7.1 Rapport ‘Quickscan invoeren Diftar’
Tekst van het document
Gemeente Borsele
Quickscan invoeren diftar Definitief Rapport
14 november 2025
Quickscan van de financiële impact van en beleidsmatige keuzes bij de invoering van diftar in gemeente Borsele
Inhoudsopgave 1
Inleiding
3
1.1
Achtergrond en vraagstelling ....................................................................................3
1.2
Vraagstelling ...........................................................................................................3
1.3
Leeswijzer ..............................................................................................................4
2 Huidige situatie, actuele ontwikkelingen en noodzaak verandering afvalbeheerbeleid
5
2.1
Huidige situatie als start- en referentiepunt................................................................5
2.2
Actuele ontwikkeling: Nieuwe Ketenovereenkomst Verpakkingen .................................6
2.3
Actuele ontwikkeling: Sterke stijging heffingen op verbranden (rest)afval.......................7
2.4
Nut en noodzaak verandering afvalbeheerbeleid.........................................................9
3
Diftar
10
3.1
Randvoorwaarden diftar......................................................................................... 10
3.2
Diftar: Uitgangspunten, keuzes en benaderingswijze ................................................. 10
4
Scenariovergelijking
12
4.1
Onderzoekmethodiek en scope .............................................................................. 12
4.2
Model Nulsituatie.................................................................................................. 13
4.3
Model Diftar + bronscheiding PMD .......................................................................... 13
4.4
Samenvattende scenariovergelijking ....................................................................... 15
4.5
Vervolg................................................................................................................. 15
4.6
Disclaimer............................................................................................................ 16
Bijlagen
17
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
2
1 Inleiding 1.1
Achtergrond en vraagstelling Gemeente Borsele is op dit moment een gemeente waar nascheiding van het PMD (Plastic, Metaal en Drankenkartons) uit het restafval plaatsvindt. In het licht van de landelijke ontwikkelingen is gemeente Borsele voornemens te stoppen met nascheiding. Het huidige contract voor de verwerking incl. nascheiding van het PMD uit het restafval van gemeente Borsele loopt af op 31 december 2027. Dit vormt een natuurlijk keuzemoment om een heroverweging te maken en het afvalbeheerbeleid te herzien, waarbij de gemeente eraan denkt om te stoppen met nascheiding en over te stappen op diftar. Mede gezien de situatie in Zeeland, waar de meeste gemeenten reeds het systeem van diftar hanteren, en het feit dat de helft van de Zeeuwse gemeenten die in 2020 gestart zijn met het nascheiden van PMD voornemens zijn of reeds zijn gestopt met nascheiden, zou dit een logische keuze zijn. Gemeente Borsele wil daarbij het PMD aan de bron gaan inzamelen met behulp van zakken. De gemeente heeft dus al een visie voor de systeemwijziging, daarentegen zijn de financiële consequenties van een dergelijke overstap nog niet inzichtelijk. De quickscan brengt het financiële effect in beeld ten gevolge van de beleidswijziging en geeft inzicht in de mogelijke beleidskeuzes rondom diftar.
1.2
Vraagstelling De opdracht hebben wij als volgt geformuleerd: Verricht een quickscan waarbij de afvalbeheerkosten van het hanteren van een systeem van diftar (incl. investeringen en invoeringskosten) en de mogelijke (flankerende) beleidskeuzes rondom diftar inzichtelijk worden gemaakt. Hierbij gaan wij uit van een diftarsysteem voor restafval met gechipte minicontainers en inzameling van PMD met behulp van zakken, waarbij per huishouden wordt afgerekend o.b.v. het aantal ledigingen. De quickscan beantwoordt in ieder geval de volgende deelvragen: 1) Wat zijn de afvalbeheerkosten van nascheiding ten opzichte van diftar tweewekelijks? 2) Wat zijn de benodigde investeringen en projectkosten voor de invoering van diftar? 3) Wat is de impact op de afvalstoffenheffing? Gaan inwoners meer of minder betalen? 4) Met welke elementen dient rekening gehouden te worden bij de beleidskeuzes ten aanzien van de tariefstelling? Bijvoorbeeld flankerend beleid. 5) Welke keuzes zijn er in tariefdifferentiatie? 6) Wat zijn de (globale) gevolgen als na 2 jaar diftar tweewekelijks naar diftar vierwekelijks (laagfrequent) wordt overgegaan? De quickscan ondersteunt de gemeente Borsele bij het maken van een gefundeerde afweging voor het toekomstig afvalbeleid en levert praktische handvatten voor de verdere uitwerking hiervan.
Onze analyse is - conform het verzoek van de gemeente - hoofdzakelijk gericht op de financiële vergelijking van de scenario’s.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
3
1.3
Leeswijzer In hoofdstuk 2 treft u een beschrijving van hoe het afvalbeheer in de gemeente Borsele in de huidige situatie is ingericht (incl. resultaten). Hiernaast wordt ingegaan op de noodzaak voor verandering van het afvalbeheerbeleid in de gemeenten en welke actuele ontwikkelingen van belang zijn hierbij. In het derde hoofdstuk zijn de uitgangspunten en randvoorwaarden voor het invoeren en succes van het diftarsysteem beschreven. In hoofdstuk 4 worden de uitkomsten van de scenariovergelijking gepresenteerd. Ook wordt uitgelegd op welke manier het onderzoek is aangepakt.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
4
2 Huidige situatie, actuele ontwikkelingen en noodzaak verandering afvalbeheerbeleid 2.1
Huidige situatie als start- en referentiepunt In de huidige situatie wordt in gemeente Borsele PMD nagescheiden uit het restafval. Nascheiden van PMD houdt in dat het PMD (verpakkingsmateriaal) na de inzameling van het huishoudelijk restafval door middel van een speciale installatie uit het restafval wordt gesorteerd. Het nagescheiden PMD wordt vervolgens voor verdere sortering en recycling aan daartoe gespecialiseerde bedrijven aangeboden, en het restafval verbrand Gemeente Borsele telt 9.930 woonhuisaansluitingen waarvoor de dienstverlening voor afvalinzameling is ingericht. Daarvan is het overgrote merendeel laagbouw. De inzameling wordt in eigen beheer uitgevoerd (eigen dienst). Op basis van de huidige (inzamel)voorzieningen, logistieke diensten, be- en verwerking van de ingezamelde afval- en grondstofstromen zijn de milieuprestatie en kosten in de huidige situatie modelmatig bepaald. Hiermee zijn in de afgelopen periode (2021 2024) de volgende milieuresultaten behaald (zie tabel). Afvalhoeveelheden (kg per inwoner) 2021
2022
2023
2024
Versie 1.2
Totaal ingezameld restafval Fijn restafval Grof restafval Totale hoeveelheid grondstoffen waarvan nagescheiden PMD Totale hoeveelheid in Borsele Afvalscheidingsresultaat
259 214 46 514 16 774 69%
250 207 44 512 17 762 69%
218 183 35 459 9 677 69%
201 173 28 491 10 692 72%
Bron: CBS en afvalregistratie Borsele'23-'24
In 2021 werd er in totaal 259 kg restafval (fijn + grof) per inwoner ingezameld, en werd er 16 kg PMD per inwoner nagescheiden. In 2024 werd er in totaal nog 201 kg restafval (fijn + grof) per inwoner ingezameld, en werd er 10 kg PMD per inwoner nagescheiden. De reductie van de hoeveelheid ingezameld restafval bedroeg in de periode 2021 - 2024 59 kg per inwoner (circa 22,5%). Het afvalscheidingsresultaat is in die periode gestegen van 69% naar 72%. Het doel bij de start van het nascheiden van PMD 25 kg herwonnen PMD per inwoner is niet gehaald. De hoeveelheid nagescheiden PMD is in de afgelopen jaren blijven steken op 10 - 16 kg PMD per inwoner.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
5
2.2
Actuele ontwikkeling: Nieuwe Ketenovereenkomst Verpakkingen Werking nieuwe Ketenovereenkomst Verpakkingen In de nieuwe Ketenovereenkomst Verpakkingen speelt de kwaliteit van het aan de bron ingezamelde PMD een essentiële rol. De hoogte van de vergoeding die gemeenten ontvangen, is direct afhankelijk van de kwaliteit van het ingezamelde PMD. Om dit te kunnen beoordelen, worden frequente kwaliteitsmetingen (samenstellingsanalyses) op het ingezamelde PMD uitgevoerd. Wanneer het ingezamelde PMD te veel vervuiling bevat, leidt dit tot een lagere vergoeding of kan de vracht PMD zelfs volledig worden afgekeurd, waardoor een gemeente geen vergoeding ontvangt. Goede scheiding van het PMD aan de bron is dus van groot belang. Vergoedingen Voor het bronscheiden van PMD geldt een vergoedingsstaffel (zie figuur), waarbij hogere kwaliteit resulteert in een hogere vergoeding.
De volgende vergoedingsstaffel (vergoeding 2026) wordt gehanteerd: • Categorie 85% - 100% PMD (0%-15% vervuiling): € 325,- per ton PMD; • Categorie 75% - 85% PMD (0%-15% vervuiling): € 277,- per ton PMD; • Categorie 65% - 75% PMD (0%-15% vervuiling): € 228,- per ton PMD; • Categorie < 65% PMD (>35% vervuiling): € 195,- per ton PMD (vergoeding 2027: € 179, per ton PMD en vergoeding 2028: €163,- per ton PMD). Voor het nascheiden van PMD is in 2026 de vergoeding vastgesteld op € 17,26 per ton restafval. De vergoedingen voor 2027 en 2028 worden geïndexeerd op basis van kostenontwikkelingen, terwijl de vergoedingen voor 2029 worden bepaald aan de hand van een nieuw kostenonderzoek.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
6
2.3
Actuele ontwikkeling: Sterke stijging heffingen op verbranden (rest)afval Verhogingen heffingen verbranden (rest)afval De Rijksoverheid zet verschillende instrumenten in om afvalreductie te bevorderen, waaronder een sterke fiscale prikkel. Restafval wordt steeds zwaarder belast met de Afvalstoffenbelasting (Wbm) en een nationale CO2-heffing voor afvalverbrandingsinstallaties (hierna: AVI’s). Sinds 2021 geldt in Nederland een nationale CO₂-heffing voor de industrie, waarbij ook AVI’s onder de grondslag vallen. AVI’s vallen tot op heden niet onder het EU ETS, maar wél onder de CO₂-heffing. Per 2026 gaan AVI’s betalen voor de (fossiele) CO2-uitstoot via de nationale heffing. Hierdoor stijgen de kosten voor AVI’s voor het verbranden van (rest)afval aanzienlijk. Het EU ETS (sinds 2005) verplicht grote industriële bedrijven om emissierechten te kopen of te ontvangen en jaarlijks evenveel rechten in te leveren als hun uitstoot. Het totale emissiebudget daalt geleidelijk, waardoor de kosten per ton CO₂-uitstoot (emissierecht) stijgen. Binnen Nederland vallen AVI’s vanaf 1 januari 2024 onder de wetgeving voor broeikasgasinstallaties, maar zijn zij nog uitgesloten van het EU ETS. De Europese Commissie beoordeelt uiterlijk 31 juli 2026 of AVI’s kunnen worden opgenomen in het EU ETS, met als mogelijk startjaar 2028.
Lidstaten mogen, als de Commissie dat toestaat, deelname uitstellen tot uiterlijk 2030. De nationale CO₂-heffing en het EU ETS zijn niet cumulatief; de nationale heffing fungeert als minimumtarief. Vanaf 2026 zullen afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s) naast de bestaande afvalstoffenbelasting (Wbm) ook de nationale CO₂-heffing moeten betalen. Wanneer AVI’s vanaf 2028, 2029 of uiterlijk 2030 onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) gaan vallen, zullen zij mogelijk meerkosten moeten maken voor het aanschaffen van emissierechten voor hun CO₂-uitstoot. In het Belastingplan 2026 heeft het kabinet een aantal maatregelen aangekondigd betrekking hebbende op de heffingen voor het verbranden van (rest)afval. Hierdoor nemen de kosten voor afvalverbranding aanzienlijk toe. Deze hogere kosten zullen uiteindelijk worden doorberekend aan gemeenten, wat kan leiden tot stijgende afvaltarieven voor huishoudens en bedrijven. AVI’s betalen momenteel alleen belasting in de vorm van de Afvalstoffenbelasting (Wbm). Vanaf 2026 komt daar de nationale CO₂-heffing bij, en mogelijk vanaf 2028, 2029 of 2030 ook de (eventuele) meerkosten voor emissierechten voor CO₂-uitstoot onder het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS). Hierdoor zullen de kosten voor afvalverbranding aanzienlijk stijgen.
Deze hogere kosten worden uiteindelijk doorgerekend aan gemeenten, wat een sterke prikkel vormt om de afvalscheiding te verbeteren en de hoeveelheid restafval te beperken. Afvang van CO 2 Door CO2 af te vangen en vervolgens te onttrekken van de uitstoot van CO2 naar de atmosfeer, kan de (fossiele) CO2-uitstoot van AVI’s worden verminderd. Een AVI betaalt de CO₂-heffing afhankelijk van de hoeveelheid daadwerkelijk uitgestoten fossiele CO₂. Dat betekent dat wanneer een AVI fossiele CO₂ afvangt en permanent opslaat (CCS), deze afgevangen CO₂ niet meetelt als industriële emissie en er dus geen heffing over verschuldigd is. Voor AVI’ s neemt de prikkel voor het reduceren van de CO2-uitstoot vanuit de CO₂-heffing juist toe door het hogere tarief en het afbouwpad van de vrijgestelde emissies. Echter, zonder toegang tot CO2-opslag zal het op termijn niet altijd mogelijk zijn de afgevangen CO2 zodanig te benutten dat een netto reductie van broeikasgassen wordt gerealiseerd. Hoewel er in Nederland momenteel grote inspanningen worden geleverd voor grootschalige CO 2-opslag is succes nog niet gegarandeerd. Mede door wisselend beleid van de Rijksoverheid wachten veel (markt)partijen met investeren in grootschalige CO2-afvang.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
7
Sterk stijgende kosten verbranden (rest)afval gemeente Borsele De kosten voor afvalverbranding stijgen in de komende periode dus aanzienlijk en zullen uiteindelijk worden doorgerekend aan gemeenten. Voor gemeenten geldt dus: restafvalreductie is van groot (financieel) belang, ongeacht de eigen milieuambities. In 2030 moet rekening worden gehouden met € 110,- Wbm en € 80,- CO2-heffing per ton fijn restafval en € 97,- per ton grof restafval.1 Ontwikkeling heffingen verbranden restafval (HRA + GHA) Borsele 2024 -2030 2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Wbm
€ 39
€ 40
€ 41
€ 65
€ 90
€ 100
€ 110
CO₂-heffing HRA
€0
€0
€5
€ 17
€ 36
€ 57
€ 80
CO₂-heffing GHA
€0
€0
€6
€ 21
€ 44
€ 69
€ 97
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Heffing per huishouden
€ 17
€ 17
€ 19
€ 35
€ 54
€ 67
€ 81
Verhoging t.o.v. Nulsituatie 2024
0%
1%
17%
112%
225%
305%
390%
Bij een gelijkblijvende hoeveelheid restafval stijgen de kosten van gemeente Borsele voor het verbranden van restafval in 2030 met bijna 400%. Per huishouden betekent dit een stijging van € 17,- in 2024 naar € 81,- in 2030. effingen verbranden restafval (
A
A) orsele 2024 2030
€ 900.000
€ 807.000
€ 800.000 € 666.000
€ 700.000 € 600.000
€ 535.000
€ 500.000 € 349.000
€ 400.000 € 300.000 € 200.000
€ 165.000
€ 166.000
2024
2025
€ 193.000
€ 100.000 €0 2026
2027
Afvalstoffenbelasting (Wbm) restafval
2028
2029
2030
CO2 heffing restafval
De verhogingen van de heffingen voor het verbranden van (rest)afval leiden tot een sterke prikkel bij gemeenten voor het verbeteren van het scheiden van grondstoffen en het (zoveel als mogelijk) beperken van het aanleveren van restafval.
1 Hierbij is geen rekening gehouden met een mogelijke (deels) vrijgestelde heffing als gevolg van permanente opslag van
afgevangen fossiele CO₂ door een AVI en de mogelijke onderlinge verschillen tussen AVI’s hierin.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
8
2.4
Nut en noodzaak verandering afvalbeheerbeleid Verandering van het afvalbeheerbeleid in gemeente Borsele is dus noodzakelijk vanwege meerdere ontwikkelingen. Enerzijds blijft de realisatie van de VANG (Van Afval Naar Grondstof)doelstelling (in 2020 100 kg restafval per inwoner en in 2025 30 kg) bij nascheiding van PMD achter. Gelijktijdig komt er steeds meer nadruk te liggen op de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Daarnaast zorgen de sterk stijgende heffingen voor het verbranden van (rest)afval ervoor dat ingrijpen onvermijdelijk is. Het aflopen van het contract met AVR voor het nascheiden van PMD vormt daarbij een natuurlijk keuzemoment om het afvalbeheerbeleid te herzien. In Zeeland hebben een aantal gemeenten al een vergelijkbare stap gezet. Zo is gemeente Reimerswaal is in 2023 gestopt met nascheiding en de gemeente Terneuzen volgt in 2028. Hierdoor zullen alleen de gemeenten Borsele en Noord Beveland na die tijd nog gebruikmaken van nascheiding. Gezien deze ontwikkelingen, het aflopende contract en de Zeeuwse situatie is nu het moment om na te denken over het toekomstig afvalbeheerbeleid.
Gelet op de actuele landelijke ontwikkelingen, het afvalbeheerbeleid van andere gemeenten in Zeeland en de geografische kenmerken van de gemeente Borsele, zou diftar op basis van frequentie in combinatie met het bronscheiden van PMD met behulp van zakken een logische optie kunnen zijn. Deze aanpak stimuleert inwoners om hun restafval beter te scheiden in grondstoffen en vergroot daarmee de kans om de VANG-doelstelling te realiseren. Bovendien is dit systeem toekomstgericht, omdat er kan worden bijgestuurd door het aanpassen van de inzamelfrequentie of tarieven. Daarbij komt dat de heffingen op de verbranding van (rest)afval substantieel stijgen, wat de prikkel tot het scheiden van grondstoffen verder versterkt. Tevens sluit dit systeem goed aan bij de landelijke nadruk op CO₂-reductie en hoogwaardige grondstoffen, evenals bij de algemene trend in Zeeland ten aanzien van het afvalbeheerbeleid.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
9
3 Diftar 3.1
Randvoorwaarden diftar Voor de invoering van diftar zijn verschillende randvoorwaarden van belang. Allereerst is het noodzakelijk om een goede inzameling van grondstoffen - waaronder de inzameling van PMD - te realiseren. Daarnaast moeten de minicontainers worden voorzien van chips, en dienen de inzamelvoertuigen te worden uitgerust met chiplezers. Ook is een digitale infrastructuur vereist voor de registratie en monitoring, inclusief geschikte software en betrouwbare koppelingen met de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Verder is het essentieel dat deze systemen goed integreren met de financiële administratie van Sabewa, zodat een correcte financiële afhandeling kan plaatsvinden. Naast de technische en administratieve randvoorwaarden is er ook aandacht nodig voor de mogelijke neveneffecten van diftar, zoals het gebruik van openbare prullenbakken, illegale dumpingen en zwerfafval. Ook vraagt de invoering om voldoende ambtelijke capaciteit binnen de organisatie. Het succesvol zijn van het diftarsysteem vraagt om betrokken(heid) van inwoners. Heldere communicatie, begeleiding van inwoners bij het veranderen van scheidingsgedrag en het creëren van draagvlak zijn cruciaal om tot een succesvolle implementatie te komen. Voor een zorgvuldige invoering van diftar is een voorbereidingsperiode van circa 1,5 jaar vereist.
Deze periode is nodig om de technische en organisatorische en communicatieve randvoorwaarden goed in te richten en de uitvoeringsstructuur op orde te brengen. Gezien de landelijke ontwikkelingen en de kans op vervuiling in het PMD is het wenselijk om tijdig te bepalen of de invoering van diftar de gewenste richting is voor de gemeente Borsele. Het succesvol functioneren van het systeem vraagt om extra ambtelijke capaciteit binnen de gemeente. Vanwege de complexiteit en kwetsbaarheid van de benodigde systemen vormt dit een belangrijke randvoorwaarde voor succes. De gemeente moet in staat zijn om het systeem structureel te beheren en te onderhouden, voldoende uitvoeringscapaciteit binnen de ambtelijke organisatie is daarbij essentieel. In deze fase ligt de nadruk op het borgen van de randvoorwaarden die noodzakelijk zijn voor een succesvolle implementatie. Daarbij geldt dat eerst de basis op orde moet zijn, alvorens verdere stappen kunnen worden gezet en aanvullende randvoorwaarden kunnen worden uitgewerkt.
3.2
Diftar: Uitgangspunten, keuzes en benaderingswijze Bij de invoering van diftar (gedifferentieerde tarieven) is het van belang om duidelijke uitgangspunten en randvoorwaarden te hanteren voor de bepaling van de afvalstoffenheffing. Diftar heeft als doel om het scheiden van grondstoffen te stimuleren, restafval te verminderen en de kosten eerlijk(er) te verdelen naar gebruik. De volgende uitgangspunten vormen bij de invoering van diftar in gemeente Borsele de basis voor het vaststellen van de tarieven en de inrichting van het systeem: •
Inzamelfrequentie restafval aan huis 1 x per 2 weken Uitgangspunt is dat het restafval 1 x per 2 weken aan huis wordt ingezameld.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
10
•
Volledige kostendekking via afvalstoffenheffing (100%) Uitgangspunt is dat de kosten van inzameling, logistieke dienstverlening en verwerking van de afval- en grondstoffen volledig worden gedekt door de afvalstoffenheffing. Hiermee wordt bereikt dat de kosten van het afvalbeheer worden gedragen door de gebruikers van het systeem.
•
Onderscheid in een (vast) basistarief en variabel tarief per aanbieding restafval De afvalstoffenheffing bestaat uit een vast en een variabel deel. Het basistarief van de afvalstoffenheffing dient daarbij (minimaal) de vaste kosten, zoals infrastructuur, inzamelmiddelen en algemene dienstverlening te dekken. Het variabele tarief is afhankelijk van het aantal keren (frequentie) dat een huishouden restafval aanbiedt.
•
Niet te hoog variabel tarief Het variabele tarief is de prijsprikkel. Hoe hoger het variabel tarief hoe sterker de prikkel voor het scheiden van grondstoffen. Een hoger variabel tarief brengt echter het risico met zich mee dat wanneer er minder restafval wordt aangeleverd dan vooraf is aangenomen, er een dekkingstekort kan ontstaan. Derhalve is het advies om niet een te hoog variabel tarief te hanteren. Bijvoorbeeld een basistarief (75%) en een variabel tarief (25%). Tevens biedt een lager variabel tarief de meer de ruimte voor inwoners om hun afvalscheidingsgedrag aan te passen, zonder gestraft te worden voor het leerproces.
•
Basistarief gedifferentieerd naar huishoudenstype, variabel tarief gedifferentieerd naar type inzamelmiddel Er wordt onderscheid gemaakt tussen eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens en verschillende type containers (bij het vaststellen van het basistarief van de afvalstoffenheffing. In het variabele tarief kan daarnaast het type inzamelmiddel worden onderscheden, een variabel tarief voor minicontainer en een tarief voor verzamelcontainers. Hiermee wordt rekening gehouden met verschillen in productie van restafval op basis van het aantal personen in een huishouden, de mogelijkheid van het aanbieden van het restafval, en wordt het tariefsysteem als evenwichtiger en rechtvaardiger ervaren.
•
Aanbieden van huishoudelijk restafval op een milieustraat in Zeeland is niet mogelijk (voorkomt “afval bij de buren”) Het aanbieden van fijn huishoudelijk restafval op de milieustraat in gemeente Borsele is niet mogelijk. Dit voorkomt ontwijkgedrag waarbij inwoners hun restafval buiten het diftarsysteem om aanbieden (“afval bij de buren”). Hierdoor blijft het principe van ‘de vervuiler betaalt’ behouden en wordt de effectiviteit van het diftarsysteem gewaarborgd.
Met voorgaande uitgangspunten wordt een transparant en eerlijk tariefsysteem gecreëerd dat inwoners van gemeente Borsele stimuleert tot het scheiden van grondstoffen en het verminderen van de hoeveelheid aangeboden restafval. De combinatie van een vaste en variabel tarief zorgt voor een evenwichtige verdeling van de kosten, terwijl de volledige kostendekking via de afvalstoffenheffing de financiële houdbaarheid van het systeem waarborgt. Bij evaluatie van het diftarsysteem en het verkennen van mogelijkheden tot optimalisatie kan worden gekeken naar de mogelijkheid om de inzamelfrequentie van restafval per 2030 te verlagen naar één keer per vier weken. Ook kan worden onderzocht of de invoering van een gestaffeld gedifferentieerd tarief, kan bijdragen aan een eerlijkere en effectievere kostenverdeling. Met een dergelijke tariefstructuur worden huishoudens die minder restafval aanbieden sterker (financieel) beloond, terwijl de prikkel om afval te scheiden verder wordt versterkt.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
11
4 Scenariovergelijking 4.1
Onderzoekmethodiek en scope Ten behoeve van de scenariovergelijking is een zogezegde ‘businesscases’ opgesteld om de haalbaarheid en consequenties van scheiden van PMD aan de bron versus het huidige systeem van nascheiding te onderzoeken. De analyse is uitgevoerd door de nulsituatie (de genormaliseerde huidige situatie (2024) in ‘going concern’) te vergelijken met het scenario diftar in combinatie met bronscheiding van PMD. Deze vergelijking vormt de basis voor de verschillenanalyse tussen beide scenario’s. Technisch spitsen de scenario’s zich toe op die onderdelen van de logistiek en het huishoudelijk afvalbeheer die direct worden geraakt door keuzes voor bron en/of nascheiden. Dit betreft de inzameling van restafval, PMD en GFT. De scope van het onderzoek betreft een financiële quickscan, waarin uitsluitend de dienstverlening, voorzieningen en kosten zijn opgenomen die relevant zijn voor de vergelijking tussen de nulsituatie en het scenario diftar. Voor het financieel doorrekenen van de beide scenario’s is een rekenmodel is opgesteld. In dit rekenmodel zijn de areaalgegevens en alle relevante kostencategorieën bepaald die beïnvloed worden door de keuze voor diftar en het bronscheiden van PMD met zakken. Het is dus een verschillenanalyse waarbij wordt gefocust op die onderdelen van de kostenstructuur die in de scenario’s gaan verschillen ten opzichte van de nulsituatie.
Voor zowel de nulsituatie als het scenario diftar is een uniforme kostenbenadering gehanteerd, op basis van de volgende uitgangspunten: •
Verwerkingstarieven en tarieven voor externe logistieke dienstverlening;
•
Heffingen voor het verbranden van restafval op basis van de prognoses voor het jaar 2030;
•
Genormeerde tarieven voor personeel en materieel;
•
Logistieke dienstverlening, berekend conform de huidige productiecapaciteit van het personeel en materieel;
•
Kosten voor inzamelmiddelen, inclusief rente, afschrijving en onderhoud;
•
Vergoeding voor brongescheiden PMD is bepaald aan de hand van 70 tot 85% (15% tot 30% vervuiling).
Deze systematische benadering waarborgt een transparante en vergelijkbare kostenanalyse tussen de huidige situatie en de het scenario diftar.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
12
4.2
Model Nulsituatie De nulsituatie is bepaald op basis van een genormaliseerde weergave van de huidige situatie. Dit heeft geleid tot een aantal aanpassingen ten opzichte van de huidige situatie ten aanzien van de inzameldienstverlening en hoeveelheden afval- en grondstoffen. Inzameldienstverlening Ten opzichte van de huidige situatie (2024) is het volgende gewijzigd ten aanzien van de inzameldienstverlening: • Stoppen met het inzamelen van bedrijfsafval (fijn restafval en GFT); • Inzamelen restafval laagbouw: Minicontainers bij hoogbouw omgezet naar verzamelcontainers; • Inzamelen restafval hoogbouw: Uitbreiding voorzieningen: ondergrondse containers met toegangscontrole en rolcontainers in behuizing met toegangscontrole (28 verzamelcontainers); • Inzamelen GFT hoogbouw: 20 verzamelcontainer met E-slot (minicontainer in behuizing, geleegd in GFT-route); • Inzamelen OPK hoogbouw: Uitbreiding voorzieningen tot 20 ondergrondse containers en rolcontainers. Milieu Dor het stoppen met het inzamelen van bedrijfsafval zijn de hoeveelheden afval en grondstoffen gewijzigd. Het stoppen met de inzameling van bedrijfsafval leidt tot een afname van 4 kg fijn restafval en 1 kg GFT per inwoner.
In de nulsituatie is uitgegaan van een nascheidingsresultaat van 16 kg PMD per inwoner.
4.3
Model Diftar + bronscheiding PMD Voor het scenario diftar in combinatie met bronscheiding van PMD zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd. Inzameldienstverlening De inzameling van PMD vindt plaats met behulp van zakken, waarbij de zakken, voor de inwoners gratis, worden gedistribueerd door de gemeente. Huishoudens worden financieel afgerekend op basis van het aantal keren dat zij hun restafval aanbieden. De inzameling van restafval aan huis met een minicontainer vindt eens per twee weken plaats.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
13
Milieu De te verwachten effect ten aanzien van de toename van de hoeveelheid ingezamelde grondstoffen en de daling van de hoeveelheid ingezameld fijn restafval zijn gebaseerd op referentiegemeenten, waaronder gemeente Reimerswaal. Kosten Voor het invoeren van diftar in combinatie het aan de bronscheiden van PMD middels zakken zijn verschillende kostencomponenten onderscheiden. Het betreft de aanschaf en implementatie van chips voor containers en chiplezers in de inzamelvoertuigen, evenals de investering in een softwaresysteem voor containerregistratie. Daarnaast worden éénmalige projectkosten geraamd voor de voorbereiding en uitvoering van het diftarsysteem. De analyse resulteert in een inzicht in de benodigde investeringen, de exploitatiekosten en de milieueffecten van het scenario diftar. De resultaten zijn gepresenteerd vanuit een ‘going concern’-situatie, waarbij wordt uitgegaan van een stabiele operationele fase. Daarnaast wordt een indicatie gegeven van de implementatie- en projectkosten die samenhangen met de invoering van diftar in gemeente Borsele. Projectkosten
De projectkosten bestaan uit diverse onderdelen die noodzakelijk zijn voor (de voorbereiding van) een zorgvuldige invoering van het diftarsysteem. De voorbereidingskosten omvatten o.a. de inzet van een opzichter (1,5 jaar) en een projectleider (1 jaar). Daarnaast worden binnen het integraal plan een communicatieplan, handhavingsplan en invoeringsplan opgesteld. Verder zijn voorbereidingskosten voor minicontainers (voorbereiding, advies/administratie en toezicht) opgenomen, evenals de begeleiding van een aanbesteding voor (minicontainers) en chips (incl. logistieke dienstverlening), die gelijktijdig plaats kan vinden met een aanbesteding voor ondergrondse containers. Onder het component inningen vallen de benodigde IT-koppelingen en de bijbehorende licentiekosten. Ook is een afzonderlijk budget voorzien voor communicatieactiviteiten ten behoeve van de invoering van diftar. Ten aanzien van de financiering heeft de gemeente Borsele de keuze om deze projectkosten toe te rekenen aan de afvalstoffenheffing, ofwel eenmalig te dekken uit het weerstandsvermogen.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
14
4.4
Samenvattende scenariovergelijking Het volgende overzicht presenteert de jaarlijkse exploitatiekosten en milieuresultaten van de twee scenario’s, inclusief de variant van het scenario diftar met een inzamelfrequentie van restafval per van één keer per vier weken. Overzicht Nulsituatie en scenario Diftar+bronPMD (incl. variant) Nulsituatie
Scenario: Diftar+bronPMD
Scenario: Diftar+bronPMD
Stoppen met bedrijfsafval en utibreiding afvalinzamelvoorzieningen
Diftar op restafval (1 x per 2 wk) en bronscheiding PMD met plastic zakken
Diftar op restafval (1 x per 4 wk) en bronscheiding PMD met plastic zakken
Investering obv nieuwwaarde Jaarlijkse kosten
€ 1.004.000 € 2.242.500
€ 1.053.000 € 2.188.500
€ 1.053.000 € 2.110.900
Heffingen verbranden (rest)afval
€ 806.800
€ 595.000
€ 573.100
74% 16 181
80% 20 138
81% 20 133
Versie 1.2
Afvalscheidingsresultaat Totale hoeveelheid (netto) PMD *4 Hoeveelheid te verbranden restafval (kg/inw.)
*1: Obv landelijke tarieven voor CMS met lineaire afschrijving en 1,5% van de gemiddelde aanschafprijs zonder restwaarde. *2: Obv handleiding Overheidstarieven 2025 en landelijke tarieven * exclusief overhead in uurtarieven. *3: Obv Jaarverslag OLAZ'24 en landelijke verwerkingstarieven * inclusief overige verwerkingskosten. *4: Bij bronscheiding (bruto) PMD 80% afkeur en resultaat nascheider betreft AVR (21/'22). *5: Totale hoeveelheid grondstof t.o.v. grof-, fijn restafval en PMDafkeur.
De invoering van diftar zal naar verwachting geen spectaculair financieel voordeel opleveren, de meerwaarde ligt vooral in de aanzienlijke duurzaamheidswinst die met het diftarsysteem kan worden behaald. Door een betere scheiding van grondstoffen en een verdere vermindering van de hoeveelheid restafval draagt het invoeren van diftar bij aan het realiseren van de VANGdoelstellingen en de transitie naar een circulaire economie. Bovendien biedt het diftarsysteem de mogelijkheid om de stijging van de afvalstoffenheffing - als gevolg van de verhogingen van de heffingen voor het verbranden van restafval - te beperken. ierbij wordt uitgegaan van een bandbreedte van circa € 5,- tot € 10,- per huishouden. Indien gemeente Borsele zou besluiten om op termijn de inzamelfrequentie van restafval te verlagen naar één keer per vier weken zou er in potentie een verdere besparing kunnen plaatsvinden van circa € 6,- tot € 8,- per huishouden. De voor de invoering van diftar benodigde investering bedraagt circa € 1,05 miljoen. In de bijlage treft u een gedetailleerd overzicht van de investeringen, exploitatiekosten en de milieueffecten van de verschillende scenario’s.
4.5
Vervolg Voor een zorgvuldige invoering van diftar is een voorbereidingsperiode van circa 1,5 jaar vereist. Deze periode is, als gezegd, nodig om de technische en organisatorische en communicatieve randvoorwaarden goed in te richten en de uitvoeringsstructuur op orde te brengen. Het is raadzaam om medio 2026 te starten met de aanbestedingsprocedures voor de aanschaf van de benodigde inzamelmiddelen en hardware, zodat de implementatie van diftar zorgvuldig en efficiënt kan verlopen. Daarbij geldt dat eerst de basis op orde moet zijn, alvorens verdere stappen kunnen worden gezet en aanvullende randvoorwaarden kunnen worden uitgewerkt. Gezien de landelijke ontwikkelingen en de kans op vervuiling in het PMD is het wenselijk om tijdig te bepalen of de invoering van diftar de gewenste richting is voor de gemeente Borsele.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
15
4.6
Disclaimer Onderhavig onderzoek betreft, als gezegd, een financiële quickscan met de kennis van nu. Aangezien de kwaliteit van het brongescheiden PMD essentieel is voor de vergoeding die de gemeente hiervoor ontvangt vanuit Verpact, is het belangrijk dat de kwaliteit van het ingezamelde PMD goed is (in de analyse is uitgegaan van 15% - 30% vervuiling in het PMD). De verhogingen van de heffingen (Afvalstoffenbelasting (Wbm) en een nationale CO2-heffing) voor het verbranden van restafval zijn gebaseerd op het belastingplan 2026. Daarnaast is het goed mogelijk dat AVI’s worden opgenomen in het EU ETS, met als mogelijk startjaar 2028 en anders uiterlijk per 2030. Hoewel de exacte ontwikkeling van de heffingen nog niet volledig te voorspellen is, kan worden geconcludeerd dat de kosten voor de verbranding van restafval binnen afzienbare termijn substantieel zullen stijgen.
-0-0-0-
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
16
Bijlagen Ingezamelde hoeveelheden gemeente Borsele Ingezameld per jaar (kg per inwoner)
Versie 1.2
Fijn restafval waarvan nagescheiden PMD Grof huishoudelijk restafval Groente, Fruit en Tuin-afval Oud Papier en Karton VerpakkingsGlas Textiel Klein Chemisch Afval Luiers en incontinentie-materiaal Overige droge componenten Grof tuinafval (composteerbaar) (Gescheiden) Grof Huishoudelijk Afval Totaal huishoudelijk
2021 214 16 46 170 58 19 0,0 1,3 0,0 0,2 57 209 774
2022 207 17 44 176 62 19 3,8 1,8 0,0 0,4 46 202 762
2023 183 9 35 166 55 17 5,3 1,8 0,0 0,4 38 176 677
2024 Nulsituatie 173 169 10 16 28 28 165 164 54 54 17 17 5,4 5,4 2,0 2,0 0,0 0,0 0,4 0,4 43 43 205 205 692 687
Overzicht Huidige situatie, Nulsituatie en scenario Diftar+bronPMD (incl. variant) Huidige situatie (2024)
Nulsituatie
Scenario: Diftar+bronPMD
Scenario: Diftar+bronPMD
Stoppen met bedrijfsafval en utibreiding afvalinzamelvoorzieningen
Diftar op restafval (1 x per 2 wk) en bronscheiding PMD met plastic zakken
Diftar op restafval (1 x per 4 wk) en bronscheiding PMD met plastic zakken
€ 1.004.000
€ 1.053.000
€ 1.053.000
€ 31.000
€ 31.000
Versie 1.2
Investering obv nieuwwaarde Initiele desinvestering tov Nulsituatie Nieuwe investering tov Nulsituatie
Jaarlijkse kosten
€ 86.000
€ 86.000
€ 1.613.300
€ 2.242.500
€ 2.188.500
€ 2.110.900
Inzamelmiddelen RST, GFT, PMD en additioneel *1 € 141.100 Inzamelen RST, GFT, PMD en additioneel *2 € 416.100 Verwerken/vergoeding RST (fijn + grof), GFT, PMD en additioneel€*3 1.056.100 Verwerken RST (fijn + grof), GFT, PMD € 894.600 Vergoeding PMD € 68.900 Heffingen verbranden (rest)afval € 169.400 Overige verwerking € 61.000 Additionele kosten (extra kosten) €0 Administratie €0 Opzichter €0 Inningen €0 Communicatie en handhaving €0 Reiniging €0
€ 141.100
€ 196.000
€ 196.000
€ 416.100
€ 582.000
€ 541.000
€ 1.685.300
€ 1.275.500
€ 1.238.900
Afvalscheidingsresultaat Totale hoeveelheid (netto) PMD *4 Hoeveelheid te verbranden restafval (kg/inw.)
71% 10 191
€ 885.100
€ 760.400
€ 745.700
€ 67.600
€ 138.200
€ 138.200
€ 806.800
€ 595.000
€ 573.100
€ 61.000
€ 58.300
€ 58.300
€0
€ 135.000
€ 135.000
€0
€ 32.000
€ 32.000
€0
€ 53.300
€ 53.300
€0
€ 9.900
€ 9.900
€0
€ 19.900
€ 19.900
€0
€ 19.900
€ 19.900
74% 16 181
80% 20 138
81% 20 133
*1: Obv landelijke tarieven voor CMS met lineaire afschrijving en 1,5% van de gemiddelde aanschafprijs zonder restwaarde. *2: Obv handleiding Overheidstarieven 2025 en landelijke tarieven * exclusief overhead in uurtarieven. *3: Obv Jaarverslag OLAZ'24 en landelijke verwerkingstarieven * inclusief overige verwerkingskosten. *4: Bij bronscheiding (bruto) PMD 80% afkeur en resultaat nascheider betreft AVR (21/'22). *5: Totale hoeveelheid grondstof t.o.v. grof-, fijn restafval en PMDafkeur.
Quickscan invoeren diftar gemeente Borsele Definitief Rapport
14 november 2025
17