5B. Voorstel vaststellen diverse dorpswapens en vlaggen gemeente Borsele

Zaaknummer: Z24.033464

Raadsvoorstel

*Z03402EF352*

Nummer raadsvoorstel Raadsvergadering Portefeuillehouder

5B 13 maart 2025 Burgemeester Dijksterhuis

Onderwerp

Vaststellen diverse dorpswapens en -vlaggen

Geachte raad, Hiermee leggen wij aan u een voorstel over bovengenoemd onderwerp ter besluitvorming voor.

RAADSVOORSTEL

VOORSTEL Wij stellen u voor om in te stemmen met het vaststellen van: 1. Het dorpswapen van Nieuwdorp. 2. Het dorpswapen van Lewedorp. 3. De dorpsvlag van Nieuwdorp. 4. De dorpsvlag van Lewedorp. 5. De dorpsvlag van ’s-Heerenhoek. 6. De dorpsvlag van Ovezande. 7. De dorpsvlag van Heinkenszand. 8. De dorpsvlag van Hoedekenskerke. AANLEIDING EN DOEL In uw vergadering van 2 juni 2022 heeft u het dorpswapen Kwadendamme vastgesteld. We hebben u toen de toezegging gedaan om: a) Nog niet-vastgestelde dorpsvlaggen officieel te laten vaststellen door de raad. b) Te onderzoeken of de dorpswapens een zichtbare plek kunnen krijgen in de raadsboerderij. Om deze twee toezeggingen tot uitvoer te brengen, hebben we eerst per dorp in beeld gebracht: - Is er een dorpswapen? - Is het dorpswapen vastgesteld en zo ja, wanneer? - Is er een dorpsvlag? - Is de dorpsvlag vastgesteld en zo ja, wanneer? Dorpswapen De conclusie was dat er van twee dorpen geen dorpswapen bestond. Dat betreft Lewedorp en Nieuwdorp. De reden hiervoor is dat ze nooit een zelfstandige gemeente zijn geweest; tot 1970 maakten ze deel uit van de gemeente ’s-Heer Arendskerke. Pagina 1 van 6

Dorpsvlaggen Datzelfde geldt voor de dorpsvlaggen van die twee dorpen. Daarbij tekenen we aan dat Lewedorp wel een vlag heeft ontworpen voor het 90-jarig bestaan; meer informatie hierover hebben we opgenomen in de paragrafen ‘Argumenten’ en ‘Uitvoering / Planning / Evaluatie’. Bij de vlaggen bemerkten we dat in vier dorpen wel een vlagontwerp is maar dat deze niet eerder is vastgesteld óf dat niet bekend is of deze is vastgesteld: - ’s-Heerenhoek. - Heinkenszand. - Hoedekenskerke. - Ovezande. Inclusief de vlaggen voor Lewedorp en Nieuwdorp, stellen we u zodoende voor om zes vlaggen vast te stellen. Voor Lewedorp en Nieuwdorp moe(s)t echter eerst het traject van een dorpswapen worden doorlopen voordat een dorpsvlag – meestal gebaseerd op het dorpswapen - kan worden vastgesteld. Wat betreft de plaatsing van de dorpswapens in de raadszaal (onderdeel b van de toezegging): dit wordt meegenomen bij het traject voor de herinrichting van de raadszaal.

RAADSVOORSTEL

ARGUMENTEN De dorpsraden van Nieuwdorp en Lewedorp zijn gekomen tot een ontwerp van zowel hun dorpswapen als dorpsvlag. Beide hebben we als bijlage toegevoegd. De ontwerpen zijn gebaseerd op de regels van de heraldiek: zo eenvoudig mogelijk, zonder al te veel wapenfiguren en een niet al te ingewikkelde schildverdeling. Elk symbool en elke kleur heeft een betekenis. Het ontwerp moet duidelijk en herkenbaar zijn; ook van veraf. Lewedorp Voor het wapen is als uitgangspunt genomen een verwijzing naar diegene die als stichter van Lewedorp kan worden beschouwd, namelijk jonkheer Unico Evert Lewe van Nijenstein. Hij was van 1892 tot 1933 burgemeester van ’s-Heer Arendskerke. Hij heeft zich onder meer bijzonder ingezet voor wat hij als ‘zijn dorp’ beschouwde. Hij is daar ook driemaal vernoemd, wat uniek is in Nederland: zowel het dorp zelf als de hoofdstraat, de Burgemeester Lewestraat en de monumentale Burgemeester Lewebank draagt zijn naam. Op de bank is ook zijn familiewapen afgebeeld. Nu wil het geval dat het wapen van het adellijke geslacht Lewe vrij ongekunsteld is, namelijk een leeuw van keel (rood) op een gouden veld. Aangezien het geslacht Lewe inmiddels is uitgestorven, bestaat er geen bezwaar om dit wapen als motief voor het dorpswapen te gebruiken.

Hierdoor ontstaat een eenvoudig krachtig wapen, dat zich onderscheidt van alle andere dorpswapens, ook in de rest van Nederland.

Pagina 2 van 6

Voor het wapen wordt de beschrijving dan als volgt: “Een leeuw van keel (rood) op een gouden veld (de zandgrond van de Kraaijertpolders), tussen twee rechte flanken van sinopel (groen) als symbool voor de dijken in de Kraaijertpolders, rond Lewedorp.” Het ontwerp en de kleuren van de vlag zijn vervolgens ontleend aan het dorpswapen. Nieuwdorp In de gemeente Borsele hebben alle dorpen, die vroeger zelfstandige gemeenten waren, al een eigen vlag. Deze vlaggen vormen samen een zeer gevarieerd geheel in kleuren en patronen. Als ze samen werden gebruikt, levert dat een feestelijk gezicht op. De nieuwe vlag zal zich in dit geheel moeten voegen en duidelijk herkenbaar moeten zijn. In veel gevallen zijn de kleuren van de vlaggen gebaseerd op de wapens van de vroegere gemeenten, maar dat is niet per se noodzakelijk. Ook symbolen voor de naam van het dorp komen in de vlaggen voor, zoals de hoed in de vlag van Hoedekenskerke. Iets dergelijks ligt ook voor de hand voor Nieuwdorp, maar de naam van het dorp geeft niet zoveel aanknopingspunten. Hoe geef je aan dat het ‘een nieuw dorp’ is. Waar denken we allereerst aan bij Nieuwdorp? Een strak dorp, gekenmerkt door een rechthoekig stratenpatroon, midden in de Kraaijertpolders met hun lange rechte dijken en wegen. De ligging van het dorp wordt weergegeven door drie samenkomende rechte banen: het Coudorp, de West-Kraaijertsedijk en de Havenweg.

Bij het ontwerpen van het wapen en de vlag van Nieuwdorp kwam de voorkeur naar voren om geen symbolen in het wapen/de vlag op te nemen. De dorpsraad koos voor een vrij strak ontwerp.

RAADSVOORSTEL

Door de bijzondere indeling springt de vlag er meteen uit als je alle dorpsvlaggen bij elkaar ziet, maar hij past er toch bij. Het ligt voor de hand om de ontwerpen voor wapen en vlag goed op elkaar te laten aansluiten. Bij het wapen is dezelfde draaiing ook mogelijk, zodat de gaffel als enig motief in het wapen komt. Op het idee van de drie samenkomende dijken en wegen hebben we verder geborduurd. We geven de wegen/dijken de gouden (gele) kleur want als blauw en groen naast elkaar worden gebruikt dan geeft dat te weinig onderscheid. Daarom de gele gaffel die als scheidslijn fungeert. Voor het wapen wordt de beschrijving dan als volgt: “Een verticale, gouden (gelen) gaffel, met zowel rechts- als linksonder een sinopel (groen) vlak als symbool voor het polderlandschap en de parkomgeving en boven een blauw vlak dat het water van de haven verbeeldt. De cirkel in keel (rood) op het kruispunt van de gaffel, staat symbool voor het dorpshart.” Het ontwerp en de kleuren van de vlag zijn gelijk aan het dorpswapen; waarbij in het geval van Nieuwdorp de vlag aan de basis stond voor de verdere uitwerking van het wapen. Overige dorpen Voor de dorpen ’s-Heerenhoek, Heinkenszand, Hoedekenskerke en Ovezande was het ontwerp van hun vlag al opgenomen in de folder ‘Dorpswapens & -vlaggen gemeente Borsele’

Pagina 3 van 6

(hierna: folder). De folder is gebaseerd op historisch onderzoek. We stellen u voor deze vlaggen vast te stellen volgens de ontwerpen zoals deze zijn afgebeeld in de folder. (JURIDISCHE) CONSEQUENTIES U hebt heeft de bevoegdheid om een dorpswapen en -vlag vast te stellen. De nieuw te ontwerpen dorpswapens en -vlaggen voltrekken zich verder buiten het zicht en de taakstelling van de Hoge Raad van Adel. FINANCIËN Niet van toepassing. UITVOERING / PLANNING / EVALUATIE Het ontwerp van de dorpswapens en -vlaggen is een gelegenheid van het dorp waarbij we als gemeente een initiërende rol hebben vervuld. Door de betreffende dorpsraden zijn oproepen gedaan voor mensen die belangstelling hebben voor, of expertise van de heraldiek. Via uitleg tijdens de dorpsraadvergaderingen, oproepen via sociale media en anderszins zijn we – na uitblijven van gegadigden – te rade gegaan bij de Heemkundige Kring de Bevelanden (hierna: de Heemkundige Kring).

RAADSVOORSTEL

De Heemkundige Kring heeft ons in contact gebracht met de heer ir. A.J. (Ad) Beenhakker. Hij is historisch publicist en heeft vele ontwerpen van dorpsvlaggen op zijn naam staan zoals van: Hoek, Yerseke en Nieuwvliet. Het ontwerp van de vlag van Heinkenszand is eveneens van zijn hand. Daarnaast heeft hij diverse boeken gepubliceerd zoals ‘Naar Zeeland! Schilders van het Zeeuwse landschap’ en is bedenker van bijvoorbeeld de naam ‘Drie Klauwen’; het verkeersknooppunt tussen de wegen N62 en N254. De raadsleden Verkuil en Vermeulen hebben zich opgeworpen om in de werkgroep deel te nemen. Zij hebben op de basisscholen in de betreffende dorpen ook een gastles gegeven over heraldiek in het algemeen en dorpswapens in het bijzonder. De leerlingen hebben hun eigen creativiteit gebruikt om zelf een ontwerp van een dorpswapen te maken. Deze zijn een inspiratie geweest bij de verdere vormgeving, ondanks dat die creaties niet een-op-een zijn vertaald naar de nu voorliggende dorpswapens. Samen met de heer Beenhakker, een vertegenwoordiging van de dorpsraden en voornoemde werkgroep zijn we uiteindelijk gekomen tot twee nieuwe dorpswapens en -vlaggen. Bij Nieuwdorp was er sprake van verschillende ontwerpen. Daartoe heeft de dorpsraad de gemeenschap opgeroepen om een keuze te maken tussen drie ontwerpen.

Dat gebeurde op een drietal momenten: - Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement op 6 juni 2024. - Via sociale media (diverse momenten in 2024). - Via de nieuwsbrief van de dorpsraad. Daaruit bleek een grote voorkeur voor het nu voorliggende ontwerp.

Pagina 4 van 6

Ook op het Lewedorpse ontwerp ontving de dorpsraad vele instemmende reacties. Hierbij tekenen we aan dat Lewedorp een vlag heeft ontworpen voor het 90-jarig bestaan. Bij Lewedorp was dan ook de vraag of deze blauw-witte dorpsvlag vlag nog gewoon gebruikt kan/mag worden. Het antwoord hierop is bevestigend. De nieuwe vlag is niet ter vervanging van de huidige, blauw-witte dorpsvlag maar een aanvulling als ‘officiële heraldische vlag’. Na uw besluit gaan we: - De dorpswapens een plek geven in de raadszaal; dat is ‘onderdeel b’ van de toezegging. Bij het traject voor de modernisering van de trouw- en raadzaal 't Hof Stenevate hebben we hiermee rekening gehouden. - De folder ‘Dorpswapens & -vlaggen gemeente Borsele’ actualiseren. Ook gaan we de mogelijkheden na om de nieuwe dorpswapens toe te voegen aan de huidige vertoning van dorpswapens in de Statenzaal van de provincie Zeeland. PARTICIPATIE Zie de paragrafen ‘Argumenten’ en ‘Uitvoering / Planning / Evaluatie’. COMMUNICATIE Tijdens de raadsvergadering overhandigen we de vlag aan een vertegenwoordiging van de dorpsraad. Kort daarna bezoeken we de scholen. Team Communicatie neemt het op zich om aandacht te vragen bij lokale en regionale media.

RAADSVOORSTEL

BESLUIT

De raad besluit in te stemmen met het vaststellen van: 1. Het dorpswapen van Nieuwdorp. 2. Het dorpswapen van Lewedorp. 3. De dorpsvlag van Nieuwdorp. 4. De dorpsvlag van Lewedorp. 5. De dorpsvlag van ’s-Heerenhoek. 6. De dorpsvlag van Ovezande. 7. De dorpsvlag van Heinkenszand. 8. De dorpsvlag van Hoedekenskerke. TER INZAGE LIGGENDE STUKKEN Er liggen geen stukken ter inzage. BIJLAGE(N) Bij dit advies hoort/horen de volgende bijlage(n): Documentnr. Join Naam van de bijlage D25.664154 Ontwerp dorpswapen en -vlag Nieuwdorp. D25.664155 Ontwerp dorpswapen en -vlag Lewedorp. D22.589552 Folder dorpswapens & -vlaggen gemeente Borsele

Pagina 5 van 6

D25.664556 D25.664557

Tekeningen van de leerlingen van basisschool De Regenboog Nieuwdorp. Tekeningen van de leerlingen van basisschool De Leeuwerik Lewedorp.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Borsele,

G.M. Dijksterhuis, burgemeester

RAADSVOORSTEL

J.M. Jansen, secretaris

Pagina 6 van 6