kwam neer op de volgende, essentiële vertrekpunten: - Veiligheid: “Veiligheid mag niet ter discussie staan” - Vertrouwen: “Afspraak is afspraak.” - Landschap: “Geen koeltorens en nieuwe hoogspanningsmasten door De Zak.” - Overlast: “Beperk overlast zoveel mogelijk.” - Leefbaarheid: “Versterk de leefbaarheid.” - Lasten en lusten: “Lusten naar rato van de lasten.” Vaststellen ‘Borselse Voorwaarden’ Na het cocreëren van de voorwaarden door de Borselse Voorwaardengroep worden de voorwaarden vastgesteld door uw raad. Wij beschouwen de adviezen van de Borselse Voorwaardengroep als zwaarwegend advies, waar alleen gemotiveerd van wordt afgeweken, bijvoorbeeld bij wettelijke onmogelijkheden.

RAADSVOORSTEL

Planning en vervolg Het streven is om de ‘Borselse Voorwaarden’ eind 2023 vast te stellen. Een concrete tijdsplanning is onmisbaar voor een gestroomlijnd proces. In bijlage 2 van het plan van aanpak hebben we het tijdspad met alle stappen, in één oogopslag in beeld gebracht. Dit overzichtelijke schema biedt duidelijkheid en inzicht in de voortgang van het proces. Het blijkt dat we als gemeente Borsele afhankelijk zijn van externe factoren waardoor we de planning als dynamisch moeten beschouwen. Zodra de ‘Borselse Voorwaarden’ door uw raad zijn vastgesteld, kan alvast uitvoering worden gegeven aan een aantal onderdelen. Daarnaast kan het zijn dat er vanuit de intussen uitgevoerde initiatieven al tegemoetkoming volgt op de korte termijn. Het is belangrijk om het vervolg van de voorwaarden te borgen door het opzetten van een uitvoeringsorganisatie. Deze zorgt voor de implementatie en uitvoering van de afspraken en is verantwoordelijk voor de monitoring van de voortgang. Met een heldere planning, goede afspraken en een goed georganiseerde uitvoering wordt het mogelijk om de ‘Borselse Voorwaarden’ tot een succesvolle uitkomst te brengen. De ‘Borselse Voorwaarden’ gaan op in een Rijk-regiopakket met de provincie. Het Rijkregiopakket wordt ter onderhandeling voorgelegd aan de Rijksoverheid.

Het is van belang om tijdig te starten met het opzetten van deze onderhandelingen om zo een succesvolle uitkomst te garanderen. Rol gemeenteraad, raadswerkgroep en het college van burgemeester en wethouders Uw raad hecht er veel waarde aan om nauw betrokken te zijn bij het proces om te komen tot de ‘Borselse Voorwaarden’. Daarom heeft elke raadsfractie één raadslid aangewezen om deel te nemen aan een raadswerkgroep. Samen vormen zij de raadswerkgroep ‘Borselse Voorwaarden’. Deze raadswerkgroep ziet toe op de uitvoering van het proces om tot de Pagina 6 van 8

‘Borselse Voorwaarden’ te komen. We stellen de ‘Borselse Voorwaarden’ op in coproductie met de inwoners en leggen deze voor aan de gemeenteraad. Uw raad stelt uiteindelijk de ‘Borselse Voorwaarden’ vast. Gebiedsregisseur naar aanleiding van het Compensatieplan In het rapport van Fon ten Thij Procesontwikkeling BV van 6 oktober 2021 is de aanbeveling opgenomen om een gebiedsregisseur aan te stellen. Deze zogenaamde gebiedsregisseur moet zich bezighouden met het vertalen van de belangen van de inwoners naar de concrete versterking van de leefkwaliteit als opvolging van het Compensatieplan Borsele. Daarin was nog geen sprake van levensduurverlening en twee mogelijke nieuwe kerncentrales. Het betreft de uitvoering van compensatiemaatregelen naar aanleiding van de afgeronde en lopende TenneT-projecten. Voorstel is om het op 1 januari 2023 ingestelde team van de gemeente Borsele genaamd ‘Grootschalige energietransitie en Leefkwaliteit Borsele’ (afgekort: GELB) de rol van gebiedsregisseur te geven (naast andere taken met betrekking tot bijvoorbeeld de nucleaire ontwikkelingen).

Daarnaast stellen we voor om het team op te dragen om in 2024 te starten met de zichtbare implementatie van initiatieven en projecten voor de verbetering van de leefkwaliteit als compensatie van de recentelijk gerealiseerde 380KV-hoogspanningsverbinding naar Rilland en het 380KV-hoogspanningsstation naast Borssele. Hierbij een integrale benadering te hanteren vanwege andere trajecten zoals het op te stellen ‘kaderplan maatschappelijke voorzieningen’. (JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Niet van toepassing.

RAADSVOORSTEL

FINANCIËN De kosten van de bijeenkomsten worden gedeclareerd bij het ministerie van EZK. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE We streven ernaar om de ‘Borselse Voorwaarden’ ter besluitvorming in december 2023 aan uw raad voor te leggen. Tussentijds brengen we u tijdens raadsinformatiebijeenkomsten en via de raadswerkgroepleden op de hoogte van de voorgang van het proces. PARTICIPATIE We stellen de ‘Borselse Voorwaarden’ op met een integrale blik op alle grootschalige ontwikkelingen. We doen dit samen met een collectief van 100 inwoners die we samenstellen uit verschillende groepen. Dit doen wij aan de hand van vijf bijeenkomsten: twee in juni, twee in september en één in oktober. De eerste bijeenkomst staat in het teken van kennismaking, aftrap van het proces en binding. Tussentijds worden alle belanghebbenden via verschillende kanalen en manieren geïnformeerd en geconsulteerd over het proces. Meer informatie hierover hebben we opgenomen in het bijgevoegde plan van aanpak ‘Borselse Voorwaarden’.

Pagina 7 van 8

COMMUNICATIE Om alle belanghebbenden tijdig en zo goed mogelijk te informeren en consulteren, zetten we verschillende communicatiemiddelen in, zoals: - Website van de gemeente Borsele. - Een digitale nieuwsbrief. - Informatiebijeenkomsten. - Persoonlijke gesprekken. - Projectapp Energietransitie Borsele. - Sociale media. - Borsels Bulletin (in de Bevelandse Bode). - Nieuwsberichten, via (dorps)kranten en nieuwswebsites

RAADSVOORSTEL

Daarnaast organiseren we ook nog kennissessies. In het plan van aanpak hebben we meer informatie opgenomen over de kennissessie en de communicatiemiddelen. BESLUIT De raad besluit om: 1. Kennis te nemen van het proces waarmee het betrekken van de inwoners voor het vormgeven van de ‘Borselse Voorwaarden’ tot stand is gekomen. 2. In te stemmen met het doel en de visie met betrekking tot de Grootschalige Energietransitie en Leefkwaliteit Borsele, mede in het kader om tot de ‘Borselse Voorwaarden’ te komen. 3. Het plan van aanpak om te komen tot de ‘Borselse Voorwaarden’ in het kader van de grootschalige energietransitie en leefkwaliteit vast te stellen. 4. In te stemmen met het feit dat ons college de adviezen van de Borselse Voorwaardengroep behandelt als zwaarwegend advies, waar alleen gemotiveerd van kan worden afgeweken, bijvoorbeeld bij wettelijke onmogelijkheden, en dit voor te leggen aan uw raad. 5. In te stemmen met de positionering en rol van ons college, de raadswerkgroep (zoals ingesteld in de raadsvergadering van 2 februari 2023), de Borselse Voorwaardengroep en uw raad. TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage. BIJLAGE(N) 1. Plan van aanpak ‘Borselse Voorwaarden’ Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele, G.M. Dijksterhuis, burgemeester J.M. Jansen, secretaris Pagina 8 van 8