6. Voorstel Vergezicht Borsele

Zaaknummer: Z25.041070

Raadsvoorstel

*Z039C685600*

Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

6 11 december 2025 Burgemeester Dijksterhuis

Onderwerp

Vaststellen bestuursopdracht Vergezicht Borsele inclusief beschikbaar stellen krediet en inbreng voor Zeeland 2050

Geachte raad, Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor.

RAADSVOORSTEL

VOORSTEL Wij stellen u voor om: 1. In te stemmen met de bestuursopdracht Vergezicht Borsele. 2. Een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen van € 50.000 voor de uitvoering van de eerste fase van de onder beslispunt 1 bedoelde bestuursopdracht. 3. Het bedrag van € 50.000 zoals bedoeld onder beslispunt 2 ten laste te brengen van het algemeen weerstandsvermogen. 4. In te stemmen met de inbreng van de Borselse prioriteiten voor de actualisering van de ‘strategische agenda Zeeland 2050’. AANLEIDING EN DOEL Sinds medio 2022 was uw Bestuursprogramma ‘Schakelen met raad en daad’ - inclusief het daarbij horende uitvoeringsprogramma - de leidraad voor ons college en de ambtelijke organisatie. Nog voordat de inkt van het bestuursprogramma was opgedroogd, kregen we te maken met het vraagstuk van de ‘grootschalige energietransitie’ en de daaraan gekoppelde ‘leefkwaliteit Borsele’. We hebben hier samen met uw raad en onze inwoners op een constructieve manier invulling aan kunnen geven. Toch constateren we dat we vaak nog reactief moeten reageren op visievorming door andere organisaties, zoals de provincie Zeeland. Het is ons duidelijk dat een heldere koers voor de gemeente Borsele hard nodig is. Zoals ook verwoord in onze memo van 3 juni 2025 hebben we daarom de ambitie om te werken aan een Borselse visie voor de lange termijn, voorlopig genaamd Vergezicht Borsele.

We brengen dit toekomstperspectief in twee fasen tot stand. Eerst leggen we medio 2026 een raamwerk aan u voor. Daarna werken we in de tweede fase samen met uw raad aan het uiteindelijke Vergezicht Borsele, zodat u hierover in 2027 een besluit kunt nemen. In de toekomst willen we namelijk proactiever (kunnen) reageren op ontwikkelingen zoals Zeeland 2050 en andere uitdagingen zoals de ruimtelijke puzzel, de situatie op de Pagina 1 van 8

woningmarkt en de kwesties in het sociaal domein. Het Vergezicht Borsele is onze kaart en gids; het helpt ons te bepalen welke route we volgen – wat we doen en hoe we dat aanpakken – en biedt ook duidelijkheid bij de keuzes die we maken, bijvoorbeeld of we iets wel of niet doen. In de bijlage hebben we de bestuursopdracht toegevoegd. Ook helpt het uw raad, ons als college en de ambtelijke organisatie om meer focus en sturing aan te brengen in beleidvorming en uitvoering. Het helpt ons om bij complexe vraagstukken lastige keuzes te maken zodat we stappen blijven zetten bij alle transities die de komende jaren op ons afkomen. Zo kunnen we de Borselse belangen én de gewenste koers voor inwoners, ondernemers en medewerkers actief behartigen. In deze visie nemen we elementen van Zeeland 2050 mee. We willen komen tot een compact document met ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke toekomstbeelden van hoe we denken dat de gemeente Borsele zich over dertig jaar ontwikkeld moet hebben, gebaseerd op het ‘Brede Welvaart’-principe. Het ‘Planbureau voor de Leefomgeving’ (PBL) stelt:

RAADSVOORSTEL

“Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Bovendien betreft het niet alleen de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, maar ook de effecten van onze manier van leven op het welzijn van mensen ‘elders’ (buiten de regio) en ‘later’ (toekomstige generaties).” Bij onze visievorming Vergezicht Borsele gebruiken we onder meer (visie)documenten zoals: - De omgevingsvisie gemeente Borsele. - De Projectenatlas Borsele. - De 'Visie Sloerandzone'. - De 'Strategische Uitvoeringsagenda 2022-2030' (of actualisatie daarvan) van ‘Samenwerking de Bevelanden'. - De grootschalige energietransitie (inclusief de Borselse Voorwaarden). - Het bestuursprogramma ‘Schakelen met raad en daad’. - Het rapport ‘Toekomst Borsele in beeld’. - Zeeland 2050 (zie hierna voor meer informatie). Het startdocument ‘Zeeland 2050 – bouwen aan de Delta van de Toekomst’ (zie bijlage) werd op 1 april 2025 aan het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) overgedragen. Daarna is via de OZO-samenwerkingsstructuur verder gewerkt aan het verrijken en het verdiepen van dit document.

Gesprekken met vele partijen en ontvangen reacties van bedrijven en maatschappelijke partners hebben geleid tot ‘Zeeland 2050 - Bouwen aan de Delta van de Toekomst – Toekomstperspectief’ (hierna: Zeeland 2050). Met Zeeland 2050 wordt gewerkt aan een gezamenlijke strategische agenda als basis voor een concrete investeringsagenda voor Zeeland. Zeeland 2050 is geen traditioneel visietraject maar een gezamenlijk toekomstperspectief van overheden, maatschappelijke partners, Pagina 2 van 8

instellingen en bedrijven. Het dient als inspiratiebron en kompas voor de Zeeuwse samenwerking met het Rijk om te komen tot een strategische agenda waarin de nationale en regionale opgaven samenkomen. ARGUMENTEN In 2026 zal het Rijk naar verwachting een locatiebesluit nemen voor de twee nieuw te bouwen kerncentrales. Deze uitkomst is van grote invloed op ons te ontwikkelen Vergezicht Borsele. Vandaar dat we het opstellen, opdelen in twee fasen waarbij we het locatiebesluit kunnen meewegen in de tweede fase. Overigens blijft het voor Borsele – ongeacht de bouw van twee nieuwe kerncentrales – belangrijk om een toekomstperspectief op te stellen. Dit helpt ons om het verhaal van Borsele duidelijker neer te zetten en beantwoordt vragen als ‘wie zijn we?’ en ‘waar zetten we op in?’ Met het door uw raad vast te stellen Vergezicht Borsele kunnen we in gezamenlijkheid nog meer onze prioriteiten bepalen en bewaken alsook op een betere manier inspelen op zowel lokale als (inter)nationale ontwikkelingen.

RAADSVOORSTEL

In de komende jaren zullen we Zeeland 2050 ook in Borsele steeds meer betrekken bij de voorstellen die we aan u voorleggen. Dat gebeurt via de besluitvorming van uw raad over wonen en economie, maar ook over voorzieningen zoals voor cultuur, zorg en onderwijs. In ons Vergezicht Borsele en de omgevingsvisie gebruiken we elementen van Zeeland 2050; ook in de regionale samenwerkingsverbanden werken we aan onze lokale prioriteiten. We hebben een voorzet gedaan over hoe de strategische agenda van Zeeland 2050 kan bijdragen aan onze lokale en regionale plannen. Hiertoe brengen we een aantal prioriteiten in die gekoppeld zijn aan de drie hoofdpijlers van Zeeland 2050, namelijk: A. Green Energy Port. B. Hotspot voor talent. C. Sterke dorpen en bruisende steden. Ad A. Green Energy Port Als de Zeeuwse regio het groene hart van de energietransitie in Nederland wordt, dan is Borsele dat voor Zeeland. Ongeacht de bouw van nieuwe kerncentrales in Borsele, speelt onze gemeente een belangrijke rol in de grootschalige energietransitie van Nederland. Van ontwikkelingen op het gebied van waterstof tot het versterken van het elektriciteitsnet: alles wat met deze transitie te maken heeft, zien we terug in Borsele. De verduurzamingsambities van de industrie vragen ook iets van ons havenbedrijf.

Zij moeten efficiënter omgaan met de beschikbare ruimte en staan voor de uitdaging om te voldoen aan de toekomstige vraag. Om bij te dragen aan deze nationale en regionale ambities, is het belangrijk dat er een goede balans blijft tussen grootschalige ontwikkelingen en de leefkwaliteit in onze gemeente. Daarom zetten we als gemeente vol in op de realisatie van de ‘Visie Sloerandzone’. Daarnaast onderzoeken we de koppelkansen die de grootschalige transities bieden, zoals het Pagina 3 van 8

realiseren van warmtenetten, het bufferen van zoet water voor de landbouw en het clusteren van voorzieningen. Ad B. Hotspot voor talent We zijn ons ervan bewust dat het zwaartepunt van het middelbaar en hoger beroepsonderwijs vooral in de stedelijke gebieden van Zeeland ligt. Toch kan Borsele een bijdrage leveren aan praktijkgericht leren. De transities in ons havengebied versterken de innovatieve kracht van de regio. Innovatie hoort bij praktijkgericht onderwijs op alle niveaus. Borsele kan hierin een rol pakken, bijvoorbeeld op het gebied van nucleaire ontwikkelingen die vernieuwend zijn, maar ook door kennis te delen over de brede, grootschalige energietransitie. Daarbij valt te denken aan het opzetten van een kennis- en informatiecentrum. Voor het primair onderwijs is het belangrijk dat er genoeg nieuwe leerlingen instromen. De ambities van Zeeland 2050 kunnen ons helpen om ons primaire onderwijssysteem vitaal en toekomstbestendig te houden.

RAADSVOORSTEL

Ad C. Sterke dorpen en bruisende steden In het perspectief Zeeland 2050 wordt gesproken over de groei van Zeeland gericht op het behoud en versterken van voorzieningen. Dit moet samengaan met het behoud van een vitaal platteland. Voor Borsele betekent dit dat we een plan van aanpak moeten maken: hoe leveren we hier een bijdrage aan, en hoe koesteren we wat we willen behouden? Dit hangt ook samen met een bereikbaarheidsvraagstuk, want de voorzieningen in de steden moeten goed toegankelijk blijven voor onze inwoners. Het versterken van de Bevelandse infrastructuur, bijvoorbeeld door fietssnelwegen aan te leggen, kan de bereikbaarheid verbeteren. Ook een robuust openbaar vervoer is belangrijk. Dit geldt natuurlijk ook voor de bereikbaarheid van de Borselse kernen, want op het gebied van cultuur, natuur en recreatie heeft Borsele veel te bieden. De investeringen in de toekomstbestendige infrastructuur moeten gelijktijdig oplopen met die voorziene bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. Essentieel daarbij is het uitbreiden van de A58 van vier naar zes rijstroken om de groeiende verkeersstromen op te vangen en de doorstroming te verbeteren. Dit komt naast het in Zeeland 2050 al onderkende belang van de Midden-Zeelandroute, de Zeelandbrug en een nieuwe oeververbinding over de Oosterschelde.

Deze drie hoofdpijlers worden uitgewerkt in tien thema’s: wonen, bereikbaarheid, cultuur, zorg, onderwijs, economie, defensie, recreatie, klimaatbestendigheid, landbouw en natuur. In het Vergezicht Borsele moet een vertaling komen van onze inzet op deze thema’s, in relatie tot, maar niet afhankelijk van Zeeland 2050. Ook kan het Vergezicht Borsele een aanvulling zijn op de Bevelandse koers, waarbij we steeds nauwer samenwerken. Daarbij onderkennen we ook de waarde van onze agrarische sector voor de leefbaarheid, economie en het (cultuurhistorische) landschap van Borsele. (JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Zeeland 2050 kan ook een inspiratiebron zijn voor het bestuursprogramma na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026. Pagina 4 van 8

FINANCIËN We hebben de kosten voor de begeleiding van sessies met jonge inwoners en Jong Borsele de eerste fase - geraamd op € 50.000. Voor de tweede fase leggen we een afzonderlijk voorstel aan u voor in 2026; zie paragraaf ‘Uitvoering / Planning / Evaluatie’. We stellen u voor het voorbereidingskrediet van € 50.000 beschikbaar te stellen en te dekken uit het algemeen weerstandsvermogen. We zullen dit verwerken in de eerste begrotingswijziging van 2026. Nadat uw raad het krediet beschikbaar heeft gesteld, starten we een inkoopprocedure. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE We delen het traject voor Vergezicht Borsele op in twee fasen. In de eerste fase stellen we een raamwerk op, aan de hand van: - De vakkennis van ervaren medewerkers. - De inbreng van jonge ambtenaren via ‘Jong Borsele’. - De inbreng van jongeren uit de gemeente Borsele. - Inspiratie vanuit de visies van andere gemeenten. In de tweede fase dient het raamwerk uit de eerste fase als basis om tot het eindresultaat te komen: Vergezicht Borsele.

RAADSVOORSTEL

De strategische agenda van het Rijk en Zeeland krijgt naar verwachting haar definitieve vorm na de start van het nieuwe kabinet in 2026. Daarna volgt het bespreken van de wensen en bedenkingen op het vervolg van Zeeland 2050 in de gemeenteraden, Provinciale Staten (PS) en de Algemene Vergadering (AV) van het waterschap. Daarmee gaat de volgende fase van de samenwerking tussen het Rijk en Zeeland in, gericht op uitvoering en verdere verdieping van de afspraken. Zeeland 2050 is bedoeld als een langjarig traject, waarin de volksvertegenwoordigers periodiek worden betrokken bij de actualisering van de strategische agenda en de doorwerking daarvan in eigen kaders en beleid. In OZO-verband vragen we aandacht voor onze gemeentelijke prioriteiten die aansluiten bij het Ruimtelijk Arrangement en Zeeland 2050. Deze brengen we in via het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) en werken we ambtelijk verder uit in werksessies over de strategische agenda met de ministeries. We houden u periodiek op de hoogte van de verdere ontwikkelingen in het proces van Zeeland 2050 en Vergezicht Borsele. In de onderstaande tabellen hebbe we de stappen globaal in beeld gebracht. Vergezicht Borsele Start eerste fase

Periode januari 2026

a) Besluitvorming over het raamwerk voor 2e/3e kwartaal het ‘Vergezicht Borsele’; en b) inbreng 2026 voor de ‘wensen en bedenkingen Zeeland 2050’.

Wie ‘Jong Borsele' en jonge inwoners

Gemeenteraad Borsele

Pagina 5 van 8

Vergezicht Borsele Locatiebesluit nieuw te bouwen kerncentrales.

Periode 4e kwartaal 2026

Wie Rijk

Besluitvorming over start tweede fase ‘Vergezicht Borsele’

4e kwartaal 2026

Gemeenteraad Borsele

Start tweede fase

1e kwartaal 2027

Diverse actoren waaronder een vertegenwoordiging namens de gemeenteraad Borsele

Besluitvorming over eindresultaat

3e/4e kwartaal 2027

Gemeenteraad Borsele

RAADSVOORSTEL

Zeeland 2050 Periode Bespreking prioriteiten voor strategische 18-12-2025 agenda tussen Rijk en provincie Zeeland in OZO themaoverleg Zeeland 2050 Vaststelling strategische agenda met nieuwe Kabinet

2e kwartaal 2026

Wensen en bedenkingenprocedure

2e kwartaal 2026

Uitvoering eerste afspraken en investeringen, met doorwerking naar nationale en regionale programma’s, en periodieke actualisatie van de strategische agenda.

2026-2030

Wie Colleges

Gemeenteraden; Provinciale Staten; de Algemene Vergadering van het waterschap

PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE Op 15 april 2025 hebben we u geïnformeerd over onze reactie op het concept-Ruimtelijk Arrangement dat door de provincie Zeeland is opgesteld. Daarbij meldden we u ook dat het Ruimtelijk Arrangement onderdeel is van een groter proces, waarin ook andere plannen zoals Zeeland 2050 en nieuwe ontwikkelingen worden meegenomen. Een paar dagen eerder Pagina 6 van 8

op 10 april 2025 in Nieuwdorp - heeft de Commissaris van de Koning - Hugo de Jonge – met uw raad van gedachten gewisseld over Zeeland 2050. Op 11 juni 2025 is er een webinar georganiseerd voor uw raad en de andere gemeenteraden in Zeeland om u meer te informeren over Zeeland 2050. Een afzonderlijk spoor - maar relevant voor de strategische agenda Zeeland 2050 - is de Zeeuwse zienswijze op de ontwerpnota Ruimte. De prioriteiten die daarbij naar voren komen zijn ook relevant voor de strategische agenda van het Rijk en Zeeland. Tegen het einde van het jaar ontvangt u deze zienswijze ter kennisname.

RAADSVOORSTEL

Voor het Vergezicht Borsele is de participatie opgedeeld in twee fasen: - In ‘Fase 1’ stellen we een projectteam samen dat bestaat uit een vertegenwoordiging van (medewerkers) ‘Jong Borsele’. Daarbij hechten we aan de inbreng van jonge inwoners (tussen de 18 en 30 jaar) uit onze gemeente. Voor de begeleiding van de projectgroep en de sessies met de jonge inwoners schakelen we een bureau in. - In ‘Fase 2’ – na de oplevering van de eerste schets van Vergezicht Borsele – willen we de participatie breder organiseren. In deze fase betrekken we ook een vertegenwoordiging van uw raad bij het proces. Daarnaast gaan we in gesprek met maatschappelijke organisatie zoals de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO), werkgeversorganisatie VNO-NCW enzovoorts. Ook de dorpsraden kunnen betrokken worden. We blijven als college actief bijdragen aan de gezamenlijke Zeeuwse koers (Zeeland 2050) en zullen uw raad tijdig betrekken wanneer lokale keuzes aan de orde zijn. BESLUIT De raad besluit: 1. In te stemmen met de bestuursopdracht Vergezicht Borsele. 2. Een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen van € 50.000 voor de uitvoering van de eerste fase van de onder beslispunt 1 bedoelde bestuursopdracht. 3. Het bedrag van € 50.000 zoals bedoeld onder beslispunt 2 ten laste te brengen van het algemeen weerstandsvermogen. 4.

In te stemmen met de inbreng van de Borselse prioriteiten voor de actualisering van de ‘strategische agenda Zeeland 2050’. TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage. BIJLAGE(N) Bij dit advies hoort/horen de volgende bijlage(n): Documentnr. Join Naam van de bijlage D25.680550 Bestuursopdracht Vergezicht Borsele D25.671556 Startdocument ‘Zeeland 2050 – bouwen aan de Delta van de Toekomst’ Digitaal via link ‘Zeeland 2050 - Bouwen aan de Delta van de Toekomst – Toekomstperspectief’

Pagina 7 van 8

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele,

G.M. Dijksterhuis, burgemeester

RAADSVOORSTEL

J.M. Jansen, secretaris

Pagina 8 van 8