4.1 Rapport van bevindingen Borsele DEF

RAPPORT VAN BEVINDINGEN Informatieproces voor de coalitievorming in de gemeente Borsele 2022-2026 Door informateur Gerard Rabelink

Burgh-Haamstede, 5 april 2022

INHOUDSOPGAVE 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Aanleiding. Opdracht. Werkwijze. Algemene bevindingen. Inhoudelijke bevindingen. Advies. Tot slot.

1

1. AANLEIDING De gemeenteraadsverkiezingen vonden plaats op 14, 15 en 16 maart 2022. Naar aanleiding van de resultaten heeft op 17 maart 2022 een openbaar reflectiedebat plaatsgevonden in de raadszaal van de gemeente Borsele, onder voorzitterschap van burgemeester Dijksterhuis. Alle fracties hebben daar een eerste reflectie gegeven op de uitslag van de verkiezingen. De Lokale Partij Borsele (hierna: de LPB) gaf daarin te kennen het voortouw te willen nemen in het vormen van een coalitie. De week daaropvolgend heeft de LPB met alle individuele partijen een gesprek gehad. Op basis van de resultaten is door de LPB het besluit genomen een informateur aan te stellen. 2. OPDRACHT Op vrijdag 25 maart 2022 ben ik telefonisch benaderd door de heer Van Hekken (LPB) met de vraag of ik bereid was informateur te worden. In een persoonlijk gesprek heeft hij op 30 maart 2022 de gestelde vraag en de visie op de rol van de informateur toegelicht. Conform mijn eerder telefonisch kenbaar gemaakte positieve grondhouding heb ik mij in voornoemd onderhoud definitief beschikbaar gesteld als informateur, waarbij door de heer Van Hekken kenbaar is gemaakt dat er instemming is van alle fracties in de gemeenteraad. In een schrijven van de plaatsvervangend griffier van 30 maart 2022 is de opdracht aan mij als informateur officieel vastgelegd.

De opdracht luidde: “Onderzoeken welke partijen bereid zijn tot een constructieve samenwerking in een coalitie waarbij deelname door de Lokale Partij Borsele – als winnaar van de verkiezingen – de eerste voorkeur heeft; en wat op hoofdlijnen de contouren zijn van de inhoudelijke samenwerking”. Daarnaast ontving ik alle noodzakelijke relevante documenten om me in te lezen ter voorbereiding op de te voeren gesprekken met alle fracties die in de gemeenteraad zijn verkozen. Voor het organiseren van de gesprekken, de verslaglegging en mogelijke verdere informatiebehoefte heb ik een beroep mogen doen op de ambtelijke ondersteuning van de plaatsvervangend griffier en de secretaresse Bestuursondersteuning. 3. WERKWIJZE Na bestudering van de verkiezingsprogramma’s van alle politieke partijen, de ‘Toekomstvisie Borsele’ en de ten behoeve van de formatie ontvangen documenten van diverse stakeholders, ben ik me gaan voorbereiden op de te voeren gesprekken met de afzonderlijke fracties.

De volgende vragen zijn tijdens de gesprekken aan alle fracties voorgelegd: Algemeen 1) Welke conclusies trekt uw fractie uit de verkiezingsuitslag? 2) Welke partijen zouden volgens u in ieder geval deel moeten uitmaken van het te vormen college van burgemeester en wethouders? 3) Indien volgens u uw partij een wethouder zou moeten leveren, wie is in dat geval uw wethouderskandidaat? 4) Wat vindt u van vier wethouders? Dit in verband met de decentralisatie van het rijk?

2

Inhoudelijk 5) Welke 5 onderwerpen/standpunten uit uw verkiezingsprogramma moeten in de komende zittingsperiode in elk geval gerealiseerd worden en moeten om die reden – nog los van de vraag of uw partij deel uitmaakt van het college – een plaats krijgen in het bestuursprogramma? 6) Zijn er onder die 5 punten zaken, die een breekpunt kunnen vormen voor de samenwerking met andere partijen? 7) Zijn er standpunten vanuit de verkiezingsprogramma’s van de andere partijen die voor u op voorhand onbespreekbaar zijn? 8) Over welke majeure onderwerpen zou de gemeenteraad zich gezamenlijk moeten uitspreken om het nieuwe college een kader mee te geven? (bestuursprogramma) 9) Hoe kijkt u aan tegen een college- en/of bestuursprogramma? Uiteraard bestond er ook de gelegenheid om andere zaken aan de orde te stellen. Op 1 april 2022 heb ik met alle zes fracties gesprekken gevoerd. Van elke fractie waren steeds twee vertegenwoordigers aanwezig. De secretaresse Bestuursondersteuning heeft de verslagen gemaakt en de plaatsvervangend griffier heeft mij secretarieel ondersteund. Alle conceptgespreksverslagen zijn ter goedkeuring voorgelegd aan de gesprekspartners. Op basis van de bevindingen uit de eerste ronde heb ik nog een verduidelijkend tweede gesprek gevoerd met de lijsttrekker van het CDA. 4. ALGEMENE BEVINDINGEN Hieronder benoem ik mijn algemene bevindingen.

- Bij mij bestaat de indruk dat alle partijen de uitslag van de verkiezingen op waarde kunnen schatten. Een aantal fracties heeft verloren, andere fracties hebben gewonnen. - De winst van de LPB wordt door alle fracties erkend. - De in 2018 gestarte coalitie van SGP/CU, CDA en PvdA heeft stemmen gewonnen maar is in het aantal zetels stabiel gebleven. - De VVD heeft één zetel verloren en D66 heeft stemmen verloren, maar behoudt de ene zetel. - Met alle fracties heb ik in een transparante sfeer gesprekken gevoerd, waarbij eenieder met open vizier zijn of haar inbreng heeft geleverd. - De LPB wil als grootste partij het voortouw nemen om te komen tot een nieuwe coalitie. Dit wordt expliciet ondersteund door de fracties van de VVD en D66. - De LPB heeft de voorkeur een coalitie te vormen met SGP/CU en VVD. Deze coalitie is om twee redenen niet te realiseren: 1) De SGP/CU heeft expliciet aangegeven niet deel te nemen aan een coalitie waarin de LPB participeert. Argumentatie hiervoor is gelegen in het feit dat met name het verkiezingsprogramma van de LPB summier is en inhoudelijk niet overeenkomt met het verkiezingsprogramma van SGP/CU. Ook heeft de LPB in het verleden geen consistent beleid laten zien, doordat de fractie zich niet houdt aan de door de gemeenteraad op diverse beleidsterreinen vastgestelde beleidskaders.

Daarnaast ziet de SGP/CU geen basis van vertrouwen op een stabiel bestuur bij de LPB. 2) De fractie van de VVD heeft expliciet aangegeven geen wethouder te kunnen leveren in een mogelijke coalitie.

3

In de tweede voorkeursvariant van de LPB werd ook de PvdA vermeld. De PvdA heeft in de door hen vermelde tweede voorkeursvariant ook de LPB genoemd als mogelijke coalitiepartner met daarbij het CDA. Het CDA sluit echter in hun variant de LPB uit. Daarnaast maakt de PvdA een aantekening bij deze variant met de LPB inzake het programmatische verschil met de LPB. De speerpunten van de PvdA in hun verkiezingsprogramma over energietransitie en klimaat, worden niet vermeld in het programma van de LPB. -

-

-

De fractie van de VVD is van mening dat de LPB als winnaar van de verkiezingen in ieder geval in het college plaats moet nemen. De VVD heeft hierbij twee voorkeursvarianten aangegeven: 1) LPB, SGP/CU, PvdA; 2) LPB, SGP/CU, D66. Aangezien SGP/CU expliciet heeft aangegeven niet met de LPB een coalitie te willen vormen, vervallen deze beide opties. De fractie van D66 stelt vast dat de winnaar van de verkiezingen in ieder geval in een college moet plaatsnemen, waarbij twee varianten worden genoemd: 1) LPB, CDA, D66; 2) LPB, SGP/CU en D66. In de eerste variant is het CDA opgenomen, de partij die niet de voorkeur heeft van LPB maar ook het CDA heeft aangegeven niet met de LPB in een coalitie te willen deelnemen. In de tweede variant neemt SGP/CU deel in het college, de partij die expliciet heeft aangegeven geen deel te willen uitmaken van een college met de LPB. CDA, PvdA en SGP/CU geven alle drie aan dat zij als coalitie met elkaar door willen gaan. De argumenten hiervoor: alle huidige coalitiepartijen zijn - in een lastige periode van onder meer de kerntakendiscussie en de COVID19-periode - qua stemmenaantal gegroeid. De drie fracties spreken van goede onderlinge werkverhoudingen, waarbij de kernwaarden stabiliteit, continuïteit, transparantie, integriteit, solidariteit, vertrouwen en weerbaarheid hoog in het vaandel staan.

5. INHOUDELIJKE BEVINDINGEN - Alle partijen zijn het met elkaar eens om gedurende de raadsperiode 2022–2026 een bestuursprogramma samen te stellen. - In voornoemd bestuursprogramma bestaat bij alle partijen draagvlak om - in willekeurige volgorde - de volgende vier speerpunten aan de orde te laten komen: a) Woningbouw: aandachtspunten hierbij zijn jongeren, ouderen, huisvesting arbeidsmigranten, opvang vluchtelingen en bouwen in alle kernen op de juiste schaal. b) Leefbaarheid kernen: hoe behouden we onze jeugd, hoe gaan we om met onze voorzieningen zoals o.a. scholen, dorpshuizen en sportvoorzieningen. c) Duurzaamheid en energietransitie waarbij met name aandacht moet zijn voor een onderbouwd compensatieplan (compensatie door het Rijk). d) Gezien de ontwikkelingen binnen de land- en tuinbouw expliciet aandacht voor de zoetwaterhuishouding. - Met betrekking tot de begroting in meerjarig perspectief verschillen de partijen van mening. De LPB, VVD en D66 nemen het standpunt in kritisch te kijken naar de structurele en incidentele uitgaven van de begroting. Ook vinden deze fracties lastenverhoging moeilijk bespreekbaar. De SGP/CU en PvdA spreken over een stabiele, in balans zijnde begroting waarbij lastenverhoging niet is uit te sluiten als dat ten goede komt ten behoeve van het in stand houden van voorzieningen binnen de gemeente Borsele.

4

6. ADVIES Op basis van de gesprekken kom ik tot het volgende advies: -

-

-

-

-

Als je uitsluitend naar de uitslag van de verkiezingen in cijfers kijkt, zou een coalitie van de drie grootste partijen LPB, SGP/CU en CDA kunnen volstaan. Voor een stabiele coalitie is echter niet alleen de ‘getalsmatige verhouding’ van belang. Fracties hechten ook veel waarde aan ‘stabiliteit’, ‘continuïteit’, ‘transparantie’, ‘solidariteit’, ‘vertrouwen’ en ‘betrouwbaarheid’. Genoemde kernwaarden worden van cruciaal belang geacht bij de vorming van een nieuwe coalitie. Daarnaast hebben de partijen die het vorige college hebben gevormd richting mij kenbaar gemaakt deze samenwerking de komende vier jaar te willen continueren. De argumentatie die hieraan ten grondslag ligt, is gelegen in het feit dat de kiezer het gevoerde beleid niet heeft afgekeurd, maar juist heeft beloond met meer stemmen. Ook zijn de genoemde kernwaarden de afgelopen 4 jaar aanwezig geweest. De LPB wil als winnaar van de verkiezingen en als de grootste partij, participeren in een nieuwe coalitie. De argumenten die door SGP/CU, CDA en PvdA worden aangegeven waarom zij dit onwenselijk vinden, zijn niet van politiek-bestuurlijke inhoud, maar hebben vooral betrekking op het ontbreken van zowel vertrouwen als stabiliteit binnen een mogelijk nieuw te vormen coalitie met de LPB. De oorsprong hiervan is gelegen in politieke besluitvormingsprocessen uit het verleden.

Genoemd worden onder andere AZC, brandweerpost en de tweede supermarkt. De door mij gestelde vraag van een mogelijke vierde wethouder (eventueel parttime) heeft niet de voorkeur van de geconsulteerde fracties. Op grond van de gevoerde gesprekken kom ik tot de conclusie dat drie partijen afwijzend staan tegenover deelname van de LPB binnen de te vormen coalitie. Oorzaak hiervan is vooral het ontbreken van vertrouwen. Gehoord hebbende de wens om de oppositie te betrekken bij de uitwerking van het bestuursprogramma, geef ik de LPB in overweging om hier vanuit de gemeenteraad een leidende rol in te spelen. Hiermee kunnen ze het vertrouwen - dat de andere partijen nu missen - terugwinnen en aantonen dat ze in staat zijn stabiel en betrouwbaar te besturen. Het is voor de LPB-fractie van belang om positief-kritisch naar voren te blijven kijken en op deze wijze aan te tonen dat de - in de ogen van de huidige coalitiepartijen - ontbrekende stabiliteit en betrouwbaarheid, bij de LPB aanwezig is. Alsook dat de LPB een stabiele en betrouwbare partij kan zijn die het algemeen belang van de burgers van Borsele vooropstelt.

7. TOT SLOT - Het informateurschap was een bijzondere maar vooral eervolle taak. Met genoegen kijk ik terug op de gesprekken met de diverse fracties. Het was vooral mijn doelstelling om te luisteren waar de fracties naar toe willen met de gemeente Borsele en op welke wijze zij dat met de LPB willen realiseren. Helaas is de uitkomst voor de LPB niet bevredigend. - Ik dank alle gesprekspartners voor de open gesprekken, alsook de plaatsvervangend griffier en de bestuursecretaresse voor de uitstekende ondersteuning en prettige samenwerking. - Graag wens ik de fracties veel wijsheid en energie bij de vorming van de nieuw coalitie en het bestuursprogramma. - De gemeente Borsele wens ik alle goeds voor de toekomst.

5