6. Voorstel Gebiedsinvesteringen Netten op Zee tweede tranche

Raadsvoorstel

Zaaknummer:

**

Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

6 2 oktober 2025 Wethouder Weststrate, Wethouder Witkam, Wethouder Van de Plasse, Burgemeester Dijksterhuis

Onderwerp

Gebiedsinvesteringen Netten op Zee tweede tranche

Geachte raad,

RAADSVOORSTEL

Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor. VOORSTEL Wij stellen u voor om: 1. Kennis te nemen van de verdeling en kaders voor de investeringen uit de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee tweede tranche’. 2. Kennis te nemen van de ingediende projecten voor de tweede tranche van de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’. 3. Een investeringskrediet van € 10.000.000 beschikbaar te stellen voor de ‘Sloerandzone’. 4. Een krediet van € 1.000.000 beschikbaar te stellen voor ‘Innovatieve Woonvormen’. 5. Een investeringskrediet van € 1.148.502 beschikbaar te stellen voor ‘Fietsen en Wandelen’. 6. Een krediet van € 1.500.000 beschikbaar te stellen voor ‘Lokaal Impact Fonds’. 7. Een krediet van € 1.000.000 beschikbaar te stellen voor ‘Maatschappelijke Weerbaarheid’. 8. Een krediet van € 1.500.000 beschikbaar te stellen voor de ‘Zoetwater’. 9. Een krediet van € 1.000.000 beschikbaar te stellen voor ‘Verduurzamen Bedrijventerreinen’. 10. Het college te mandateren om – indien nodig- de budgetten te herschikken binnen de projecten van de tweede tranche ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’. AANLEIDING EN DOEL In 2023 werd aangekondigd dat Zeeland in totaal 100 miljoen euro (in twee tranches van ieder circa € 50 miljoen) krijgt als bovenwettelijke ruimtelijke compensatie voor gebieden waar stroomkabels van windparken op zee aan land komen.

De gelden zijn op basis van de impact binnen Zeeland verdeeld over gemeenten en provincie. De gemeente Borsele ontving uit de eerste tranche € 21,5 miljoen. Op 4 april 2024 bent u hier uitgebreid over geïnformeerd. Op 12 december 2024, 9 januari 2025 en 3 april 2025 heeft u ingestemd met het inzetten van deze middelen op de verschillende Borselse projecten. Pagina 1 van 9

Op 24 juni 2025 bent u geïnformeerd over de tweede tranche van de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’. Op 6 november 2024 heeft het ministerie van Klimaat en Groene Groei ons geïnformeerd dat in de tweede tranche € 49 miljoen Europees geld is gereserveerd voor de regio Zeeland (zie bijlage). Ook de kaders waarbinnen het gezamenlijke regioplan moet worden opgesteld werden in de brief benoemd. ARGUMENTEN Doel en thema's - Het doel van de gebiedsinvesteringen is om de leefkwaliteit van de omgeving van de aanlandlocaties te verbeteren; - Ter versterking van de leefbaarheid worden de middelen ingezet voor investeringen in de thema's: ▪ Behoud en versterken van natuur; ▪ Verbeteren van de fysieke leefomgeving; ▪ Versterken van de regionale economie; ▪ Versnellen en toepassen van de (duurzame) energietransitie. Type projecten De bijdrage van de gebiedsinvesteringen is een extra impuls voor de regio.

De middelen worden uitsluitend ter beschikking gesteld voor acties die: - De leefkwaliteit versterken in het gebied dat nadelige gevolgen ondervindt van de aanlanding; - Klimaatneutraliteit als randvoorwaarde hebben; - Een positief saldo van maatschappelijke baten en lasten hebben; - Additioneel zijn aan bestaande of geplande publieke investeringen en niet vallen binnen een bestaande regeling van de Rijksoverheid en de Europese Unie; - Niet strijdig zijn met opgaven uit het regeerakkoord of onderliggend Rijksbeleid.

RAADSVOORSTEL

Tevens heeft het ministerie tijdens onze gesprekken aangegeven een voorkeur te hebben voor projecten met een bovenlokale impact en/of gemeentegrens-overstijgende projecten. De minister van KGG stelt in haar brief dat de regio verantwoordelijk is voor de geografische afbakening van het gebied waar de aanlanding impact heeft. In de eerste tranche van de gebiedsinvesteringen Netten op Zee is dit gebied in overleg met het toenmalige ministerie bepaald aan de hand van de aanlanding van de windparken Borsele I t/m IV, Nederwiek 1 en IJmuiden Ver Alpha en de 380 kV-hoogspanningsverbinding bovengronds die daarop volgt. Dit gebied strekt zich uit van Veere, Noord-Beveland, Vlissingen, Middelburg, Borsele, Goes, Kapelle tot Reimerswaal. De leefkwaliteit in deze gemeenten staat door de maatregelen in meer of mindere mate onder druk. Daarom is vanuit de regio aangegeven om de middelen nadrukkelijk in te zetten voor investeringen in gebieden waar de impact het grootste is.

Pagina 2 van 9

De projecten vanuit de gebiedsinvesteringen moeten zich daarmee focussen op de impact op de leefomgeving, de omgeving nabij de 380 kV-hoogspanningsverbinding, de bijbehorende stations en het Veerse Meer. Een specifieke doelgroep waarvoor de nadelige effecten van de aanlanding voelbaar zijn, is de landbouwsector. De ondernemers in de regio ondervinden niet direct impact van de bovengrondse tracés en de hoogspannings- en converterstations. Ze worden echter wel uitgedaagd om in het kader van de energietransitie grote uitgaven te doen. Daarnaast merken ze wel de gevolgen van een overvol energienetwerk, maar hebben ze op korte termijn geen voordeel van de aanzienlijke investeringen in nieuwe netwerken. Om die reden hebben de deelnemende gemeenten en de provincie Zeeland afgesproken om minimaal één project per partij ten goede te laten komen aan deze doelgroep.

RAADSVOORSTEL

Wijze van inzet en verdeling van middelen De verdeelsleutel van de eerste tranche dient als basis voor de verdeling van de tweede tranche. Er wordt een extra component van 3% toegevoegd voor de impact van de aanlanding bij de Veerse Gatdam. Voor de uitvoeringskosten van de kassier (provincie Zeeland) wordt 10% ingehouden. Daarnaast wordt er 15% opzijgelegd voor regionale projecten: De Kenniswerf, de Proefboerderij Rusthoeve en de huisvesting van het reformatorisch speciaal onderwijs. Uiteindelijk resulteert deze verdeling in een bedrag van (onder voorbehoud) € 17.148.502 voor Borsele. Het voorbehoud wordt gemaakt omdat het Rijk nog moet instemmen met de door de regio voorgestelde verdeling. De verdeling is definitief wanneer de bestuursovereenkomst is ondertekend in het eerste kwartaal van 2026. Vanuit de regio zijn de volgende aanvullende kaders voor de investeringen vastgesteld: - Provincie en gemeenten besteden middelen aan projecten die een verbinding hebben met de impact van de aanlanding. - Projecten moeten binnen één van onderstaande thema’s passen: ▪ Investeringen nabij het tracé bovengronds, met name gericht op de leefkwaliteit van inwoners. ▪ Investeringen nabij het Sloegebied, in de Sloerand, die de leefkwaliteit en de natuur ten goede komen. ▪ Investeringen nabij of aan het Veerse Meer. ▪ Investeringen in duurzame bedrijventerreinen (minimaal één per gemeente).

▪ Investeringen in plekken/gebieden in kernen of stedelijke gebieden met een grote aantrekkingskracht van inwoners die ten goede komen aan de leefkwaliteit. ▪ Projecten gericht op landbouwers. ▪ Projecten gericht op verduurzaming van woningen. - Onderzoek is alleen mogelijk als deze direct gekoppeld wordt aan de implementatie van investeringen. - Programmaperiode is nog nader te bepalen (voorstel nu eind 2032). Uiteraard moeten alle projecten voldoen aan de voorwaarden van het Rijk, de Europese Unie en de regionale kaders zoals hierboven beschreven. Pagina 3 van 9

Borselse projecten In de onderstaande tabel geven we aan welke Borselse projecten we indienen voor de tweede tranche van de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’. Vervolgens geven we per project een toelichting. Thema 2: Verbeteren van de fysieke leefomgeving 1. Sloerandzone 2. Innovatieve Woonvormen 3. Fietsen en Wandelen 4. Lokaal Impact Fonds 5. Maatschappelijke weerbaarheid

€ 10.000.000 € 1.000.000 € 1.148.502 € 1.500.000 € 1.000.000

Thema 4: Versterken van de regionale economie 1. Zoetwater 2. Verduurzamen Bedrijventerreinen

€ 1.500.000 € 1.000.000

RAADSVOORSTEL

Totaal € 17.148.502 Bovenstaande bedragen zijn inclusief BTW en programma- en uitvoeringskosten. 2.1 Sloerandzone Met gelden uit de eerste tranche van de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’ ontwikkelen we door middel van een uitgebreid gebiedsproces een visie op de Sloerandzone. De doelstelling van de visie is: ‘We willen de overlast vanuit het Sloegebied verminderen en tegelijk de kwaliteit van de leefomgeving versterken met een bufferzone tussen het Sloegebied en de dorpen’. De ambitie is om een koppelingsgebied te creëren, naar voorbeeld van de Gentse Kanaalzone. Een koppelingsgebied is een groen gebied tussen woonkernen en industrie. Het gebied kan gebruikt worden om te wandelen, fietsen, sporten en ontspannen, maar er is ook ruimte voor passende agrarische activiteiten, voedselbossen enzovoorts. Deze visie is nog in ontwikkeling. Eind 2025 zal de doelstelling en strategie van de visie aan u worden voorgelegd. Ook wordt momenteel geïnventariseerd welke projecten die passen binnen de nieuwe visie - versneld kunnen worden uitgevoerd. Met de middelen uit de tweede tranche van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee kunnen we uitvoering geven aan de projecten die versneld uitgevoerd kunnen worden. Op deze manier kunnen we snel een start maken met de realisatie van het koppelingsgebied.

Daarnaast kan ook het toekomstbestendig maken van de sportverenigingen in de Sloedorpen (Borssele, ’s-Heerenhoek, Nieuwdorp en Lewedorp) hiervan onderdeel zijn. Wanneer blijkt dat de realisatie van Sportcomplex Borsele-West haalbaar is, bekijken we of een deel van de benodigde financiële middelen uit dit budget gefinancierd kan worden. Uiteraard wordt dit te zijner tijd aan u voorgelegd. Nadat u de doelstelling en strategie van de visie op de Sloerandzone heeft vastgesteld, komen we bij u terug met mogelijke projecten die met deze gelden gefinancierd kunnen worden. Daarbij houden we ook rekening met de toekomstige beheer- en onderhoudskosten.

Pagina 4 van 9

2.2 Innovatieve Woonvormen Door de enorme vergrijzing en de bevriezing en extramuralisering van de verpleeghuiszorg komt er de komende jaren een toenemende vraag op de gemeentes af naar seniorenhuisvesting. Doordat verpleeghuiszorg niet meer vanzelfsprekend is zijn andere woonvormen nodig tussen zelfstandig wonen en het verpleeghuis in. Dit vraagt om innovatieve, geclusterde woonvormen. Niet bij alle geclusterde woonvormen is zorg nodig. Combineren van wooneenheden met en zonder zorg zorgt ervoor dat mensen niet hoeven te verhuizen als er zorg nodig is. Een gezamenlijke ontmoetingsruimte zorgt voor sociale cohesie en kan, als deze ook voor de buurt als ontmoetingsruimte functioneert, voor nieuwe sociale contacten zorgen en zo eenzaamheid tegengaan. Het exploiteren van deze innovatieve woonvormen met een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte blijkt financieel complexer dan bij reguliere woonvormen. Het maatschappelijk rendement is echter ook van belang. Daarom is het belangrijk om als gemeente ons steentje bij te dragen aan de financiële haalbaarheid van dergelijke woonvormen.

Dit kan zijn in de vorm van tegemoetkoming in de grondprijs, bijvoorbeeld het om niet overdragen van de grondcomponent voor een gemeenschappelijke binnentuin, financiële bijdrage aan inrichting gemeenschappelijke binnentuin of ontmoetingsruimte, het faciliteren van zorgdomotica, het financieren van beweegtoestellen enzovoorts. Met deze gelden kunnen we dit mogelijk maken. 2.3 Fietsen en Wandelen Vanuit diverse participatietrajecten is gebleken dat er behoefte is aan (wandel)ommetjes bij en tussen de dorpen. Door ommetjes worden inwoners gestimuleerd om meer te bewegen. Daarnaast vergroten ze de betrokkenheid van de inwoners bij hun directe omgeving.

RAADSVOORSTEL

We vinden het ook het belangrijk dat er een goede, veilige fietsinfrastructuur ligt van en naar wonen, werken, school en overige voorzieningen. Binnen de bebouwde kom willen we de fietsinfrastructuur verbeteren en daar waar nodig stimuleren we buiten de bebouwde kom de wegbeheerders hetzelfde te doen. Wanneer we meer duidelijkheid hebben over de concrete projecten die we met deze gelden willen financieren, komen we bij u terug met een voorstel. 2.4 Lokaal Impact Fonds (inclusief uitvoering) Met het ‘Lokaal Impact Fonds Borsele’ (hierna: het fonds) ondersteunen we als gemeente Borsele met een financiële bijdrage de initiatieven van inwoners, verenigingen en stichtingen. Het gaat om initiatieven die bijdragen aan een duurzame, sociale en vitale gemeenschap. We doen dit op een laagdrempelige manier. Het fonds heeft als hoofddoelen: - Het versterken van de leefbaarheid in de kernen van de gemeente Borsele. - Het stimuleren van lokale initiatieven die een sociale, duurzame of maatschappelijke impact hebben. - Het bevorderen van participatie en betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving. Het opzetten van het fonds doen we in nauwe samenwerking met de gemeenschap. Pagina 5 van 9

Met de gelden vanuit de eerste tranche wordt het fonds opgericht en een eerste storting in het fonds gedaan. Met de middelen vanuit de tweede tranche willen we een extra impuls geven aan het fonds en reserveren we budget om zowel de stichting in oprichting als de gemeentelijke organisatie zo in te richten dat subsidieaanvragen voortvarend behandeld kunnen worden. 2.5 Maatschappelijke Weerbaarheid De geopolitieke ontwikkelingen maken het noodzakelijk om de weerbaarheid van de samenleving te verhogen. ‘De samenleving als geheel’ moet zich voorbereiden op verschillende dreigingen zoals langdurige stroomuitval, aanvallen op vitale infrastructuur, sabotage en buitenlandse inmenging/vijandigheden. Deze maatschappij-ontwrichtende effecten vragen actie van alle lagen van de samenleving: de zogeheten ‘society as a whole’. Van overheid tot inwoner en van bedrijven tot maatschappelijke organisaties. Door de bevolking actief te laten participeren in planvorming en samen te oefenen, verhogen we de weerbaarheid van de samenleving. Het is hierbij altijd het doel om iedereen te bereiken, van jong tot oud en alles daartussen. Met behulp van concrete informatie, onderbouwde handelingsperspectieven en oefeningen, willen we inwoners een gevoel van controle en grip bieden.

Denk hierbij ook aan het creëren van steunpunten en de bijbehorende infrastructuur in de kernen, jongerenparticipatie en burgerhulpverlening. Dit alles om de maatschappelijke weerbaarheid in Borsele te vergroten.

RAADSVOORSTEL

4.1 Zoetwater In veel gevallen kan een agrariër zelf maatregelen nemen om zijn eigen waterhuishouding te reguleren en is deze hier zelf verantwoordelijk voor. Hiervoor kan de agrariër informatie inwinnen bij partijen zoals de Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie en kennisbedrijf Delphy. Als gemeente Borsele willen we een ‘zoetwater-kansenkaart’ gaan maken. Die kansenkaart brengt in beeld welke maatregelen - zoals waterberging - op welke plek effectief zijn. We kunnen hierdoor verdere uitvoering geven aan dit thema uit het bestuursprogramma ‘Schakelen met raad en daad’. Indien mogelijk worden ook reststromen van zoetwater in kaart gebracht zoals in de industrie of regenwaterafvoer. Naast het opstellen van een kansenkaart zal een deel van de gelden via een subsidieregeling beschikbaar worden gesteld voor projecten (van agrariërs) die tot doel hebben om direct waterbergende mogelijkheden te realiseren. 4.2 Verduurzamen Bedrijventerreinen In Zeeland werken wij samen aan de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES). In de RES worden doelen gesteld voor hoe Zeeland bijdraagt aan het nationale klimaatakkoord, dat in 2015 in Parijs is ondertekend. Het doel is om de CO₂-uitstoot te verminderen. Dit geldt niet alleen voor particulieren, maar ook voor ondernemers. De focus ligt daarbij op het besparen van energie en het opwekken van duurzame energie.

Vanuit de middelen van Pagina 6 van 9

de eerste tranche gaan we ondernemers door middel van een subsidieregeling stimuleren in het nemen van verduurzamingsmaatregelen. Zoals eerder aangegeven is afgesproken dat in de tweede tranche iedere gemeente minimaal één project ten goede moet komen aan de verduurzaming van bedrijventerreinen. Op het bedrijventerrein in Borssele zal een onderzoek plaatsvinden naar de realisatie van een zogeheten ‘Energie-hub’. Dit onderzoek biedt de ondernemers inzicht, waardoor ze in samenspraak met de gemeente beslissingen kunnen nemen. Wanneer er ook overgegaan wordt tot realisatie van de ‘Energie-hub’ krijgen de ondernemers meer vermogen ter beschikking binnen dezelfde aansluiting en kan er een collectief laadplein gerealiseerd worden. In Heinkenszand is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden tot (collectieve) verduurzaming op het bedrijventerrein. Door het faciliteren en/of uitvoeren van de mogelijkheden zal het bedrijventerrein in Heinkenszand verduurzaamd worden.

RAADSVOORSTEL

Budgetten schuiven We stellen u voor om ons als college te mandateren om indien nodig met de budgetten te kunnen schuiven tussen de verschillende projecten binnen de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee - Tranche twee’. Per project is er weliswaar een gedegen begroting gemaakt, maar er bestaat altijd een kans dat het ene project in kosten uitloopt en het andere project juist goedkoper uitvalt. Om te voorkomen dat we hierbij kostbare tijd en slagvaardigheid verliezen, is deze mandatering van groot belang. (JURIDISCHE) CONSEQUENTIES Om als Zeeland over de Europese gelden te kunnen beschikken moet het conceptregioplan voor 1 november 2025 worden ingediend bij het Rijk. Op 31 december 2025 moet het definitieve regioplan zijn ingediend. In het eerste kwartaal van 2026 wordt een administratieve overeenkomst (bestuursovereenkomst) met daarin alle acties van de eerste en tweede tranche geformaliseerd en ondertekend. Op basis van de bestuursovereenkomst zal de provincie Zeeland vanuit haar rol van programmamanager en kassier een Specifieke Uitkering (SPUKbeschikking) ontvangen van het Rijk. Vervolgens stelt de provincie Zeeland de middelen ter beschikking aan de betreffende gemeenten. FINANCIËN De financiering van deze middelen komt van het Europese Herstel- en Veerkracht Fonds (HVF). Daarom moet de besteding van de middelen verantwoord worden aan het Rijk en de Europese Commissie.

De in dit voorstel genoemde projecten worden volledig gedekt uit de tweede tranche van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee. De bestuursovereenkomst voor deze tweede tranche wordt in het eerste kwartaal van 2026 getekend. Pas daarna gaan wij uitgaves doen op deze projecten. Het bedrag van € 17,1 miljoen zal door de provincie Zeeland aan ons uitgekeerd worden in termijnen.

Pagina 7 van 9

UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE Bij de totstandkoming en uitvoering van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee Zeeland zijn de volgende (regio)partners betrokken: - Provincie Zeeland - Gemeente Borsele - Gemeente Noord-Beveland - Gemeente Middelburg - Gemeente Veere - Gemeente Goes - Gemeente Vlissingen - Gemeente Reimerswaal - Gemeente Kapelle - Ministerie van Economische Zaken: als procesbegeleider in samenwerking met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Projecten mogen al uitgevoerd worden. Acties kunnen met terugwerkende kracht gefinancierd worden vanaf 1 februari 2021. Naar alle waarschijnlijkheid zullen de projecten uiterlijk 2032 gereed moeten zijn. De provincie Zeeland stelt in samenwerking met de betreffende gemeenten éénmaal per jaar een voortgangsrapportage op. Met daarin de voortgang van de initiatieven en projecten en in hoeverre partijen op schema liggen om de beoogde resultaten te behalen. Via deze jaarlijkse voortgangsrapportage zullen we u informeren. Daarnaast informeren we u over de voortgang van de Borselse projecten door middel van de planning-en-controlcyclus.

RAADSVOORSTEL

PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE De betrokkenheid van inwoners is per project verschillend. Participatie zal daar waar mogelijk meegenomen worden in de uitwerking van de diverse projecten. Communicatie over de gebiedsinvesteringen stemmen we af met de provincie Zeeland. We zijn hierbij ook gebonden aan de richtlijnen vanuit de Europese Unie. Hiervoor is een communicatietoolbox ontwikkeld. De communicatie rondom de diverse projecten stemmen we intern af met team Communicatie. BESLUIT De raad besluit om: 1. Kennis te nemen van de verdeling en kaders voor de investeringen uit de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee tweede tranche’. 2. Kennis te nemen van de ingediende projecten voor de tweede tranche van de ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’. 3. Een investeringskrediet van € 10.000.000 beschikbaar te stellen voor de ‘Sloerandzone’. 4. Een krediet van € 1.000.000 beschikbaar te stellen voor ‘Innovatieve Woonvormen’.

Pagina 8 van 9

5. Een investeringskrediet van € 1.148.502 beschikbaar te stellen voor ‘Fietsen en Wandelen’. 6. Een krediet van € 1.500.000 beschikbaar te stellen voor ‘Lokaal Impact Fonds’. 7. Een krediet van € 1.000.000 beschikbaar te stellen voor ‘Maatschappelijke Weerbaarheid’. 8. Een krediet van € 1.500.000 beschikbaar te stellen voor de ‘Zoetwater’. 9. Een krediet van € 1.000.000 beschikbaar te stellen voor ‘Verduurzamen Bedrijventerreinen’. 10. Het college te mandateren om – indien nodig- de budgetten te herschikken binnen de projecten van de tweede tranche ‘Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’. TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Niet van toepassing. BIJLAGE(N) Brief van het ministerie van Klimaat en Groene Groei over de tweede tranche Gebiedsinvesteringen Netten op Zee d.d. 6-11-2024.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele,

G.M. Dijksterhuis, burgemeester

RAADSVOORSTEL

J.M. Jansen, secretaris

Pagina 9 van 9